Skip to main content

Full text of "R.P. Roderici de Arriaga, e Societate Iesu, ... Disputationes theologicæ in tertiam partem D. Thomæ, de incarnatione Diuini verbi; vniuersi cursus theologici tomus sextus"

See other formats









R.P RODERICI 

D E 


Kl' V 


E SOCIETATE 

I E S V. 

LFCR0'NI£NS1S HISPANI , S. THEOLOGIA! 
Do&orit , fi i» Cdfana, R egiaque Pragenfi Uniuerftate ohm 
Profejforu , nunc tiufdcm Vniucrfualis CanceUarij, 

DlSPy TAT IONES THEOLOGICA 

. • in Tetu im Partem D. THOM1, 

INCARNATIONE 

DIVINI VERBI; 

VNIVERSI CVRSVS THEOLOGICI 

X T V S, 


LYGv t x, 

Sumptibus L A V R E N T I I ANISSON. 


M. DC. L1K 
tvu PRIVILEGIO. 




R.P. PROVINCIALIS BOHEMljE 
Socie tatis IESV. 

Go Ioannes Dakazat, Prouincix Bohemix Societatis Ie s v 
Prxpofitus Prouincialis , iuxta poteftatem ad id mihi fa&axn ab 
admodum Reuerendo Patre noftto Vincentio Carrafa, Prxpofito 
Generali, faculcatem do , vc Tomus V I. de Incarnatione DiuiniVerU, 
aHP. Roderico de Arriaga , Societatis noftrx Presbytero, acS. Theo- 
logis Do&ore confcriptus, & ab aliquot Theologis noftris rite examina- 
tus & probatus, in lucem edatur. In cuius rei fidem fubfcripfi,& officij 
figillo muniui. Pragx xj. Martij.i^y. 

IOANNES OAKAZAt. 


APPOBATIO CENSORIS. 

EX TVS hicTomus de Incarnatione Distini Verbi, a R.P.Ro- 
detico de Arriaga, e Societate IESV, S. Theologis Dodore , g c 
Cxfarcs, Regisque Pragenfis Vniuerfitatis Cancellario, fubtiliter, perfpi- 
cuc ac folide confcriptus , in nullo fidei Orthodoxs aut bonis moribus 
ad u er fatur ; quapropcec eumdern dignifiiajumccnfui qui lucem alpiciar. 
A<Sum xx. Ngucmbris 1649. 


Cnil. loltgmnt S. Th. Lie. Ecclcfu Cath. S. Marii 
C<». & lit. Ctr> for. AntHtrf. 


CENSr&A 


V 


O s infrafcripti teftanaur, nihil nobis in his Operibus Theologicis 

R- P- Roderici de Amaga , c Societate Ibsv S. Theologi* 

Profcfloris, ptovfus occurrifle a bonis moribus, & Catholica fide, Theo- 
Iogcrumque placitis alienum. In cuius rei fiderti hoc teftimoniutrvmanu 
nollra fubfcriptum dedimus. Lugduni dicio. Aprilis, 1641. 


IOSEPHVS GIBALIN VS. 


CAROLVS DV LIEV. 



_ — : — : — 

Summa Priutlegjj a Cbrtfttanipmo G alitarum Rege concefii. 

i .. • -fr f iigBU ; 

lVDOVICI XIII. Galli*, & Nauarr* Regis authoritate fanci- 
I tum efl , ac prxlcntibus Literis cautum , ne quis in Regno fuo, 
— — ' aliiive locis ditioni fu* fubic&is, intra proximosannos decem a 
dic imprcllionis prim* inchoandos , ac numerandos, excudat, vendat, 
«cudendum , vendendumque quouis modo 6 C ratione curet, Opera 
Theologtca R. P.R odertei de Arriaga , c Societ. I E S- V, S. Theologi* 
ProfelToris, prxter LAVRENTIVM ANISSON, Bibliopolam 
Lugdunenftm, aut illos quibus iplcmet conceflerit. Prohibitum infuper 
«adem authoritate Regis omnibus fuisfubditis, eadem Opera extraRcgni 
UI "^ites imprimenda curare, vel quemquam , vbicumquc fuerit, ad id 
N f c'c im P c ^ cre » ac mlbgane , fine confenfu difti L AV RE N T 1 1 
' ' rivi ^ < J UC ornne iub confifcatione librorum , aliifque poenis 
0011113 delinquentes expreffis. Datum Lugduni, dic 

& > 1 4 *- 


r De mandato Regie. 


Signatum , 


FAVVRE. 


Htc prima editio finem fortita eft 1 . Decembris, 1 6 j 3 . 


de arriaga 

E' SOCIETATE IESV 

TRACTATVS 

de incarnatione. 


TRACTATVS PRIMVS, 

DE FINE ET NECESSITATE 
■Myflerij Incarnationis. 

PROOEMI VM. 

X P L I C A T 1 S hn.jnn A J D , u „ ,„f' „ m vt vt Triltlim 

peOnnl ,cr<fnnnd n/lnt morales tam sn genere quam m fptese Per- 
*'V ■ ftrft cmn.no /nut n Dee homtne , ne. 

gredimnr enm D.T/somd angnflt jtsmnm dr profnnatfsmsnm Incnrnn- 
! mjjlerum ; m ;» Dens er cmnif, tentu, dr m, feritor die. dr t» 
tnimicu snftnst, emorts enm/ee.t ojlenfs.nem , V uUm net nittfttmn 



ndinnen,,. ' 1 ’ xtm Clcermem tth. I . tSeaiem. meent is nonis rtbns noua hcel f “""’ m ' n ‘ 

4 dtnnenir e vocabula. In (tuo pttnclo ero adhuc nm r . r _ * «° taarn 

fro notus vocabulis nwJnt fomiti, Lj “ 'lf<m fcn,}*lofu, nece fano at» Ecdc*i 

j r, . , 'K nl f‘ , ”ins reverrerem 1 cnmtnim vores nem ex nntn- '<* 

rd rei, fed , x f/neslc dr vehmtete Reipnthca fneetnt inii,... . I j «■ »«"■»> 

Repetiisti pote fi as fit nd netus ;.es . J 1 ••fisinu , nec miner hodie in 

4" * . Voces tnjltt mendae , c? abolendas tortores ouam «/im fisaiiuioili 

iUnZenZZ '}l7JZZlZ'Z • *" *■ *- 

r fTt )Vt bene aduerttt D. Athanafim OtAt de DeitarA /</»■ "**** pl*i 

r,Lr:h‘IZZZZhZt‘!l ,H ‘" nMh , nem, pfnm ynilbuZ 

ile emntlns orent qnn nnlnr * ; tnmenfnb etnt titnle de 

*tmppLSLmn^£$ZtjfSS^^ -«■* 


Tomus V I, 


DISPVTA 





I* 

V' 


t 



DIS FV TATIO PRIMA. 


De exi flentia g conucmentta Incarnationis. 





■■• • s 


SECTIO PRIMA. 

\yin de fafto ex fit erit hoc myjlerium. 

Olet quidem hoc loco fhscdifpu- 
csts i cum contra ludios, tum contra 
1 Gentiles , V trimi Deus iara fit fa- 
«■i ifl ««-^ttshomo jfcu, Vtriim Incanudo Verbi di- 
‘ 4m reipsi extitrrie i quia tamen di- 
‘ ' fpueario luce tota quanta controucriifUca 
ell , aut forte fcripturiftica , & olim i fandis 
Patribus pari eruditionis » ingenij ac diligen- 
tia: laude pertractata \ e quibus multi Rcccn- 
tiores l pedales T radiatus confecerunt, &: quia 
nobis cum Chriftianis fermo cft veritatem 
huius myllcrij non difeudemus ex pro fello, 
fed eam ex Fide vt omnino certam mpponc- 
mus.qui voluerit aliqua erudite & dilucide 
in hoc pun&o congefta videre, legat Patrem 
Gregor, de Valenda Tornor difp.i .quift.i. 
pun&.x.de j. Francifeum Suarium Tomo i. 
difp.i i ?. AdamumTannerumTomo u.q.i. 

. dub.i. Petrum Hurtadum cum Tomo de Fide 
PrflasuT «bfp* * * «tum T 0010 de Incarnatione difp.7. 
ftmra /•. Nos breuiflimc Primo dicimus, contra Iu- 
4t»t rrktst. dios clarifiimc eam veritatem probari ex di- 
ucrfiflimis veteris Teftamcnti tcftimoniisrin- 
terqux primum eft e Gcncfiscap.49.vbi Pa- 
triarcha lacob de I uda ait, Non auferet urfcc- 
\ ptram de ludet , &c. doner ventat qui mute udus 

• efl : ($" ipfc erit expeti at 10 Genuum. Co n ita t au- 

tcracxHiftoiicis manitefte circa tempus ad- 
U en tus Chnfti Domini ablatum fuille ex in- 
tegro fccptrum de luda , & tranllatum in 
Herodem alienigenam. Neque vllus alius 
tunc poteft excogitari Medias quam Chri- 
, ftus , quem nos agnofcirtius. Quod enim Io- 
fcphus lib.7. de licllo ludaico cap.i x. dicat, 
cum Mediam fuille Vefpafianum , cft lumma 
* ftultitia cum Vcfpafianus fuerit hortis lu- 

diorum , eorumque ruina noti iis, quam pro- 
v milTos Mcflias,& falus lfracl: neque fi fuillcc 

ludxus, cum non fuerit ex tribu luda, ex qua 
oriturum faiflc Mefliam ccrtillimum cft eat 
verfri Tcftamento , potui flet Iofephus pro- 
^ habiliter eam ftultitiam defendere. 
bolum St- Secundum tcftimonium,il!udque cfficacif- 
tvK .n etaita fimum defumitur ex Danicliscap.p. Ammad- 
ojdtm . turre femrenem, CT tntttige viftonem. Septuagin- 

ta hebdomada abbrenau fnnt , id cft , adliuc 
rcftant , fuper populum tuum,& fupervrbem 
m far.ifam itum , 11 conflammetur pr.ut.tn ratio , & 

finem occipiat peresum , & delentur uti qui tat, 
& addutartnr tuihua fempiierna . per Mediam 
(ciUoct , & impleas ur vi fi», & prophetia, & vrt- 
S a: dius Sun florum. Frit» rrpo , & am- 
* • tnaAuerte : Ab txitn flermoni» . 1. Efdne 1. 1 1 

Utrum edtfeetur JoufAnn , vfqut ad Cbrifliaa 
, * ducem ventUjUm , hebdomade* fept em , & heb- 

* denudes fexttgmta dita (id cft.fexaginta nouem 
* in vniuerfum) eruit :& rurfum educabitur 

(id cft, intra hoc tempus )pUuea & muri in an- 
fuili * temporrm , id cft, ad breuiflimuro tem- 
pus per Nehemiam, i.Efdr.r z. F.t pojl hebdo- 
vudet fexapwta duas ( fimul cum aliis feptera 


fupra politis; alipquin ei t ilis elice futura mors 
Chriftiquam cius aduci itus, id quod line du- 
bio non poteft dici) occidetur ChnSitu ; & non 
em citu populus, sjhi cum negaturus e/i. Et cim- 
iorem & jdntluanum dtjjipabit populus , id cft 
Romanus , cum duce venturo, id cft cum Tito: 

& fints ciiu vas luas , & pojl finem belli flatura 
defolatio. Confirmabit autem vallum mu Itu heb- 
domada vna , id cft (epeuagefima prardicationis 
Chrifti iit dimidio hebdomadi* eius v Itinve 
deficiet hoilia & facrijicium, id cft abrogabitur 
lex vetus : CT erit in templo abomurationit dejo- 
' lationi* : & vfque ad confurnmauottem & finem 
perfenerabit defiiUtio. Qubd tcftimonium cui- j 
dentirtiinum pro Chriilianis fuse di. cudunt 
P.Suarez,Tanncrus,&Hunadusfuprl,cftquc, 
attenta compuutionc , quid fcilicct hebdo- 
mades illa- fmt annorum , attenta etiam hifto- 
rii tota F.uangclica,&: ponderato tempore ab 
co cdidio de renouando tcmpb,quod promul- 
gauit Artaxerxes Longimanus anno xo. Im- 
perij , quo Nccmlie concedit plenam faculta- 
tem reducendi captiuos in Iemfalcm, 8C tem- 
plum a-dificandh ponderato inquam hoctcm- 
j>orc vique ad Chrillum , inuenientur plani 
illiiidcm anni a Danielc perdicii, cdamfi in- 
ter Auutorcs aliqua , parua tamen , didenfio 
fit, an anni illi fint folarcs,an iunaics*,qui vn- 
dccim diebus funt hreuiores folaribus. Dico 
parui momend cftc eam didcniioncm,quia(vt 
oene notauit Tannefus) facile ex hiftoriaipsi . . - ' ■ 

profana errari poteft m duodecim vel trede- 
cim annis, qui faciunt illam diucrfitatem in- 
ter annos folares de lunares per hebdomades 
«det!; Qui re vide prner fupri citatos Salia- 
numnoftrum Tomo j. Hiftoriae veteris Tc- 
ftamenti anno mundi ) 6 c 9 - & Tomo j. anno 
1^44. de Tomo d.anno 4086. vbi rem accu- 
ratidime dilaidt ; de tandem defendit eam 
fententiam , qua: annos cos dicit lunares. Qui 
modus numerandi annos conimunidimus fuit 
apud ludxos quia co modo de verba Da- 
niclis&r computatio annorum iuxta receptas 
Chronologias nobilidimc conueniunc. 

Pnttcr duo harc tcftimonia, quae maximi ^ 
faucnt Chriftianis, quia per ea tcinpus edam Probem» 
ipfum aducncus Chrifti denotatur, 5e prxter Tenti ewrd 
innumera alta, quae, iunftis kisqux de Chri- 
ftoHilloriie Ecclcfiafticx narrant , clarifllmi 
oftendunt , iam Mefliam in Lege promiffum 
vciuffc.lfaiir 7. pridie irur virgo conceptura de 
paritura Mefliam : id quod Luc.r 1. ccmimr 
implctum.Michix t.nariuitas Meflii pra^i- 
citur futura in Bechlehcm : quod Lucar x. fa- 
dum legimus^ Icrcmiar jt. prardicitur infan- 
tum occifio ; quam narrat Mactharus Se Hi- . 
ftorir etiam profani. Vnde Auguftus Carfar 
fertur dixille auditi ea eide , fatius ci!c,apud 
Herodem cftc porcum qu;un i piius Herodis 
filium ; co qubd vt ludius non comedebat 
carnem porcinam : inter alios autem occilos 
infames i piius iuflu fertur futile vnus ex 
ipfius filiis. Adoratio Magorum pndida 
Pfal.7 1 .de Jfli* 60* fimul cum Itelll , de qua 
Balaam Num.24. narratura Macrino x.cap. 

Reditus g 




'rdfC 

i*;- 


V 


Difo. i . De exijtentia Q tonucnicntt.% Incarnationis. SeEfc. i , 


Reditus Chriftt cx ytgxp», quem Ofcas 1 1 , 
cap. v cibis illis fignificauit, Ex ^rEfjpttvoea- 
m pilum mcicn , narratur a Mattluro co i .cap. 
Praedicatio Ioannis, & prex effio iplius ante 
Chrifhim Malachix j. prxdidx.inucniuntur 
in omnibus Euangeliftis. Tranlitum Chrilti 
ciufquc Legis ad Gentcs.dc quo ifaix ?.& di- 
ucrfi alij Prophctx, re ipla omnes i piis oculis 
videmus., Ingrellus iplius Icrofolymam fuper 
aliiutn , de quo Zacharix 6. apud Matthxum 
it. cap. & alios Euangehllas legitur. Eicdio 
vendentium Se ementium cx templo » de qua 
Pf.6 8.implcta reperitur apud loann. c.i. Pro- 
ditio ludar puviidla PlaLtoS. depolitio eius 
cx Apoftolatu leu Epifeopatu , Se loco illius 
fucccffio alterius, hoc cft Mathiar, Ael.i. con- 
tinetur. Venditio Chrifti pro triginta argen- 
teis , de qua Zach.i i . ab omnibus fere Euan- 
gcliilis narratur. Condemnatio, pallio, mors, 
potatio cx aceto, de quibus Icrcmias Se ifaias 
paffim.Sc Pfal.6 8. bt in fitt mea por.mtrmt me 
aceto . ab omnibus Euangeliftis icfctuutur, fi- 
cuti Se RcfurrccHo.Afccnlio.Jc Miflio Spiri- 
tus S.dc quibus PfaLtJ-.loclis i.lfaix 4 +.dcc. 
f Prxter Itare tcflimonia,illa etiam Ychemen- 
fnkMtme ter faucnt.quibus Deus prxdixit fc abrogatu- 
fif *'•'* rum legem lcriptam, Se nouam inili tuturum, 

reic&urura Iudxos , & vocaturum Gentes: 
Jercraix j i .Ezcrhiclis t£.lfaix i.Se fi.Mala- 
chix i . Ofex t . Hxc Se aliatcfttmonia , qux 
apud citatos videri poliunt , ita faciunt , (up- 
lita veritate veteris Tcftaraenci , quam Iu- 
i admittunt, certum aduentum Chrifti, ve 
vix poffimus indigere ai crcdcnJum pia af- 
fe&ione. Et quidem contra Iudxos latis ile 
hxc brcuucr tetigiile 

oli* Mt in- Vanas oblc&ionet lu A r o r um . uuic maxi- 

j* rrmm < m - mcdclumpcas , quod in iducnm Meffix pro> 
tr» milia fint mulra bona temporalia , qux fub 

Chrifto non funt impleta , vide iblutas apud 
Suarcz Se Tannerum (apra. In eo enim cft er- 
ror ludxorum , quod ea, qux fpiritualircr a 
Deo promilfa lunt, Se per temporalia bona al- 
lcgoricc cxplicata.intclligunt ipli plane littc- 
ralitcr de bonis temporalibus , cinncuidcntcr 
conflet, non polle ea ita intelligi vt fonant.Vt 
conflat cx Ifaix cap. 1 1 .vbi dicitur in aduentu 
Meflix : Habitabu lupus carnato > C' pardus 
tum badv accubabit : vitulus & Ice & ouit firmi 
merebantur , & puer p.truulm minabit eosVttulu* 
& vrfm p a fetatur : fimul reluit fient catuli eo- 
rum : & leo quafi bes comedet palear. Et deleti a- 
k bitar inf.it j ab vbcre fuper foramine asftdss : & 

in cantrna reguli, qui ablati arui fuerit , manam 
furem mittet, Se cSanc hxc omnia litteralitcr ve 
fomnt impemnentia debent iudicari ad ad- 
uemum Meffix ; debent ergo fpiritualitcr in- 
telligi , 8c eodem modo alix prxdidiones de 
felicitatibus illis. 

$ Secunde) circa hxreticos, qui etiam nouum 
Trtlatm*i*n Tcftamcntiim admittunt , dicimus a foniori 
ira lartti t > cos clariffime vrgeri tum omnibus locis allatis 
•xiflntu /H Contra [ u dxos cx veteri Tcftamcnto, cx qui- 
uruMunu. con d Jt M effiam fore verum Deum, maxi- 

1 * me cx Ifaix cap.?. in Lectionibus, quas facra- 
tiffimi Natalis node recitare folemus : Paruu- 
lu< datur t fi nobn t & Filius natur tjbfinu** impe- 
rium fuper humerum eius : & vocabitur nomen 
euu Admirabilu, Deus, Pnneept paci* Sectum 
exjtoto nouo Tcftamcnto, in quo paffimalfc- 
riturdiuinius Chrifti Ioannis i. In principio 
L* Tontut V f 


erat Eerbum , & Kerlnou erat apud Deum , & 

Deus erat Kerbum.Sc flarim: Et l r erbum caro fa- 
ti um effer habitam/ m nobts:& vidimm florum 
euu. Se e. Qui locus adeo clarus cft pro ea ve- 
ritate , ve fuperfluum fit alia, qux innumera 
funt.rcfcrrc.Spccialitcr autem inferius fuis in 
locis aliquos errores particulares tam circa 
fubftanciam huius myftcrij , quam circa illius 
circumflamus refellemus cx propofito , dum 
myftcrium ipfum dcclaraucr imus. 

Tertid denique cirea Paganos fcu Infideles infamatu 
ethnicos diciinus,cum illi Scripturas facras re- o*ifl*"i 
iiciant,& aliunde myftcrium noc in fc non fit 
nunifdlura ,non pofte direde illos de illius 
veriutc conuind i debere tamen cum cis agi, 
vei aliis in locis diximus, perfuadendo cis alia 
mv Aeria Fidei, v.g.vniatem Dci.elcuationcm 
ad gloriam, refurredionem ,&c. Qux autem 
fint motiua.quibus Fidei noftrx myftcria red- 
duntur cuidcnter credibilia , tetigi Tomo j. 
dum de Fideageremribienim proprius cft hu- 
ius difficultatis locusrvidcantur ibi dida. 

Qux ver 6 in particulari obi.ci polfuntad 
oftendendum , hoc myftcrium includere in fe 
repugnantiam aliquam , ob quam non debet 
concedi ede poffibile , infra explicabuntur, 
dum egerimus de modo quo in fe Verbum re- 
cipit vnicncm.an fubiediu^ , an terminatiue: 
inde enim maxime defumitur tota ratio du- 
bitandi, quatenus videtur inferri inde, Deum 
mutari : id quod ipfi omnino rcpugnac.Ec fa- 
tis de exiflentia huius myfterij : quod primum 
cft fundamentum Chriftianorum.a quo deno- 
minamur, & per quod ab omnibus aliis fcdbs 
diflinguimur. 

SECTIO II. 

Vt rum naturaliter pofiit cognofci In- 
cumatia extjlens. 

D Vplicirer poteft vfurpari re naturaliter -j 

pro prxienti quxftione : PrimA , vt fi- jatamatimii 
gnificat adun\purc naturalem i id eft,qui nec txifltmia a» 
in fe fit fupcrnaturalis , neque quidquam fu- f*f u 
pcmarurale fupponat i & de hoc quxri poteft , lua 
an fufficiac ad cognofccndum hoc myftcrium 
exiftens. Secundo modo poteft vfurpari pro 
a&u , qui infe quidem abfolu te fit naturalis; 
habeat tamen pro obic&o rem fupernatura- 
lem ve cxiflcntem; ac proinde fit prxfuppo- 
fitiui falcem fupcrnaturalis. Si loquamur in 
primo fcnfu , vix vlb poteft cfTc difficultas; 
cumenim hoc myftcrium fit in fc quid fuper- 
nacuralc,& cognitio illius vcexiftentis co ipfo 
prxfuppenat illud exiftere , profed5 iam co 
lplo fu p ponet aliquid fupcrnaturale ; erit er- 
go eo i pio ea cognitio pncfuppofiriuc fupcr- 
naturalis , ac proinde non erit pure naturalis, 
iuxta primum fenfum quxftionis. Quid fi in 
fecundo loquamur, tunc maior erit dubitandi 
ratio : nam multi funt a&us naturales in fe 
proprie Se formalitcr , qui tamen prxfuppo- 
nunt aliquid fupcrnaturale ; cuiufmodi efl in- 
tuirio miraculi, memoria quam habet dxraon 
de gratia amilTa , dolor quem habet de fuper- 
naturali puenitentia quam hbmines faciunt, 

&c. Quxrimus ergo , V triira , poftquam iam 
Incarnatiocxiftit,valeat intellectus humanus, 
aut certe Angelicus illam nofccrc actu , iuxta 
dida , in fe naturali. 


A a 


Hanc 


4 Rod. DE Arriaga Tra&arus De fine &nec*JI.my/l. Ineam . 


• Hanc quxAioncm totam tine diAindione 

m Mm a nobis tradita difeutiens quidam Rccentior 
i- k UlitcfpondccNaninUicreft cuidcns phy- 
imm «ki- fice dari negationem a: ternam dcAmdiuam 
pro tota xicmicatc cxiAcmix cognitionis , 
affirmantis ccn6 aut cuidentcr exiAentiam 
miraculi, aut dfcdus fupcrnaruralisrcA enim 
phyiice cuidcns dari negationem sternam mi- 
raculi •, cum qua negatione necclfarib & inc- 
uitabilitcr conxrct negatio cognitionis. Hoc 
argumentum valde obfcurc propofitum non 
vrget. Et quidem obfcuritas patet clare ; qui4 
enim ncccllarium fuit dicere, dari negationem 
arternam deArudiuam pro totaxternitate cxi- 
Acmix cognitionis , bis ibi repetendo «ter- 
nam & deArudiuam pro tota xternitate ? Se- 
cundo, oblcurus cA ille modus loqucndiiNc- 
gatio deArudiua cognitionis:ctcnim negatio 
non defiruit proprie formam quam ncgat:dc- 
llrucre cnim.icholaAicc loquendo , folum de- 
notat id quod cA caula fiuc efficiens fiuc for- 
malis corruptionis •, at negatio hominis v.g. 
non cA caula non-exiAcntix.lcd cA ipfiflima 
non-exifientia; idcoque vti homo non dicitur 
ponere lc , ita neque negatio hominis dicitur 
caullarc non-hominem 1'cu negationem ho- 
•roinis. Et licet albedo dicatur cauila formalis 
albi , quia in albo iam includitur aliquid am- 
plius, nempe lubiedum ipfum;vndc rede di- 
citur, Ratione complexi illius albedo cA caul- 
•fa formalis albi ; at non potcA dici, Albedo cA 
cauila formalis albcdinis-,crgo non potcA dici, 
\ -Negatio hominis cA cauila non exifientix; 

quia omnino idem funt illa duo : ac proinde 
non potcA dici. Negatio lucis cA dcftrudiua 
exifientix lucis ; fcd debet dici, EA ipfanon- 
9 exiAentia lucis. Quidquid vero de eo modo 
loquendi iit , accipe illud antecedens duobus 
verbis claris Se obuiis, ac paflim ab omnibus 
receptis, vti etiam initio fcdionis duos qux- 
Aionis fenfus explicans illud propofui : Eui- 
dens cA non dari per totam xtcrnitaccmco- 
gnitionem intuitiuam miraculi, quia cuidcns 
cA non dari naturaliter miraculum ; ll autem 
hoc non cll , neque illius intuitio erit natura- 
liter; quia intuitio fupponit exiAentiam rei 
,v '* f m ' 7 ' quam videt. Eccc argumentum clare propofi- 
Itm tum :dam vero oAendo illud nihil probare; 

*» quia ( vt txpedixi , & ex omnium ferroe ho- 
ft f"ftra*iu minum lcnfu conAat ) non omnia qux aliquo 
r4i * modo prxfupponunt rem fupematuralcm , 
funt eo iplo in fc proprie & formalitcr fuper- 
naturaiia. Dolor , quem habet demon de gra- 
tia amilfa ( & idem e liet, ii habuilfct vilionem 
beatam , & illam amifilfct ) cA actus in fe na- 
turalis , & naturaliQimus ; non enim dxmon 
habet adus fupernaturalcs voluntatis ; & ta- 
men ille dolor nccdfarih prxfupponit fuilfc 
gratiam. Item, nullus hucufque dixit , Si co- 
ra.n me gladio amputetur pes homini, & pro- 
ficiatur procul, ac deinde illi vniatur,me adu 
naturali intellcdus non agniturum ibi fadum 
aliquid fupta naturam ; neque enim idcb illi 
duoadus vifionis erunt in ie fupernaturalcs, 
nec apprehenfio inde ncceflari6 »ecuca:Sc hoc 
“'"J 1 idem clarius contingit in Angelo. Qua enim 
’ probabilitatis apparentia dici potcA , non po- 
dum «xiftitl tuiile dxmoncm adu naturali videre fepara- 
vtdm hm*. tam Laxari ammam,& corpus carens illa, ac(fi 
taiiitr. derur, iuxta probabilem fententiam , qux pro 
hoc pundo omnino admittenda cA, forma ca- 


daucris ) curodcm dxmoncm prxfentcm ibi in 
llcthania naturaliter non vidilfc illius formx 
cadauaricx exiAentiam ineo corpore- Deinde, 
quis docet, eundem dxmoncm adu naturali 
non potuille vocem audirc,qua illum e fcpul- 
chro cxcitauit ChriAus »aut quod non nouc- 
rit deinde idem dxmon Lazarum adu eodem 
modo naturali, quo prius ante mortem noue- 
rac cumdcm viucrc ? Iis cognitis, dxmon ne- 
ccfiarib, imo nccclfariiflimc per adus natura- 
les cuidentcr cognouit , Lazarus refufeitatus 
cAjergo adus formalitcr Se in fc naturalis po- 
tcA neceirario fupponerc aliquid fupematu- 
ralc.ldcm in multis aliis exemplis cure con- 
Aac,vt fi dxmon videat corpus penetrare mu- 
rum , vel duobus in locis ponnnxc enim om- 
nia iam fada etiam nos adibus naturalilBmis 
dare & intuitiuc videmus. His pofitis,ad ar- * c 
gumentu dicimus, illud non clTc ad rem ; quia, 
vt oblcruaui fupra , non dubitamus , an adu 
omnino naturali,feu qui nec in fc,nec ex par- 
te fuppofitionis includat aliquid fupematura- 
lc.polfit Incarnatio aut aliquod opus rniraci*. 
ofura cognofci:& veri neque potcA vllus hac 
de re dubitare •, quia fi obicdum,quod non exi- 
Ait,non potcA intuitiuc videri , ergo intuitio 
rei miraculofx non poterit exiAcrc nullo prx- 
uio mira culo: hoc folum probat argumentum. 

Se nihil ampliiis,ideoquc non eA ad remjquu 
qux Aio prxlcnscA, Vtrum data iam exiAen- 
tia illius obicdi,ac proinde fuppofito illo mi- 
raculo, fcu fuppofita iam Incarn.poAit per adu 
formalitcr in le naturalem videri ; vti diximus 
potuilfc ab Angelo vel dxmonc naturali adu 
videri fufeitationem Lazari.Dchoc pundo ni- 
hil dicit argumentu illud^ion ergo eA ad rem. 

His ergo confofis terminis relidis, ad qux- I*'*'***'** 
Aionem in fecundo Se proprio cius fcnfu Re- "Jj* 
fpondeo Priro6,Probabiliusdfe,non polfc tt- 
lc my Aerium intuitiuc cognofci ab Angelo; nfl ■*'**"•• 
nem licet in obicdis fuper naturalibus , qux to*"t*»* 
Angelus in fc agnofeit , vti funt vifio beata, P* 
amor Dei , & alii adus um intcllcdus quam 
voluntatis , qui lolent cfle maxime cognofri- 
bilcs a fubicdo,fcntiunturcnimquafi per ex- 
perientiam ; licet inquam & in his & in aliis 
obicdis, quoad modum folum fupernaturali- 
bus, vt rcAi turio vifus cxco,reuocatio ad vita, 

&c.po(fit clfc reflexa cognitio naturalis;in alis 
tamen obicdis pure fupcmacuralibus , qualis 
cA Incarnatio, Se qux non funt adus cogni- 
tionis Se amori s,non habemus fundamentum 
ad dicendum,ca polfc naturaliter cognofci, & 
vero neque ad idncgandum,vtfofiusdixiTo- 
mo l.de Angelis dilp.ro.im.40.vbi in re du- 
bia conclufi probabile effie, aliquas ex his rebus 
fupernaturalibus polfc naturaliter cognofci ab 
Angelis, aliquas vcr& non ; quia ex conceptu 
fupcrnaturalitaris vt fic non repugnat eas no- 
fci poAquam iam fcmcl exiAunt ; neque item 
ex eodem conceptu deducitur , qu6d polfint: 
inde probabile cA,aliqua polfc, aliqua ver& 
non: qux autem illa fint, nullo modo polfumut 
nos decidere. Hoc tamen circa myAcrium In- 
carnationis probabile vald£ cA,illud die h nu- 
mero earum rerum, qux naturaliter cognofci 
non poflunt ;quia elt e maxime fupernatura- 
libus,& concernit myAcrium Trinitatisjquod 
valde cA alienum ab omni naturali cognitio- 
ne, vt paulo poA deducam fed.j. voi tan- 
gam etiam vnam vel alteram obicdioncm, 
qux 


Difp. i . De exiflentia (5 conuenientia Incarnationis. Sed. 3 . 5 


qux pofTct fieri ad probandum, naturaliter An» 
gelum, cognito dcfcdu naturalis fubfiftcnrir 
in hamaniaccChrifli.pofTcfaltcm perdifeur- 
lurn in cius cognitionem vcnireduc enim fo- 
lum agimus de cognitione immediati. 

SECTIO III. 

Vtrum rufienc naturali pofsit tjlcndifof- 
huius mjflerij. 

II T>Ro quo iducrtc Prir.i&.Poflibiliatcm ali- 
TijfihiUtsu * cuius rei dupliciur ollcndi polTc;vcl pofi- 
adiemun ,n tiuc,vcl folum ncgariuc.Pofitiuc, quando, vel 
Umpiiwirfi- apofteriori ex ctlcchi illius oflcndiuir exi- 
ufi ntfu. ftcncia c j us> aut j n fcjpfa res j ca videtur. Sic 
ignis exiflentia & ex fumo vt ex effecto. Se ex 
ipfius ignis vifione findetur. Vel & priori i vt 
fi in caulla quidditatiuc cognita cognofccie- 
tur poflibilita ; illius cffrdus;vcl fi ex fptfcie- 
bus propriis infufis a Deo res illa vt potens 
cxiilcrc nofccrctur.Ncgatiuc vcr6 dicitur no- 
fci poflibilitis rci,quando foluendo argumen- 
ta, qux contra eam ficti poffimt, concluditur, 
illam non repugnare. 

olitBti. Dices : Eo ipfu quod oflcndatur nullam 
cilc repugnantiam in aliqua re,oflcnditur po- 
fitiuc illam dic poffibilcm ; quia poffibilc cft 
quidquid nullam dicit rcpuguamtam.Rcfpon - 
SeUiia. dco,Eflo inferretur ccrtd ea poflibilius ex il- 
la non repugnantia , merito tamen eam pro- 
bationem dici negatiuam , quia fit negando 
repugnantias , non vcropciitiuc oflcndcndo 
• iplam poffibiliucan. 

ftnfm A duerte Secundo , Duplicem in prxfenri 

lucernari*** P 0 ®* 5 dic quxllioncm:vnam, an fcclutaomni 
faffibUit rcuelatfbne de hoc myftcrU» pellit illius poffi- 
efinat n*:u- bilitas oflendi i altam ,an faltem fide fuppofita 
taliter ut [<«. adducere pofiimus rationes aliquas ad pci fin- 
dendum eam poflibiliticcm;qiu: vel lmt per 
modum congruentiarum, vel certe fint cfhca- 
cia argumenta in nobis excitata occatione 
ipfius rcuc lationis. 

1 1 Aducnc Tertii, Adhuc duo alia polle qux- 

ri. Pi imum, An fit i nobis hoc my Acrium de- 
monflrabile aliquo exprxdidis modis.Secun- 
dutn , An poflibilis fit creatura aliqua lub- 
ftamialix, aliquis Angelus v.g.qui naturaliter 
pollet nofccrc huius myflcrij poflibiliatem. 
Quoad hoc vltiinum , quia A' difficultas vi- 
detur efle communis adquxflioncm i t. pri- 
me Partis de V ifionc Dei , Se Tom-a.de An- 
gelis, An fit poflibilis lubflantia naturaliter 
capax vifionis beati ; illa enim eo ipfo nofcc- 
rc pollet in Deo hoc myflcrium vt poffibilc; 
de ilia egi; & quia cfl etiam ea quxiltocom- 
munis ad alias materias , An entia fupematu- 
ralia, quale dl hoc myllcrium, poffint natura- 
liter per lpccics proprias cognofei; ideo nihil 
in pixfcmi fpccialitcr de hoc pundo dicen- 
dum foret,fed ea qux in prxdidis locis tradi- 
di fupponenda faillcnt, fciUcct talia entia fu- 
pci natui alia j nulla lubflantia naturali poffi- 
oi ii cognoiri polle /naturaliter antequam fint; 
quia nec talis res naturaliter exiflit , vepoflit 
pcc fc immediaerj vel per fpccies a fc produdas 
concurrent ad fui cognitionem ; nec Deus ve 
audor naturalis videtur polle producere fpc- 
desde illi» rebus fupcmaturalibus. Puter hoc 
inquam nihil amplius fuilfct hic dicendum, 
j\ in poli cos Tomos editos incidUlcm in Rc- 
4, , Tj/ntu $rf 


ccntiorem quemdam, qui in manuferipeis mi- 
rabilia docet; circa hoc punctom.qux iudicaui 
ncccllario, licet breuiter,examinanda. 

SVBSECTIO I. 

Proponitur (jr rei icitur Jingubru do&rin* 
ctuujdum Recentiorit. 

H ic igitur agens in prxfenri de cognofci- 1 j 
biiitate Incarnationis vniucrfaliccr do- 
cct.rcpugnare vllum cftcdum fupcrnaturalem 
cognolci naturaliter ; v ude comequcnter nec 
Incarnatio poter it. V t verd eam propofitio- cuimfJem 
nem probet , fcqucntibus formalibus verbis »» tefumOo 
ita dii currit : Noto, efTedum fupcrnaturalem ,x9 ' 

. , ‘ tua fittent - 

vere cognitum arguere cutdenrer xtemum [ttf T 1 
quemdam flatum oppofitum xtemx non fu- 
t uricum i ciufdcm cltcdus ; quam non futu- 
ritionem cuidcixcr & naturaliter cognofci- 
nius vt poffibilcm. Quia veri» in xternis idem 
cftclfc Se polle , faltem fecundum cllcntiam 
vtriufqucfvc facili colligitur ex Ariftoede in 
vltimis capitibus lib.a.de Cirlo) fi quis natu- 
raliter cognofceret cl!c poffibilcm effedum 
lupematuialcm , cognolccret natura» i rer efle 
poffibiles duos flatus oppofitos inter fe iden- 
tificatos cura fua polfibilicatc effindi ; cft au- 
tem pofiibilitas cuidcntcr indefed ibilis ; co- 
no iceret ergo euidenter duos Ibuuscontuigcn- 
tes faltem denominatiuc oppofitos inter fe. Se 
identificatos realiccr cum vno tertio;& eadem 
ratione neque pollet naturaliter cognofeere 
myllcrium Trinitatis.quia nv>!uscognofccn- 
di in multis (equitur inoium clfcntli obicdo- 
rum. Atque inter alia in opjH>ficioi,c & iden- 
titate ex hoc principio obfcuriftf adhuc di- 
fcurrcns videtur inferre, eum , qui potcfTri»- 
gnofeere plura ve plura,poflc habere tot adus 
quot funt illa plura;5: eum, qui potcfl cogno- , 

Icet e identitatem prxdicati cum fubicdo,pof- '% 

fe habere cognitionem prxdicati idcntinca- 
tam cum cognitione fubiedi. Adducit in hu- 
ius rei confirmationem potentiam vifiuam; 
qux vifibilia vno momento apparentia non 
poteft diflingucre,nifi appareat in obieris di- 
flantia aut dillin^lio localis ; hanc autem non 
potcfl vifus cognofccrc,n ili radi) vifuales ter- 
minentur ad diucrfa organa ipfius vifus. Vnde 
fl naturalircr poffimms cognofeere Trinita- 
tem , quia ibi cft identitas clfcncix cum rela- 
tionibus diflinftis , pollemus nos habere co- 
gnitionem iimpliccm creatam identificatam 
cum oppofitis relationibus : quod in creatum 
nulla ratione fieri poteft.Ex hac cajem dodri- 
na infert ( quantum potui capere ) non pofle 
Angelum ,& a fortiori hominem, naturaliter 
cognolccrc, Deum dfc liberum; quia ciim li- 
beras Dei dicat pcrfcdiouein contingentem 
identificatam nccedarix , Se hanc penedio- 
nem nos & Angeli non polfimus habete in 
noflris adibus , non pofTumus nofccrc Deum 
crcallc liberi mundum, aut potuifle illum an- 
tea ctcar e, aut illum ddlitucrc , Scc. In quo 
pundo vlccrius fuliflimc difcurrit,& vix po- 
teft intclligi quid ditxrc velit. 

Ego, vt verum fatear, ctfi propofirionesom- 14 

nex huius difcurfus feorfimoptime intclligam, 
connexionem tamen illarum nullo modo ca- 
pio ; mula autem video omnino falfa , mula 
inutiliter in rem pnefentem adduda.qux for- 
A j tb 


€ Rod.OT AitiUAGATrattatuS Dt fi™ d necefi.myfl.hcam. 


tC non maiori indicerent refutatione quam 
attenta Ic&ione , idcoquc alicui fuperfluum 
videri pollet me in cis refutandis hxrcre. 
Quia tamen contra clari calem, quam ego ma- 
xime in dodrina dcltdcro, valde in eo difeur- 
fu peccatur , & fbrtalfc aliquis inucnirctur 
qui eam do&rinam vellet amplexi , Ii difcuf- 
fam eam non inuenirct , iudtcaui me debere* 
licet brcuitcr,cam dilcutcrc. 

Primo ctgo , non capio , quomodo tota ea 
quam fingit oppofit io flatuum illorumduoni 
xtemorum proucniat illi rei lupcrnaturali ex 
cognitione noftra, cum flatus illi obicdomm 
line ante cognitionem : non enim funt quia 
cognofcuntur.fcd cognofcuntui quia fune. 

Secundo , non capio , quomodo magis illi 
duo flatus proucniam ex cognitione naturali 
eorum, qu m ex lupcrnaturali. 

Tcnib,non in tcllgo, quomodo ex eo,qubd 
Deus naturaliter nofcat illun* cifcdum poffi- 
bikm,non fcquantur illi duo llacustquid enim 
a dhoc quxfo obeli aut prodefl , cognitionem 
illam naturalem cllc crtaturx magis quiun 
Dei. aut e conrrario ! 

Quarto , non percipio , quomodo in ipfis 
effectibus naturalibus non fcquanrur illi duo 
flatus oppoflti,quandoquidcm naturaliter co- 
gnofei poliunt vt poflibilcs. 

Quint6,non intelligo,quid hic A udor ve- 
lit ligni fica te per xtemum quemdam illum 
flatum oppofitum arternx non futnritioni: 
etenim ego flatum non futuritieni oppofitum 
non aguofeo alium quam futuririonenv, ficuti 
flatum oppofitum non exiAentix non agno- 
fco alium quam ex flcntiam ; ergo ille ftatus 
xtefnus oppofltus xtcmx non futuririoni ni- 
hil poterit cllc aliud quamxtcnu futuritio, 
fcuxicrna exiftentia. lant autem rogo , quo- 
modo ex eo, quod Angelus naturaliter nofcc- 
ret poflibilcm cllc diuinitus refurredionem 
moituorum , fcqucrctur eam refurredionem 
cllc ab xtcmo?Ego,vt verum fatear , hanefe- 
quclam nullo modo capio. Addo , E flo id no- 
luiflct dicere hic Audor.cur ad cos terminos 
obfcuros , v£tcrnum flatum oppofitum attrr.g 
uon 'fhtui uiom Ac. recurrit, & non potius cla- 
ris verbis dixit , Sequeretur ab xtemo cflc Se 
non ede ilium efledum? 

Sexto, videtur non cflc ad ron quod addi- 
tur, f* * ternis id tr» efje tu poflit /ah. m fecundum 
effenttasn. Si enim loquatur de Dco,qui folus 
cfl omn'xioxtcmus,vcridimum quidem dicet: 
at quid quxfo inde ad creaturas ? fi verb lo- 
quatur de aliis extra Deum , ego nihil porter 
Deum agnolco omnino xtcrnummihil agno- 
fco,in quo idem fit cflc Se pol!r,pofle A: cflc; 
neque capio, quomodo ad fune probationem # 
inducatur Ariltotclcs.Qu&d fi per illam limi- 
tationem quam addit , Saltem Jetw.dum effeti- 
tsam, velit loqui eo fcnfu quo folemus dicere, 
Eifentfts cife xrcrnas;id cfl, Sctnper cflc verd 
* dicere,quod homo fit animal rarionalc.Certe 
in hoc icnfu :3 In cilc&ibtis narotalibus quam 
ih fupcmaturalibui id habet locum. Et de 
albcdirtcdtci pouil,quoJ fit ab xtemo difgrr- 
gatiua viius^Sc ab xtemo de homine dici po- 
te A , quod poflit cllc albus , S< poflit cllc non 
albus. V txaque poflibilius e A .r terna. Quid 
ergo quxfo a 1 repugnantiam qua quxrimus? 

' Septimb, penitus meum captum excedit, 
quomodo poli hxc Aatun infei at;5* quu 


ferret naturaliter effe pofpbdrm ttfeflum fitper- 
natMdlem , cogrtcfinet uatmalittr 1 poflrbtlet tjfe 
duos flatus ettrr.ot oppofitoj arter Je , C identi- 
ficatos tum [ha pcjjil ditate tffendi. Qui enim 
funt illi duo Aatus ? Quhd Ii ilii opponuntur 
inter fe.quid auget difficultatis, quod ilii no- 
fcantur naturaliter nugis quam ii diuinitus) 
nonne ea repugnantia tou iam ponitur in 
ij»fis flatibus! quid ergo add t ms Acrij cogni- 
tio naturalis illorum ) In hoc autem ipfo , Se- 
cundo , non capio , qux fu illa pollibiiitas ea- 
dem numero cum qua illos identificat. Nonne 
ab xterno funt poliibilcs duo Aatus hominis, 
hominis albi, hominis non albi; quia ab xter- 
no cA poflibile hominem clfe album , Se ab 
‘xtemo cA poflibile hominem non cflc album? 

Hi duo Aatus funt quoad exiAentiam repu- 
gnantes f:mul,qucad poflibiliotem nullo mo- • 

do : quilibet ex his idcntincatur cum fuapof- 
fibiHtaoc : quxlo , an idei» idcntificamurcum 
vna cadcmquc numero poflibilirare , leti cum 
vno coicmquc tertio , vti in ms Aerio Trini- 
tatis ? Rogo vlterius , quomodo hxc conte- 
quentia iuuetur per ilbm propofitioncm 
quam hic addit, E fi amem pnjj itlttas i rdc/edi- 
bdts f Quid enim hinc quxfo ad identitatem 
cum vnoimbuifibili tertio? An non bre argu-. 
mentum fieri eodem modo rotrA in pofli- 
bilitatc heminis , Se in peflibilitate caren- 
tix hominis ? Tcrtid,in hoc ipfo pundo non 
capio , cur addatur ea limitatio , Duos flatu» 
contingentes jalttm demrmr.attue. Cura enim 
dixerit hic Audor duos illos Aatus clfe inde- 
fcdibilcs Se ncccilarios , piofcdo iam vide- 
tur contrariari libi , dum cos dirir contingen- 
tes. Pnrtcrca fi per refaJtemdenorKtnarme vult 
limitare cppolitioncm, vt non fit ea oppofitio 
nili ab cxttiukco , certe in hoc (cnfti nullo 
modo repugnat ea oppolitio ; nam ego pol- 
ium dici fimui Se femrl amatus , odio habi- 
tus, exi A ens, non exiAens dcnominatiuc, fi ab 
vno amor , ab altero non , ab vno d-car exi- 
Aens , ab altero non exiAens ; ergo per eam 
limitationem , qux videtur polita ad facien- 
dam «edibilcm illam illationem , aufertur 
tota repugnantia quam hi volebant 'nducere. 

Quod autem inde infert , tadem fcilicct ta- 1 7 

tionc probari , non polle naturaliter cognolri Rt », mw 
my Acrium Tr'nitatis,quia modus cognofecn- 
di fcquitur in multis modum clfcndi obiedo- flMJ AmS *~ 
rum, maxime autetn in oppofitione & ideuti- r “’ 
rate, ac proinde ii Trinius cojnofcerctur na- 
turaliter , deberet homo poilc habere vnara 
fimplicem cognirionem identificatam cum 
oppofitis relationibus : id quod cftaturx onv 
ninorcptignat:hoc inquam mihi videtur adeo 
improbabiliter didlum, vt non videa n , quo- 
modo potuerit cadere in virum dodhnn. Pri- u»im eo- 
mo enim, ft modus cognofccndi fcquitur mo- <?»<> 

dum cllcndi,& quia in noAris aclibus non cA 
ms Acrium Trinitatis , ideo illud non poflu- 
mus cognofccrr^ur quxfo hic Audor non in- 
tulic,ncc nos pofle naturaliter cognolccrc Deu 
cflc a fc,cum nos non habeamus cognitionem 
afeicurnon intulit, nos nou poilc cognofc ere 
Deum cflc fubAantiam , cflc aeternum , im- 
menfum, omnipotentem ; quandoqnidcni ha- 
bere non polfumus cognitionem qux fit fub- 
AantiajXtcuta.imnitnla , omnipotens i Secun- 
di miror , qu6d nou aduertit te debere radtm 
confequent ia inferre , r.c quidem fuperna- 
turalitci 


Difp i. De exijlmia & comenientia Incamatumu. Scft $. 


turalitcr polle nos cognofccrc Trinitatem ; 
quia illud axioma non magis dicit cognitio- 
nem naturalem debere imitari modum clfcndi 
obicdi, (|uam debeat eumdem modum imi- 
tati cognitio lupcrnaturalLsrcur enim vna nu- 
gis quam altera aflimilabitur obicdo,vt patet 
m cognitione Angelica. Rogo enim, cur ma- 
gis debet aflimilari homini phy lice in ratione 
lubftantix, dee. cognitio naturalis, quam ha- 
bet Angelus de eo homine, quam cognitio 
infula de eodem homine t Imo cum cognitio 
infula fit perfidior , potiori iurc requireret 
maiorem afiimilationem. Denique , neque 
vlla prorfus affignatur ratio , cur ipfiuimct 
Dei cognitio aflimilari non debeat obicdo, 
fcu , cur non debeat imitari modum clfcndi 
obicdi : nam ratio crcanirx ad hanc fimili- 
tudinemeil omnino impertinens ; cum etiam 
cognitio creata poflit obieda fc altiuta, infe- 
riora, xqualia, cocnolccrc. 
iS Quod item addit per modum limitationis 
( fortalle ne ea propofitio vniucrfalis adeo iu- 
dicari poliet abi urda ) Saltem in multis (egmt.o- 
noh irmtan tlneiium ; videtur mihi Primo ad- 
huc noncllc vera ; quia ego plane non video 
multa illa , in quibus cognitio naturalis An- 
geli de homine imitetur hominem , nifi in ra- 
tione entis creati , in quo ipfc Angelus imi- 
tatur hominem , Se addic iniuper innumeras 
alias imitationes , quarum nullam habet co- 
gnitio. Secundo , cum ea limitatio non de- 
terminet, qua; debeant illa clTc inulta , in 
quibus efie debet imitatio j neque e contra- 
rio excipiat illa , in quibus non ctl ncccflum 
efie imitationem ; quis non fi acim videat ex 
ta|^ antecedenti vago conti a omnes tegulas 
Logic* infem conlcqucntiam illam : Ergo 
cognitio TrimtJtts delta i mirari Trinitatem m 
f radicato ido , qitcd e.tdtm inditu ftbiiu res idcn- 
tipeetnr tribus dislu.chf. Vt fi v.g. quis dict- 
rct. Aliqui homines currunt , ergo Petrus 
curtit ; peilime certe concluderet. Vides ergo 
per illam limitationem iterum reddi plane 
nullum difeurfum cius Auctatis. 

1 9 Alia qux addit, fcilicct , cum qui cogno- 
N*n tfl tuuf. fcit plura vt plura, debere polle nabere tot 
f*m vi odm adus quot funt illa plura ; Se qui cognofcit 

^ identitatem pr*dicati cum fubicdo , pofi*c 
u m ' habere cognitionem fubicdi identificatam 
„„ u ij cum cognitione ptatdicaci • non habent itu. 
npiwhm m ,orttn veritatis apparentiam : Primb, quia 
oognaiMtno» non ofiendit, cur id nugis debeat reperiri in 
tmoii cognitione naturali quam in cognitione fu- 
Mjmfnootm- pcnuturali. Ac proinde ciim faltem diuin itus 
nofccrc poflimus Trinitatem, «e tamen nec 
quidem diuinicus habere poflimus aduin 
idcmificatu nv tribus relationibus diflin&Ls, 
iam eo ipfo corruit argumentum. Secundi», 
quia nec ofiendit , cur Deus , qui cognofcit 
*■ diftingui rcalitcr Petrum a Paulo , non de- 
beat habere cognitionem Pauli rcalitcr djftin- 
dam a cognitione Petri nos qui idem co- 
gnofeimus , debeamus polle habere cos adus 
diftindos : etenim , vt paulb ante in firnili 
dixi, ratio creati ad hoc pundum cft omnino 
per accidens. Neque vnquam oftendi poterit 
repugnantia in eo, qu6d aliquis Angelus poi- 
fibilisnon poffit cognofccrc Petrum & Pau- 
lum vt pombiles per duos afius diftindos, 
fcd untum per vnicum indiuilibilcm adum. 

20 Denique, quis non ftatim videat falfifli- 


mum cfle quod dicitur,cum , qui cognofcit Vsriieinln- 
plura ve plura, polle habere tot actas quot 
lunt illa plura cognita.Etenim fi haec ratio va- dkm ’ 

Icret, fequeretur, neque Angelum, neque ho- 
minem, neque vllam creaturam polle nofccrc 
plura obieda quiin fine adus pudibiles ipfius 
cognofccntis. Efi autem ccrtuin,qubd Ange- 
lus naturaliter potefi cognofccrc arenas maris, 
arborum folta.graru fmmcnti.&c.itcm qu.Vl 
poflit cognofccrc hxc ctlc infinita quoad pol- 
fibiliutcm.ac proirulc ea efie plura loge an uri 
fiut adus poflibilcsipliiri.Et veta licet illa ex 
vna paitc compatata cura adibus non clfcnt 
plura.quia tamen Se illa Se ipfos adus nofcc- 
rc potefi, haud dubie obieda ab ipfocognofri- 
bifufunt plura quam aetas ciufJcm Angeli; 
quia in obiedis includuntur ipli adus & alia 
infiniu.Sccundo, Angelus porefi cognofccrc 
obieda infinite diftantia interfr.fic cxificntil 
indiucrlis fubicdiswplc autem non potefi ha- 
bere cognitiones luas diftantcs infinite, Se in 
diuerfis lubicdisexiftcntes.Terti6,poicft ag- . 
nofccrc obieda impenetrabilia ; ipfc autent 
non potefi lubcre adus impcnctrabilcs.Quar- 
ta,cognofcic materialia cftneda habentia par- 
tes cxtcnfionis;ipfius autem actas eam cxccn- 
fionem non poliunt habcrc.Hxc Se alia adduci 
polsiit, a loftcdcndu princip.illudcllc penitus 
improbabilc;fcd lufiic.in re clara h<jc tccigiilc. * 

Illud autem exemplum potentix viliux, n 
quod hic audor iuiicat optimum, mihi vide- Rti»’i»nri# 
tui Se adeo falfum,& adeo extra rom.imb ipfi *•»"« *»■ 

Audori contrarium , vt non facile capiam, 
quomodo lit huc inaufum.Primc» cmm,qu6d " 
dicat, potentiam viliuam folumdiftinguere 
difiantiam obicdorum , ex eo quqdradij vi- 
fualcs intrent i>cr orgaiu difiinda potcnti.r, 
cft mihi imprbbabilerdc quo fiifiiis dicam To- 
mofoquenu occafionc pnrfcmix Chrifii Do- 
mini in Euchariftia ; 5c Tomo Philolophicd 
dixi fatis mula.N une duobus verbis id ofien- • 

dotrrim^.quia vifio illa non efi reflexa Cupra 
fuo* adus, nec videt ingrcflum lpccicrum, 
imo neque^nfint fpccics vIlx.Sccunib,quia 
non lubet locum, quando obieda fune vnura 
pofi aliud linea rcdi.Terri6 , quia obietttara 
iam diftam linea reda ad vnum palmum , & 
poftea ai duos.tres, etiam centum, agnofcinu 
a me iam dic vicinius quam antea, oie tamen 
per camdetn omnino lineam redam efi fada 
illa feparatio. Quart6,quia laitcm inauJitu 
non videtur efle locus huic infiantix : etenim 
etiam auditus percipit, an fonus ex altiori an 
ex inferiori loco veniar»®: tamen fpccics cum 
alccndunt,vclcum defcenduntad aurcs.inucr- 
tunt fuain lineam redam, & inerant eodem 
modo ai tympanum auditus. Alia multa cb 
loco dicam, vt oftendam videri Se percipi im- 
mediate ipforum obicdorum difiantiam. Se- 
cundo, quidquid fit de veriate eius dodrinx, 
profedii cft omnino impertinens ad rem prx- 
fcmcm.quia cum intentum huius Audonsfit 
vniucrfale ad omnes cognitiones naturales, 
etiam fpirituales eam Angelorum quam horni* 
num^irorvchcnscmcrcumnonconiidcrairc 0 

eoam difficultatem adhuc manere in fuo ro- 
bore. Nam licet vifus ob fpecialcm fuam im* ** 

perfedionem non poffit nili ex eo inuerfo in- 
grcflii fpccicru diftutgucrc obieda, certe An- 
gelus videns vno intuitu naturali ea omia ob- 
ieda, nofeit eorum difiantiam , & tamen ipfc 




A 4 


nec 


S Rod.de ArriagA Tra&arus De fine nectfit.myfl. Inctrn. 


nec habet ingrclTiim diuerfum fpccieram, ne- 
que potcft habere adus co modo diftamcs ; 
&cum videt radios folares ex Sole dirtiindi 
per fpacia auafi infinite maiora , non tamen 
idcb iple habet in Tuo intcllcdu actus cxcun- 
ics cx vno ptindo, & fc diffundentes per alia 
fpatia maiora. Quod denique illa inftantia fit 
contra cum Audorem, patet ; quia cfto con- 
cedamus ex ingrclfu ad diuedas partes pupil- 
la: fieri illam diltindioncm, admittere tamen 
debet, incredibiliter clfc maiorem eam diftan- 
tiam quam oculus percipit , dum crlum in- 
tuetur, quam fit diftantia panium pupilLr.ad 
quam intrant fpccics, vcl,vt hic loquitur,ra- 
dij vilualcs ; vnde ncceiTum cft , vt innumera 
in eamdem omnino partem conucniant. lara 
hinc argumentor:. Vifiopcrdpit illam diftan- 
tiam maximam ; de utnen illi nequaquam af- 
fimtlatur,fcd potius in ea diflimiiatunergoex 
hoc capite etiam pollet nofccre aliam mino- 
rem, cfto illi non alTimilarctur. Probo conic- 
qucntiam ex illo principio communi : ficuc fe 
habet fimplicitcr ad iimpliciter; ia fc habet 
magis ad nugis;crgo fi potcft cognofccre vifus 
diftafleiam vtmilic, non habendo in fuisadi- 
buseam diftantiam,fed fotum vt duo;profcG6 
ratione aifimilationis poterit etiam nofccre 
diftantiam vt duo , cfto non habeat illam in 
fc ac proinde cfto ipfius adus nullo modo 
Inter Ic diftent* Vides inde debilitari potius 
totum difcurlum hqius Audoris , ve propee- 
rca merito dixerim me non videre quomodo 
illa inftantia huc fit intrufa* 

. ^ j lam ad vltimara illationem ; quod proprit 
ilU- Angelus & homo non polfint nofccre Deum 
r*m UIah$ clfc liberum, quia libertas Dei dicit perfedio- 
fttitiimr. ncin contingentem identificaram ncccilariX, 

quam nos non poliamus habere* De aua do- 
ctrina illud Primo dico, meo iudirio elic con- 
trariam omnibus fere Philofophis tfc Theolo- 
gis : lup ponunt enim omnes Communiter n- 
Utumtfft Ii- tiont naturali probari , Deum dic liberum in 
bitHmmtff opcrando,Dcumdlc Dominum creaturarum, 
J - *ine jc proinde polle cis pro luo libitu vti j id au- 

^ tan luud dubie requirit libetatem. Id ipfunl 

nd*n. perfuadent omnes homines Deum agnofcCtt- 

tcs,qui filum DeUm aut Deos inuocant in nc- 
cdlitatibus,prcccsad illum fundunt i vbi om- 
nino fupponuut illum polle velle iuuarc , Se 
vere Ubere. Secundo , idc6 mihi maxime di- 
fplicct ille difeurius ; quia fi nolimus confc- 
quciuiam dodrin.r penitus abiiccre, eodem 
plane modo dcbuillct ut feni, non potfe natu- 
raliter ab Angelo cognofci, Deum efie cogno- 
fccntcm , Deum clfc volentem etiam nccclfa- 
ri6 : etenim ficu t libatas Dei dicit perfedio- 
nem liberam identificatam contingenti , Se 
quia nos ea caremus , non poliumus nofccre 
iUum clfc liberum , iu fine vlla vel pofiibili 
apparente difpaiiutc , cum Deus vt cogno- 
fcens creaturas polii biles &: fcipfum dicat per- 
fcdionem identificatam rcalitcr ipfi Deo co- 
gnolccnti, de nos ac Angeli nonpolfimus ha- 
bere cognitionem identificatam nobis, profe- 
do nec poterimus vlla ratione cognofccre 
Dcumdfc naturaliter cognofcitiuumflc fui 
. . creaturarum. Hoc auce dicere dfet plus quam 

ti ex Una» Cfron ; um > 4 u,a f»ndus Paulus , dum docet 
/4 M u cx vifibilibus cognofci Deum, non cft locutus 

dater.' de <»gnitionc Dei ( lic liceat dicere ) trunci, 
neque cognolccntis , neque v olentis jfed ma- 


tAudt 

fatur im/k 


xime egit de cognitione Dei vt !cgi(latoris,vt 
potentis punirc,&c. lam vides ad qux trahae 
vna propofitio proieda cum minori confidc- 
rationc. Tertib, illud ipfum fumme difpliccc, 
quia, ficutdixi , nequaquam oftendit , cur ad 
cognitionan fupematuniem libertatis Dei 
non iit necdlarium habere in nobis eam per- 
fcdioncm nccdfariam identificatam contin- 
genti^ id fit nccdfarium in cognitione na- 
turali ; ctira iuxtadida nullo modo probetur, 
naturalem cognitionem magis quamlupcma- 
turalcm debere imitari modum dfcnJi obic- 
Gi, chm potius e contrario, quia fupernatura- 
lis cft magis perfeda, magis expiimitobie- 
dum , videatur notiori iurc imiratura cum 
modum clfcndi obicdi. Alia raulu , quae hac 
occafionc Audor hic docet de ea terminatio- 
ne libera Det , in quo pundo obfcuriflimc 
difeurrit , omitto libens , quia ad rem ptx- 
fentem videntur mihi lufticctc qux dixi, tum 
vt oblcuriias cius dodrinx nofcantr, tum 
vt diucrforum principiorum , qux in ea afth- 
muntur , & quidem line vlla vltcriori proba- 
tione, nunifcfta falfitas deprehendatur. Non 
cft ergo ad ea recurrendum pro ptobatione 
noftrx luppofitionis , quiafolum vt probabi- 
lis cft defendenda ob datam rationem •, quod 
fcilicet obieda lupcrnaturalia, cum naturali- 
ter non poflint cxifterc.non valent etiam na- 
turaliter per fe aut pdt cognitionem fui de- 
terminare Angeli intcllcdum. Et idem cft de 
aliis naturalibus intcllcdibus ad cognitionem 
fui. Deus verb vt Audor naturx non videtur 
pofle fpccics infundere de obicdis,qux nam- 
ralita non potiunt cxiftcrc.Et de hac iuppofi- 
tione fatis.qucfoluincft intelligenda dcobic- 
dis fu pernam ralibus antequam cxiftanc;nard 
poftquam cxtitcrunt,alia cft ratiouie qua ptat- 
cedcnti fcctionc. Et de hacquxftionevniucr- 
fali quoad creaturas poftibilcs fatis. Nunc fo- 
lutn di fcu nendum, Vtrum homo vd Angelus 
aliquo modo, faltem probabiliter, potuerit in 
particulari huius mylrcri) pollibiliiatcm de- 
prehendere. 

SVBSECTIO 11 

Prior p*rs nojh* ftuttnlix. 

P Rima conclufio : Scclufa omni reuclatio- ^ ^ 

ne , non foluin certo & cuidcmcr,vt lup- »k 

ponimus, fcdncc quidem probabilitex nofcc- pcjjihiiaAifi- 
re pollet Angelus aut homo hoc myftcrium, »« 'rmeiAtit- 
imo forte n«c primam apprehenfionati lu- 
buiilcc de illo fux naturx rclidus. Primam 
partem conclulionis defendit SuaterTomo i. 
difp. j.cum aliis,quos refert & fcquicur Tan- 
ncrus di Unit, i .& c.Lugo difp. i .fed. i . 6 c Hur- 
tadus difp. 8. fcd.4. cftquc communilfima in- 
ter Audores. Probatur autem cx multis Scri- 
ptura: locis , qux apud ei caros videri poliunt; 
in quibus myftcrium iftud dicitur omnino ab- 
fcondicum hominibus. Ratione idem fiudc- 
tur,quia nec illud inlc potcft viderimonenim 
fe oftendit foras,ncc habet ctfcdus aliquos 
phyiicos nobis inanifeftos. In caula autem, 
quia nullaxn aliam habet nifi volitionan libe- 
ram fupcrnacuralcm Dei,multb miniis co- 
gnofci potcft naturaliter. Confirmu:Hoc mjr- 
ftenumlupponit Trinitatem perfonarum fub 
eadem natura ; atqui Trini eas naturaliter lo- 
quendo 




Difp.i . Deexi/ientia (Sconuenitntia Incarnationis. Scft.j. 


tanti* St eun- 
di. 


1 6 

Tnbnttu 

Tatii. 


quendo cognofci i nobis non poteft, ergo ne- 
que hoc myftcrium. 

S*t pa fri. Hinc autem probo fecundam partem con- 
mnm nfftt- clufionis, fcilicct. nec per primani apprehen- 
tofai 1 ««* fionan , fcclufii rcuclationc , hoc myftcrium 
tu ‘rlTin co ? no ^' ccn ^ um » nam principium na- 

my (Urium, wralc , Qua fimt eadem vni tento ,funt radent 
inter fe , cft tanta difficultas in Trinitate , vt 
fedufa rcuclationc nec quidem excitata, in 
nobis fuiftet fpccicsdc ea Trinitate *, ergo nec 
de hoc myftcrio illam Trinitatem , vt dixi, * 
fupponente. 

Pttitturfs*. j,ccundb idem probo i nam cum diftantia, 
qu* repemur inter nos Se Deum, fit infinita, 
non potuillct venire alicui in mentem , Deo 
non repugnare , phylicc Se rcalucr vniri crea- 
tura; , maxime ciim videretur nccctlario ea 
vnio allatura aliquam in Deo mutationem*, 
etenim nec apparere facili: poterat qu! cllct 
vnio aliqua intrinfeca vtrique extremo, qu* 
tamen non effet ita vtnquc intrinfeca, vt 
verumque per illam mutaretur. Imo de faeVo, 
adhuc t uppolita Fidc,extrcmc laborant T hco- 
logi, vtoltcndant.diuinuin Verbum per eam 
vnionem non mutari *, cumque ratio natura- 
lis fuadeat raanifcflc , nullam in Deo cadere 
polTc mutationem, profcdo inde clare colli- 
gitur , non facile potuiife imcllcdui humano 
quidquam occurrere de cius vnionispoffibi- 
litatc. 

Tertio idem probo ex his qu* alibi dixi, 
agens de diftindione fubftftcnti* , a natur» 
fcilicec ex principiis naturalibus nilpemtus 
cerni, vnde poffimus nos cogitare, prxter na- 
turam humanam v.g. dari aliquam fubliften- 
tiaro diftindam , qu* portet admitti in homi- 
ne , & eius dcfcdum fupplcrc pollet diurna, 
prout fit in hoc myftcrio. Vbiaduerto, hanc 
xationem non habere locum in Angelo ; quia 
hic naturaliter haud dubie nofeit lubfiftcn- 
tiam diftindam, taro noftram quam alienam, 
ergo ex hoc capite non ei repugnaret natura- 
liter apprchcnlio aliqua cius vmonis i nihilo- 
minus non videtur magis Angelus dubitatu- 
rus ex fe de coniundione vnius fubftftcnti* 
cum natura alterius, maxime liambx fubfi- 
v ftcnti* fine modi , quam nobis de fado oc- 
curriirct, Petrum & Paulum polle vniri inter 
fe ad confticucndaim v»am perlonamjimo mul- 
ti miniis, quia qui infinite maior eft diftan- 
t ia inter Deum Se hominem , quam inter 
duos homines, eo miniis de vnionc phyfica 
natur* diuinx cum humana cogitare potuil- 
femus i ergo ratione naturali ante rcuclatio- 
nem , nullam de hoc myftcrio ne quidem ap- 
preheniionem habuiftemus. 

_ t Quoad hanc fecundam partem contrarius 
o bUBt» tm eft nobis P.Hurtadus difp. 8. §. aj. ecquod 
tr* na» v. Angelus comprehendens naturam humanam 
P°*“ c difpuurc in veramque partem, vtriim ei 
T^ t * immanitati repugnet terminari iubftfteiuia 
diuina : quid enim interdicit Angelo cara di- 
fputationem ? Eft etiam contrarius Cardina- 
lis Ioanncs de Logo difput. i ,fcd. i . vbi refu- 
tatis aliquibus rationibus , qu* communicer 
adferuntur ad probandum , Angelum fu* na- 
tur* relidum, de hoc myftcrio ne quidem 
dubitaturum, concludit num.8. non fore An- 
gelum tam alienum a fufpicionc vnionishy- 
poftatic* quam aliqui volunt *, quia mula 
lirat qux quotidie hunftnum ingenium pro- 


2 7 


18 


quartam r4- 
ntnrm. 


pr ia inueftigatione in dubium vertit , 6e de 
quibus dubitat , vtriim in ordine ad poten- 
tiam Dei abfolutam repugnent *, ergo mulco 
plura Angelicum ingenium inucnirc poteft 
de quibus dubitando inquirat. 

Ego, quia non volo diuinando diu hxrerc, 
cenfco in hocpundo primo aliqua.quc in fo- 
latione dicuntur ab hoc Audorc , non die 
contra nos i vti , quod in folutione primi ar- 
gumenti dicit, pocuillc Angelum dubitare 
de hoc myftcrio, fient nos agnofccntcs.Dcum 
habere intcllcdionem , Se Deum dfc intellc- 
diuum dubitamus, verum diuinicuspcr Dei 
potentiam poffimus cllc incelkccliui per Dei 
intcllcdionem ; hanc inquam inftantiam di- 
co non efic ad rem , quia de ea nos non dubi- 
tamus nifi ratione ipfius mxftcrij Incarnatio- 
nis per Fidem noti : dicimus cnim,Sicuc hu- 
manius poteft recipere effectum formalem 
fubfiftcntis per fubfiftcntiamdiuinam, ia in- 
telligencis per intelledioncmtqubd fi dedioc 
myftcrio ninilaudiuinbnus,mulc6 adhuc mi- 
nus de intcllcdionc diuina communicata na- 
tur* noftrx occurrere aliquid nobis potmlfct. 

Quomodo ergo adducitur inflantia, qui to- 
ta quanta non nili ex myftcrio hoc prxeogni- 
to dcluniicur ,•& multo magis dubia quam 
intentum ipfum pro quo adfertur? Quod item R‘(f**4*‘*j 
dicit in quarta ratione. Angelum dcbcrcco- 4 
gnofccrc omnem dependentiam clTcntialcm, 
vel naturalem , qux cft in natura humana, 
quia eam comprehendit, ac proinde cum pof- 
fc nofccrc, vtrura natura humana polfic diui- 
n itus cllc fine fua fubfiftcntia , hoc inquam 
etiam cft valde difficile i Primi , quia cum 
hic Audor concedat potentiam obcdicncia- 
Icm ede identificatam omni crea turi, & con- 
fcquenter ei crtentialcm , profecto fi antece- 
dens, quod hic vfurpac, clfct verum , fcquc- 
rctur nunifefte. Angelum debere nofccrc cer- 
to, nos clTcclcuabilcs ad vilionem beatam, A: 
humanitatem noftram , feu naturam noftram, 
dicere ordinem e Aemulem obcdientialem ad 
vnionem hypoftaticam. Qu* omnia & falfa 
fune A' contra hunc Audorem ; quia faltera 
alcm notitiam certam de «o myftcrio Se de 
aliis rebus fupematuralibus negat Angelo fu* 
natur* relido. Quomodo autem abfolutfc fic 
refpondcndum ad hoc de rcfpcdu cllcmiali, 
dixi in Philofophia, Se explicabo pauli poft. 

Pnrtcrca ea % dodrina difplicct , ei quod licit 
Angelus nouillet humanitatem polle diuini- 
tus cllc fine fubfiftcntia humana,non propte- 
rca fequitur, quid illi occurri fiet , polle tunc 
a diuina compleri *, quia adhuc vrget ratio i 
nobis fupra fada de diltantia infinita inter 
Deum Se nos, & de mutatione qux videretur 
in DeumrefunJcnda;idc6 tunc cogitaret An- 
gelos data ea feparacione man luram natu- 
um nollram fine omni fubfiftcntia, aut certe 
pofte clfc aliquam aliam creatam pcfonalita- 
tem qu* compleretur. 

Secundi) circa dodrinam cius Aodoris di- 
co , Efto oftenderet ratione eorum argumen- R t ffo»thtw 
torum, qu* communiter adferuntur, non clfc strmvdi ad 
impoflibilem in Angelo dubitationem circa w '"‘" 
hoc myftcrium , non tamen propterca ab ipfo c *' d ***' 
adduci vllum argumentum poliriuum, quo 

E obet in Angeli mentem polle venire ta- 
ri cogitationem. Cura enim inter Deum Se 
creaturam fit infinita quam dixi diftantia , 
quxque 


*9 




1 


i o Rod.de Arriaga Tra&atus De fine ( 5 necefi.myfl.lncarn. 


quxque vnioni phyfuae maxime videtur con- 
traria , Deus item fit complet iflimus , & res 
omnino completa non videatur polle vniri 
phy fice & fuDllantialitcr alteri , non apparet 
vnde Angelus contra h.rc principia inducere- 
tur ad dubitandum cum aliqua (altem proba- 
. bilicatc de hoc myftcrio. Dico cum probabi- 
litate ; nam vtrum ficut nobis occurrunt mul- 
ti chimxrsr , & Lucifero occurrit xqualitas 
fui cum Deo, ita admitti poteft, cafu aliquid 
circa hoc myftcrium potuilfc Angelo occur- 
rere , per modum tamen rei repugnantis po- 
tius , quam per modum vere pofuoilis ; ficut 
occurrit Philotophisvnioduorum animalium, 
hirci A' ccrui ;& verb longe etiam infinities 
maior eft ratio, cur hic appareat impollibilis 
ea vnio , quam inter hircum A ccruum , ob 
eam infinitam , quam fxpe dixi inter Deum 
Se creaturam , diflimilicudincm & diftantiam; 
& qu6d Deus fit omnino completus , & om- 
nis mutationis incapax. Vnde concludo, om- 
nibus penfacis , in re dubia ( quid Icilicet oc- 
curreret Angelo ) probabiliorem dic omnino 
communem lentendam, docentem , nec qui- 
dem probabilem appreheufionem de ea pofli- 
bi litate Angelum habiturum , fi lux nacurx 
«^linqueretur. 

SVBSECTIO III. 

Dua *!u nojlr * conclujiones. 

3 o C Ecunda conclufio : Argumenta , qux con- 
OmmA 4 n*. eJtra hoc mvftcrium fieri poifunc , folubilia 
»'»•* . c]ut funt mfc. Ita omnes Do&orcs. £t ratio eft 
ttnir» A/f inanifcfta , quia verum non poteft opponi ve- 
ro » cc g° nullum poteft dic argumentum na- 
jwu (ilmk- turalc vere & bene concludens contra hoc 
Um. myftcrium ; ergo nullum eft quod Colui non 

poflit. Dubium igitur erit, vtrum nos pofli- 
mus eam lolutioncm pro omnibus argumen- 
tis contra hoc myftcrium fa&is inucnirc.Multi 
vniucrCalitcr fupponunt, polfc nos tam in hoc 
quam in omnibus aliis Fidei myftcriis argu- 
Omnilut *f ■ menta omnia folucrc.Ego tamen iudico ( quod 
lumtit u «• & Tomo primo docui , agens de a&ibus Ubc- 

sSltu inUi ^ nbn nos «facdlc talibus 

t, taffiff». ar 8 umcnt * 4 rcfpondcre , oftendendo fcilicct 
mm v ^i lit eorum vitium , vt manifefU patet rc- 
•Utt , lutt £tk confidcranti difficultatem adluum libcro- 
m Attat, rum Dei ; addidi tamen , polle nos indirciftc 
rcfpondcre omnibus, quatenus ex motiuis cx- 
trinfccis Fidei, quibus ad credendum induci- 
mur, & ex aliis rationibus poftumus offende- 
re, in argumento illo aliquod occultum dic 
vitium,ctfi determinari a nobis illud nequeat; 
quia fiippofita aliunde euidentia crcdibilita- 
tis drea myftena a Deo rcuclara , polfumus 
inde colligere , myftcrium hoc a Deo rcucla- 
tum dic verum , ctiamfi nos illud explicare 
non [iflimus ; quia nemini mirum debet vi- 
deri, fi in his qux ad Deum fpc&ant , quia k 
nobis infinite diftat , aliqua fint qux debea- 
mus credere , & qux explicare aut percipere 
non poflimus ; quandoquidem in ipfis etiam 
rebus quas manious cra&amus, occurrunt Ix- 
pc difficultates a nobis penitus inexplicabiles: 
vt patet in continui compofitione. 

3 i Licet autem hanc dodVrinam vniuerfaiitcr 
tradiderim ad aliqui myftcria Fidei ; in my- 
fterio umeo prcfcnci Io carnationis non ap- 


paret argumentum vllum alicui principio na- 
turali inniccns, quod non pollic a nobis faci- 
le folui. Summum enim ab indudionc obii- fdukmtUf 
ccrc aliquis poiIct,cx duabus naturis comple- ^ 
tis non heri vnum per fc ; hoc autem facili , tm - 
foluitur , quia ab induftionc rerum natura- finii un Juti 
lium non valet confcqucntia in ordine ad po- vnltm 
tentiam abfolutam : poliunt enim fieri multa 
miracula , qux tamen naturaliter repugnant; 
imo forte poflibilis eft fubftantia etiam natu- 
ralis completa, qux cura altera completa effi- 
cere pofiu vnam tertiam per fc,ad modum quo 
in entibus homogeneis vna pars aquar v.g.licct 
quando eft feparata fit completa, poteft tamen 
vniri per fe cum altera aqua,& conftitucrc ter- 
tium totu aquq per ie.Scd de hoc infra fafius. 

Refpondcri Secundi pollet ei obie&ioni 32, 
in prtr lenti , non fieri vnum quid in hoc my- 
ftcrio rx duabus rebus completis : nam hu- ,,# - 
inanitas fcdufa fubfiftenria non eft quid com- 
plecum.Non videtur autem repugnare.cx vna 
te completa & altera incompleta fieri vnum 
per le ; aut cate non oftcndicur adhuc repu- 
gnantia. 

Tertio fbrtafte rcfpondcrct quis, per fonali- Tam. 
tatem Filij prout vnitur humanitati etiam cllc 
incompletam ; nam licet re ipfa in fc fit com- 
pleta per naturam diuinain.non tamen vnitur 
ipfa natura , fed fola pcrfonalitas , qux ve fic 
eft quid incompletum. Hxc tamen vltima fo- 
lutio , licet d odiri nam vcriflimam Fidei fup- 
ponat, applicari huc non poteft , quia tangit 
difficultatem illam fummam myftcri) Trini- 
tatis ; quod fcilicct eidem cntiwti indiuifibili 
rcaliter polluit conucnirc duo prxdicata con- 
tradiiftoria ; qualia hxc funt : Natura diurna 
K0» vnitur inmtdiati humamtati ; vn.tur veri 
pnfenalirai ; qux ve dixi , eft idem rcaliter 
cum ea natura. 

Vnde potius oritur difficultas contra do- 33 
dVrinam pauli ante traditam ; diximus enim Stlmiur *f- 
funra, myftcrium adhtum liberorum Dei pari * rtM 

talem difficultatem , cui non poftumus nos 
clare relpondcre i ergo cum hoc myftcrium 
Incarnationis eam difficultatem magna ex 
parte includat propter ea duo praedicata con- 
tradi&oria vnionis immediatx relarionis,non 
veri naturx , eo ijpfo videtur etiam non pofTe 
rcfpondcri clare obic&ionibus qux fiunp con- 
tra hoc myftcrium ; cuius contrarium imme- 
diate ante tradidimus. Rcfpondco , in Incar- 
natione duo cfte;vnum,in quo ponitur ipfum 
Trinitatis myftcrium ; 6 c quoad hoc concedo 
libcntiftlmc , non polle nos plaufibilitcr rc- 
ipondere argumentis in contrarium allatis: 
alterum, A quod proprium eft Incarnationis, 
in eo confiftit, quod vniatur pcrfonalitas 
immediate humanitati. Contra hanc ergo 
vnionem dixi non adferri vllum argumen- 
tum , quod difficultatem adeo graucm inge- 
rat , vt folui a nobis non poffit ; ctiamfi con- 
tra primum , quod in eo myftcrio rcpcricur, 
vt icilicet fimul& femcl non vniatur etiam 
immediate diuina natura>& fupponit difficul- 
tatem Trinitatis, admittam argumentum ellc 
difficileiob difficultatem tamen ipfiusmyfte- 
rij a nobis non explicabilis pbufibiliter , qu* 
fcilicct pcrfonalitas non communicetur com- 
municata natura , Se e contrario producatur 
pcrfonalitas non produda narura.qudd natu- 
ra fic vna, pcrlonalitas e contrario triplex. 

Ec 


Difp. i . D* exi flentia &* conncnientia Incarnationis. Scft. 1 1 


Ec cx hoc capite iam dixi , non polle plaufibi- 
liccr.1 nubis fatisficri argumentis contra hoc 
myftcrium faciis. Nos autem fupra loliim do- 
cuimus , myftcrium l»oc Incarnationis, fe- 
cundum quod fupra Trinitatem paternarum 
addit , non adferre notiam dillicultatcra » cui 
non poliemus far clare rcfpondcrc. 

Hinc obiicics in connarium: Ergo poteft 
oiuil* ex °^ CiK ^ naturaliter poflibilitas huius mvftc-r 
diihi in(i ■ rij.Paccr fcqucla ; quia poflibilitas rei often- 
nmt, f fjt dicur I elutione obicdlionum contra eam fa- 
mamrtluf, dtarum ex illo principio vniucrfali , Deum 
P°^ c ^ accrc quidquid non implicat contradi- 
iju myjltif fchonem. De nae obicdlionc fuse aliqui , qui 
Stlmtit 4«- dicunt aliud die, nofccrc hoc myftcrium die 
nuaiam. poftibile, aliud vcr6, non fcirc illud repugna- 
re: fatentur ergo cx folutione obi cilionum 
proucnirc, vt non fciatur repugnantia;ncgant 
tamen proucnirc vt fciatur cius poflibilitas. 
Solutio hxc» vt fonateft improbabilis : nam ri 
ne» Jeirt refugwmum non fignificat caren- 
dam puram a cius (cienti* : hoc enim fcnfu 
& brutum & lapis non fcit repugnantiam hu- 
ius myftcrij. Certum autem cft ,cx folutione 
obicdlionum contra aliquod myfterium non 
non folum proucnirc carendam lcientix circa 
repugnantiam illius, fcd poiititum cognitio- 
nem 6 e fcicntificam , qua nofco hxc argu- 
menta nihil probare •, Se cum aliunde habeam 
. principium vniucrtalc , vt dixi ,quM Deus 
poflit diainitus producere qu* non repu- 
nont ; profed*'» , n fcmcl fciucro omnia argu- 
menta pro oftcndcnJa ea repugnanda nulla 
! dic ,fciam eo ipfo etiam politiue poftibilcm 

V, traftlmtit, *ll'c talem rem. Melios ergo refpondcri poteft 
ei obicdlioni (& for ulle Audlorcs prxccdcn- 
tis JmQnmm pedunt in hinc trahi )aliud dic, 
polle me fatisfacere argumenti s.qur de fadio 
afferuntur contra illud myftcrium;&c propter- 
ca me fcire, (i prxeise ea coulidcrcntur . non 
• repugnate vilo modo talem vnionem hypo- 
ftacicam ; aliud autem , quod ego limul fciam, 
nec pofte aliqua ilia argumenta fieri per qu* 
probetur ea repugnantia, aut certe quibus ego 
non poftim fatisfacere. Vt autem res aliqua 
abfolutd non repugnet, rcquiritur,vt ex nullo 
omnino capite repugnet. Idc& dico , fi fcmcl 
nobis conflaret , nuUutn cftc aliud argumen- 
tum in contrarium , exceptis his quibus nos 
re ipfafatisfacimus, profedto eo iplo quo cla- 
ri rcfpondcrcmus omnibus , (cituros nos 
edam eam vnionem non repugnare : Se fot- 
tafle (vtdixi/intcnderunt illi Audlorcs ,ditm 
docuerunt , nos non fcirc , an repugnet , hoc 
cft , non fcirc , an poflk fieri aliud argumen- 
tum oftendens eam repugnantiam , efto fria- 
mus rationem eorum qu* re ipfa adferuntur 
non repugnare. 

.. Tert ia coNCLVsto : Etiam fuppofiti 
Terti* an- ^idc de hoc myftctio non pofliimus rationem 
riwjio : naturalem pofitiuam adducere qua illud pro- 

Ttiamfufft- (>niHis *, non enim apparet vnde illa pollitdc- 
fn» TUt dt cumnihil fimile in creaturis videamus. 
Id eenpfr» & cffcdlus huius myftcrij nullus ftt i loquor 
fefitiuM •• de cffcdluphyfico ; nara de moralibus cftcdi- 
ii*»* a »abu bus non agimus hic in ordine ad probationem 
M 4 ”* phyficam\ exiftentix myftcrij. Congruentias 
itein ad tam abftrufam rerum inter (e infini- 
te diftantuim phyficam vnionem non pollii- 
mus nifi cx ipfa Fide defumere ; quia ninil.vt 
dixi , in exeatis videmus, quod huius myftcrij 


vel lcucm habeat fimilitudincm : & licet ( vt 
Cepe notaui ) ad inucnicndas congruentias 
non multum requiratur j tamen quu aliquid 
falcem parum requiritur , & nec quidem id 
in prxlcoti repetitur , iudicio non polfc vllas 
vilius momenti adduci congruentias. 

Rogabis, An Angelus videns humanitatem Vitiem atn- 
Chriui Domini non elTc terminatam propria * tlH> w,Ur " 
fubfiftcntia.pollit inde naturaliter inferre my- 
ftcrij huius cxiftcnti.un , aut ixl t em poflibiiU 
tatcm.Hac de re egi Tomo x.de Angelis, vbi flnti***'*- 
docui Priinb , Angelum non videntem natu- 
ralcm fubfiftcntiam in hununicate Chrifti 
Primo du b ita tur um , An Deus ob aliquas iu- f*4- 

ftas catillas fe impediat , ne illam videat, tam pejjiiali- 
caamfi ibi fit. Secundo, fi hac de re non dubi- lMtM ‘ 
tet, dubitaturum. An fine vila fubliltctma hu- 
manius confcructur.Tcrtio,cfto fciret ibi die 
aliquam fubliftcmiam , ignoraturum peni- 
tus qux illa cilct : vnde conflat de diuina ni- 
hil ipfura certo in eo cafu illaturum ; & for- 
taife nec apprehendo prima hac de re fuiftet 
illi excitata , etiam data ea hypotheii , obdi? 
dU fupra , fi aliunde cx rcudatione id non 
nouiftcc. 

SVBSECTIO IV. 

Solnuntur obieQitnts contr a nostram 
[eat en tum. 

O Biiries Primii : In mea fcntcntia.potcn- 3 6 
ria obcdientialis, quam habet humanius Oiiedu ^ri- 
ve k Verbo fuftentetur , cft cftcntialis ipiihu- **• 
pumitari 5 ergo Angelus naturaliter c.un ap- 
prehendes nofeit etiam eam habere talem ca- 
paci ratem , vt pollir a Verbo alfumi i ergo Se 
nouic poflibilitatcm huius myftcrij ; hoc au- 
tem polito ciitn primum vidit humanitatem 
carentem propria fubfift entia , meritb potuit 
cogiurc ccmrinatam cile fubiiflencia Di- 
uina. 

Hoc argumentum , quod eft commune s eluitur. 
etiam ad alias res fupcnuturalcs , fciliccy ad 
poftibiliutcra vifionis bcatx,grati*,&c. teti- 
gi in nuteria de Angelis ; cui rclpondi, natu- 
raliter hxjucndo , Angelum comprehenden- 
tem humanitatem non pofte cognofcerc iliam 
in ordine ad cfte&us fupcnuturalcs , imb & 
probabilifhmc nec in ordine ad omnes natu- 
rales •, v. g. in ordine ad actum naturalem Fi- 
dei , quo credit lurrcticus hoc ipfum myftc- 
rium lncarnationis,& alia myftcria Fidei , & 
ritea qu* non errat : etenim fi talem a dium 
nofccrcc Angelus , nofccrec etiam cx huma- 
nitate naturaliter ea omnia myftcria fuper- 
naruraiia vt poflibilia : quod dl contra ora- 
nes.Et hinc oftendi eo loco , argumentum fa- 
dlumnon cile fpecialiccr contra meam lcn- 
ccntcntiam, de potenti* obcdientialis fcu rc- 
fpedlus tranfccndcfttalis ad achis fupetnatu- 
ralcs identiute cura anima •, oftendi inquam 
non efte fpccialcm , quandoquidem ratione 
aliquorum naturalium , ad quos line dubio in 
omnium fententia anima dicit ordinem cf- 
fcntialcm , quia naturales lunc , poteft eadem 
difficultas vegeri eodem omnino modo quo 
contra nos ab cis Audloribus vrgetur. Qu* 
autem cx rebus naturalibus poflint in caufla 
comprchcnfanofci naturaliter, non cft huius 


ii RoD.DE ArriaGA T raftatus De fine necef.myfl. Ineam. 


37 

?j iru ruri 
HuttMdi •;»- 

fftttu»: trtf 
ftndmuitm 
ad tfeSttt 
fmfrrHAIK re- 
tet fejfietlei. 


3 * 

Alitu i • ie- 

etfnefitnum 
kumanva-i 
terere prtftia 

txijfiiia, ren 

umtn tenere 
trnn i , fejft 
tuutttmluer 

inferre , F»x» 
baket Dmi- 


Vbi miror Patrem Petrum Hurtadumdifp. 8 
$.14. pro folutionc huius argumenti putaifc 
omnino ntcedarium efle , negare rcfpc&um 
tranicemlcntalcra ad cftcdus lupcnuturalcs 
refli biles •, miror inquam, cum ipfe dicat cui- 
libet adui , etiam naturali vcro,cllc cllcntia- 
Itm veritatem ; & c contrario adui falfo cf- 
fcntialcm clle falli utem ; ac proinde adui ve- 
ro dc obiedo fururo clfc cllcntialcm conne- 
xionem cum luturitione obecti li eam aftir- 
mat .fallo vero cflcntialcm d,fformiratcm;hinc 
enim longe clarius fine comparatione (equi- 
tur. Angelum comprehendentem adiun luum 
naturalem , quo dicit , Cras Petent pe. e abit, 
poiic ibi comprehendere, vtrum lit illud pec- 
catum futurumvac proinde polle ccrcii nofcc- 
re futura libera ; (equitur item, in adu natu- 
rali, quo idem Angcius diceret , Kon eji fub- 
JiJiet.ru cretu a tn huc humanitate. poflccuiden- 
tcr nofccrc eam carcntiam. Item , cim Deus 
per naturalia ligna polTit mihi rcuelarc myfte- 
ria fupernaruialia , ege que ea per adum na- 
turalem audire ;profcdo Angcius compre- 
hendens in me huiuftnodi adus cognofcctco 
ipfo talia myftcria. Quod li his inliantiis rc- 
ipondeat Pater Hurtadus , Edo refpcdus ille 
fit naturalis, nihilominus non polle cognofci 
diftinde natuialitcr ab Angelo i qu a cum fit 
in ordine ad res qua: non petunt cognofci* 
qualia funt futura libera , debet eo ipfo ille 
refpcdus fortiri naturam illarum rerum, fca 
debet clle occultus naturaliter : fi refpondeat 
inquam , eo modo debuiifc videre , camdcm 
folutionem polle me eadem facilitate adhibe- 
re argumento ipfius. Se quidem eo maiori ti- 
tuIo,quo connexio adus veri cum obicdo eft 
in ipfius femen t ia multo magis intrinfcca & 
clientulis ipli adui, quia eft differentia fpeci- 
fica eius adus ab adu falfo : videtur aurem 
magis nccclTarium per cognitionem natura- 
lem adus vnius naturalis nofccrc cius diffe- 
rentiam fpecificam rcfpcdu alterius adus na- 
turalis , quam nofccre potentiam obedientia- 
lcm ad res fpirituales •, quia ea potentia nec 
eft differentia lpccifica , neque iudicatur clfc 
pridicaiuin primarium illius ; deinde eft ad 
res omnino (upcmaturalcs , ac proinde magis 
extra obicdum intcllcdus Angelici , quam 
fine futura libera. Nam hxc, vt dixi fuoloco,' 
folum ex dcfedu fpccierum,& quoad mo lum 
funt extra obicdum intcllcdus nolhi Se An- 
gelici. Sed hic dc obicdionc fatis. 

Obiicics Secundi : Angelus comprehen- 
dens fubfiftcntias naturales creaturarum no- 
fcit illas non polle infontiarc alienum fubie- 
dum , quia funt cnciutcs modules; ergo fi 
concedimus fcmcl, Angelum clare nolccrc 
carcntiam proprii fubliftcntix in humanitate 
Chrifti, & iimul fcire,cam humanitatem non 
carere omni fu bfift entia , hau J dubie inferet. 
Ergo habet D minam ; male ergo diximus, 
eum ignoraturum quinam clfct in eo fubie- 
do fubfiftcmia. Vbi obferuo ab aliquibus ci- 
tari Scotum in 4. dift.io. quift.8.& 9-quafi 
docui liet , ide6 Angelum poruiffe naturaliter 
cognolccrcmvftcrium Incarnationi$,quia no- 
uit carendam proprii fubliftemix. Verum 
Scotus eo loco nec verbum dicte de ea fubfi- 
ftentia, fcd nec potuit •, quia citm ipfe faltem 
vt probabilius neget fubfiftentiam diftindara 
creatam , de quo infra , non potuit vllaro ta- 


lem abfentiam ibi agnofcerc. Ad obicdionem Selmiim. 
ergo rcfpondco , in mea lententia argumen- 
tum clfc nuilum,quia ego nego lubliltcntiam 
circent itatem moialcm, ideque admitto pof- 
fc per alienam etiam creatam terminari natu- 
ram humanam: & licet diceremus fubliften- 
tias omncscrcatas , qui dc fado dantur , clfc 
modos , dubitare tamen tunc meriti potuiflet 
Angelus , vtrum diuinitus cllct poihbilis ali- 
qua alia non niodalis , quique eo ipfopodct 
alienam naturam terminare ; ergo adhuc non 
veniret in notitiam huius myftcrij. 

Rogabis , An darnon , beet non ex argu- } 9 
mentis naturalibus , vt didum eft, aliunde ta- An d*me» 
raen noucrit certi» ms ftcrij huius exiftentiam. 

Difficultas eft ante padionera Chrifti; nam 

poft Chrifti de: centum ad infixos , & poft re- ,, e hnfhplf. 

lurrcdioncm non potuit ea dc re dubitare. fieatm.Segat 

Negat diuus Hierom mu* cap.i . in Matth.ci- y 

tans fandum Ignatium Martyrem, qui ait, mm ' 

ideo Beatam Viigincmfuiflc dcfponfatam, vt 

partus eius celaretur diabolo, id eft,vn:Wub- 

ftanrix Diurni cum humanitate ; nam phyfi- 

cus partus fine dubio non fuit illi occultus. 

Ratio hic landi 1 gnati) non omnino conuin- 
cir ; nam ctfi diabolus fciret Bcatiffimam Vir- 
ginem defponfacaxn clfc ; bene tamen 1 ciebat 
non cognitam fuiffc a fponfo, & adhuc Vir- 
ginem peperifle : tota autem ratio dubitandi 
luboricbarur in diabolo non ex dcfponfatio- 
nc , fcd ex conceptu prolis fine viro. Senten- Sententia 
tia hic p. Hieronymi probabilis eft valde , 
fi intclligatur vfque ad tempus tentationis ***' 

Chrifti ;idc6enim videtur diabolus cum ten- 
ullc.vt intclbgCTCt, an edet Filius Dei , nec- 
ne ; illum fanc non aggrcffiirus , fi ea de re 
certus cflct. Poft tentationem autem & alia setumm 
miracula in confirnwtioncm cius veritatis fc- cknflum d** 
da, qui fine dubio viderunt dimoncs,& di- 
ligenter perpenderunt, non videntur potuidc 
moralitcx dubitare. VnJc Chriffus Luci 4. 
cos clamantcs,& fc vocantes Filium Dei com- 
pefcuit ; redditurque ab Euangclifta ea ratio; 

Qma fcifl>Ant tffum ejfe Chnjiuen. 

Obiicics-.Siantepairionemfciuenint Chri- 


- 


OHedi» im- 
ita ttntlmfi*- 


ftumellc Deum, cur commoucrunt ludios in 
necem ipfius, c qua fibi tantum damnum ve- 
rebantur t Pro qua interrogatione facie Pau- 
lus i.Corinth 1. Quod /7 cogetoHijfent .nunquam 
Damt ’:vtn florit erna/ixt (fent. Rcfpondcnt ali- 
qui, dimones vehementi fuperbia cxcicatos 
non potuilfe fibi perfuadere Deum ita humi- 
liandum, vt tam infamem mortem fubire vcl- 
lct.Sed contra , Si putabant eum non moritu- 
rum, quid ago fuerunt tam foliati de pro- 
curanda ei morte? Video polle rcfpondcri, 
cos FuifTe folicitos , non vt reipfa Chriftus ***• * 
moreretur , fed vt ludii procurando Chrifti 
mortem grauilfimi peccarent , ctiamfi ipfe , 

fempa cllct ex eorum manibus liber eualu- 
rus. Melius ergo pollet redargui ea folucio 
prima , quia in Scripturis veteris Tcftamcnci, 

Se in nouo a Simeonc fene , & ab ipfo Chri- 
fto tam clare pridida fuerat mors ipfius , vt 
vix videantur dimones potuidcdubitarc,quin / 

eam edet acceptaturus re ipfa. Poceft ergo vl- 
terius ad interrogationem refpondcri,dimo- ^ "" 
nes fufpicaros , etiamli Chriftus non morere- 
tur , adibus tamen aliis bonis fupematurali- 
bus redempturum homines, ideoque ex mor- 
te illius non timuiife fibi grauius vllum dam- 
num; 


Difp i . De exiftentta ($ conuenientia Incarnationis. Sc&. 5. rf 


+«• 

Msflua tirtg 

Uam - .r*m 

Ufmpmucf». 


4* 

D ttfUx srti - 
fti» vttm im- 
im conor. 
■UCIItlfr» Ira- 

rm- 

tppbtf) in- 

trinfuo . & 

fr» imtthf* 
t* v *>U 4 d 


num ;dcpofito autem co timore, cx ira, indi- 
gnatione & odio eam ipfi procuraiTc, maxime 
vero vc iic ludaros in grauiflima peccata indu- 
ccrcm.Pcccft edam forte did, ludxos, diabo- 
lo non tcmanrc, eam mortem procuraife: fine 
tentatione enim diaboli puHumui peccarc^c, 
vt alibi infinuaui , etiam de fa&o lacpc pecca- 
mus ; poflctquc in huius folutionis conii mu- 
lionem adduci, quod per vxorem Pilati videa- 
tur diabolus voluifle impedire mortem. Hrc 
tamen lolutio (impliciter ftiftincri nequit , 
quia Sandus I cunne. Euangcl fta aflerit fug- 
gcflillc diabolum IuJx vt traderet Chriftum 
ludxis v nili &ad hoc rcfpondcat , diabolum 
id non feci ll'c cx deiiderio mortis Chrifti, fed 
quali ita fecum rat ocinatum: Etli ludas cum 
non tradat , ipfc tamen Ic permittet capi . Se 
morietur i melius ergo erit vt id fiat cum lu- 
cro noftro , inducendo ludam in gramflimuip 
peccatum, & undem in dcfpcrationcm. Tcfti- 
monirn Tauli fupra allatum non vrgee , quia 
commuhitcr explicatur de Pilato & Pontifi- 
cibus, qui proprie mundi Principes dicuntur, 
non auten) dcdxmonibutfilli ipu umen Prin- 
ceps Se Pilatus talia habuere motiua Fidei ad 
credendam ipfam Diuinicatem Chrifti , vt 
nullo modo eorum ignorantia fuerit abfolutc 
inuincibilis ■, i deoque abfolutc non cxcufan- 
tui a grautifimo peccato. 

Replicabis : Paulus Se nos non aliter noui- 
mus Chriftum efle Dominum gloric , quam 
cx motiuis jplis Fidei •, qux nos adeo obligant, 
vt fine peccato illis ditlcntiri nqn poftimus; 
ergo dum negat ludxis fcientiam de Chrifti 
Dmiiuutq,, non videtor aliam negare quam 
qux in nobis cft i exuo negat illam qux oWi- 
gar ad credendam i piam Diuiniratem Chrifti. 
Nec fufficit refpondcre.-n nobis, prx ter fcien- 
tiam qux dcfumkur cx motiuis , dari eoam 
ipfum alieni um Fidei, quo abfolutc credimus 
Deum eiie Chriftum , hunc autem non fuiile 
in ludxis : Hoc inquam non fufficit, quia af- 
fenfus Fidei non videtur afferre maiorem lu- 
cem quam habeat fdcncia ex motiuis defum- 
pta ; cft enim obfcurus i tota ergo quali illu- 
minatio veriit a cognitione mociuorum. Rc- 
fpondeo, Paulum non agere ibi de cognitione 
qux fit propria feientia , fed de notitiailla 
quam habent fideles omnes circa myftcr ia qux 
credunt \ ait ergo Iudxos non iudicaflc abfo- 
lutc, feu non crcdidillc Chriftum efte Deum, 
fcu ei veritati non prxbuilTe alfenfum quem 
tamen nos prxbemus ; per hoc autem non ne- 
gat , eos agnouiUe fe teneri ad id exedendum, 
aut faitem ad nugis id examinandum , donec 
dcprchcndilfcm veritatem. 

SECTIO IV. 

De convenienti* Inc*m*ttonu. 

C Onueniens fumi poteft vel pro re affe- 
rente alicui per fe immediate intrinfc- 
cum bonum , vel faitem vtilitatem imrinfc- 
cam ad aliud , quod ille intendit habere: ficut 
fanius homini per fceft grata 1 ficut anes, 
frientix, qux etiam fune vtiles ad obrinendas 
dignitates, diuitias, Sec. hoc Icnfu nihil crea- 
tura efle Deointrinfecc conuenicns.quia nul- 
bm intrinfccam pcrfc&ioncm accipit a erra- 
turis immediate, docetur communicer fine vl- 
> Tonem YL 


tcriori dilcuflione.F.ft tamen ineo pun&oali- 
qiu difficultas : nam Deus accipit dcfc&ario- tirt* ftmum 
nem & voluptatem ex creatura cxiftcnd J hxc «ttftmnm 
autem voluptas cft intrinfcca ipli Deo ; ergo 1 ut * 4DtMm ‘ 
accipit aliquid intrinfccnra a creatura. Obic- 
ttio hxc infra nugis dilanietur , dura de nc- 
ccffitate Incarnationis egerimus : inecrim ta- 
men rcfpondco Primo, in ea tingi diffi culta- R*£a*jufn. 
tero aAuum liberorum Dei , de qua Tomo * 4 - - 
primo, quxquc a nobis explicari nullo modo 
poteft, quomodo fcilicet voluptas ilb contin- 
gens fit Deo identificata-Sccundi) rcfpondco. 

Efto Deus accipiat intrinfccam voluptatem 
ex exiftencia creat arx , non omen propter ei 
quidquam inferri contra do&rinam dauro; 
nam ea voluptas non acciperetur immediate # 

cx creatura , quafi lute clfct formalitcr ipfa 
Dei voluptas } accipcrccurcrgo mediate vt cx 
obicdo dante occaiioncm , vt inde Deus ha- 
beret eam voluptatem , qux formalitcr confi- 
fteret in ipfoadu Dei. 

Video tamen adhuc vrgeri in contrarium 44 
pofTe ex his qux diximus Tomo quarto, agen- 
tes de virtute Spei ; ibi enim diximus , non fag" 9 
foliim eirc bonum noftrum ipfam formalem • 
vifionem Dei , qua fruimur bonitate infima 
Diaina , fed iplummct etiam Deum per eam 
vifionem pofTctfiim , ita vt cx Deo & cx vi- 
fionc confletur vnum integrum bonum no- 
ftrom. Inde igitur argumentor : F.rgo non 
folinn erit bonum Dei ipfa i ner ea: a cogni- 
tio creaturx , fed etiam bonitas ipfa creata, 
qux a Deo per eam cognitionem poffidetur, 
ita’ vt cx cognitione & creatura conuctur 
vnum integrum bonum dclc&abilc Dei ; er- 
go creatura faitem partuiirer exit immediati 
per fe Deo dtlcdabitis Se bona , contra id 
quod communiter docetur. Ob hanc repli- Mmri+ 
caro dixi paulfc ante dfe aliquam difticulcar 
tem in communi do&rina rcfpondco ergo 
eam doctrinam intclhgendam de bonitate irv 
trinlcca : etenim licet iuxta obtedionera po- 
litam dicamus crcaruram dic immediati Deo 
bonam Se dde&abilcra \ id tamen non de bo- 
nitate intriufcca , fed cxtrinfcca , poficlla ta- 
men per aliquid Deo intrinfecura ; co plani 
modo quo dicimus etiam Deum dfe imme- 
diate Bonum Reati; non imnnfeec , fed cx- 
crinfcce per fe i vifionem vero beatam c(Te de 
immediati Se intrinfece iliis bonam. Et de 
hac obiedione fatis. 

Aliter accipitur t mm tkm pro re extrinfe- ^ j 
cedclcdabtli.iuxtadida paulo ante eomo- A i tn * vod* 
do nos deledat res pulchra vifa-,vcl pro re do- bmtm coimt- 
cente Deum, iuxu regulas moris, feu iuxta di- ft,ciu * tt9m 
dtamen rationis/icut nnminem decctjidcoquc 
ei eft conucnicns liberalem fe erga alios often- 
derc : vbi prxtcr decentiam ipfius adhis inte- 
rioris, quo homo eam donationem amae, repe- 
ntur etiam dccentia>cx ipfa a&ionc cxtrinfc- 
ca donatiua. E t in hoc feni u poffumus qurre- 
rc,an Incarnatio fuerit Deo conucnicns:pof- 
fumus item quxrerc, quomodo ilb fuerit hu- 
mano generi conucnicns, vcilis,&c. A nte pritH 
ric dubij dccifioncm aduerto a Caictano ob^ * 
iichnon videri Diuum Thomara fcruifle bo- 
num ordinem in hac qoxftionc , dum anre 
probatam pofltbili ratem huius myfterij di- 
l putat , Vtrum illud fit Deo conheniens: 

►prius enim eft aliquid efle poflibilr quam 
efle couucnicm. Huic dubio rcfpondct ipfc . 

B Caicunus, 




4 


i4 Rod.DE Arriaga Tra&atus De fine &necefi.myfi. Ineam. 

feipfam commanicarci bonum enim cft diffu- 
fiuum fui ; atqui Deus cft fumma lionicasyer- 
go conueniens cft ei fumnu communicatio. 


Caictanus , nullam feientiam probare fuum 
fubicclum , fei illud fupponcrc. Hanc lolu- 
tionem rciiciunc merito nonnulli, quia falcem 
debet aliunde fupponi probatum illud obic- 
dum.VnJc quando non cft prior aliqua fcicu- 
tia qu.r pr.ibct illud obi e dum , debebit illud 
probare lpfamct fcientiaqux de illo agit. Ac 
proinde licet Theologi r obicdum fu ipfcmct 
Deus, fuse tamen D.Thomas i. Parte probat 
eiufdcm Dei exiilentiam ; erzo.Idc^ ni Au- 
dores aliter rclpondcnt, pofirailitatcm huius 
myfterijvix polle prxmitti probatam, quia fe- 
re pendet ab his qux toti nae maceria fune 
de illo dicenda:idc& oportuit fupponcre pof- 
libilitatcm , 6c ftatim cius conucnicnciam ex- 
plicare. V erum hxc folutio meo iudicio cft li- 
bi contrariarum ex eifdein capitibus, ex qui- 
bus probatur poflibilius, debet etiam probari 
conucnicntia, maxime ex his de quibus infe- 
, riis agitur i verum fciliccc Verbum mutetur, 
vtriim imperfedio aliqua in iplutu redundet, 
&c.ergo Ii non poteft fuc pronari poflibilitas, 
nec poterit probari conucnicntia i fed ea erit 
fuadenda ex liis qux decurfu totius materia; 
Jit\ 1 refliUu dicenda func.Ideb putarem, potuilPc fatis cotn- 
D/i '»«*• mode relinqui in nnem materix dilcuflioncm 
— r Incarnationis , maxime cutme- 

yf' fpe&u Dciid fit Conueniens, quod cft poflibi- 

letnihil enim 'producere poteft quod non dc- 
.ccaf > & conkqucntcr e contrario quidquid cft 
conucnicns , cft etiam poflibiie i ergo ea duo 
rcfpcdu Dei idem fune. 

4* Fonallc tamen pro prxfcnti quxftionc pof- 
D«flrx <«. fumus duplicem conucnicnciam Incarnationis 
memmua in- fgfpcftjj £) c j confidcrarc ; vnam communem 

camat'jut4 * . r 

ufyta* Dii. onmi rci » v.g.crcatioiu mulcc,vcnms, &c. id 
Cammnnu cft ,qu6d non iit quidquam indignum Deo in 
ea creaturae produftionci& de hacconucnicn- 
jkttnfimn tia dicimus non agi in prxfcnti a D.Thoma, 
*’ quia illa conuettitur cum pofhbilitatc Dei. Al- 

teram ergo conii der arnus conu en i en tiara, qux 
prxt.r non repugnantiam addic aliquid lingu- 
!arc,qu'jd frilicct res illa lic valde digna Deo, 
eo modo quo benefacere n »n folum cft pofh- 
bilc Imperatori aut Regi,eo modo quo cft illis 
. , poflibiie ambulare, fcdere,&c.fedprxtcrca cft 
nngularitcr iplos dccensid cft arguens in cis 
magnam honeftatcro moralem, quam non ar- 
guit federe, ambulare, &c. De hac crgofpcriali 
& morali conucnicntia poteft intclligi egifle 
D.Thomas lue, priori conucnicntia & poutbi- 
litatc fuppolita ex Fide \ qux cum doceat hoc 
tnyfterium re ipfa fattum , a fortiori docet 
«fle poflibiie. Hac igitur diftindlione fuppo- 
lita, 

CM*r«/U nf. Conclvsio affirmat iua, quam tradit Di- 
/nMiuM. nos Thomas hic quxft.i .an. i .cft communif- 
fima inter omnes , qux a pofteriori inde pro- 
bari folct : Quia Deus ob infinitam lan«ft ita- 
rem nigil efficere poteft- nili honeftiflimum, 
decent iflimum , Se confcqucntcr libi extrin- 
fece conucnicntiflimum \ aequi iplc Incarna- 
tionem valuit. Se cxccutus cft ; ergo illa cft ei 
eo modo conueniens. Hxc tamen ratio lotum 
probae priorem illam conucnicntiam , quam 
paulCi ance diximus conucni cum poffibilita- 
tc , cfleque communem produdlioni mu fex, 
vermis K Scc. Nbs autem hic aliquid fpcciale 
intendimus de Incarnatione oftendcrc. 

Idcb fit fecundum argumentum , illudque 
, etiam commune : 'Conueniens cft bonitati 


qualis cft per Incarnationem. 

Obiicitur contra hanc rationem Primd» j 
Quia fumnu Dei communicatio non obtine- otuaJ fri - 
turper Incarnationem , fed vel per vnionem 

S t ac icam cutn creatura fumrne perfera *u*ei»uem 
ili, vel per vnionem cdraomnibus crea- 
turis, vel fi omnes tres perfonx Diuinx fimul "** incsm*- 
vnirentur. Huic obic&ioni refpondcc P.Sua- „ 0 *rm. 
rcz Se alij Primo , rationem D.Tfeomx non *■ & 

probare de vnionc hypoftatica in particulari r *“ 
qux fit per Incarnationem , fed de aliqua, ab- 
(trahendo ab hac vel ab illa. Secundi) addunt, 
in natura humana allumpui die omnes crea- 
turas, iuxu illud Gregorij Magni Homiiia a$. 
in Euangclu://owi<j quodammodo tji omnis crea- 
tura, quia habet ejje cum lapidibus , v tuere non 
artortbm , fer, ure tum .tmmaUbut, ($ tmclhgere 
cum An gelu. 

Ego tamen arbitror hoc fecundum argu- 
mentum non infringi per eam impropriam lo- 
cutionem irum quia homo fit ftmtlis Angelo, . . v 
non idefc poteft Verbum ni fi impropriiuimi 
dici aflumplillc naturam Angelicam , dum ac- 
cepit humanam. Confirmo ; nam eo fenfu im- 
proprio etiam dici poflet Angelus clFc omnis 
creatura : habet enim efle cum lapidibus , vi- 
ucrc cum arboribus, moucri cum animalibus. 

Se inrclligerc cum homine. Argumentum au- 
tem lupra politum (i quid probae, certe illud, 
duplicem vnionem ; nam cum homine in fc, 

& alteram cum Angelo in fe efle maiorem 
communicationem quiim cum folo homine, 
licet hic quodammodb dicatur funilis An-. 

gelo- .. 

Melius igitur refpondetur, probari quidem T® . 

lue obieftione ex paitc termini , cui Verbum 
communicatur, Incamarioncm non efle fum- 1 
itum , quia poteft communicari cum perfe- 
iliori ctcatutx , cum pluribus ; poflunc etiam 
alix perfonx Diuinx vniri i hinc tamen fo- 
lum deduci , etiam efle pofllbilem Se conue- 
n i entem Deo aliam communicationem ex par- 
te termini maiorem ; non tamen propeere^ fc- 
qui, hanc, qux de fe^o datur , non efle oof- 
libilcm aut non elfc cOnucni entem ; fed (um- r 

mumfequitur, eam non efle cxtenfiuc fumme * ,* 

conucnicntcm. Id quod permitto veinoftne 
conclufioni nullo modo contrarium-Dco enim 
conucnicntia funt Se maxima. Se minora. Se 
minima, dummodo fint bona i nec tenetur ( ve 
fuse oftendi in materia de Voluntate ) eligere 
maximum : de quo aliquid etiamdifputatione 
fcquenri. Dixi, me permittere illam efle maio- 
rem communicationem & eo nucn iratiorem; 
nam forte liccc id 'fit verum ex genere fuo,hk 
tamen Se nunc in ordine ad redimendum ge- 
nus humanum conucnicntior fuit vnio in na- 
tura humana : vt ficut in vno homine corrue- * ? 
rar illa, ia per vnum hominem etiam repara- 
retur , Se Deus placaretur i fuit etiam conue- 
niens, vt in vnica natura fieret ea vnio , ne 
multi redemptores cflent , Se vt magis illud 
beneficium xftimaretur. 

Secundi obiicitur , non efle vniucrfaliter 4f 
verum principium illud , Omne bonum cft OHtSio fe. 
communicatiuum fui , Se maius bonum ma- ’“*** 
gis communicatiuam. Etenim Angelus 
maius bonum longe, quamhomo,non tamen 
proptcica 




Difp. i . D* exi flentia & connenientia Incarnationis. Seft.4. 1 $ 


QeemeJ* mh- 
arptit n. 

w hmt 
fptnittnt. 


1° 

Seiui-ur at- 
fomentum 
f risui r X it 

•a itfl ;a> 


tu 

Uls*" altt- 


tn Di* binis 

infertur 


etenim » fer 

ftdurt. 

5* 


t proptciea eft rmgis fui comnmnicatiuus quam 
. hic. Imi) cum non poffic Angelus producere 
vllum indiuiduum libi limile licut poteft ho- 
mo, longe miniis cll communicaciuus fui;cr- 
go cx co quod Deus Iit fumme bonus , non 
rc&e illatum eft, cum decere maximam com- 
municationem fui per vnionem hy poliat icam. 
Rcfpondent nonnulli pro co argutacnto.fup- 
j>oni,p«)fIibilc ellc hoc myllcrium:qua luppo- 
litionc fatta vim habet difeurfus D.Thomx, 
qui lic formandus cftiBono, cuius cll po (Tibi- 
lis communicatio ad extra , ea cll conueniens; 
fed Dei communicatio per Incarnationem cll 
poflibilis } ergo ca cll conueniens. Et hinc 
rcfpondctur ad inllantiam cx Angelo petitam; 
nam illi non cll poflibilis communicatio fui; 
vnde non mirum , fi nec lit conueniens. For- 
tafle alicui dilpliccret lixc folutio,quia rcfpc- 
ilu Dei nihil cll poflibilc , nili quod cll con- 
ucnicns , vt paulo ante dixi ; & idem cll fbr- 
malidimc rclpc&u iplius clTc poflibile A’ dic 
conucnicns:non enim confiderandusdl Deus 
•ficut creatura, cu i poflibilia fune etiam ca qux 
non conueniunt iui, fed potius lunt indecen- 
tia ;non ergo bene in co difcurlu fupponitur 
polhbiiius Incarnationis , ve a ea poftea 
oftendatur conuenientia. 

Verum huic repi c.r pauli ante fatisfcci 
diftinguendo duas conucnientias ; vnam,qux 
in omni poflibilitatc includitur , quamque in 
prxfcnti fupponimus ; & aliam fpccialcm ma- 
iorem, de qua agimus ; idcoquc ccnfco polle 
eant folutionem fullincri. Potcd autem Se- * 
eundo lic rcfponderi, Verum quidem clTc vni- 
ucrfalitcr, non polle alleri, omne bonum, 
quod maius eft co , cfle magis ditiuiiuum fui, 
vt euidenter oftendit inflantia de Angelo ibi 
aliata ; idcoquc dicimus propolitioncm illam. 
Bonum cll ditfiifiuum (ui , & maius bonum 
magis difliifiuum, ede intclligcndamcum hac 
limiutione , nili bonum illud cx propria Jc 
fpecifica fua natura impediatur : ex fc enim 
ca virtus communicatiua dicit perfeftionem. 
Hinc patet , cur Angelus licet limplicitcr lic 
maius bonum quam nomo , non tamen ha- 
beat eam vim fc magis communicandi. Cum 
enim Angelus lit creatura, idcoquc finita,po- 
tcft carere ca pcrfe&ione maioris communi- 
cabilitatis , licet aliunde eam compcnfet : in 
Deo autem habet locum illa propolitio: cum 
enim nulla in ipfo lit imperfc&io aut limita- 
tio, re&c a ratione lumrni boni concluditur; 
Ergo poflibilis eft ca lumma communicatio, 
qux in fe non dicit imperfeftionero : atqui 
Incarnatiocll lumma communicatio ad extra 
non dicens imperfectionem , ergo ca cll pof- 
fibilis Se conueniens Deo. Quid non dicat 
imperfc&ionem Incarnatio iam aliunde iup- 
pono : quod ca aurem lit fumma communica- 
tio, patet ; nam li aliqua eflct maior , maximi 
qua produceretur ad extra alia natura Diuina; 
atqui hxc dicit in fuo conceptu imperfc&io- 
nem ; ergo cx non dicentibus imnerfeCtio- 
nem hxc cll maxima. Qu6d vcr£> illa produ- 
ci io alterius naturx dicat impcrfc&ioncm, pa- 
tet ;quia fcqucrctur, duos deosdiftinCtos efle 
poflibiles : quod, vt cx prima parte fuppono, 
arguere impcrfc&ioncin in quolibet ex illis 
diis ; ergo cx poflibilibus communicationibus 
Incarnatiocll fumma , Se coni cqucntcx ium- 
jnc conueniens Deo. 

Tomus Vt. 


Hinc autem apparet noua confirmatio eius prtbotm i#, 
veritatis ; nam prxtcr generalem eam ratio- '*■> 
ncm,qua omnia qux Dcusficit fune ipfi con- 
ucnientia,qui nihil facit non conforme ratio- . 

ni naturali , fpccialiflime hoc myllcrum cll 
Deo conucnicntiflimum,quia cius perfedio- 
nes in co maxime fplcndcnt ; charitas in pri- 
mis illius in nos : Sic Deu* dilexit mundum. 

Se In hoc appariit chara a* Det innoba , &C. . 

Qux enim maior charitas Principis in feruos, , .ioju»! 4 . 

& quidem infinite co Principe inferiores, 
quam iis ita incftabiliter vniri , vt vere idem 
Se rcalitcr fu Princeps Se feruus, Deus de ho- 
mo. Qua de re, maxime fi de vnione in carne 
paffibili loquamur , innumera apud Patres, 
apud Do&orcs tam Scholallicos quam fpiri- 
tualcs, maxime vero apud Concionatorcs , ad 
charicaccm Dei in hoc myllcrio extollendam 
poliunt reperiri , qux nobis in prxfenti non 
vacat coaccruarc.Apparcc etiam in hoc mylle- M h*t 
rio magis quam in vllo alio opere Dei in- myJUnt i s«- 
finita ipfius lapientia ; cum per illud Se mi- 1"* 1 **- • 
fcricordiam & militiam in redemptione ge- 
neris humani ( qux duo tamen inter fe vide- 
bantur omnino | ugnarc ) adc5 pcrfedccon- 
iunxcrit.vt vtrique virtuti cx integro facisfa- 
dum fit ; vt meritiflime huc alludens Regius 
Propheta dixerit : Infimae pax efcnlatejunt. 

De quo pundo etiam innumera habent San- Pfcl.*4* 
di Patres. Eo item cx capite maxime oftcnfa 
fuit in hoc m\ lier o lapientia Se omnipoten- 
tia fimul , quod quo ca na-uram inter lc infi- 
nite dillantium coni und .ophy fica irapoflibi- 
lis magis videbatur , cb ipfo maior nccertaria 
fuit lapientia qux modutn :nucnirct A cxccl- * 

lentior potentia qux illud cxequcrctur : vnde 
fapicnttflime Angelorum Regina fuo illo di- 
uiniflimo Cant co dixit Deum in hocmyfte- 
riofccule potentiam in brachio fuo. Oftenla 
prxtcrca fuit omnipotentia diuina non ca ra- Qmm 
tionc folum qua crfcdus cxtrinfccos conno- nam 
tat , de qux nunifcftarur per produdionem 
aliarum creaturarum tranfeuntium ; qux tota 
in hoc myllcrio etiam repcritur;fcd multi ma- 
ximi potent a intrinleca, quatenus etiam pes 
vnionem intrinfccam fupplcndo defedum 
crcatx lubliftcntix oftendit polle fe complere 
in ratione perfonx crcaum naturam , nullam 
tamen inde patiendo mutationem intrinfe- 
camiidquod videbatur intellcdui acato pla- 
ne impoflibile. Quid de patientia ipfius dixe- 
rim, qux ctli in fuftinendis omnibus peccato- J I 
ribus fnctfabiliccr rclplcndcat , in perferendis fumuiam i 
tamen in fua ipfa pcrlbna tum phylicis molc- 
ftiis Se doloribus, tum ignominiofiflimis cru- 
ciatibus vfquc ad infamiflimani mortem, tum 
blafphemiis aliifquc opprobriis xquiflime to- 
leratis,non incftabiliter tantum, fed Se , fi fic 
liceat loqui , inapprchcnfibilitcr relucet, ve 
huc maxime applicari debeat quod Tcrtullia- 
nus lib.de Patientia dixitacute^JM fib 1 patien- 
tia detrahit Deus. Quid de profufa ipfius libe- libemini. 
ralitate, vix non eam prodigalitatan dixi , in ttm - 
hoc myllcrio licet cogitare, durri non conten- 
tus fuos thefauros nobis omnes conceflilTc, fe 
etiam ipfum fummo modo donauic , nolens 
quodammodo fuus elfc.fed totus noder. Ea- 
dem ratione in multis aliis attributis Diuinis, 
qux per hoc myftcrium maximi: commendan- 
tur , volupe eflct dmtitks hxr ere , fi ab Scho- 
aftico Auctore id non eflct alienum. Et 
jf B X da 


•ifttm- 


jr 


\ 


i'S 1 EIod.de Arriaga T ra&atus De fine & necef?.my fi. Ineam. 


s 3 c cbnocnicntia huitls myfterij rcfpcdu Dei 
fatis. 

5 4 Illud vcib efle naturx huntanx conucnicn- 
JnMnjtv tiflimum ctrrius & clarius cft , quiim ve nos 
■tumiw.fi»* ** co probando permittat inhxrcic , tum pro- 
Itwmmfnt pter excellentiam & gloriam qux totinatu- 
r uro. r* ex ea vnionc re futue *, qux tanta cft , ve 

meriti» aliqui Sandi Patres dixerint ex inui- 
dia huius gtorix cccidillc Luciferum ciufquc 
fcquaccs angelos i tum etiam propter infini- 
tam vtiiitatcm , qux ex ea vnionc rclultat ge- 
neri humano t Quemodo enim non omnia nobis 
donabit qui proprio lilio non pepercit t A poft o- 
lo tcftc Rom.S.Pcr hanc ergo vnionem genus 
humanum redimitur a duriflima peccati fer- 
uitutc, A: ab infinitis prope mifcriis.qux pec- 
t catuta confequuntur , & conditu it ur regale 

faccrdotium, gens fanda, & populus acquifi- 
tionis,&c.Tacco ea qux nec oculus vidit,ncc 
auris audiuit , neque iit cor hominis afccndc- 


runt,& per Filium fuum humanx natur* in- 
cfiabilitcr vnitum toti prxparauit orbi , fi to- 
tus ille huius myfterij fructu vti fciuiftct. De 
quo pundo multa dicunt Sandi Patres. Expc- 
diens etiam homini idcb fuit vt homo ipfc, 
qui pcccaucrat, fatisfaccrct , nec obiicici pof- 
lcc, quali alienis omnino viribus redeptus dlet. 

Denique hanc vnionem fuillc omnibus Vnio fypofla- 
crcaturis elorioliflimam , quia dum Deus ho- ***? t uit 9m ~ 
minem alfumpht , quodammodo in co totum fi. 

alfiimpfit vmucrfum.traii folct communicer. 

Verum paulo ante dixi, hunc modum lo- 
quendi cllc valde allcgoricum , & in co fenfu 
li acccpillct Angelos, etiam potui liet dici to- 
tus mundus allumptusiquia etiam Angelus 
viuit cum plantis & atboribus,cognofcit cura 
brutis, & intclligit cum homine , exifiiteum 
inanimatis. Sed de hac re , quia plane allcgo- 
rica.fatis.Et hadenus de pofiibiliute exiften- 
t iaque huius my fieri). 


D1SPVTATIO SECVNDA. 

Virum prnphcuer Deo fuerit libera Incarnatio. 


1 IfricvLTAs hxc varios poteft 

ftnfm habere fenfus : Prunus cft , An 

huimdiguHl ^ Lv abfolutc, nulla etiam fada lup- 
pofitionc , fuerit Deus ad eam 
• Incarnationtra determinatus : 

Secundus , An falcem poft creatum vniucr- 
ftim : Tcrtiuv,An poft lapfum Adami : Quar- 
tus , an ea ncccfiitas fuerit phy fica , an lolum 
moralis. Qux omnia diffinde in hac difpu- 
tatione tractanda funt. 

SECTIO PRIMA. 

Sententia R. ii mundi Lalli , & primum 
eius fundamentum. 

L Vllns ( tcftc Patre Vafqucz,qui difput.i. 

n.i . ait fc id ex difdpufis ciufdcm intcl- 
fexifle ) opinatus cft, Dcum.fi fcmcl mundum 
creare decreuu , co ipfo teneri ad incaman- 
Pmndamtn. «Jum . p r imum ipfius fundamentum cft.qu&d 
‘su mmndi ** a ^ us I^ c *> H 00 amplcditur melius obicdum, 
Luit. SnotaMter melior qu‘tm adurs eligens obic- 

dum ignobilius j ergo cum Deus lic infiniti 
honeftus , debebit fcftc infinite determinatus 
ad amandum id quod melius cft , ergoad vo- 
lendam Incarnationem, qux cft honeftiffi- 
mum obicdum inter omnia creata. 

SVBSECTIO PRIMA. 

Aliqua notantur ante [olat ion cm\£ exa- 
minatur quorumdam refponfio. 

t t) Rimi» ergo obfcnio , eo argumento non 

tx funda- 1 lolum probari , fuppofito , mundo Deum 
/T"!* Dr*L c, ^ co ^ i 5 anim incantationem, fcd abfolu- 
tc & fimplicitcrad id teneri , quia etiam ante 
tiad luta,, creationem mundi concipitur Incarnatio vt 
nantium honeftiflinrtim obicdum idcoquc locum ha- 
tuam ume fc ct tou foda.Sccuridb oblenio, ea etiam 

manat ' n fatidhc * probari , Deum teneri ad omnia ea 
liem, uiuri Wliora luriul producenda , qux inter fc nOn 


dicunt repugnantiam i quia etiam in illis ha- Dorwadm. 
bet locum argumentum noc : Melius enim & nia melina 
honeftius cft , plura honerta fimul amare & 

' operari quam pauciora i licut melius dicitur ,ta 
amare honeftius, quam minus honeftum. His 
luppoficis. 

Pro folurione etus argumenti nonnulli ope- gu,tntmd*m 
rose conamur oftendere , omnia pnrdicau fututi* , afir- 
Diuina, iplofquc adus Dei, etiam vt ratione Mi- 

noii ra inter lcdiftindos , cllc omnino xqua- 
les inter fc, ac proinde non cllc meliorem vo- 
titionem Diuinam Incarnationis quam voli- mimum. 
donem ciufdcm Dei de carentia Incarnatio- 
nis i qui confequcntcr negant antecedens ar- 
gumenti pro Lullo fadi. Quam folutionem 
prx aliis fuse conatur defendere Cardinalis 
Lugo difput. i. fed.4. & j. agens contra Pa- 
trem Hctizc,qui eam inxqualitatcm aduum 
Diuinonun & attributorum optime defende- v t,r 

rat i & verb tandem n.94. videtur ex integro 
in Patris Herize dodrinam confcnurc. 

Ego verb, quia difficultatem hanc diligen- 
ter tradaui Tomo t. difput. 17. fed.4. & vc J 
probabiliorem defendi cain lentent iam Patris 
Herize, qux cft etiam multonun aliorum Re- 
ccntiorum in manuferiptis , 8 c rcfpondi argu- 
mentis qux iam in Cardinale Lugo inucnio> / 

nihil ccniico in probationem cius dodrinx in 
prxfcnri addendum , edi notanda aliqua bre- 
uiflime videantur. Primum autem fit,Efto in 
prxdicatis & adibus necelfanis locum habeat 
Lugo & aliorum difeurfus , in co fundatus, 
quod propter identitatem rcalcm eorum pne- 
dicaforuni inter fc omnia fint xqualiajin libe- 
ris tamen corruere illud fundamentum non 
eo ex capitc,cx quo idem Audor numero 95. 
fpccialcm difficultatem inucnit , inde defum- 
pum , quod adus liberi compleantur per ip- 
fas creaturas \ ergo quo hx funt meliores, 
etiam ipfi adus ccnfcri debent meliores. Non 
inquam ex hoc capite eam fpccialcm difficul- 
tatem ego dcfumo;quia id fummum probat fe- 
cundum cxtrinfcca vnuraadum Dei dTc altero 
mclioton,. 


•vir. 


■ 

J 


Difp i . Virum /impliciter Deojuerit libera Incarn Sed. i . 17 


| meliorem > vt co loco citato fufius deduxi*, 
dcfumicur ergo fpccialis difficultas , quia om- 
nino cdtat in adi ibus liberis ratio illa identi- 
tatis eorum inter fretenim volitio libera Dei, 
qua: diceret. Nolo creaturam producere, ne- 
que vllam gloriam meam extnnfccttn orocu- 
larc, identificati non poteft vllo modo cum 
voluntate producendi Incarnationem, aut no- 
biliflinum creaturam, qux poteft produci; cr- 
, go illa voluntas non erit tam bona quam bxc. 

Patet fequela ; quia dccft illi identitas ea, per 
quam fiebat compcnfario , iuxta hos A udio- 
res. Et idem dico de aliis volitionibus liberis, 
qua: non ftint de fado identificate cum voli- 
tionibus nobilioris obicdi. 

4 Foxtaile refpondcrcs , eam ipfain volitio- 

MtfUea tm >. nem nihil creandi identificati cum amore in- 
tra filatis finito Diuino tui, A: ab illo habere bonitatem 

omnem potT»bilcm;qu : a ille amor Dei cft in- 
finite perfedus in i mni genere ; deinde iden- 
tificari etiam cum ipraclfcntia Diuina , qux 
UA umni. cft in omni genere infinita. S>cd contra mani- 
fefte , quia in illa identitate cum cllcntia Di- 
uina etiam conucnit aiter adhis nobiliflimus, 
volunu; fcilicct creandi Angelos vel incar- 
nandi ; hanc autem perfedionem , qux cft in 
aftcdu erga Incarnationem , nullo modo ne- 
que fomulitcr neque virtualiterefle in voli- 
tionc nihil creandi ex fc conflat, ergo hxc erit 
CtohmAtar. abfolute mirius per fc dia qu .m fit illa-Confir- 
mo:Prxdicatum hoc adlus liberi Dei fcu exer- 
citij Diuinx libertatis non participatur neque 
ab amore ncccflario ipfius Dei , quia hic non 
cfl adlus iiber, multi autem minus id partici- 
pat ipfa clienta Diuina;crgo per rcalcrn iden- 
titatem cnm edentia iila volitio de nulla om- 
nino re producenda neri con fi i tuitur In ratio- 
ne nobiliffimi adlus exerciti) libertatis Diui- 
nx , qui poteft excogitari ; fcd potius e cori- 
trario cft imperfedifhmus , qui die aut exco- 
gitari iri Deo pctcftjcrgo ea realis identitas per 
accidens Te habet ad explicanoum , quomodo 
omnes adhis hberffint ciuldcm omnino perfe- 
dionis ; ac proinde debebit aHolurc concedi 
ea inxqualiu, modo a nobis explicato eo loci. 
» V nde rurfus collig’ rur , fi Deus haberet i!-' 

ABm Otiiv- lum adhim infimum de rittUa omnino re pro- 
fmm me«, fi ducenda; ( dico de nullaomnino re produccn- 
fi* mstalvtr da,nc fi ponam obieda pofitiua, dicatur mihi, 
Umdaitla. nu || < j m inter illa clle polle omnium infimum; 

quando autem nihil omnino producitur , ap- 
paret ftatim non polle ad extra e fle quid mi- 
nus; ) fi inquam Deus haberet eum adlum, in 
illo nullam fore laudabilitatem morata*, qux 
cft propria adlus honefti liberi ; nam ad hanc 
* requiritur plus facere quam quis tcncatur;cr- 
go cum Deus eo cafu nihil minus poflet face- 
re quam fecit, nulla erit laude d : gnus.!am di- 
xi de qua laude agimus ; nam Deus etiam ob 
prxdicata ncccflariaeft dignilUmus Iaudcidc5 
eo loco conclufi , Deum abfolute pofle ali- 
quem adlum liaberc.licetin fc infinite phy fi- 
ce per fe dium , ob libertatis umen defedura 
incapacem laudis y eo modo quo amor ipfc, 
quo fc ncccllarii amat.cfto fit infinite perfe- 
rius, non cft tamen dignus ea laude morali ob 
libertatis defedum. 

Pro foiutionc ergo obicdlionis fupd pofi- 
£S7Mm c ( ai * * co IpcoiEfto adus liberi Dei fine fccun- 
j tx . diim quid Se cxtcnfiuc meliores , qub ad rac- 
timfim* fit liora terminantur obieda , Deum tamen non 
Twm ri: 


teneri ad eam maiorem perfcdlioncm.qux fo- *Itn «/ira» 
lini cft inaior fecundum quid ; quia fi ad eam "dbnt. 
teneretur , tolleretur ipli perfedio maxima, 
qux in dominio fummo fupra cieauirtscon- 
uftit.Vidc qux co loco dixi. r 

Secundi in prxfcnri notandum , fpcc aJta 6 
aliqua in co Audlorc me inucniflc argumenta, * Bl * *'l u ’ 
qu$ videntur cfle contrxdodlrinam noli rara, re 
tamen ipfa non funt; vno enim verbo omni- , lM 
bus rcfpondco, cis prarckcoflcndl, omnia prx- •* v,A*tmr 
dicata Diuina rcalitcr clfcxqualia : hoc enim AbU * t ***• 
foliim incenderunt Patrcs,quos aduerfar j pro 
fe cieant : non enim l atres cogitarunt de hac 
fubtili noftra quxftionc , Veram fcilicct ea 
prxdicata, vt ratione noftra inter fe diftindla, 
concipiantur xqualia.Hoc etiam prxeise pro- 
bat prima ratio quam ex Patre Granado addu- 
cunt, quod fcilicct fequetetur lpiutioncm 
eilc minus perfectam quam jutcrnitaiem ; c 6 
quid conceptus pto Jucliui melior cft qu.im 
non produdiui,& conceptus ixnprodudi me- 
lior quam produdi. Huic enim facile xefpon- 
dctur,rcalitcr id non fc qui, quia, vtdixi, pro- 
pter identitatem rcalem cum clfcntia rcalitcr 
cft fumraa xqtulita-» inter omnia ea prxdicata; 
prxtqrquara quod hocargUmcnturti non videa- 
tur ad rcm.Nara e contrario in Spiritu fando 
Se in Filio rcfpandcnc alij concdprus, qui non 
funt in Patre, nempe eilc terminum amoris 
& cognitionis; qui conceptus cft tam bonus 
quitn Paternitatis conceptus ; qu.ir.d a autem 
dicimus inter prxdicaa Dicutu dari inxqua- 
liutcm , accipimus ea prx.iicata qur ex luo 
conceptu funt :arqualia,5e poft.u per eafdcni 
omnino differentias ita contrahamur, ve non 
fit locus vili compcnlacioni ratione noftra : . 
lunc enim habet vim argumentum illud ; /te- ' '• 

cjiuiUbm Jiitjuu ia adti.it attptr rnatt i • xqu.i- 
fi*r.v.g.conccptus mtciledionis Vt lic nobilior 
cft aquam conceptus voljriorus vtfic ; contra- 
hamur hi duo conceptus ratione noftra per 
dii ferent i as a fc , & qux fine inter fc omnino 
xquales , manebunt line dubio adhuc infiniti 
i!l conceptus inxquales^uia quod vni cft ad- 
ditum,e(l Se altcrifidcoque ex noc capite fune 
arqualcv ; recinent autem totam prioicm inx- 
qualitatcm. Vnde confcqucncer dico , fi accf- 
peretUr idem conceptus re.acionis, & vni ad- 
deretur vis produdi ua , alteri veru eadem ne- 
garetur, fine dubio deberet ea concipi perfe- 
d ior,qux clfcc pro Jud ua prx altera non pro- 
dudiua ; ac in prxfcmi non ita contingitHiam 
conceptus Pat e m itat i s Se riliationis,ctiam an^ 
tequarn contrahantur ai diuiniutem, conci- 
piuntur iam xqualra-.quid ergo mirum, fi dum 
contrahuntur per dittcrcncias xquales , ma- 
neant etiam xquilc* porro cos concipi xqua- 
les ouiiifeftum cft;nam Filiatio & Paternius 
non coucipiuncur vt dux relationes fimiles, ' * 
vna produdiua , altera produda, ficut cond- 
iuntur duo calores duldem rationis, aut duo 
omines ciufdon fpcciei , vnus produdus, al- 
ter improdudus ; ibi enim haberet locum tota 
ea ratioiconcipiuntur ergo ve dux diffaentix •, 

diucrfarum fpecierum xqualds inter fe ; qua- 
rum vna cft Vetbum, altera non cft Verbum, 
fcd vis produdiua illiustdicimus irgo eam ra- 
tionem Verbi, qua caret Pater ,clfc compcnfa- 
tioncmxqualan v inuris produdi ux qua caret 
Filius. Maxime autem id habet locum in mei 
fententia * de qua Tomo primo, quod tcilicec 
B 5 principium 


i S Rod. DE Arriag A T ra&atus De fine nccefl.myfl.lncarn. 


HtQtnfi. 


7*w * f- 


principium quo produdiuum non fit ipfa Pa- 
ternitas, fcdmtclledio -, Paternitas autem fo- 
lum iit quali conditio ad produdionan : qui 
conceptus conditionis facillime compcnfatur 
per alterum fpecic diucrfum, quem lubet Fi- 
lius A quo caret Pater. 

SVBSECTIO IL 

Repite et contra ditta. 

8 T) ®jdiabU Primib : Inter res ciufdem ra- 
IX tionis melior cft producens quam produ- 
jf a m pt- . cr g Q a fortiori melior erit inter res di- 

ucrfx rationis ; quia caulla xquiuoca femper 
cft nobilior fuo effedu. Rcfpondco ex imme- 
diate di diis « vim produdiuam Filij non cfle 
Paternitatem , fcd intelledioncm , quae cft 
etiam in Filio -, Se hanc fatemur virtualiter Se 
ratione noli r a dicere nobiliorem conceptum 
quam lit Filiatio ^ at Paternitas cum fit pura 
conditio , non ncceilario cll nobilior quam 
Filiatio. 

Replicabis Secundi: Ergo Spiritus fan- 
eunj», Sffn dus v» lux proccllionis non prodibit tam per- 
$um f c ^ U5 Filius ■, nam hic accipit naturam 

fawMntft- Diuinam lcu intelledioncm , quam nonac- 
dlttam t". cipit ille formaliter: atqui natura Diuinacft 
feUum n*im cxfc nobilior volhionc , vt immediate dixi- 
fUmm. mus ergo. Rcfpondco iuxu fupra notata, 
tipmpt. rca y tcr non dic comparationem vllam , quia 
. rcalitcr etiam accipit Spiritus fandus intel- 
lectionem ; fi vero virtualiter fcu formalicer 
vi procclfionis-iationc noftra loquamur , non 
ede cur formidemus dicere, prodire perfcdlio- 
rem ; neque inde fcquitur , cum non prodire 
in luo genere infinite perfectum , quia Gr pe- 
dis imus , quodlibet genus perlicdionis Diui - 
na: dic in luo genere infinitum, inccllc&io- 
nemin genere intcllcdianis , non ramea in 
genere volitionis, volitionem in genere amo- 
ris, Se non in genere cognitionis. Se e. Qu6J 
ver 6 ea genera fint ex conceptu fuo inxqua- 
lia, omnes fatentur -, cis autem inxqualibus fi 
aldarurdiffcrcntuxqualis entis a fc.profcdo 
adhuc manebunt inxqualia.vt fxpc notaui. 

9 Ex hac eadem dodrina refpondfturadal- 

. tciam huius Auctoris obicdioncm, quodfci- 

&*neni p’l proceffiones pafliux fint inxquales, 

twffiwr ?4/' quia vnarcfpicit vt principium voluntatem, 
fiu*t alia inteUedum ; nooilior autem cft inrcllc- 

*![* dus quam voluntas , ac proinde nobilior erit 

cefpcdlus ad intellectionem quam ad volun- 
tatem- R efpondctur inquam.rcaliccr non cfl*c 
difficultatem , quia idcntificaotur cum ipfa 
natura Se volitione ; quod vero ratione no- 
ftra dicantur inxquales, nullum clle inconuc- 
4: ens hic magis quam in ipfa intcllcdionc 
. uefpcdu volitionis. 

QtiiUu Obiicics item Quartb,ev hacnoftra Jodti- 

na inferri, lingulas perfediones Diuinas non 
^ forabiles fummo cttlru , neque amabi- 
ntn ijjifmm- 1« fummo amore j quia amor Se cultus c6 de- 
m* tu' tue bent clle maiores, quo excellentia Se bonitas 
amara Se adorata cft maior -, ergo fialiqux cx- 
cdlcntix& bonitates no.n funt.fummx, non 
erunt amabiles Se adorabiles fumme. Id au- 
tem haud dubie cft abfurJum ; omnes enim 
Theologi videntur fupponcrc.quamlibct per- 
fectionem Diuinam clle dfgniUunam fummo 
amore & tui anu rcuex entia. 


AjtrtndM. 


„ 


Rcfpondco, hanc obicdioncm non clfc ad j 0 
rem i Primo , quia ea amabilius Se adorabili- 
tas ( vt fic loquar ) non defumitur ex co,qu&d 
ea prxdican habent vt ratione noftra diftin- 
da inter fc , fcd ex eo , quod habent rcalitc$ 
quo fenfu iam diximus omnia illa ede xqua- 
lia^Sccundb, quia cum quodlibct prxdicatum 
mereatur amabiliucem & adorationem inhni- 
um, merentur refpedu noftri fummam *,quia 
nos ad infinitam pertingere; non pofliunus. 

Male autem hi quxiuut nodum in Icitpo dum 
addunt, forufte eam adorationem, qux debe- 
tur attributis illis non tam perfiedis , non de- 
bere vocari latriam , c6 quod hoc nomine 
communiter intclligamus lupremura cultum, 
feti debete vocari hypcrduliam Diuinam. Ma- 
le inquam hoc dicunt, quia Theologi nomi- 
ne latrix nihil de eo fupremo cultu intellexe- 
runt, fcd folum de cultu Diuino eodem mo- ‘ • 

do quo per Chaiitatcm Theologicam intel- 
lexerunt amorem determinatum ad Deum vt 
adokicdum formale, liue ille terminetur ad 
has pccfcdioncs ratione noftia maiores , fine 
ad illas minores. 

Id quod vltcrius efficaciter oft endo ex do- 
drina fere manifcfta : etenim licet humanitas 
Chrifti Domini reddatur fanda , & quidem 
infinite per fanditaicm Verbi ( fcio aliquo J ' 

Audores negare eam infinitatem, fcd , vt vi- 
debimus infra fuo loco , faciunt quxftionem 
de folo nomine ) merito tamen conununitcr 
docetur , non cfle tam fandam quam fit ipfa- 
met Diuinitas, quia hxc per identitatem, illa 
per aliquid H fcdiftinduin , Se intcrucnicntc 
vnioue feparabili habet cum cffcduin lon- 
ge autem nobilius cft habere pertedionem 
aliquam libi identificatam , quia eo ipfo ma- 
gis participat ilhun perfedionem , Se ad illam 
nobili&s accedit, quam habere illam per ne- 
xum fuperadditum , diftindum Se feparabi- 
Icm : & in hac materia maxime habet locum, 
fi alicubi , principium illud Propter quod 
• vKurrtejuodejue tale, OT 1 Hud magtf. Ecce huma- 
nitas Chrifti eft ob eam fanditatem amabilis 
amore infinito, non tamen fummo-, quia ma- 
gis cft amabilis ipfa perfona Diuina.qux 
ianda cft per identitatem cum ea landicate 
infinita \ id ipfum eodem modo dico de ado- 
ratione : cft enim illa humanitas adorabilis 
adoratione vera latrix ; Se tamen quia per 
vnionem non redditur tam excellens quam fic 
ipfcDcus , ficut diximus eam non redditam 
(andam quam fit ipfc Deus , non cft tanto 
honore digna quam ipla Diuinitas. Quod fi 
horum Audorum fcrupulus eflee vilius mo- 
menti, inde deduceretur, humajutatem Chri- 
fti non foredigtum adoratione latri.x:hoc au- 
tem haud dubie cft contra omnes Dodores. 

& contra ipfos cum quibus agimus. 

Patet item hxc veritas in cruce-, ea enim 11 
adoratur adoratione Utrix , neque vllus ibi Vtntat 
quxfiuic eam nouam, Se confcquentcr termi- 
njs repugnantem , Diuinam hypcrduliam -, Se 
tamen ccrtiflimum cft , crucem non clfc ab- r 
folutc tanta adoratione dignam, quanta cft 
immediate ipfc Deus : iuxea enim dida , efto 
ea propter rcprxfcntationem Se conudiun 
Diuinum fit digna adoratione , nunquam ta- 
men cft digna tanta adoratione , quanta ipfc 
Deus rcprxfentatus eft in fc & immediati* v -V 
dignus ; lxpc enim repeti) , cftque alioqu : iv 


Difp x. Vt. im j mplkiter Deo fuerit liberet Ineam. Scft i . 19 


' verius omni etiam infanti noca , nuiunvc- 
wk ruratione dic dignum ipfum Regem imme- 
diate in fc,quam Regis imaginem, aut quam 
Proregem j licet hic non fit nili ratione Re- 
gis quem rcprxfcnut dignus adoratione & 
honore. Et ratio ii priori iam cft inlinuata 
Cupii , quia melius cft habere pexfedioncm 
aliquam i fe & per identitatem, quam per rc- 
prxlcntationcm aut vnionem cum illa : non 
ergo illa diftindio tenere nos poterit ab hac 
fcnccntia , quali ex ea fequcrctiir aliquid Di- 
trinum fore omnino indignum adoratione la- 
trix. 

" Pro complemento yerb huius pundiad- 

flh ucrto *^ ura a h his ausioribus rdpondetur cui- 
nZ^usfr*. l ^ m argumento Patris Herize, quo probatur, 
duAtu i>imi. in Deo, iuxta communem fententiaraTheo- 
** a logorum , aliqua prxcLcata dici primaria, alia 
& vcr ^> focundaria } vnde infertur \ Eigo aliqua 

M,x t «a/. f ttut l | U j 0U> minora ratione nollra \ dum 
inquam huic rcfpondcror , tradi ab his hanc 
dcdiuum, vtidlicccca prxdicaca dicantur 
primaria, qux li dcelfcnt, Deus delineret die, 
illa vero Iccundaria j qux cfto abdfcnt , non 
continuo Deus delineret ede Deus infinite 
p crfcclus , omnipotens » &c. licet clfct alius 
omnino Deus fpccic etiam diucrfus ab eo qui 
J Xjfutvta a nunc cft. Circa quam dodrinara mihi illud 
difliuUio f n valde mirabile videtur , quomodo rcfpcdu 
*"*’ huius Dei ( de quo Theologi loquuntur ) ea 

rado primaria & iccundaria in pcrftdioni- 
bus Diurnis explicetur ab his Audotibusj 
[em fupponunt, non miniis ex dc- 


.Rdu vnius pcrfcdioi.isquimcx dcfcdual- 
terius Deum hunc numero totum quantum 
d durarum : quod enim in vno cafu luce ede- 
ret alius Deus, diucrfus tamen non folumnu- 
mero, fcd etiam fpccicab hoc, Se infiniti per- 
fcdus , in alio vero cafu fucccdcict alter fo- 
Kim infinite perfedus , quid qux Io ad hunc 
Deum , qui nunc cft , deriuari inde poteft 
emolumenti., cura xque vtrobique pcrirct,vt 
, propterea rcfpcdu huius nunc exiftentis vna 
pertedio dicatur primaria, alia vero fecunda- 
ria ? certe nifi recurramus ad modum id ex- 
plicandi ab Herize & nobis traditum , qubd 
non ob maiorem Dei dependentiam ab vna 
quam ab alia , fed ob nobiliotein conceptum 
vnius ratione noftra prx altera dicantur pri- 
marix , non videtur vllo modo polfc delendi, 
vt debet defendi , communis ille Theologo- 
rum fenfus j & potius debuitfent lu negare in 
Deo eam diuerfitatem perfedionum prinia- 
rix & fecundari* , quam ad eam explicatio- 
nem recurrere. 

' *4 Secundo, mirabilemihi videtur in ea do- 
drina, quod cum illius Audores por.ant.in 
h> *Vu ^ co rc T c ^ um tranfccndennlcm ipfi Deo 
&*tt fn au filent iaiem ad Iconem , equam , &c. omnino 
*• Dm di**, in particulari ita, vt fi vel vnica mufea definc- 
innrtjjHKnm rctcllc poffibtlis,ctiam dcdlet totus hic Deus, 
• vt Suarcz 6e alij optime docent *,& eo ipfo 
hi Audores in omnipotentia Dei non confti- 
tuant quidquam aliud quam diucrfas ratione 
nollra potentias Deo cllentiales, quarum vna 
hominem , alia Iconem , &c. rcfpicit •, ac pro- 
inde omnipotentia Ite aggregatum quoddam 
ratione nollra ex eis particularibus pixdica- 
ris *, prxeer quod aggregatum ntiii! aliud datur 
in Deo quod lit omnipotentia : non enim In 
cujjxntcum P.Vafqucx* omnipotentiam Dei 


udemini 

minis. 




die rcfpcdum quemdam ad ea qux non im- 
plicant contradidioncm , fiuc hxefint, huc 
illa cum igitur ita difeunanc, profcdb ego 
non capio, quomodo elfe poflic in Deo vnum 
[medicatum ctus omnipotentix magis ncccf- 
larium altero *, aut, quomodo fi auferretur illa 
par* omnipoicntix.qua Deus relpicrt equum 
& leonem , &c. maneret tamen adhuc infini- 
tus Deus i fi vero auferretur alia, qua rcfpicit 
hominem aut Angelos , non maneret infini- 
tus , cum vtrobique aliquid fibi clientule 
amitteret, Se in nullo ex hiscafibas e contra- 
rio acquireret quidquam , ratione cuius coni- 
penfaretur ille defedus. 

Dices : Semper etiam tunc Deus clfct po- 
tens producere omnia qux non funt in fe im- olua » » 
polfioilia. Sed contra, quia ( vt iam oftendi ) 
non cft in Deo vlla potcncia , qux vllo modo tf „ u „ f„ r 
refpiciat vage & abtlradc quidquid non re- dsunt omnia 
pugnat j fcd folx fune particulares potenti* , 1 « 
qux non manent tot, quot fuerunt ante > ac 
proinde non poteft Deos manere tam infini- 
tus quam antea. Prxtcrea , hoc ipfum ego di- 
cerem , licet nulla omnino maneret creatura, 
vri Vafqucz & alij difeurtunt i quos tamen 
omnino hi reiiciunt; polle autem illud dici 
iuxta modum difeurrendi horum Audorum, 
patet ; quia criamfi nulla clfct acatiua, adhuc 
dici pollet Deum habere txfc potentiam , vt 
fi aliquid non clfct in fe repugnans , poifvt 
illud producere : denique , ea potenfia non 
nugis nuncict ablata vna creatura quam al- 
tera ; quomodo ergo explicatur illa diucrfita» 
prxdtcatorum primariorum & fccundario- 
rum , nili recurratur ad nobilioacm illomm 
concepturo ratione no (Ira modo a nobis di- 
do ? ■ ’ ■ 

Tertio undem in ea dodrina videntur con- 1 6 

cedere hi Audores Patri Herize quidquid in- R tfutuna 
tendit ; etenim eo ipfo quod illam vim pro- Tertii **?*• 
dudiuam eorum qux non implicant dicit clTc 
qdem , fine qua non poteft Deus elfe infinite ix ^iuuit. 
perfedus , aliam vet6, ctfi Deo intrinfccam 
&dfcntialem , negat elfe necdTariam ad hoc, 
vt Deui fit infinite perfedus •, profedo ad- 
mittit iam eo ipfo illam priorem ede multb 
maiorem , quia multo plui cft tantam indu- 
dfcrcin fe perfedionem , vt ea manente ma- 
ncae infinitudo Diuinx dTentix, & e contra- 
rio ea ablcnte pereat illa infinitudo , quam 
quod non fit nccclfaria fimplicitcr ad infini- 
tatem. Et hic habet locum totum argumen- 
tum horum Audorum contrario modo pro 
nobis firmatum ; dicebant enim : Non cft ma- 
gis opubile, feu cligibilc, dTc fapicnciam cui 
idencificatur volitio , quam e contrario die 
volitionem cui identincctur fapientia -,crgo 
lapientia nen cft maior quam volitio. Hoc 
argumentum ego Ite retorqueo efficaci flimi: 

Magis cft cligibilc eam dicere perfedionem, 
qux arguat i nfiniucem , & quidem talem , vt 
ncceflarib debeat in quocumque Deo liuc hoc 
fiue illo concipi, & confcquemer, qux fem- 
per fit Deus , Se fine qua Deus dic nequeat*, 
magis inquam hoc cft cligibilc , quam elfe 
talem pcrhrfl idnem^ux poteft coocipi abdfe 
a Deo, Se fine qlia concipi Deus optime po- 
teft infinite pCttcdtis , huc hic , fiue ille : eo 
enim ipfo concipitur hxcpcrfedio, vtdixi, 
minoris momenti , de minus nccdlaria. Quo 
argumento oftenditur meo iudido dart , fi 

B 4 


».t> B-OD.DE Arriaga T ra&atus De fine d netefi.myfl. Ineam » 


vadu « liberi qua tales fint aliquid Deo intr in- 
fecum , adhuc tamen debere cos concipi ve 
aliquid minus pcrfc&um \ quia funt quid 
toagis contingens , & line quo Deus poteft 
vile infinitus; & m Deo vix quidquam ar- 
guerent de infinitate. V ides ergo hos A udio- 
res conieutire in eam inxqualitatcm paedica- 
torum Diuinorum modo a nobis explicato. Et 
fatis de squalitate adtuum Diuinorum , k 
qua hi Au&ores folucioncm argumenti Lul- 
tani fecere pendentem* 

SVBSECTIO 111. 

Fer A Argumenti refportjio. 

17 QVppofira dodlrina his duabus fubfc&in- 
Olirfrtf* v/nious tradita de inorqualitate volitionum 
Diuinanim, videtur vehementer vrgcrcob- 
Amt/eifHpu iedtio fupr.i polita pro Lullo ; quia li mora* 
tUBt.n* no- liter cft honeftior ea volitio Incarnationis 
fi** ir*di.* quain contraria , profe&b > cum debeamus id 
Mr*' & *• quod perfettiflimum cft Deo ttibucre , debe- 
bimus etiam ncccflarifs dicere non polfc cym 
, carere eiufmodi valttione , vti contendebat 

, Lulllus •, idebquc dixi fupra . hoc argumen- 

tum vrgere etiam antequam intclligatur pec- 
catum Adami ; qu>a etiam tunc cft obiedtum 
nobiliflimum ea Incarnatio. Similem obic- 
cfcionem tetigi in i.Par. de A&ibus liberis 
Dei , eique rdpondi , Deum non teneri vllo 
modo ad adluin liberum . qui ratione noftra 
cft omnibus etiam penfatis nobilior ; quia eo 
ipfo tolleretur ab illo pcrfie&iflimura domi* 
nium in creaturas , imo omnis omnino li- 
bertas ab eo auferretur : id quod abfurdiffi- 
Cmr tmulle mum cft. Quapropter eo loco docui,intcr in- 
tcllc&um & voluntatem Diurnam hanc ellc 
differentiam , qubd intellc&us cft omnino nc- 
v „rm ccfliiacus ad habendum nobiliftimum quem 
fmfl hattrt, poteft habere adlum circa fuum obic&um; illa 
enim ncccflitas nullam arguit imperfc&io- 
nem in ipfo ; voluntatem verb ellc liberam ad 
carendum perfctfiilimo actu; qu<a necclTicas 
ad illum habendum maxima cllct ciuldcm 
impcrfc<ftio. Addidi, nutiam inde in Deo im- 
perfectionem fcqui , quia ea carentia illius 
exrcnfiux maioris perfedionis non cft vilius 
momenti ,.cum habeat Deus aliunde eminen- 
tius omnem perfc&ionem limplicitcr fimpli- 
1 S ccm. Ac proinde concludo in prxfenti, nullam 

itlmti* vtr* e/Ic in Deo necelTiratcin ad incarnandum, 
ctiamli omnibus penfatis volitio Incarnatio- 
nis fit melior quam volitio non- 1 ncamationis. 
C^ua doflrina non folum ncccfltratcin phy- 
iicam, fed etiam moralem a Deo excludo ; vt 
contra l'.Graiudum eo loco fuse oftendi.Dixi 
autem , Etfi em.-ihu fenfrnu e* volitio Jit me- 
lior , vt per hoc reiiccrcm quorumdam folu- 
tiones , qui dixerunt , proptcrca Deum polle 
eligere obicdum in fc minus bonum ; quia 
facile cllinucnirc motiua, i eu fines, ob quos 
amor obicdi illius minus boni reddatur tam 
Itonus quiun amor obiedi ex fe nobilioris, 
amati tamen ob ignobiliores fines & minora 
motiua , ac proinde Deum femper omnibus 
pcnfacis operari *quc bene morali ter : ad rc- 
iiriendam inquam hanc folutionem dixi 
Deum habere omnem libertatem etiam mora- 
lem ad amandum obicdum omnibus penfatis 
Biuris bonum ; quia etiam iili obicdu ex fc 


nobiliori potuit Deus opponere fines te mo- 
tiua tam pcrfcda quam obic&o ignobiliori*, 
eo autem ipfo tunc operatus fuifll-t abfolutc 
& fimplicitcr omnibus penfatis nobiIius;crgo 
potuit nobilius operari : quod fi non fecit, (9 
ergo non tenetur ad id ; ergo admitti debet D*m pottfl 
line Vlla limitatione , Deum polle id quod eft tfi t* 
ex omni parte minus bonum amare quidem 
adu etiam rationem ratione noftra minus 2m*to # *j£ 
perfedo , ve paulo ante aduerti contra Car- ^mdtm '*Hu 
dinalcm Lugo. Solutionem item Patris Hur- r*tw*iBtflrs 
tadi hicdifp.a. fcd.8. quod ideo Deus non 2 '*** ^ 
Iit ncccflitatus ad meliora , quia ipfius nihil 
omnia creata interfunt, & alteram , quamfc- 
dionc 10. tradit , quod amor Diuinus non 
pendeae phylicc a creatura , ideoque non te- 
neatur Deus amare meliora ; hanc inquam du- 
plicem folutionem , qux in vnam fere relabi- 
tur.fuppono ex citato loco reiedam •, cum quia 
Deu; pluris xftimat obieda creata meliora^ 
quairi minus bona :& quidem ea maior xfti- 
raatio ex integro rcfpondct cxcdliii quem in- 
ter fe habent ea obieda. Tum quia Itent gra- 
tius eft Deo , quisd ego eliciam meliorem . * 

adura quam minus bonum, eo quod illud ob- 
icdumvta mepofitumeft in Ic melius; ita "Airi 

cum obicdum nobilius etiam vt it Deo pofi- aj> 

tum Iu honeftius,dcbct etiam ellc gratius ij>fi 
Deoqium minus bonum ; ago ex eo capite 
non erit liber ad illud omittcndum,nifi ad no- 
ftram folutionem recurratur. Miror autem 
Patrem {durtadum adeo hic abiede loqui de 
xftimatione quam Deus habet de adibus fu- 
pematurilibus, cum infri difpur.i 1 .§.6 1 .ve- 
hementer e contrario exaggeret xftimationctn 
quam facit Deus grati/e & donorum lupcrna- 
turalium, per qux reddimur participes nacurx 
Diuinx : ac denique etiamfi in aliis bonirati- 
bus locum Haberet, certi in myfterio Incarna- 
tioni* non polfcc ab hoc Audorc applicari ea 
lolutio , cum in humanitate incarnata habeaL 
DeuSobiedum infinitx complaccntix & xft? 
mationis : ea ergo libertas Dei expLeanda cft 
modo a nobis tradito. 

SECTIO It 

/lliquA dii a Argumenta fro em necefsitite 
Det Ad incAt nandum. 

S Ecundum defumitur ex perfedione fum- 

mi Artificis : ea' en im per fed io ex iger e v i- ,i- 

detur , vt Ii fcmcl aliquid operetur , illyd fit *»« aniptk 
optimum in eo genere ; atqui non cllct op:i- ,xr i nt v '**~ 
mus mundus fine Incarnatione; crgo.Confir- 
mari poteft : Deus tenetur facere id quod fibi yw 

maiorem voluptatem afferr,fed talis eft Incar- gmon. 
natio, ergo ad illam tenetur. 

Tertium fundamentum defumitur exdidis tmjSoitumh. 
difputationc prxccdenti;vbitxadauimus illud 
pr.ncipium , Bof icne/l d-.fiafim.mfui , & qui- ^ (4 
dem ex inclinatione naturali quodammodo Jifmfitum. 
determinante ad eam diffufionem;vndc infer- 
tur , Ergo quo maius cft bonum , nugis erit 
diffufiuum lui , & quidem ex maiori inclina- 
tione, fcu determinatione ad eam communi- 
cationem ; ergo infinitum bonum , quale cft 
Deus, habebit infinitam inclinationem ad fe 
communicandum ; ergo non erit liber in ea' 
cbmmunicatione ; nam infinita incliiutio tol- 
lit omnem libertatem : vt ll quis haberet ha- 
bitum 


Difo.t. Vtrum fimpltcittr Deo fuerit Ubera IncamMio.ScQt.i. ti 

nobiliores fubftanrias , quam produxerit de 
Sc polle hypoftaticc vniri Angelo, 


bitum infinite intenfum inclinantem ad amo- 
rem , careret fine dubio libertate ad cius 
amoris omilEoncm. 


II 

fniurell/r 


Hfi 


SVBSECTIO I. 

Ojlendtmr.hxc Argumenta plus nimio 
frebare . 

■ i£c argumenta a fortiori probant, etiam 
fuppoli eo peccato, nccdfariam fuillc In- 
io camationcm;q»iia illa lcmpercft nobiliflimum 

tu AitAMfa- Q p US £) c j f & ipf,cauflans furamam volupu- 
fufftuu, gll tctn : lcd de hoc infra frilius : iam nunc tuse 
/«,«• agendum hic’forct ratione harum obicdio- 
"• num de libertate Dei , nili de illis facis egif- 
fem Tomo i. contra PatremGranado dii puta- 
tione de Voluntate Dei , oftcndcns.cum non 
teneri non foluna ad meliora , fcd.ncc ad vni- 
cam quidem creaturam producendam ; addam 
tamen hic qux funt huius loci propria , & ibi 
?k* mimi* defiderari poterant :& vcr6 primum otlcn- 

< * am *i uo<i in * p w ca pi«* nimi ° 


probari ; ac proinde Lullum non coniequcn 
ter limitare tuam fententiam , vt praecise lup- 
pofita voluntate creandi mundum teneatur 
Deus velle Incarnationem : id quod indelua- 
detur, quia fummus Artifex non nugis tene- 
tur producere meliora , fi aliquid vclitprodu- 
ccrc, quam abfolutc loquendo teneatur opti- 
mum producere : cur enim ficut poteft a me- 
liori cefikic.ccllando ab omnibus aliis.non po- 
terit cellare a meliori, & velle aliquid produ- 
cere ex minoribus ? 

portallc ca pollet aflignar i difparitas , quod 
£» ui** ^ nihil operatur , iudicarc alij debe- 

” * bunt.cum non ex icnorantia.aut impotentia, 

fcd ex fua pura libertate nolle quidquam 
producere; fi autem aliquid ptoducic.illudquc 
non cft pcrfc&iffimum , aedi poteft ex igno- 
Cm/ri rantia id fccillc. Contra tamen cuidcnyuimc 
Irim*. p r i m 6 ; C rgo faltem Deus potuit creare mun- 
dum fine Incarnatione , dummod6 non crea- 
ret etiam homines & Angelos. Probo hanc 
confequcntiam cuidcmer, quia tunc haberet 
locum argumentum meum paulb ante fattum: 
cdlarct item tota difficultas huius Audoris; 
nam cum eo tempore nullus clfct qui pollet 
iudicarc , Deum ex impotentia Sc ignorantia 
non producere meliora , quia id ron poterant 
bruta fufpicari , mulc6 minus alia inanimata; 
noeltctjcur poflettimcri,nc Deus de fua opi- 
nionc periclitaretur. Vnde vltcriiis infertur, 
Etiamli homo & Angelus exifterent, non fu- 
turum Deum obligatum ad hoc myftcrium; 
quia illi inconucnicnu , quod Icilicct creatu- 
ra rationalis forti fulpicarctur , Deum non 
polle aliud perfedius producere , abundi* oc- 
curreretur, li Deus eifdcm hominibus infudil- 
fet notitiam cuidcntcm de pofltbilitatc cius 
mvftcrii ; & fimul qu6d ex folatua libertate 
tunnA. nollet illud producere. Contra Secundi, quia 
homo & Angelus fciunt Deum cllc liberum 
agens , idcoquc non teneri ad meliora ; ergo 
Indcpcndcntcr ab omni alia fpcciali rcuclatio- 
nc intclligcrcnt peflimam efle conicquen- 
tiam illam, Deus non produxit aliquid melius 

quam nos fimus ; ergo non poteft illud pro- 
ducere ; ergo nullo modo fuiftet ibi periclita- 
ta Diuina omnipotentia de lua bona fama:vti 
4e fedo nys-^cunvis , cum polTc ptoduccrc 

*' 0/i/ \ 


fado , — r 4 - 

etiamli de facio non lit vnitus.Contra T ertio, Tirn). 
quia Deus poteft permittere, vt omnes homi- 
nes ignorent fc facere polfe meliora : vt enim 
id permifit in innumeris hominibus qui igno- 
rant Incarnationem, potuit in reliquis; Sc vt 
permifit ad diem iudicif, potuit ad totam iter- 
mutem ; ergo femper cll verum, non cllc ma- 
iorem necciiiutcm Dei ad producendam In- 
carnationem fuppofito mundo, quam vt mun- 
dum ipfum abfolutc crearet ; idcoquc abfo- 
lutc fuillc etiam ad incarnandum nccclBta- , 
tcm. Contra Quarti, & vltim5, quia fi quan- 
.do Artifex nihiT operatur , poliunt ali) fulpi- £ 

cari id non cftc ex ignorantia, fcd ex libertate; 
cur, qiucfo , non idem poterunt fufpicari , fi 
producat aliquirtinam tunc dicere pocctuut: 

Hic Artifex adhuc non prodidit totam ftum 
fcicnliaro. 

Quod de voluptate ex Incarnatione dree- mmMmf 
batur , fi probat ctcjto inundo l)cum teneri 
incarnari , probat etiam teneri ad creandum ,< im 
mundum, vt locus lit Incarnationi , fcu volu- mitmimlm 

prati ex illa dcfnmptx , vd certe teneri ad >’ 
iplam Incarnationem lolam. . 

Sccundo.malc Lullui dixit Incarnationem Wl , ■ 
cllc na axis neceilariam quirnt alTumpnoncm n.- 

natur* Angelic* ; imi , quia luie allumptio /•. .Jt 
citet perfodior ratione Angeli perferioris 
homine, Deus non ai Incarnationem, fcd ad j<f * 
alluinprioncm Angeli teneretur, li tenetur ad 
mcliorarimi fi lit alia ctcatura perferior pof- 
iibilis, tenebitur ad allumptioncm illius i vel 
argumenta nihil probant. 


SVBSECTIO II. 

Reffonietur fieri Argumtntt ti»fo»t 

cia/irmmieni. 

A nfdluti rcfpondeo argumento primo aq 

loco polito ,Dcum non teneri in aTu «««• 
fecundo cfhcerc meliora : non enim ell de ra- 
tionc fummi Artificisfvt in argumento primo ^ 
male fupponebaiur) cfliccrc pcrfcctilfinuquo: 
poteft : ficut enim pro fuo libitu poteft: nihil 
efticcrc , ita i fortiori poterit efficere aliquid 
pulchrum , etiamli id optimum non lit : quod 
maxime habet locum, quando illud opus licet 
rcfpc&iuc ad alia meliora non lit optimum, 
cft tamen abfolutc in fc valde bonum , prout 
Deus ipfc de mundo etiam ante Incarnatio- 
nem tcftatus cll : ruht Dnu utnliatjtttfree- Gcn« *• 
rttydr erant valde bona. Et quidem in ienten- 
multorum Audorum.cuiullibct rei qiunrum- 
uis minimx acatio infinitam arguit virtutem. 

Et licet de creatione vt lic id non fit verum, 
cft tamen in creatione indcpcndcntcr ab om- 
ni concutfu alterius cauilx, prout Deus crca- 
uit mundum. Ratio a priori, cur Deus non te- 
neatur nec ad meliora, nec ad m»nora,dcfumi- 
tur ex petfcfto dominio ipfius in creaturas; 
quod line dubio minueretur , li ncccllitatus 
cftet ad aliquas crcandas,vt fupra dixLEc hxc 
pro argumento primo fumciant. ' . 

Confirmatio illius de voluptate ex lncar- 
natione aliquam ingerit difficultatem. Dico r „ l4 
tamen PrimiS, in fententia eorum, qui centene _ 

aftum liberum Dei nihil intrinfccum in ipfo « 
ponere, facile rcfpondcri , negando ex lncar- twu. 

1 natioms 


ii RoD. d^Arriaga T ra&arus De fine & nrceji.myfi.lnctm. 


| tntoji nuuf 
d*m R utn- 
titrU. 


x6 


KtXcitur btr 
tfimt» 


l 7 

Cm W»/ fn 

txpfi mr/i 
Idltt aruit 
nthitm eam 

d'*m '■#/*•«/, 

n<m Deui. 


sationis cxiftcntia aliquam intrinfccam vo- 
luptatem Deo accrcfccrc : ca enim voluptas 
deberet cllc libera > & incrinleca Deo ; nihil 
autem incrinfccum liberum Deo accedit in 
hac (ementia quam lupponimus ; creo ex hoc 
capite non tenetur Deus magis velle Incar- 
nacionem,quam cius carentiam.Tantum ergo 
habet difficultatem ca confirmatio in fenten- 
tia docente , artum liberum Dei etiam vt ta- 
lem aliquid dic inttmfccum Deo ; licet ex- 
plicari a nobis ncqucac,quid illud fit » de quo 
luo loco. 

Ingcniofus quidam Recentior admittens 
-Deum ex Incarnationis exiflentia maximam 
capere voluptatem , qua co ipfo careret , fi 
Incarnatio non eflet i ait tamen Deum ide^ 
liberum die ad non incarnandum, quia ex ca- 
rentia Incarnationis aliam «qualem volunta- 
tem acciperet, dum nofcerec , fc independen- 
tem omnino cllc ab Incarnationis exiflentia, 
fcu dum experiretur, cx carentia illius nullum 
fcqui in fc damnum. Quo .1 li huic Aurtori 
obiic.as , Deum etiam exiftente Incarnatione 
habere veduputem ex co , quoJci nonpof- 
lit nocere carentia Incarnation s,qu : a id etiam 
nunc optime nofeit j ergo exiften e Incarna- 
tione duplicem habet voluptatem , vnain cx 
exigentia Incarnationis , alteram cx eo quod 
ei non poflit nocere carentia Incarnationis-, 
quam i olam voluptatem habet , quando exi- 
ftit carentia ; ergo tunc minorem habet qu tm 
nunc ; ergo non cft liber aJ non incarnan- 
dum , quia non cft liber ad habendam mino- 
rem voluptatem. Si hoc inquam ei obiicias, 
rcfpondct , duas ede cognitiones rei ; aliam 
quali Ipcculatiuam , fcu abftrartiuam , qui 
prxeise terminetur ad remvt pollibilaiv, aliam 
vero praclicam , fett cxpcrimcntalem.qux ca- 
lem rein iam cxiftcntcmrclpicit. Admittit igi- 
tur hic Auctor ,cxiilcnte Incarnatione Deum 
habere cognitionem ipcculatiuam , quod ca- 
rentia illius fibi non poflit nocere ; pegat ta- 
men habere cognitionem eam fecundam cx- 
pcrimcntalemxum enim tunc non cxiftat ca- 
rentia, non poteft Deus experiri , quod illa 
no# poflit fibi nocere i per hanc ergo experi- 
mentaiem notitiam ait compcnlari volupta- 
tem qux ex Incarnationis exiflentia orieba- 
tur. Hxc ille fuse. 

Tomo primo in primam Partem difput. 17 . 
a num.a f . agens de fententia Patris Granadi, 
de qua flarim , tetigi hanc dortrinam , eam- 
que fuse reieci quia Deus etiam diun non 
exiflit Incarnatio , agnofeie quidditatiue Se 
intuitiuc luam naturam & incapacitatcm cf- 
fcntialem fui ad non recipiendum vllum 
damnum cx abfcnria crcaturx quantumuis 
perfert* i ergo prxlcnte creatura nihil noui 
accipit gaudij quia cogniu quidditatiue Se 
intuitiuc repugnantia ad aliquod malum to- 
lerandum , non pocefl artualis experientia il- 
lius mali in aliis quidquam adferre noux vo- 
luptatis inter homines , forte quia aliquando 
falluntur iudicando hoc aut illud cllc incapax 
talis vel talis tormx , v.g. iudicando adaman- 
tem cire adc6 fortem , vt nullis malleorum 
quantumuis grauibus irtibus frangi poflit. In 
his inquam fateor fxpe nouum gaudium per 
eam experientiam adquiri , dum poflea artu 
experitur homo tales irtus line vllodctrimen- 
co adamantem fuftinuifle. At ficam naturam 


iS 


adamantis homo quidditatiue & comprehcn- 
fiuc nouiflct,& fciret eam non Lrdi poifc irti* 
bus, quam non Ixditur ,dum goflipio trarta- 
tur i profert^ licut homo nullam habet volu- 
ptatem nouam videndo cum adamantem gof- 
lipio non Lrdi ; ita non haberet vllam nouam 
videndo eum non lardi multis irtibus. Vd 
etiam Angelus quia nouit quidditatiue, im- 
poflibilc cllc fibi a ventis caulTari caurrhum, 
non liabct haud dubie maiorem voluptatem 
quando venti artu fiant , & non caullant ipfi 
eum catharrhum, quain dum cfl aura quicdf- 
lima Se fuauiflima. Secundo eam fententiam 
reiccijquia nullatenus aflignat obiertum fuffi- 
cicns , vnde poflit efle illud gaudium in Deo 
reflexum compcnfans abfendam priori *>. Quod 
argumentum nunc inuenio apud Cardinalem 
Lugo dilput.i. num. 56. breuiter mlinuatumi 
quia cum ante hoc reflexum gaudium Deus 
agnolcat fc carere ea voluptate, & nihil pe- 
ni tus adhuc videat quo ea compenfecur , non 
pocefl dicere .Gaudeo me c(fc independen- 
tem ; contrarium enim porius deberet dicere, 

Doleo me efle dependentem : fatis enim ma- 
gna dependentia cfl , quM amittat cx abfcn- 
tia Incarnationis infinitam voluptatem , Se 
nihil videat aihuc eam compcnlans : illud 
enim gaudium non poteft eam compenfarc, 
quia potius illuJ dc-umitur cx compenlatio- 
nc iam prxeogni». Habet autem nxc ratio 
maiorem vim in principiis huius Aurtoris, 
docentis , nullum artum Dei titione noftra 
pode fcip um vt obiertum rcfpicere i inde 
enim manifefle conflat , cum gaudium illud 
vnicc compcnfct omnem defertum , Se ante 
gaudium non fit compenfatio , fcd purus de- 
fertus ; conflat inqium manifiefte «gaudium 
illud non habere pro obierto vllam compcn- 
fationem , ideoque, ve dixi,non habere vnde 
gaudeat fcd potius vnde dolcac. Hxc ibi fu- 
nus deduxi , nunc ca breuiter cctigifle fof- 
ficiac.- 

Fortafle polfct aliud argumentum contra 
eam fententiam Ite formari: Vel enim Deus Alwf*t+> 
racione cius reflexi gaudi) , & omnibus pen- menti * nU 
fatis magis oput Incarnationem quam cius ca- MP* 
rentiam , vel non : ( idem dico de aliis bonis 
obiertis : ) li non,ergo nec debemus nos efle 
magis foliciti de procuiandis cis operibus in 
. fc melioribus quam de eorum carentia i quia 
nos non tenemur etiam cx aftertu lutnmocha- 
ritatis in Deum , nifi ad procuranda ca qux 
Deo omnibus pcnfacis magis placcnt:hoc au- 
tem quis non videat abfurdimraum cllc I Si 
ver& ideo dicatur , Deum omnibus pcnfacis 
malle Incarnationem quam eius carcntiand, 
iam oportet explicare, quomodo hoc non ob- 
flante iit liber ad non producenda ca maiora 
opera , Se quomodo omnibus pcn&tis non 
accipiat inde maiorem voluptatem quiim ex 
carentia iliorum i quandoquidem omnibus 
penfacis ea Deo maiorem cauflcnt volupta- 
tem , qux omnibus pcnfacis ipfc magis optat 
exi flere. Hac ergo lolurionc vt improbabili 

reierta, rrrrjl | w 

Ad confirmationem dico , Deum pofle ca- 
rere aliqua voluptate quam accipit cx creatu- vUfiatt 
ris , ctiamfi loco illius nihil penitus acquirat: <?** ^4. 

vnde licet ex Incarnationis exiftentia volu- '“p 4 
putem maximam accipiat , non tamen ideo ' Uet 
i equitur vilo modo , cum efle ncccfliracum ad ufuu. 

incamaa 


19 




H 


t 


DiCp.x. Virum fimpliciterDeo fuerit libera Incarn Sc&.i. ij 


'tfiramandum:vt enim dixi co Tomo primo in 
materia de Volunutc , Deus non tenetur ad 
habendos artus meliores quos potcftrid quod 
de voluptate maiori quam poteft lubcrc in- 
tclligcndum etiam cft eodem inodo : rationem 
ibi reddidi, quia Dcifs habens fc proobiedo 
habet pcrfcdhlTimum artum, qui poteft exco- 
gitari mtcnliuc i tic ficut communiter dici fo- 
lct , Deum iolutn efle tam perfertumincenii- 
uc & (impliciter , quam aggregatum ex Deo 
Spfo & creatura, quamumuis hoc complexum 
cxicniiuc Se fecundum quid fit perfert i usi iu 
eodem modo dico artum amoris Tolius Dei 
efle tam perfertum infinite intcniracac fim- 
plicitcr,quam a dum de Deo Se fimul de crea- 
tura , licet cxtenfiuc hic addat aliquam perfc- 
rtionem ; eodem ctiain modo dico volupta- 
tem, quam Deus ex intQitionc fui accipit, 
efle infinitam (impliciter & imcnliuc tamam, 
quanta (it ea, quam ex fc Se ex creatura (imul 
. accipit : vnde (Impliciter manet tam intense 
& infinite beatus ex fola fui cognitione, qu.un 
ex cognitione fui & creaturarum exiften- 
tium : quid ergo mirum, (i carere poflit ea vo- 
luptate- , quam ex creatura accipit ? pnefertim 
cum independentia infinita eius a creatura 
nccfclfario exigat , ipfura non ede obligatum 
ad illam producendam. 

3 i Dixi fupra: Licet Deus voluptatem aliquam 

2>nr intntB. tx Incarnatione accipiat. Fortalfc enim quis 
m*mtm dieerct.Eo ipfoqubd Deus Incarnationem vt 
tx ^/7^, poflibilem no Icat perferti/Time & compre- 
ImrmniMu. «cnfiuc » non pofle nuius exiftentiam addere 
yaiani iL nouam voluputem y quia nil noui tunc co- 


gnatio nullo modo vrget i tum quia pendet ab 
co , quod omnipotentia fu diilinrta ratione 
noftra a volunatc Dei : id quod licet forti ve- 
rum (it , negari tamen folct communiter : Se 
falcem quadlio prxfcns non pendet ab ea dif- 
ficultate : tum quia licet fubiertum finitura 
non poflit habere fimul duas inclinationes in- 
finitas ad oppo!ita»Deus tamcn,qui habet in- 
finitam virtutem , poterit eas duas inclinatio- 
nes habere : imo illas de fado concedunt, qui 
hac vtuntur impugnatione *, dicunt enim , ex 
^liucrfis motiuis Deum efle propenfum infi- 
nite ad incarnandum ob bonitatem I near na- 
ri on is, &: ad non incamandum,fi loquantur ea 
peccata, qua: ludxi in Chriftum commife- 
runtica igitur impugnatione omifta. 

Aliunde rciiciturlolutio fupri tradita;quia' )) 
non reddit rationem , cur ex parte libertatis j^**?^*' 
Dei fit etiam ea infinita reddentia i aiioquin ’ 

eodem modo liceret dicere , Deum ic libere 
amate i quia ctfi infinite ad hoc propendeat, 
infinita tamen cius libertas p reponderat in 
contrarium. Inflantia vero ex omnipotentia 
vel camJem patitur difficultatem , vel non c(l 
ad rein : (i enim eam omnipotentiam dicant 
hi efle infinite inclinatam ad operandum , cft 
eadem difficultas in qua fumus; fi autem pror- 
ei Se velint dicere , eam efle infinite expedi- 
tam , tunc ea inflantia non cft ad rem ; non % 
cniin nunc dubitamus , polle quem efle infi- 
nite expeditum ad aliquid faciendum ; Se ta*- 
men fimul efle liberum ad illud omittendum; 
quia capacius fumma alicuius formx, &C po- 
tentia ad carendum ea fbrma, nullam omnino 


Umi ftfrbih- gnofcit,quod iplum recrcct.V t enim dixi To- inter fc dicupt oppofitioncm ; in co ergo po- 

tstt. mA i >n .Ia C-I , TS.i 1 .. ^ t «r i k ■■ r . — - 


mo i.fn materia de Sdentia Dci.cbgfiitlo in- 
tuitiua Dei non differta cognitione Jc poftt- 
biliratc crcaturx vllo modo ex parte obierti, 
(eu ex jurre creatur* cognitx, fcd in co, 
qu6d per feientiam fic dicat , Si efettui* ex>- 
'fitrtt \ per feientiam vexo viliouis fcu inrui- 
tiuam dicitexifhr , omifla illa condicionali fi: 
qox diuerfitas non videtur fuificicns ad cauf-' 
fandam voluputem. 5 cd quidquid de hoc fit, 
prxccdcns folutio fuffiocnciflima cft. . 

SVBSECTIO IIL 

Re frendetur tertio Argumento. 

31 t O tertium argumentum de inclinatione 
lnelmAtunl ,Z"V. infinita varie rcfpondctur a D odior i- 
r. md intdtn*. |j US . quidam enim fatentur eam efle infini- 
Mm?" tam * fub° r< hnatam tamen hbcruci Dei ; qua: 
hn, %Ljfi cum etiam fit infiniu , poteft rcfiftcrc alteri 
» •**>€• hiet, infinitae inclinationi: ficut licet omuipoten- 
tia habeat infinitam inclinationem ad operan- 
■ v dum ad extra ; quia tamen eft fubierta liber- 

ta* hu Dei , non cogit illum ad operandum. So- 
lutio hacdifplicct aliquibus , cb qui>d indi- 


nimus difficultatem, quid fic infinita propen- 
iio,& inclinatio ad aliquid,& tamen non de- 
terminet ad illud, fcu non tollat libertatem ad 
oppoficum. 

Refpondendum igitur obicdlioni Primi,* 34 
eam inclinationem Dei non efle infinitam in Riff—fi* 
ratione indinationis , fcd cnritaciue & mate- ^" am ‘ 
rialiter ,cb quod omnia qu* in Deo funt,func *** 
infinita Se peifc&a ; hanc autem infinitatem 
non tollere libertatem : libertas enim defumi- 
tur ex indifferentia furmal.tcr > & confcqucn- ^ 
ter illa non poteft aliter deftrui quam ex in- 
clinatione fomulitcr in ratione inclinationis 
infinita : fient fi per impoflibile daretur vnus 
habitus infinite perfedus in aliquo genere 
cncisut in ratione inclinandi finitus^erce per 
illum non tolleretur libertas , quia ea mate- 
rialis per fe di io fc habet per accidens ad tru- 
dendam voluntatem. Idem cft in Deo. Ratio »• 

.1 priori efle poteftiquia inclinatio in Deo pro- 
uenit quodammodh ab ipfa bonitate creatu- 
rx.qux media cognitione fui Deum allicit in 
fui amorem : vnde fit, vt fi bonitas creata 
Deum attrahens in fui amorem fit finita ( vt 
reucri cft) folum cauffct irt Deo finitumamo- 


natio Dei ad fe communicandum refidet in , rem in ratione amoris , ac proinde finitam 
ipfa voluntate , dn qua cftlibcttasj non vide- etiam inclinationem vt talem , licet (vt pauli 


tur autem in eadem potentia pofle coharrcrc 
duas inclinationes infinitas ad oppofita : Se 
hinc rcfpondcnt ad inftantiam de omnipoten- 
tia^ namcum hzc iit diuerfa potentia a volun- 
tate , poteft optime habete inclinationem 
- oppofitanv, ficuc in nobi$,quod potentia loco- 
motiua fit expedita fumme ad le moucndum» 
non impedit , qui mmus voluntas non fit de- 
tarainata ad cura motura. Harc tamen impu- 


ante dixi ) materialiter ea omnia fint infinita, 
quia omnia pnedicata Diuina funt entia a fe 
xtenu,&c.ac proinde infinite pcrfcdht ; & in 
co edam fcnfu contraria inclinatio cft infini- 
ta materialiter. 


#VBSE 


a-4 R od.de A RIUAGA T ra&atus De fine ti necefi.myft. Ineam. 


SVBSECTIO IV. 

4» .* ■ . f * ~ 

JRefiJiea centra nojiram fo! ut tonem u~ 
f fi indetur , £ magu confirmatur 
nostra rejfionjio. 

j j TTVic folutioni vt a me explicata efi non 
'tUfUeA e >*- Xiacquicicuntaliqui Rccenriorcs,quiapu- 
i ra ftiutttui unc etiam bonum limitatum polle attrahere 
d*iM. ad f c nccetlarib , fi non tognolcacur in eo ali- 
qua rado mali.* iou enim quando Feria fexta, 
v.g. rcprxiVncatur cfus carnis vt dclc&abilis; 
Se non recordor pnrcepti , nec vlla in eo cfu 
formatis malitia moralis offenditur , noneft 
tunc nili fola libertas phy fica , hon veri» in 
genere moris ; ira e contrario nutant dicen- 
dum • fi in genere pbylico nullam in aliquo 
obicifto malitiam phyficam agnofeamus , non 
habituros nos vllam libertatem phvficam ; Se 
hinc putant oriri , qu6d m rus primo primi 
‘ non (tnt nobis liberi , quia fcihcct nulla de 
malitia cius obic&i excitatur cognitio ; ergo 
. ex eo quod bonitas creata Iit finita , non bcn£ 
a nobis explicatur , cur Deus foliira finite 
inclinetur in amorem illius. Huicdoltrinx 
Cardinalis Lugo pr.rluxerunt quidam Rc- 
ccntiorcs , qui docucrunc,ctiara(i Deus incli- 
naretur ad communicationem od intra per 
' amorem finitum , eo tamen ipfo , qu6d in ea 
communicatione nulla appareret ratio mali, 
inclinandum fore Deum aJ illam fine vlla 
prorfus libertate; ficut Beati ncccllarib amant 
Deum , quia in Deo clare vifo nulla cis rc- 
prxfcnrarur ratio mali.etiamfi amor , quo in- 
clinantur ad amandum Deum, Iit abfolutc & 
/impliciter amor finitus : ex hac cniindo&rina 
bene fcquitur.ctiam bonum finitum creatum, 
fi nulla in eo proponatur ratio mali , polle toi- 

, , Iere omnem libertatem , vt dixit Cardinalis . 

Luco. 

j 6 Antequam contra illum agam, aduerto hos 
kU Itionum, rtiores Rccciuiorcs minus bene locutos fuif- 
t*r In j». fc : e temni amor, quo Beati Deum amant,non 
a * u ' efi id quo inclinantur ad amorem ; nec efi id 
quod cis tollit iibenatem \ fcd pure pute cR . 
id ad quod cR inclinatio,& pro quo in Beatis 
noncR libcnas. Inclinatio creo ,l*cu quod cis 
tollit libertatem , cR ipla villo qux prxcedit 
amorem , Se ad ilium determinat ; id autem 
non prxfiat ex eo pnrcisc capite, quod nullam 
rationem mali in Deo aut in cius amore rc- 
pnefentet , fcd fex infinita pulchritudine Di- 
uina cbrilTimfe propofita , qu.r eo ipfo rapit 
nccdfarii» In fu Lamo rem. V idc qux diri fus6 
hac de re Tomo z.difp.jz.Et fatis contra cum 
moJum loquendi Rccemiorurmiamad totam 
fiibfiantiam lententia; redeamus. 

Eam ergo nullo modo iudico veram , quia 
V fT* a ,mc V H° fuflicienti argumento dicit , bonum 
ve ca l c clare cognitum, inferre nc- 
fiuutm. ceflitarcm : videntur autem mihi duo in vnum 
hic confundi , quar debent valde diRingui ; 
aliud enim eR, bonum finitum, fi non cogno- 
fcarur vt malum , non polle odio haberi ; id 
quod libentiflime concedimus , quia voluntas 
non potcR odio habere , nifi id quod vt ma- 
lum cognofcit : aliud autem cR,qubd non fo- 
lum non poflit odio haberi , fcd quid etiam 
ab amore illius cellare non poflimus : hoc fc-', 
cundummcgamus fi)dc fcqui, quia fi attrahi» . 


ciusobicdli finita cR , non video cur Deum 
cogar ad fui efficacem amorem. Dico fpccialir 
ter Deum , quia cum ipfc habeat libertatem 
infinitam , profc&i requiri debet vis infinita 
in obie&o , vt cum quodammodi» violenter, 

& vt iic dicam.quafi rcfiRcntcin trahat in fui 
amorem. Qux ratio proportionaliter potcR 
in voluntate humana de Angelica locum ha- 
bere. 

Qux in contrarium fupri objiciebantur, ^y 
facile loluuntur; Se quidem prunum ulud de ujUmbi 
cfu camis penitus noncR alrcm; quid fenim Ai*nfmr%*§ 
mitum,fi nulla tunc fit libertas moralis,qoan- 
do non folum non proponitur vlla malitia mo- 
ralis , fcd nec quidem bonitas moralis ; quia 
de genere moris , feu de bonitate de malitia 
morali tunc fupponirur ille homo nihil cogi- 
tare ; inde autem folum dcbuillcnc inferre hi, 
vt legitimam facerem confcqucntiam , in cis 
cafibiis non fore libettaccm phyficam , quan- 
do neque bonitas neque malitia phyfica pro- 
ponitur ; at argumentari ex cafu , quo nihil .* 
agnofeitur cius generis, ad cafum , in quo ali- 
quid cognofcicur alterius genens , nullum 
penitus cR argumentum. Meliori ergo iure 
polfem ego Iic argumenuri ; ERo lola propo- 
natur in adu charitatis honcllas morafis , de 
nihil omnino de nulitia morali , habeo Uber- 
tatem moralem ad meritum, &: carent iam me- 
riti fufficicntcm; quia polium amare aut omit- 
tere illum adum ; ergo quando proponitur 
bonitas phyfica , cRo nihil de malitia phyfica 
proponatur , habere adhuc potero libertatem 
phyficam. Si enim libertas moralis fiat cum 
fola cognitione bonitatis moralis,cur libertas 
phyfica non Rabit cum fola cognitione boni- 
tatis phyficx t 

Rcfpondcbis, ideo me habere tunc liberta- Ktpbet -441 
tem ad illum adum chari tatis , quia limul ha- 
beo cognitionem malitlr phyficx.Scd contra, 
qrtia hxc iam cR in alio genere, & ea malitia 
phyfica non fpedat ad genus moris; led ad 
phyficum. ' , 

Rcfpondcbis adhuc , eam malitiam idc6 jg 
tunc conducere ad 1 i bertatem moralem; quia Aha nf lit a 
efficit, vt poflit voluntaj odio habere illud ob- 
icdum , ac proinde illud omittere; ad Uberta- 
tem autem moralem fufficcre, fi ita omittatur 
honefias, vt poflit non anur» ; aut e contrario 
ita amemr , vt poflit omitti. Sed contfi* quia 
ficuci hi dicunt , malitiam moralem , ctiamii 
fit in alio genere , efficere , vt amor moralis 
foluni rcfpicicns honeflatem moralem fit li- 
ber in genere moris , nihil cogitando ibi de 
nulitia morali ; ita ego dico , ipfam obiedi 
creati limi udonem , cRo nulla pofitiua mali- 
tia in eo no icatur , lufficcre non quidem ve 
odio habeatur , fcd tamen vt non teneamur 
illud amare ; quia ob luam limiutionem caret 
fuificicntibus viribus vt attrahat , fic dicam, 
nolentes volentes ; & profcdo non debemus 
bono finito vt tali cognito efficaciam tamam Bm» finita 
tribuere, ni/i aliunde id efficaciter probare "X*»* »» 
poflimus. Nullam autem erte rationem huius fri * 

effieacix, clare conflabit ex his qux dicemus ,nfi»ua^ni£ 
ad allaum ab his inRantiam de motibus pri- *• u» 
mo primis. Illi igitur rcfpondco , non idc6 •*»*<*'** 
tolli liberu tem eo cafu , qu6d non propona- 
tur ratio aliqua mah phylici m ea actione; ^ 
quia fiepfe tiuic agnolcimus periculum pliv- prima ne» • 
ficum vitx , aut alterius mali , quod inde 

curritur. 


Difp l . Vitum fimpliciter Deo fuerit lilntlncarn. Sed. 
curritur , v.g.fc ab altero rurfus inuadendtiro, ... - - 




tc percutiendam. Idcb ergo n >n cft tunc pec- 
catum in cis adibus ; quia liorn ni nihil pe- 
nitus de malitia morali tunc occurrit , idch 
in genere moris iudicxntur illa: adiones line 
libertate , eo modo quo adiones puerorum 
ante vium rationis i qu‘a tamen Inui dubie 
larpiUime , imu fere femper, agnofiUnt ratio- 
nem mali iphylid ,quo.l in ei; adionibuv re- 
pentur ; icJ quia non agnofeum quijquam Jc 
w moral' malo , ideo dieunrur mora' it er non li- 
bcr.r. Quid ii plane omnino etiam ph lice 
nc celiariQS vebs dicere cos motus primo pri- 
moi. reducendum id erit in vehementiam co- 
gnitionis, qua; & cotum hominem cuibat , Se 
extra Ic agit. 

1 9 Tro quo aduerte id, quo. 1 minus conlidcra- 
Kee.f, * ,n cumeft ab his Audoribus , ncccftitarcm Crpc 
rc P crir | m brutis etiam cognita ratione boni 
itgMiiM '*t„ auc m 5 F volirxEteniin quando canis 6- 
** i»t,i 4 w melicus appetit cibum , & minatur e cori- 
«4/./» „ Jrano ipfi aliquis baculo, line dubio appre- 
h ( cnJl1 periculum aliquod. & timet , idcoquc 
aliquantulum retinetur; tandem tamen vicius 
fame , aggreditur cibum , idque line vlla 
pronus libcnate.Idcm cernitur in nobis fom- 
n lancibus ; agnofeimus enim psdJim Se ratio- 
nem boni Se rationem mali moraliccr , quxcll 
r m obicdo , idcoquc etiam tunc dolemus ali- 
quo modo Ii lomuiamus nos pccca/Tc tunc ; & 
cttam ftantc ° cognitione boni Se 
ulli 4 x\tbe. .® l non operamur libere; ergo vt tollatur 
memii mfttn. «bertas , non cft neccifariura omnino igno- 
»- U+ f a i w* rationem mali in obledo amato , fcd po- 
'i c * nJiu [? appetitu. proucnirc 

singuli tt 1 ^iciucct taiiae^nychcmcim propofitio- 
nc ««e® Jmj .cuamlf /it iliqmlis comitio 

lnjl ' . »on pJmtluTpenJcTe liium Id j,,r um 

iZm.™" f“ tct « lententia communi , q„* 

doccr.pollcdmmiru-, cogi voluiiuttm.ciiamfi 
ob.ee/un, proponatur urdiffcrcmer : neque 
epm, vila.il poterunt i, i Aucto, e, rationem 
Mtetc,curU diuinitus iraplicct. VnJc etiam 
I ■ Valquez de facto doctt, quando, umque 
Jcqualu bona a-que interii proponuntur, non 
rubere nos libertatem ad vnumprx alio eli- 
gendum , multi autem minus ad amandum 
id quod vt minus bonum proponitor ; non 
QOod tunc in maiori eo bono uun proponatur 
ibqua ratio mali ; fcd qubd ulcm P.Vafquez 
iudicac efle naturam voluntatis , vt quali de- 
terminato pondere feranir in id quod vehe- 
mentius pruponitur.Et licet hxc lententia ab- 
folute Iit ftlfa , Seu me reieda alibi luse, 
non tamen video, cur diuinitus repugnet ali- 
qua talis voluntas eo moJo ncccfluaca ad bo- 
num DFopoiitum vt maius amandum , ctiamli 
in nobis propter Ubertatem , quam alioquin 
experimur , Se propter alias rationes , id de 
Eufto negemus communiter: quod igitur in 
voluntate perfede cogitante negamus, admit- 
timus in motibus primo primis; in quibus di- 
cimus, ob vehementiam partionum , Se inten- 
liftunxm cognitionem , hominem ferri licut 
|*icru:n,vcl (icut lomniantem.ftau brutum, Se 
licut voluntatem ptaedctcntiinaum in illud 
obicdum ; non autem ob eam prxeise cauf- 
fam.qubd nullam in eo oblcdo rationem mali 
agnotcat , ctiamli forte re ipfa aliquando ira 
contingat, vt nihil mali etiam phylici ibiap- 
. prehendar. 

TfmmFl. 


40 


Hinc Dcus,qui certo habet perfcdifTinum 4 1 
Cognitionem obicdi creati , limitati, de Eniti, Dwvt kU, 
ac proinde nofeit etiam clariflime illud iuxu * amtl 
luam limitatam pcrfcdioncm , non nili finire ** 

Se limitate aJ fc allicere; ex parte item volun- 
utis perfedirtimam habet libcrutcm. Se nui- » militum 
lo modo prxdetcrminaum ad amandum cffica- ‘i**', 1 ** 
cita- eam boniotem hnitam , non indiget co- 
gnitione inalitix politiux in illacrcatura ad 
hoc, vt libere oe non nccdfariii in illam fera- 
tpr.lcd lufticit quod illam cognofoc in ratio- 
ne finita, vt diximus ; de ver6"potcft quodam- 
modo dici , illain diftinedam e >gnicioncm li- 
mftatar boniatis clle re ipla cognitionem ma- 
li laltcm negaciui. Idqnod magis premit hos 
Atuftores cuin quibus nunc dilputo; illi enim 
malum quodeumque etiam phylicum in pri- 
uadonc conftituunt;vndc potius debcbantdi- 
cerc.non poirc fieri vt cognofcarar bonum ali- 
quod in ratione finiti de limitati , nili ceipfo 
quodammodo nofcatur in ratione mali ; quia 
iani nofcitur cum negatione fle carentia mul- 
tarum pertedionum : j»otius inquam hoc de- 
bebant dicere , quiin requirere vllam aliam 
ratione n mali pofitiui in obicdoaihoc , vt 
Deus non elfct ncccflitatus aJ amorem effica- 
cem illiu”, crgo.Dtxi ad amnem ejfcai em\\um ^eum tfg 
Deumeire nccelliratum ad limplxem aliquam 
complacentiam in omni bonitate phylica, 
ctiamli Iit in ea aliquid nuli .oftcniifomo ,* ,J a ?loZ 
primo; quta talis compbccmia non tollit eam 
libcrutcm, qux,dicit in Deo rationem perfe- l,ma *• 
Bionis de domini) in creaturas; imb videtur 
ijjfum maxime Jecere, vt fcilicct approbet nc- 
ccllario per eam liinpliccm complacentiam 
id omne quoJ bonum cft.de prout tx»niim cft; » 
de b contrario per’ difplicenriim nec e f lanam 
reprobet peccatum Se alia nola qua talia. - Et , , 

hinc rciictuntur obiter quidam Kccciu.orej, 
qui ideb prxeise dicunt liberum fuille Deo tuumZ. 
non incarnar >;qu ia dcterTcbatur ex altera par- r * w • illi- 
te occationibus inde dandis ludxis fcandali, /B - 

Gentibus vetb ftultitix.Reiicitur inquam hxc 
ratio Primo ; nam occalioncs i lix non ex In- tun. 7 
canutionis lublbuira , fcd ex morte Llinfti 
dclumptx funt ; Se fani in flatu innocentix 
ccllarent; de tamen etiam tunc Deus nonfuif- 
fet necelfiratus ad incarnandum. Secundi», 
quidquid fit de fc<fto, dicimus eam folutionem 
nullius riTe momenti ; nam omnia illa incon- 
ucnicntia poterant a Deo vitari infundendo 
aliis claram fcicuciam cius veritatis , vtob 
omnibus adoraretur Se coleretur Chriftos fine 
vllo plani: inconucnicnti inde aiunantc. Ad- 
de, cum hic maxime trademus de vnionc hy- 
poftatica lccutilumfe , punfrtcDcum nulla 
alia creatura producla Angelum creare, cique 
Verbum Dioinum vnife;quo cafu omnia om- 
nino ccirarent inconucnicmia ; ergo ex hoc 
capite non poteft defumi hbcrus Dei ad in- 
carnandum , fcd recurrendum erit ad limita- 
um pctfedioncm cim vnionis, ratione cuius 
non rubee vim ad determinandum Deum, 
ficut ex infinita fua bonitate in amorem fui 
rapitur. 

Sed videamus quid Cardinalis Lugo cum 43 

nonnullis aliis adluic obiiciat contra hanc vi- ol<*Uu <#«. 
tinum folutionemuit ergo, Deum nec diuini- "* v 
tus quidem poife impedire aliqua inconuc- 
nientia motaiia , qux oriri poliunt ex vnionc 
hypoftauca;in cuius probationem ad frrc.qubd 
C fingulaiitas 


RoD.DE ArriagA Tradatus De fine (5 riecefi.myfi. Ineam . 


■fingularitas latrix foli Deo debita videtur pe- 
rire , quandoquidem communicatur natura: 
i»-.creacx. Hgo umen ( vt verum fatear ) nullo 
apprehendo hic vel vmbram inconue- 
nriitcitoni' n ‘ cnt ‘ s > 1'rimo, quia cum illi humanitati tri- 
buatur huiufmodi adoratio non ratione Tui, 
fcd ob coniun&ionem cura Deo, non cedit id 
in minorem Dei xftimationenv, (ficu e non cft 
contra perfonam 1 acris xccmi , quhd Iit alia 
perlona ei xqualis ratione Deitatis eiufdcm 
vtrique communis;)fed potius,vt fic dicam, id 
in maiorem Dei gloriam ccditiquandoquidcm 
Deus talis cft , vt non folum in fc immediate 
fit dignus eo honore lacrix , fcd etiam con- 
iunctus humanitati eam illo reddat dignam. 
Adde Secundo > (i Deus lolum proiuxifTct 
vnum Angelum , eique fuilfct vnitus hypo- 
(tacicc, quia tunc neque Deus cum cilet ado- 
raturus , neque ipfe lc , e contrario verh ipfe 
adoraret Deum, plane ccllarct totum illud in- 
conucnicnsi quia a nemine tunc polfet adora- 
ri. Tertio, quia infra oftcndam.minori adora- 
tione adorari humanitatem , idcoquc femper 
^ Deum coli fingularitcr.Dcnique.fi ad has fin- 
gularitatcs volebant hi Au&orcs recurrere, 
non fuerat illis necclfarium tam procul ad ado- 
rationem latrix excurrere i fcd facilius dicere 
poterant, & quidem generaliter ad omnes crea- 
turas , Deum in produ&ione cuiulcumque 
crcaturx illud malum reperire, feilicet Deum 
non habere eam lingularem gloriam,quodfo- 
lus iplc cxiftac. Vbi obferuandum in his deno- 
minationibus , qu6d lolus iim talis , vel talis, 
debeve conltdcrari quid amplius inde fcquatur 
mali : etenim fi nihil aliud fequitur, profedo 
ea denominatio non potcll iudicari mihinoci- 
ua : quid enim quxfo ex eoconrra me , quod 
Petrus Ite tam fanas quam ego? vel,fi ego ha- 
beam gratiam vt odio, quid contra me, qu&d 
Petrus etiam illam habeat * Sane ego credide- 
rim , Beatos potius Ixtaturos Ii piutes Innui 
cum eis Deum viderent , quam li pauciorcsj 
ergo ciim ex communicatione adorationis 
pr.rter denominationem illam nihil aliud fc- 
quatur mali , non debet ccnfcri malum Dei 
politiuum.Et fatis de hoc pundlo. 

S VBSECTIO V. 

Re fpondftur vltimo argumento. 

7 Ltimum argumentum pro Lullo fupra 
Uttu i fu a V politum deUunebatur ex eo, quod Deus 
hfimtu trahitur ad communicationem fui a propria 
t> Alutui id exigente •, bonum enim cft diftufi- 

mumtutuni. uum : att \ u i bonius hoc modo impellens 
Deum eft inhnita ;crgo & impuilus erit infi- 
nitus fbrxmlitcr: quia quo maior cft bonitas, 
eo magis impellit ; ergo infinita impellit infi- 
gu^umJum Rcfpondcnc quidam maius bonum non 
propendere magis ad communicationem fui, 
led ad maiorem ; vnde quia Deus fit infinitus, 
non fequitur eum infinite propendere , fcd 
propendere in infinitam quodammodo com- 
municationem fui. 

Rtfytmfit lue Nullo modo fatis facit hxc folutio \ quia 
"•* f*ruf*- ojm inclinatio ad communicationem fui pro- 
ucniat ab ipfa bonitate fc communicante , vi- 
detur ncceirarium , vt maior bonitas non fo- 
lum propendeat ad maiorem fui communica- 
tionem , fcd vt ad illam camdem^d quam mi- 


nor bonitas propcndct,magis propendeat ma- 
ior. Vti qui liberalior c(l non folum propen- 
pet ad danda plura quam det alter minus libe- 
ralis, fed ad cumdcm v.g.florcnum dandum, ad 
quem propendet aliquo modo is qui cft mi- 
niis liberalis *, ad illud inquam multi) nugis 
propendet qui liberalior cft.Ratio itema prio-. 
ri videtur huic rcplicx faucrc,nam bonius cft 
menfura & donationis facicndx & propen- 
lionis ad illam^ergo quo maior cft bonius, c6 
iplo & ad maiorem communicationem, de ad 
omnem magis propendebit. 

Aliter ergo ei argumento rcfpondendum, ^ . 
propolitioncm illam, Mmm bonum frugis pro- Stmfm bmm 
pe/rdrt tn tommnntcAnontm fui , intclligcndam *x>*muu. 

vtfonat,nili aliud obftetin contrariumi idco- 
quc refte fcqui,infinitam bonitatem propen- 
dere infinite in communicationem fui ad in- 
tra-.qualis fit in m\ fter io Trinitatis ; quia in 
hac inclinatione nihil cft quod obftet, imo cft 
valde conformis Deo , quia cft infinita ; nego 
autem hinc propendere Deum infinite ad 
communicationem ad extra, quia contra hanc 
propcnlioncm infiniutn militat perfedio li- ^7 
bcrutis Dei, dominium iplius in creaturas, & 
independentia ab cis , vt dixi fuprajquia hxc 
omnia ccllarcnt in Deo dau ea infiniu pro- 
pcnftone. 

SccunJo rcfponicri pqccft , maius bonum ^ 

propcnd:rc quidem nugis in communicatio- ,IK 
netn fui , quam propendeat minus bonum, 
femper tamen iuxu exigentiam ipliusobie&i: 
id quod maxime locum habet in Deo, in quo 
honeftiffima & conformis re rura exigentia eft 
iplius inclinatio. Cum ergo omnis creata 
communicatio etiam Dei ad extra fit in fe fi- 
nicx Se limiutx bonitatis , ac proinde lubeat 
amabilitatem finitam, & confequentcr exi- 
gentiam finitam , non potuit Deus ad illam 
cilefummc & infinite ncceflitatusj hoc cft,ita 
vt non pofiit non illam communicationem 
velle*, & hinc etiam apparet, quod immediati 
dixi jfd communicationan ad intra,cum fit in- 
finita , merito illum efle infinite inclinatum: 
vnde nihil de communicatione ad extra per 
Incarnationem infertur. 

Ad inftantiam de habitu infinite intcnfo, 47 
qux in confimutionem allata fuit fupra, re- RtfJuUm 
(ponderi poteft, etiam illum habitum non ne- 
ccflitatiirum voluntatan , iicctcam infinite t nutlMlta pi 
inclinaret. Ratio eft, quia inclinare Se tollere 
libertatem funt in diuerfo genere : ynde licet 
inclinatio infinite crcfcat , numqaam pmin- 
get ad tollendam libertatcmtfle hxc fit fecun- 
da Se generalis folutio totius argumenti , fei- 
licet, ctiamli detur in Deo infinita inclinatio 
ad Incarnationem, non tamen ideo tollendam 
eius libertatem : Se huc applicari poteft quod 
fupra dicebamus ex aliquibus Rccentionous, 

Deum etiam habere infinitam inclinationem 
ad non fe communicandum, vel propter aliqua 
mala qux inde fcqui poliunt , vel propter li- 
mitationem ipfius obiccti , idcoquc Deum 
manere indifferentem ad vtrumque. Quod fi . 
hxc folutio non placet, dicas(quidquid fic de 
habitu infinito ) non dari in Deo infinitam 
formalircr inclinationem mxta folutionem 
primani. 


SECTIO 


] Km. 


Difp i • Vnum fimplici/er Deo fuerit libera Ineam. ScCt 

Angoribus rcrcrio . iis QUX ibi 

SECTIO III. 


«til ougif 
:ra >Sf I». 

bniiaicU 

A 'frapcn 
>w»,ea 
ai.t ii 

iJenAra, t 

Ugcflaun <immi ! 
um r ijco* 

\propcn- I 

lui ai in- 
> qu a ia 
, imbeft 
Q i nego 
iiicc ad 
unhanc 
cdioli- 
irua*,& 
uiahcc 
litapro- 

bemum f*** 1 

. . loto. 

uano- 
onum, 
foedi: 
ti quo 
rijdl 
:rau 

feS- 
i beat 
eti- 


hia 

em 

ICC 

in- 

im: 

per 

r o, 47 
c- 

jU exda^ 

c ; 

« f*jii**h 


\^4lm fetent i a procedenti nffnis 
retteiinr . 

. g \ Ffinis fententix Lulli » & vcr5 in vno 
r i ,'amnJrn ./\.lailu rigidior cft ca.quzm Pater Grana- 
iki*. Dimm Jus tradiditad quxft. 1 9-primx Partis dilp.j. 
tn * m *•» vbi etiam independemet a peccato, ac proin- 
dccriamfi homo non pcccallcc • docet, Deum 
nftsZmad adc6 moralitcr fuilfc nccylli ratum ad incar- 
tuearaanJS. nandum , vt fi non fuillct incarnatus, non 
fuiirct Deus : hanc enim ncccflitatcm vniucr- 
faliccrille tribuit Deo in ordine ad omne id, 
quod abtohuc melius cft. Hxc dodrina,qua- 
tenus Deo concedit libertatem phyficam ad 
non incarnandum , tam luppoiito mundo, 
quam fuppofito peccato, melior videtur quam 
Lulli lententia , qui eam potcm.am phyficam 

_ _ «n.In • fllllMnlK Vrm iit 


negauit luppoiito mundo i quatenus vero ait 
cuam ad ip.am creationem mundi fui Ile 
Deum moraliter ncccflitatum ; item quatenus 
eam nccellitatcm ita explicat , vt fi Deus id 
non fcciifct , non mannlTcc Dcus.eft ablolucc 
Centra latu rigidior. Contra eam fuse Se efficaciter egi 
fmZ » pTtmo Tomo i.d.fp.x7.a num.i.vfquc ad 48. often- 
tJ.1 ikn*. d cnSj hunc Audacem Se libertatem phyficam 
W & raccaphyficam tollere Deo , idcoque ex 
cius dodrina fcqui, vi* aliquid clfc,ob quod 
deberemus Deo gratias agere \ quia fi Deus 
non fuilfct Deus , nifi laluailct Adamurn , 

‘ profcdbficut Deus nec mcuphyficam poten- 
tiam habet, ve non fit Deus, ita neque vt non 
{iduet Adamurn \ quandoquidem ea duo funt 
effen eia litet inter fe connexa : vnde qui ad 
vnum ex illis non habet potentiam , profcdfo 
neque habebit ad aliud.Dcinde Adarnus pof- 
fet Deo dicere , St t * Je/itf* efe Votat .fime 
mnfidmtffm \ pnjtBo taefdlmutd» magu t„am 
caxfan tgtih ftutm meam \ ejMddt gromon re 
tn periclitabor t< tjuxm ego j Se eodem modo hu- 
manitas Chrifti non dcbuilfct Deo agere gra- 
tias pro vnionc hypoftacica , quiacenfct hic 
Audor, Deum, nili delineret dic Deus, non 
pocuilic ei humanitati illam vnionem non da- 
rc,in aliis edam materiis deberemus id ipfum 
dicere : quod quam iit abfurdum , nemo non 
videt. 

49 Secundo oftendi > in ea lententia non d^ 

AlfmrdM tx fcurri confcqucnter •, quia eodem modo vidc- 
feanmn» obligari Deus ad producendos duos mun- 
tiranade. Jos,ac ii producendum v num ^ quia duo funt 
quid melius vno folo. Hxc Se alia eo loco fii- 
lius profccutus fum, probans , etiam de fado 
Deum multa fecilfc qux non fune optima : id 
quod maxime apparet in permilli">nc peccati. 
Ciimenim omnes Theologi fateantur, omnia 
bona noftra opera etiam limul fumpta nonciic 
■ i- xqual ia vni peccato mortali » clare colligitur, 

melius longe clle , nullum dari peccatum 
mortale , quam illud permittere , cfto data 
permiflione fccuturi Client aliqua bona opera, 
* r[ qux line permiflione no haberent locum. Imo 

addidi ibi , fi omnibus nobis Deus vnionem 
\ hypoftaticam conccflilfct , fiitura longe plu- 

ra & Deo infinite magis placentia op«a, 
qu.im fint de facio poft omnem pcrmiffio- 
nem peccati, feu.quaro fint occafione peccati. 
Hxc ibi fuse , nunc foliim breuiflime tan- 


Ausioribus reperio , iis qux ibi dixi aliquo 
nsodo contraria, & qux indigene maiori exa- 
mine. 

Cardinalis nofter Lugo ea difp.z. num.x6. ^ 
rcfpondcns argumento Granadi inlcdclum- sm piam 
pto, qu«!>d creatura minus bonum Deo amans ftlmn» Cm- 
dcprcncnditur etiam eo ivfo minus amare 
Deum i ergo Deus , fi libi minora amet , de- 
prehendetur Se non amare infinite i huic in- 
quam rcfpondcns docet , idcd Deum non te- . 
neri ad meliora fibi amanda , quia non poteft 
nofccre id quod cft optimum , fccus creatura. 

Hxc folutio non omnino placet i nam , vt fu— 
fius in Philofophia oftcndt , Deus nofeit qux 
fit pcrfc&iflima creatura *, ergo ex hoc capite 
nullatenus oftenditur repugnantia , cur Deus 
non teneatur ad optimum. Deinde , efto ea 
fuppolitio clfct vera , adhuc non fubfiftcrct 
caiolutio , vt ftatim oftendo, prius etiam ob- 
femando , cum P. Granadusdixifict , intdlc- 
dum Diuiuum clle rccrifllmum , idcoque ei 
debere conformari voluntatem Dminam.vt 
etiam fit reCtiffima i intcllodum autem pto- 
poncrc, melius clfc amate meliora, ac proinde 
eo ipfo voluntatem , vt fe intchctluiconfor- 
met, teneri ea efficere *, cura inquam hxc Gra- 
nadus obiecilfct , rcfpondiirc Primb , neque 
intcllc&um Diuinum diccre.Melius clle ama- 
re meliora i deinde , cum intclle&ns feropee 
proponat meliora Se melior» in infinitum, 
non polfc vllo modo voluntatem illi confor- 
mari , quia implicat , ipfam facere melioa 

^ Toca hxc folutio mihi minus placcr.Prirao y | 
quidem, quia (vt Tomo i»dil*p. 17. a num.5j. Mutum* 
Se fupra etiam oftendi) adlus Dei fiant ratione fdait 
noftra meliores , qu6 obicdlum amatum me- 
lias cft. Vnde licet ob cum ptoccflum in in- 
finitum melioris Se melioris non teneretur 
Deus fimpliciter al optima , quia neque illa 
Deus nofeit i (in quo pondo etiam Granadus 
conucnic cum Cardinale Lugo , ) laltem in « 
ordine ad aliquid producendum , & omnino 
non cellandum ab 6pcrc, adhuc retinet totam 
filam vim illud argutnentum Graiudi , quia 
certflfimum cft , intcllcdum Dei nofccre, 
melius clfc aliquid creare quim nihil i Se in 
hoc pun&o non abitur in infinitum , cur 
ergo ibi non tenebitur Deus moralitcr , li- 
cet poflie eligere hxc aut illa , & in hoc vlti- 
xno pun&o non fit ad vnum ptx altero ncccfi* 
licatus 1 , 

Secundo ea folutio difplicct , quia videtur Vu** •<*- 
mihi nonnulla in ea inuolui contcadidiovcum 
enim dicitur, inteUedum Dei femperde fcm- 
per proponere meliora , fi intenditur per hxc 
verba, quod fingulis nouis momentis propo- 
nantur meliora , hodie v.g. meliora quam heri 
proponebantur , & cras proponenda melio- 
ra quam hodie , & fic in inhnitum. In hoc 
fcnfu ea propofitio clfct hxretica, quia Deum 
hodie faccicc ignorantem carum rerum quas 
cras friet , de heri ignorauilfct eas quas ho- 
die nofeit : id quod manifcfta cft hxrcfisrcreo 
necclfarib debet admitti , Dei inteUedum fi” 
mu! & femcl vno coctu nofccre . Hoc cft mc- 
liu» illo, deinde, tertium illud mcliu» hoc , te. 
quinum melius tertio -, nofeit ergo de om- 
nibus vno iflu , qur ti quomodo evecdun- 


H« ibi fuse i nunc loium weumuneon- mr.iovtdc nullo poffit .gnotaxc.on cxce- 
pmquTveHbidclidenmrur.velqu* inalU, dit. & quot; «ver b «cedatur. fc 


i 


zS Rod.de Arriaga Tra&atus De fine (5 necefi.myft.lnc»rn. 




cumque repognct in terminis eflc munium 
excelfum in perfectione , qui» repugnat mc 
•eile meliorem abfolutc Petro , Se Petrum efle 
abfolutc meliorem mc,nccclfarii> in illo afccn- 
fu perfectionum , quem afcenfum totum ii- 
mul Deus pctluftrat , dicere iara debet , Su- 
pra iftam alcillimam perfectionem nihil rc- 
itat amplius acatum ; ergo per tu frmper Se 
femper , quo vtumur hi Auctores , ninil CX- 
jdicatur. 

Sed claniis adhuc camdem fohitionem iro- 
pugnemus i nam licutnon ob flante eo for per 
tinnii i ttiinn & ) aufer ck vcrilTimura dicae. Supra eas crca- 
fuiMti». turas, quas hodie Deus nofeit , nihil pcn rus 
reflat pcrfeCtiusiidcoquc dicere potlumus, 3 c 
. debemus dicere , Deum nofcccc optimum nc- 
gatiue , id cft , illud quod fupra fc nihil habet 
mclius;profcCtb etiam voluntas vno tractu ef- 
ficiendo ea omnia qu* intcllcdhis nofeit , Se 
in fc non fent repugnantia, faceret eo ipfo me- 
liora idcoquc non dt vlla ratio.cur voluntas 
non poffic Ic in hoc conformare intellectui-, 
nec v ideo qu d ad hoc faciat t* fanper & fem- 
pet in intellectu, non verb in voluntate. Ne- 
que dici poteft , omnipotentiam non pofTe fi- 
mul tangere , qUx i.raul tangit intcllc&usi 
quandoquidem inccllclhts fimul nofeit hcftcr- 
nam & hodiernam durationem ; quam tamen 
non poteft limul voluntas producere. Hoc in- 
quam dici non poteft; nam ea ratio foium ha- 
bet locum vel in accident ibus contrariis, & fc 
ex eodem fubicClo inuiccm cxpcllcntibus,vcl 
in ipfis durationibus fucccfliuis; crcatur.r au- 
tem de quibus agimus lunt fubltami.r , ideo- 
que non habent inta fc contrariccatcm vllam, 
& non funt fucccfitux ; quia non idcntincan- 
tur luis duration.bus,vr prcpterc.1 non poflit 
vna produci,quinJo alia; ergo optime inter fe 
cohxrctu : qubd fi coharrcnt , | rofcClu ficut 
poliunt nofe i ftntul, poliunt &: limul amari. Se 
produci : vel ialccm, tenebitur Deus ad omnia 
quae inter fc non fune contraria. 

ScdagCjdcmus iis Auctoribus.casfubftan- 
l Uurtfu. tias habere inta fc aliquam repugnantiam, 
Su7iij , r* 5k H |UC ^ cus cx repugnantibus inter fe 
ti* , tjhnt c ^ c nofeit » H.x illis lunt meliores ; ergo fi, 
D*m rU/f vt tu dicis , non poccll omnes , quia fimul rc- 
. pugnant ; ego dicam falcem. Ex duabus repu- 
Ver *fj?’ £ nant ‘l >us * ntcr l* c potci it rcllCla miniis perfe- 
feininfmtn- pcifediorcm producere : Se fic tandem 
ha* miakt producet id quod optimum cft , cfto fortafle 
fnftU* jpfc »n infinita ea multitudine iamprodu&a 
m ncc l ucat determinare vllam in particu. ! ari,qux 
E/ p"t*»dtm pcsfe&iffima ; ficut in eadem multitudine 

,d poflibili non poteft determinare, qux fit opti- 
q**d tfl ma. Conflet ergo , ratione cius creatur* om- 
"“**• nium pcrfcctiflimx , negari non polle confbr- 
mitatem voluntatis Diuinx cum Diuino in- 
tcllcdu, neque polle aflignari difparitatem in- 
tet creaturam amantem Deum , Se Deum 
ipium fc amantem , vt ideo illa teneatur pro 
Deo amare optima qu* nofeit , Deus verti 
non foium non teneatur , fcd nec poflit ea 
optima amare. Adde, fi Deus nofeit creaturas 
iHas qu* remanferunt perfectiores efle , Se 
contrarias his qoxcxifiunt, potu i Ile eas fal- 
tem producere non producendo has qu* de 
facio funt, ac proinde illum fcire quomodo 
' meliora produceret. 

J4 Tertio difplicet ea ratio ; nam neque ipfi 
Beati in cxlo.co quud magis intense Deum 


ament , tenentur ad perfediores a&us : tam BtMf! *** 
enim intenfiffimus Beatus quam infimusin- ** 
fani , fcilicct qui cum foia haptifinatis gratia * 

deccflit /unt liberi ad adus moiales v irtutum; otam 

Se tamen illi bene nofcunt optimum quod uuem- 
potcfl occurrere illis,& quod Deo gratius cft; f l " u 
non ergo debet cx ea notitia optimi vlla dc- 
lumi dilparitas. 

Ideo abfolutc dicendum Prim6,n;quc crea- Cumivm 
turam magis amantem Deum teneri ad maiora ^ 
oblcquia ; Sccundb tamen addendum , cfto ^ 
acatura teneatur , Deum non continub tene- ^tfiOurs 
ri, quia in Deo ea obligatio auferret ab ipfo "M**** 
libertatem & indcpcnlciuiamacrcatura-.quod 
cllet ab eo aufenc magnam pccfedionem. At u» 

in nobis , ctiamfi dato eo amore beatifico aut initiem. 
fummo extra vifionem auferretur libercas ad 
procuran la Deo maiora bona , nullum lequc- 
r«ur ablurdum. Rationem vero difparitatis 
a priori forte aliqui defumerent cx eo , quM 
Deus exiguam aut nullam habeat fpecialcm , t ' • 
voluptatem ex hoc potius quam illo obicdoj ^ 
aut quod Deus ram nobilem adum habeat 
amando minus b >num , quam amando lum- 
mum bonum , cbquod omnes adus Diuini 
iden-ificentur inter fe. Qua vltimadodrina 
fxpcvtitur hic Audoreadifpuc.a.Ncutrata- * \- 

nicn ex his folutionibus fatis facit ; non qui- , 
dem prima.quia Ii proptcrca Deus non tene- 
tur ad maiora, quia exiguam accipit inde vo- 
luptatem , eodem modo , neque ego tenebor 
cx maiori Dei amore ad procuranda illi ea 
maiora bona ; quia per hoc exiguam aut nul- 
lam ei procurabo voluptatem ; ergo ea ratio 
non poteft alium i pro differentia hac , licet ^ 

forte abiolutc ad probandum , Deum non tc^ • * 

neri ad meliora , Iit bona ; de quo paulo fupe- 
rius diximus. 

Secunda etiam folutio non placet ; quia.vt j 5 
fuse ofteudi Tomo 1 .ea difput.»?. a num.6 j. Nt^ae pUm 
Se fupra , adus Dei iuxta inxqualitarcm ob- (**»*• 
icdorum funt ratione noftra inxquales. Pro- ^ „ . 
bab lior ergo dilparitas cft, qux defumitur cx lMti * 
eo , c uud amor erga alterum natura fua hoc Amn *d * l- 
habet , vt ea qux videntur efle cx fc gratiora “™ m ,x "*~ 
amato et procurct;ergo qui magis amat Deum, ^4 

magis illi ad procuranda nuioia bona aliquo vidnemrA 
modo obligabitur; quia per fc fupponuntur *mm$ v*- 
ea maiora ipii placere, nifi oppoficum ipfc in- ntrM P**" 
finua.Hxc autem ratio omnino cefTat in amo- rM * 
re Dei refpcdu fui ipfius , imo etiam in amo- 
re proprio cuiuflibct perfon* : neque enim 
cgomcipfum dicar miniis amare, quod meam 
voluptatem libere ponam in Audio potius J 

quam in venatione ; aut plane e contrario , in 
venatione potius quiim in Audio : cum enim 
ego vtar in hoc libertate mea. Se omnia ea fa- 
ciam pro meo guftu , non magis obligor cx 
amore mei ad meliora mihi amanda quam ad 
miniis bona, maxime quando omnia mihi ho- 
nefte amo. 

Adhuc tamen circa hoc argumentum aliqua 
reflat difficultas ex priore lblutionc, qua dixi- DijJumlMig 
mus cum qui nugis amat Deum non teneri P' ur$ fi** 
idc6 ei amare qux funt Deo nugis placita; uMI ' 
hinc autem infertur , nec teneri abfolutc ad 
quidquam illi amandum:id quod videtur val- 
de ablurdum ; ergo. Rcfpondct Cardinalis 
Lugo vbi fupra num. a j. negando confcqucn- VL • 

tiam ; ei> quod facilius poteft concedi ncccfli- 
tas ad amandum aliquid , quam determinate 

«e 


B : an 

Qllia. **» U 

1 *»!««•* 
bfc 

'crta- o*w 
UjCC **f' 

.Cib 4 ^- 

ln **' $i 

®*M*. 
ipfc | 

aund 4 **'» 

“Cf 

>*.™ 

>i 

* K 


Difp i . Pfriww fimpUciter Deo fuerit Utera Ineam Sed. 3 . t§ 


fittU 
'/* . 

? <n ’ 


l 


Sc in particulari ad amanda maiora : rationem 
autem vlccriorem adfcrt,nam qui amat Deum 
non poteft habere illum vt vltiraum finem, 
nili ea qux amat Si aliunde videt vtiiia dic ad 
Deum, eo ipfo amet propter illumivndc infere. 
Beatum nihil pofle velle nili propter Deum. 
U* fibri» Hxc tamen folurio mihi non latisfacit } quia 
ume» po tc ft Deus dici Si vere cfle finis vltimus 
mei amoris , ctiamfi nihil diflin&uma Deo 
propter Deum ipfum ametur : ad hoc* enim 
iufhcic , quod ille amor in Deum feratur pro- 
pter ipfum , Si non habeat alium finem , ad 
quem ordinetur. Quod itero dicitur > Beatum 
non polle quidquam velle nili propter Deum, 
minus, adhuc placet *, quia plane videtur cfle 
contrarium communi fenfui Dodorum.qui in 
Beatis admittunt adusaliarumvirtutum,Spci, 
Iuli it ix , &c. per quos n-n referuntur adu ea 
obieda ad Deum vt ad finem vltimumi& veri 
fine vllo plane fundamento dicuntur Beati ad 
id ncceflitati t cur enim non poterunt amare 
honeftum qua hofyc&ura , etiam non dicendo. 
Volo id propter Deum ? maxime cura fciant 
aliunde , etiam fine illa reflexa ordinatione in 
Deum , cfle ipii gtatiflimos omnes illos adus 
nr*rrt%e». ▼hrtunim moral ram. Melius igitur obicdioni 
ft pofitx rcfpondcbitur.fimplicJtcr vi illius amo- 

ris non ncccflitari Beatos ad vllum aliud opus 
bonum, efto ex libertate fua fine dubio innu- 
mera talia faciant. 

Alteram dodrinam quorumdam datam oc- 
17 cafionc argumenti Patris Granadi, qu&d fcili- 
JdiSrhum CCt ^ CUS m * 1c>c mun ^° omn * 4 fecerit optima 
datam *<*- CUJn tali menfura Si proporrionc.vt nec abun- 
ftn» mpt. dantia pariat faflidium,ncc penuria aut parci- 
tas contemptum ( potius deberet dici nimiam 
xflimationem) fcd flue contemptum fiue 2 {li- 
mationem dicant , vide nunifefte refutatam 
difp. 17. num.i 8. primi mei Tomi •, eo quod 
ctiamfi Deus vnam mu t eam plus minfifvc 
«callet, aut duas trcfvc arenulas pauciores , Si 
carum loco duas guttas aque, non idc£> abun- 
dantia caufaflet taft.dium , n.c penuria con- 
temptum, &: e. nec fuillct peior varicus quim 
nunc,&c.Deindc, fi loco medix partis infini- 
tarum prope halccuin in mari prodoxiilct 
aliam fpccicm nobiliorem, fuillet maior varie- 
tas , & limul mixta fimilitudo. Id quod innu- 
meris aliis modis vrgeri pollctySc tamen Patet 
Granadus , contra quem hi agebant, ita rigo- 
rosc omnia ea accipit , vt ft vel vna minima 
gutta aqux plus minufve fuillct produda, 
Deus non fuillct Deus ; ergo vel hi non lo- 
quuntur ad mentem Patris Granadi •, vel fi lo- 
quuntur , profedo tradunt vnam rem omnino 
incredibilem, Si plulquam fallam, v^cx didis 
conllatiquia ea varietas potuit dfc aliis modis 
longe melior. 

9 Dicendum ergo , Etiamfi Deus omnia in 
D J * hoc vniucrfo fecerit cum magna proportione 

mmnilTin 'kl & var * cucc » potuilfc tamen in hoc eodem 
•tmiMarfo »r». adhuc plura & meliora faccrc,idcdque,ncque 
porrienati f,- in proportione vniucafi exhaufifle luamom- 
* 9 Ttt , , potuit nipotentiam ; ac proinde minus confcqucntec 
ffaTdTw hos Audores docere , Deum , etiamfi poten- 
limrat fatear», tiam habeat moralem vt ea faciat qux non 
fune fumroc conuc ficnria ; nihilominus de fa- 
do illa fcciflc ; conflat inquam miniis confc- 
quenter cos id d'Kcrc : cum enim dicant cx- 
prefsc, Detim potuifle conuenicntiorcs mun- 
dos cfticcrc , Se nullo modo ibi YUfltui ea 
Tomm n. 


P. 

Granadi. 


prxfumptionc ad docendum , fecifle re ipfa 
optimum i non video fane quo vel apparenti 
argumento permoti lint ad pralumcndum , id 
hoc ipfo vniucrfo diuinicus non potuifle cflb 1 
meliorem aliquam varietatem Si fimiticudi- 
nem mutatis vel fpcciebus aliquibus in alias 
aninulium,aut herbarum aut arborum in alia?, 
vel falcem ipfo numero harum exiftcncium ali- 
quo modo permutato i nam, vt dixi ea difpuc. 
num.47. nomine V niucrfi non debent intclli- 
gi omnia indiuidua illius qux re ipfa ex flunt; 
in hoc enim fenfu quxftio edet ridiculatdice- 
rc enim, In hoc vniucrfo nihil potuit melius, 
circe idem ac dicere, Hx res omnes fic manen- 
tes non potuerunt cfle meliores fc ipfis fic 
manentibus ; debet ergo vniuerfum hoc fumi 
prout includit cxlum.cerram.acrem & aquam; 

Si tunc difpucatur, Vtrum ineo fuiflet maior 
& minor correfpondcntia & varietas ex aliis 
perfed i oribus animantibus , vel ex mutatio- 
ne numeri in his qux de fado fune : Si hoc 
modo habet locum tota mea impugnatio. £c 
de hoc puncto fatis. 

Illud tamen aducrco.i noiinullis Recentio- 
ribus in manulcriptis ideo negari Deoneccf- 
fitatem moralem ad incarnandum , Si vniuer- m.ijfu*, m». 
faliter ad id quod cfl melius ; quia nos ide6 ’* l,i ,m “ 

fimilcm necefhutcm aliquando circa obiedka ** f "**^ ^^ 
diucrfa fentimus ; nam illa obietka magnam bn* 
nobis adfcrunc perfedionera ; Deum autem trta-u ptrfi» 
nullis bonis creatis perfici, ac proinde nullam t,MU ’ (*** 
polle ncccfliatcm moralem ad amandas crea- btmullm 
turas admittere. Hxc umeo retponfio non vi- 
detur fatisfaccrc ; nam Beati ncccflitanrurad 
Dei amoran non ex eo , quod inde perfician- 
tur : hoc enim potias cifct Deum amore con- 
cupifeentix rctpicerequam charitatis. Et ve- 
ro argumenu fupra adiuda , quod maius bo- 
num fit magis coromunicatiuum fui, &c. non 
fundantor in eo , quod Deus perficiatur ea 
communicatione , fcd in inclinatione natura- 
li iplius , Si ftmul in ateradione iplius boni- 
tatis creatx. V ndc recurrendum cfl pro ob- 
iedionis folutionc ad limitationem illius at- 
tradionis , Si ad dominium Dei, non vero ad 
hoc , qu6d Deus non perficiatur amore vilius 
enatura. 

SECTIO IV. 

U 4n fuppofifo peccato ne ccf sit at tu fuerit 

Dens sd incarnandum. 

\T On quxrimus , An pro peccato potuerit 
IN afferri condignafatisfadio a pura creatu- 
ra,dc hoc enim dilputatione fequenti*, fcd, An 
exiftentia peccati coegerit Deum ad volendam 
Incarnationem in remedium illius, ita vtnec 
potuerit hominem in peccato relinquere, nec 
peccatum condonare nifi per merita Chritti; 
fiue ea fola fit condigna (atisfadio pro illis, 
fiue potuerit aliunde pro cis perfede fatisfic- 
ri: de quo infra. .. 

Communis & certa condufio docet, Deum p*** * m . 
non fuiflc obligatura ad incarnandum etiam 
fuppoluo peccato ; & probari potefl variis , ntm 
Scriptura locis : Sapientix 1 i.Quut tibt ttnptt- f»ft*fi>t tu- 
tabit , fi penerutt nationes qua* tu frettti t non 
enim tfi allui Dent quam tu. Vbi Sapiens , ex 
ta qu6d Deus fit vnicus Dominus creatura- 
rum , oftendit , illum potuifle pro fuo libitu 

e s id 


nr 


t 


joUod. DE ArriagA Tra&atus De pnc neceJi.tnytUricAfn. 


vti creaturis permittendo eas perire in fuo 
peccato. Id iplum ea omnia loca probant , in 
quibus commendatur durius 4 )ci ; quod 
eum adhuc inimici edemus , nos libi rccon- 
eiliaucrit per Chriftura.Ioannis j. 5 i e Dem di- 
itxu mu Jum t Scc. Si enim Deus fui liet ad id 
faciendum neccflitatus.fmc fundamento com- 
mendaretur charicas cius in eo fado : nemo 
enim commendatur ob id, quod line libertate 
facit. Eamdem Dei libertatem prxdicat Pau- 
lus Roro. 9. eleganti ea fimilitudine figuli: /f* 
«o» habet figuhu pote Hat em luti ex eadem 
mafia facere aliud quidem vae %n honorem ^hud 
vero tn contumeham l Id iplum paflim teftan- 
tur Patres : fu dic ia t nobis Auguftinus libro 
. de Agone Chriftiano cap.i 1. vbi hxc habet: 
■Sum autem fluit 1 qui dicunt , Non poterat ali - 
terfdpientia Dei hominem liberare , mfi fufei - 
peree bommem. Hugo autem de Sando Vi- 
dore videtur id ad veriutem fidei reducere 
lib. 1 . de Sacramentis part. 8 . cap. 1 o. dum ait: 
Feraciter confitemur, quod redemptionem generu 
humant alio modo Deus perficere potui fier^ fi vo- 
luifftt. Te enim Feraciter confitemur non folet 
nili deveriutibus Fidei did. 
tfo Ratione a pofteriori fuadecur condufio j 
rttbotmf f- quia de fado Deus permittit multos homines 
uent d frflr- p Cr j r c ; ergo potuiflet pcnnittcre omnesmon 
fHw te» t »- en - m fat i 0 bis quam de illis : tam 

enim cft Dominus omnium , quam eorum 
quos permittit perire ; nec miferia eorum qui 
pereunt leuatur per hoc , quSd ali) loco ipio- 
rum lalucntur •, imo fbrtalTe augetur inde. 
Cnfrmatm Confirmatur : Deus Angelos peccantes fine 
txtmfi* a»- rcnic Ji 0 rc |jquit ; ergo eodem modo potuit 
ttfbm. re fi n querc homines : nec enim refpondcri po- 
dtn fejj.tad ttft , Angelos idc 6 relldos , quia natura fua 
exmfium erant incapaces poenitentia: •, etenim Primi 
fruni. falfum sbi fupponitur principium , vt often- 
&e»fe. di in materia de Angelis , probans etiam de 
fado dxmoncs mutare animum , & dolcre, 
quid hoc aut illud tcntaucrint.Secundi,quia 
incapaci tas eorum ad pernitendum , capaci- 
tas autem e contrario hominis ad eam perni- 
tendam , probat quidem optime , Angelum 
non pomilfc redimi, potuillc vero hominem; 
at veri etiam debuiile , non probat : ficuc 
enim in eo quod Angeli in xternum perie- 
rint ex culpa Tua, nulla cft indecentia rcipcdu 
Dei permittentis eam culpam , cui videbat 
innexam xtemam eorum perditionem ; ita 
pcnnittcre hominem in peccatum, & non da- 
re ei tempus aut modum emendationis , licet 
hinc inperpctuum periturus homo videretur, 
ffrd St'»»- non cilct vllo modo indignum Deo. Nec Sc- 
de figo eundo refpondcri poteft , faltem inter Ange- 
t)$»dm. J os a Jiq UO< manfiilc Beatos ; Adamo autem 
peccante omnes homines per i i fle ; videri au- 
tem indignum Deo relinquere omnes omni- 
no in ftatu perditionis : non inquam id poteft 
dici,quia (vt paulo ante denotaui de homini- 
bus ) eodem modo dico Angelos illos qu ; pe- 
rierunt parum adiutos per noc, quod ali) lal- 
uati fint ; ergo fi faluis aliis potuerunt hi in 
arccmumpcr.rc,potucrum etiam , licet illi alij 
qui manlcrunt pcriillcnt , aut certe fi creati 
non fuifiene : Deus enim non indiget crea- 
turis Vtfociisbcatitudims ; aliqui etiam non 
exiftefitc v!!a peccato dcbuillet aliquos crea- 
re , & eleuare illos ad gloriam: quod omnino 
fidium clfc conftat cum ratione uidependcntue 


'beti creaturis; tum quia ad dona fupernatti- 
ralia eis conferenda non poteft naturaliter 
Deus teneri. Hxc inftantia de Angelis maio- 
rem habet vim in fententia ponente omnes 
Angelos fpccie diucrfos : perierunt enim in 
hac fententia innumera: integra fpccies •, cur 
ergo non potuit de humana eram fpeciestota 
perire ? 

Probatur c ccund6 ratione a priori ;<ra : a po- £ j 

tuit Deus remittere peccatum vel line vl!a fnbximtm- 
plane iatisFadk lonc ex parte creatura , condo- *l»fie extimo 
nando gratis propriam offenfam > vt eam de 
fado condonat infantibus per Baptifmum; 
hoc enim pertinet ad virtutem mifericordixi 
vel polio aliqua fatisfadione, licet inxquali: 
quod edam ad mifericordiam fpcdst ; ergo li- 
cet concederemus , fuiile impoflibile homi- 
nem manete in peccato, non tamen propterea 
fcquitur, nccclfariam fuiile limplicitcr Incar- 
nationem. 

Contra hanc communem & certam dodri- 014*8» m 
nam celebris cft obie&io ex Diuo Anfclmo 5 Auffime 
liba. Cur Deu* homo , cap. 1 6. & 1 7 .& lib.i. ^ 
cap.4. & RichatdodeSando Vidorelib.de m 
Incarnatione Verbi cap. 8. qui exprefse alle- 
runt ,fuppolito peccato non potuillc Deum 
non incarnari;& quidem Anfclmus tam id ve- 
rum arbitratur.qu.un Deum non polfc menti- 
ri. Fuse D odores difputant de mente Anfel- r "A DeSom 
mi: Vafqucz omnibus viribus conatur probare 
difp.i .cap.a.& 4.AnleImum non pati expoli- fffuiant. 
rionem vllam : Ceteri vcr6 Theologi tam anti- 
quiores quam rcccndorcs illum bcifignfc in- 
terpretantur . Videatur Suam difp.4. fcd.i. 
vbi refert l)iuam Bonauenturam , S eo tum & 
alios pro explicatione Anfelmi in bonum 
fenfum. 

Ego breuiflimi D 1 eo , Etfi Anfclmus con- *»^/»* "**. 
trarium docuiflet , non propterea tam certam 
inter Scholafticos 8 c Patres dodrinam ac fir- 
miflima ratione munitam cilc deferendam. 

SacvNoo dico , probabile clfc , illum 6 % 
fuiile in communi fententia , quam exprcfsi Stomis. 
tradidit in Commentariis Epift. ad Romanos 
ad illa verba , Commendat autem Demebar ita - ^° m * J* 
rem fitam in nobis , Scc. Sed quia nonnulli ne- 
gant ea Commentaria clfc Anfclmi.bcni Re- 
ccntiores aliqui addunt nouam conieduram, 
qu6d fdlicet Diuus Anfclmus & dodiflimu* 
ac verfaciflimus in Patribus , maxime in Au- 
guftino, non potuerit ignorare mentem om- 
nium Patrum , & fingulariter Auguftini , qui 
(vt fupra vidimus) ftultos reputat contrarium 
docentes. 

Tbutio d i eo , ea loca Anfclmi.etfi diffi- Tatia. 
culter , polle tamen abfolutc explicari cum 
nonnullis , vt foltim voluerit ponere nccefli- 
tatem ex fuppofitionc decreti ; id cft , qubd 
cum fcmcl ab xtemo Deus voluerit hominem 
perfede liberare , non potuerit non id exe- 
qui in tempore : & fortalfc idc6 vfus cft 
exemplo neccfiltatis Dei ad non mentien- 
dum ; quia quoddam genus mcndacij cft , 
non explere quod fcincldecrctum Se promif- 
fum cft. Neque replica Patris Vafquez vr- 
get ; nam etfi adferat aliquem locum , in quo 
Anfclmus videtur locutus de ncccifitatc an- 
tecedent e ; exprefse tamen ibi Anfelmus 
non dicit Deum fimpliciter fuiile ncccftica- 
tum , fci creando hominem fc quali obligalfi: 
ad inornandum. Particula autem illa quafi 


n. 

BRPJ. 

inktr 


<nno 

ffliB 

i ce 
m 

■* 

unr, 

ir, 

aib 

>£• 

ni. 


k* 


« •• 


0 

!>/■■» m t- 

dui nfvao- 
dt J»n /ia* 
UW /«!• 


Difp. 3 Vtrum peccatum habeat infjw.malit.autoffenf.ScGt. 

cft diminucns,& ncccfliratem fimplicitcr ne- 
gans. Ec dc Anlclmo facis. 

An autem myfteriuni Incarnationis fiicrit 
conucnicnti (Iimus modus reparandi homi- 
nem, non videtur omnino certum jctfi aliqui 
ilne vlla dubitatione aflerant , nec quidem de 
potentia Dei absoluta conuenicntiorem cile 
polle. N on loquor dc nobilillimo modo fatif- 
facicndi pro homine ; cx dicendis enim difpu- 
tatiene quinta conflabit, non nifi ab homine 
Deo aut Angelo Deo condignam potuifle ad- 
ferri fati i factionem pro peccato , fuifleque 
illam nobiliflinnm oumium. Loquor ergo dc 


Quidam »• 

at,£timai ma- 
litiam infini- 
tam minuent 
peccato mor- 
tali. Al t ra- 
tionem mali- 
tia drfhniuii 
ab offenfa 
-Atif malui i 
Atopluemafii- 
gnant en ftt- 
tato Vnam 
Philofophi- 
eoam • quam 
•Jfe finitam 
Auctat i 


i. 3? 

eonucnicntia abftrahcndo ab xquali fatisfa- 
dionc : Se vt fic forte <juis # putaret conue- 
nientius fore, fi Deus gratis condonalfct pec- 
catum . ab iplis hominibus puris facisfadio- 
nem aliquam exigendo : vitata enim eo modo 
fuiilctmors Se pallio Chrifti Domini. Poteft 
item Deus alias congruendas inucnirc , qux 
facerent aliam reparationem conuenicnrio- 
rcra: feraper enim mihi vifum cft valde du- 
bium , quando venitur ad has congruentias, 
determinare quid fit fimplicitcr conucnicn- 
dus. Sed pro maxima huius myftcri) conue- 
nientia aliqua diximus fupcriiis. 

DISPVTATIO TERTIA. 

Prauia adnccefittatem Jatisfaftionis ChrtRi: Virum peccatum ha- 
beat tnfimtam malitiam aut offenfam. 

Ro his qux fequend difpucarione 
diduri iumus circa inlumcientiam 
fatisfadionis purx crcaturx , Se ne- 
ccflitatem farisfadionis Chifti , debet hxc 
difputado praemitti j qua licet quodammodi 
videatur ad tertium Tomum, vbi de peccans 
agituf , pertinere, ob connexionem tamen 
iUius cum fatisfadionc Chrifti ad hunc To- 
mum rcmilla cft : ad eam autem occafionem 
dedere Reccntiorcs nonnulli , qui putantes 
non pofle fc melius reddere rationem fuffi- 
ci cutem, cur pro mortali nequeat purus homo 
fatisfacere , quam fi infinitatem in peccato 
conftitucrcnt , conari fune otrfnibus modis 
eam infinitatem defendere i licet non omnes 
eadem inccflcrint via. Alij vcr6 e contrario 
eam infinitatem fuse reiiciunt. V trique aiv- 
tem celeberrimam reddidere hanc* quxftio- 
nem in vnam Si alteram partem innumeris 
multiplicatis argumentis ficreplicis. Credi- 
derim rem polle breuiiis ita cxpcdiri,vt nihil 
in hoc pundo dcfiderctur amplius j quia , vt 
vidimus , valde multum condnet dc modo 
loquendi. 

SECTIO PRIMA. 

Profonuntur varia fenttntid circii e tem 
infinit At em. 

Q Vidam ergoindiftinde tribuunt pecca- 
to morali malitiam infinitam. Alij ma- 
gis diftinguune rationem malitix a rarione 
olfenfie : malitiam dicunt defumi per oppofi- 
tionem cum virtute contraria , feu cum natu- 
ra rationali ; Se hanc dicunt clTc finium , quia 
non poteft cfle maior malitia furti, quam fit 
bonitas , contraria virtutis iufticiar : otfcnfam 
vcri> defumunta Deo, cui per peccatum irro- 
gatur iniuria', Se hanc dicunt cfle in peccato 
iimplicitcr infinitam ratione infinitatis D ui- 
nx ; qux moralitcr cenfetur cfle forma cius 
iniurix. Alij vcr6, vti Pater Petrus Hurtadus 
diiput.9. fcd.a . conte ndunt , &c malitiam Se 
offenfam clfc infiniun » : eam enim , quam alij 
Theologi vocant oflcufam , vocant ipfi mali- 
tiam : pro quo diftinguune in peccato dupli- 
cem malitiam i v nani Philofophicam contra 


naturam rationalem i & qux pollet repcrirl 
in furto v.g. cfto Deus per impoffibile non 
exiftcrec,aut ignoraretur inuincibilitcr a pec- 
cante , iuxta ea qux nos diximus Tomo j. * 
difput. 1 9. fere per totam. Hanc ergo maUtiam 
docent hi dTc finitam & limitatam , neque 
‘promereri pccnamxtcmam, aut intenfiuc in- 
finitam : Se iuxta hanc acccpdonem intclli- Alteri 1 U+- 
gunt id quod alij docent , peccati malitiam 
ede finium. Aliam malitiam diftinguunt, *£££**" 
quam Theologicam vocant, quxque detuml- 
tur cx oppolirionc peccati curo diuina Maic- 
ftate : hanc alio nomine vocant offenfam,do- 
centque efle infinitam ; idci» abfolutc dicunt 
etiam Theologicam malitiam cfle infinitam. 

In quopundo , quod ipfi ibi optime aducr- 
tunt cfle dc voce, mihi videntur valde proba- 
biliter loqui. Nam ficut oppofitionem cum 
natura rationali , feu cumdidaminc rationis» 
vel cum Rcpublica rationali ( vtalij loquun- 
tur ) vocamus omnes malitiam ; cur oppofi- 
t ion em peccati cum didaminc Dtuino , feu 
cum Deo, rationalis Rcipublicx Capite, non 
vocabimus etiam malitiamThcologicam?Hoc 
autem fbrmalifliroc alio nomine cft offenfa; 
quia iniuria feu offenfa Dei nihil cft aliud 
quam oppofido voluntaria cum cius prxee- 
prisjergo quoad hoc meric6 poteft vocari 
offenfa ea malitia Theologica •, & eo fcnlu fi 
offenfa cft infinita, etiam malitia falcem Theo- 
logica debebit dici infinita : Se fortafle rn illo 
fcnlu locuti fune illi Theologi , qui abfolutc Nt , , X (tm> 
etiam malitiam peccati dixerunt infinitam, muni modo 
Poifumus tamen, vt magis nos conformemus IT 
communi modo loquendi, eam malitiam Plii- 
lofophicam abfolutc dicere malitiam 3 Theo- llll} 
logicam vero vocabimus oflentam •, Se dc lue Tbaliguam 
tora er it quxftioprxfcns, an fit infinita necne: * m,tm 

ideoque eas tres fententias per modum vnius v * 

reputabimus. - 

Pro ea ergo citat Pater Hurtadus fupri Pa- ff# 
trem Valendam Tomo^.dilput-t. quxft.i. mM utU cltnt 
part. j .Miror umcn,ciim ipfc Hurtadus facca- i>. tenue 
cur D.T hornam pro neutra pane clare ftare, 
cb quod vtatur particula limitante \Se Pater *„'*„*- 
Valentia hanc camdcm paniculam vfurpet; aNm t f ld 
dicit enim vtlivitatetn t.jUJUuLon : qux cft par- mali. 
ucula D.Thomx : miior inquam pro fc citare 
C 4 Valen 




I 


ji Rod.de ArriaGA Tra&atos De fine nccefi.mjft. Incarn. 

Valentiam, tiotivttb Diuum Thotnam : 8 £ qttiunt , quodlibec mortale demeretur plus 


tdem dico de C%ictaAo> quem etiam citat : lue 
enim «fi eo a*t.i. Ad Arctum, videatur dice- 
re peccatum in luo genere cfic infinitum.ficut 
linea infinita in Tuo •> camdcm tamen infini- 
tatem ponit e contrario in amore Dei (aper 
omnia ex DCo amato ; ideoque ait , fi pura 
creatura luis viribus pollet cum adum amoris 
elicere , fore vt pollet ad xqualitatem latisfa- 
ccrc : longe autem aliam infinitam Hurtadus 
vult in peccato, qu in fit in amore Dei ; ergo 
1 Caicunus non cft pro cius lententia. Capreo- 
lus in +. diftind.i 5. qua-ft.t.ad a. contra fe- 
cundam conclufioncm exprcfsc ait , ea folum 
ratione peccatum dicicifc infinitum, quia pu- 
ra creatura per fua bona opera non poteft pro 
illo lacisfaccrc. RicharJus Vidorinus nihil 
dicit de infinitate. Vnde miror etiam a Patre 
Vafqucz hos eodem pro infinitate citariiquid- 
quid vero de his Audoribus fit. 

TmHijmtnt* Fundamenta huius fententix , qu* a non- 

humif* b«k- nullis fufifiime deducuntur , adtria v>dcr.rur 
tu itis. poriffimumreduci.I'cunuractfi,qu6d»mli pec- 
catum dicatur infinitum , non poteft vlla ra- 
tione faiuari , cur infinita opera bona purx 
creaturx non p.flint pro illo lacisfaccrc , cum 
omne finitum poflit lupe rari ab alio finito, fi 
infinities hoc fecundum multiplicetur. In qua 
confcqucntia probanda diu valde multi hx- 
rent. 

^ Secundum argumentum cft ab cffcdujnam 
Jtpmeui peccatum meretur nomam fimplicitcr infihi- 
Jtftmdmm tam ; ergo cft fimplicitcr infinitum. Confe- 
ptt bae fit- quentiam ccnfcnt cfic bonam i quia illa con- 
tinentia infinita fine dubio cft etiam infiniti 
m /im- valoris in genere demeriti : antecedens autem 
plietter t*fi probant diucrlis viis \ tum quia peccatum mc- 


'V*' t«ur pa nam *tc i nam : h*c autem maior cft 
», fimp mtet j n fi n j u % fi a d horam eflet intcnlio in- 

finita , iuxta ea que nos alibi fxpc diximus. 


infinitum. 

HuhaJiu 
m ntittJim 
fuum frt- 
ktl. 


Vbi obiter obferuo , a Patre Huttadoea di- 
fput- 9 *fcd.j.fubfcd. 3 . de j.vc duas omnino 
di ft indas probationes cius antecedentis ad- 
duci eam qux reucra vnica cft : etenim f.14. 
ideo probat poenam mortali debitam cfic in- 
finium;quia poena sterna cft eantum malum, 
quantum perna infinite intenfapro vnoin- 
ftanti-,quod fuse ea lubfedionc dcducit*,quin- 
ta veno lubfedionc $. 37. dum fecundam addit 
probationem, nihil aliud dteit, quam pernam 
xternam d!c xqualctn infinite inceni* breui 
duranti. Eccc ipliilima probatio, in qua rur- 
fus totam eam fubfedionem infumit. Nos 
igitur eam vt vnicam probationem ponimus. 

Secunda ergo cius antecedentis confirma-* 
tio cft, quia peccatum mereri poteft priuatio- 
ncro vnionit hypoftaticx : fi Deus v.g.diccrec 
homini, Dub» tibi vr.iontm byftojlancMn ,ft rue 
non tjftttdcru ; eo enim cafiu fi homo peccaret, 
redderet fc indignum ea vnionc : hoc autem 
cft cautfarc in ie infinitum malum : carentia 
enim illa tam mala cft , qu.im bona efiet ipfa 
vnio hyppftatica. Eamdem fecundam proba- 
tionem amplificant ali), eo quod mortale red- 
dat hominem indignum infinitis bonis, & vl- 
fione beata per aeternitatem duratura : qux vt 
fic cft infinitum bonum. 

Tertia eius antecedentis probatio cft, quod 

homo non folum per mortale mereatur poc- 

'mJrmu nam vt odo per xternitatem , fed etiam ptr- 
pttium. nam xternam infinite intentam •, quia , in- 


S eniJ m ah- 
ftrJmtu 
tUnu t en fit 
nAite. 


! 

TfttA tute 


quam mereantur omnia etiam poftibilia bona 
opera limul fumpta purarum creaturarum; , 
auoqui per ea opera pollet compcnfari moN 
talc : id quod fupponitur vt falfum : atqui in- 
finita illa bona opera fimul fumpta merentur ' 
gloriam infinite intentam , x ternum duratu- ■ 
ram ; ergo & mortale merebitur a fortiori poe- 
nam xternam infinite intenfam. Quam do- 
drinam adeo nonnulli extendunt , vt omnem 
poffibilcra nanam iudiccnt efle debitam cui- 
libet mortali i ctiamfi de fado Deus ex mife- 
ricordia folum infligat infinitam : probant vc^ 
r& hoc ipfum ratione a priori ; quia peccatum 
cft malum Dei faltem extrlnfccum ; ergo 
pe us cft quam omnia mala creaturx : id quod 
videtur inde efficaciter confirmari i nam fi 
detur hxc occatio eligendi. Vel debes pati 
tmnia rrala quan tumui s grauia , vel vnum 
morule admittere \ citius debet homoadmir- 
tcic etiam xternas pccnas , fle in omni inceiv 
firne , qu.im grauc aliquod mortale ; ergo 
qu .d hbet mortale cft dignum vt puniatur 
omni pana poffibili & quoad intentionem, 
fle queal durat ionem *, ergo continet in fe in- 
finitam pccnam,crgo Se uffenfam infinitam. 

Quarto Pater Hurtadus eam infinitatem ^ 
pa-nx probat maxime difput.i o. $.} j. agens, 
cur nulla pura creatura polEt adxquatc latif- 
facere pro mortali : nam mortale meretur ne- 
gationem auxiliorum efficaci utu ad perfeue- 
randum ; omnia autem opera purx creaturx 
etiam fimul fumpta non poliunt mereri per- 
fcucrantiara finalem ; ergo peccatum mortale 
meretur panam fimplicitcr infinitam. 

Tertia abfoiuu Se principalis probatio diis Tertum *- 
infinitatis peccati dclumitur quali ex ratione puneMam k 
a priori \ quia qu 5 perfona offendens vilior 
cft. Se 6 contrario perfona offenfa cft grauioc, 
eo maior cft grauicas offenfx : atqui Deos cft J 
infinite perfedus, homo autem vilis creatura. 

Se infinite vilior i ergo ea offenfa eff infinita. 

Quia vcr 6 hxc ratio videbatur probare ni- 
mium , fcilicet , etiam adum amoris Dei fu- 
per omnia clle infinitum *, quia etiam amoris 
nobilius crcfcit, quo crclcit nobilitas obic- 
di *, ergo ab infinita nobilitate Dei erit infi- 
nite magnus amor illius ; quia inquam hxc 
confequcntia videbatur eos Audores premo* 
re , tentarum difparitatcm affi gnare \ ex o» 
qu 6 d iniuria quodammodo moralitcrfe habet 
vtintrinfccum quid rcfpcdu perfonx offen- 
fx, dicituiquc illam afficere; vnde dicimur 
pati iniuriam, ignominiam, fle e. eo aurem ipfo 
per quamdam quali vnionem intrinlccam mo- 
ralem cum l)co dici poteft ea iniuria habere 
infinitatem quamdam ; ficut opera Chrifti 
Domini funt valoris infiniti, eO quod vnian- 
tur perfonx infinite dignx. Hanc tamen vlti- 
main confirmationem, quam olim fortilfiroO 
defenderat, iam nunc omnino approbat Pater 
Hurtadus fupra , quia vidit dilparitatem ma- 
nifcftam polle dari } n»n Chriftus phyltcO 
elicit Se recipit intriufcce ea opera , Deus au- 
tem folum cxtrinfece dicitur vnitus iniurix: 
vnde non um lacilc hic poteft communicare 
infinitatem, quam potcll Verbum 3 dionibur 
Chrifti. IdeO ad probandum illam infinitatem 
maxime iudicac efficax argumentum fupra dc- 
fumptum ex merito panx xternum durantis. 

Se priuationis vaionis , ac aliorum bonorum 
infinitorum» 


Difp. } . Virum peccattmhabeatinfiriit.malit.autojftnf.ScOi.-L . 3 3' 


j*. infinitorum , quibas nos per peccatum reddi- 
mur indigni i non tomen ideo tudicat , eu ili - 
' 4 bet mortali deberi pernam xtcrru.o, Se fimul 

inimice imenfara , ve diximus ab aliis Aucto- 
ribus doceri. V- - 

- Facit autem contra Te argumentum ex adi- 
fi*> r. bos bonis , qui non fune infiniti valens ; Se 
'iwiaJmt tamen iuxta communem Theologorum fen- 
tenriam merentur prxmiura xtentum durasu- 
rum : quod eo ipto lubet infinitatem camdem 
quam perna debita peccato. V t igitur difpari- 
tatern aflignet , quxliuit diucrfas vias» Se vix 
vllam approbae : Primo enim ait , opera bona 
non mereri durationem «ternam. Secundo ait, 
noftra bona opera ratione gratia: vt exiftentis 
in patria mereri xternitatem prxmi) i imo ait 
glorix perpetuitatem rcfpondcrc bonis operi- 
bus in cxlo hadis : qux dicit non acceptari ad 
nouam gloram promerendam , fcd ad meren- 
* dam perpetuitatem illius. Tertio rclpondcc, 
noftra opera fimul cum promiftionc Dei me- 
reri artemitatem pnrmij. Quart6 dicit, glo- 
riam non cllc ex fc aeternam , fcd ex decreto 
Imtirnti ^ CJ * °^* tcr obferuo , has tres folutionct 
Jurntm w*. in vnanr plane reduci, quod lctlicct noftra 
oj era non mercamur ex fc direde xternita- 
tem gloria* , fcd ea fit illis annexa ex decreto 
rU Dei : vnde miror eas ve diucrfas adduci. Im& 

* etiam icc unda ex parte eft eadem cum aliis 
tribus i folumque illud fpcciale addit , qu5i 
Beati in cxlo mereantur per (tu opera conti- 
nuationem bcatitudinis. H.rc eft tota lubftan- 
cia fcntcncix adftrucntis infinitatem peccati 
ejarcjdift indic & breuiter propolita. 

SECTIO II. 

£uid admtfceitur de vece in hac ptwflp. 

g T Jdic Pacer Hurtadus ea dflpue.9. fcd.i. 

V multum admifccri hic polle de nomine, 
& difficulter bene explicari , quid fit ea infi- 
nitudo oflfcnfx fcu malitix Theologtcx : cinn 
enim adus ille fit ln genere entis finitus, ma- 
litia item Se oftcnfa illius non fit intcnfiuc 
numeroque infinita , in ratione item oftcnfx 
non fit furrnna qu* poteft efle \ quia non 
ouodlibct peccatum eft fumroum quod poteft 
dari -, Se nec quidem quodlibct eft fummuin 
in fuo genere *, ac propccrca non polfc fac de 
dici illud efle fine termino : ideo totam eam 
finitam fm - infinitatem reduxit re ipfa ad boc , qui»d pcc- 
nmm vu S i catum mereatur eam pernam xtemam , qux 
ontCrrUt^m «quiualct infinit* intcnfx temporarix, Se ad 
jimna umf. demeritum vnionis hypoftaticx , Se infimto- 
rsru. mm bonorum : per quod videtur reduxifle to- 

tam difficultatem ad quxftioncm de re , reli- 
da voce infinitum , nuxime in ordine ad im- 
poflibilitatcra fatisfadionis aJxquarx pro 
mortali in operibus purx creatur*. De quo 
me vide difputati«>ne lequcnci. 

9 Et hinc colliges , e contrario , Cardinalem 
Cttdmalu Lugo , qui difput. j . fcd. }. fufiflime eam ih- 
L *i* f"* b* finitatem refutat, maiori ex parte in fola qux- 
fti onc de voce differre, Se polita noua fignifi- 
nhm. cationc huic voci infinita tnsUua , reticere in-- 
de Aduerfariosin eo plane pundo, in quo illi 
Dotet autem, vix ab iplo Cardinate diflcmiunc. PrimA cr- 
go argumentatur ratione quam dicit a priori*, 
V 1 ** m *^ um fimplicitcr infinitum in ratione 
tfft iaU, nab eft illud quo non poteft excogitati aliud 


itiaius malum *, quia in fc debet continere ora- 
nem malitiam poftibilcm j idc6 dicit e con- exceptori 
trano repugnare , affigturfc vihm pcrfcdio- "»««*« 
nem in genere enti» infinitam , habentem u- **"“* 
men fupra fc aliam : atqui peccatum nullum 
eft lununc malum etiam in ratione oftcnfx > 
quia femper poteft cfTc aliud grauius Se gra- 
uius in infinitum , per quod Deus nugis Se 
nugis olfimdatur •, ctgo nullum peccatum eft 
infinitum. Si ea acceptio infiniti fumatur 
quam hic A udor vult , iam vidimus Patrem 
Hurtadum non velle in eofcnfu dicere, omne 
peccatum morule cilc infinitum ergo per 
illud argumentum dillcnlio inter hos reduci- 
tur ad foiam vocem. In qua obiter noto ( quod i* 8 rkm t* 
alibi fuliis dixi) definitionem illam infiniti, r,$ ~ 

vt fonat politam , non videri bonam ; quia 
cfto per impoftibde maneret folus homopof- 
fibilis in rerum natura pr.eccr Dcum,non ideS 
fomulitcr fieret infinitus ; Se umen tunc 
temporis ille haberet oramem perfedionem 
poftibilcm in genere entis creati ; imo ctiamfi 
Deus fimul cum aliis repugnaret , Se folus 
homo maneret, non idc5 ei! et infinitus, tunc 
autem omnem omnino perfedionem in gene- 
re entis contineret homo. Ratio , quam alibi 
tradidi , eft meo iudlcio manifclla *, quia ltcuc 
mea feientia aut dodrina non eft inaior nec 
minor , ex eo qu6d alius Iit , qui plus quam 
ego fciat , vel e contrario nullus fit : neque 
item pulchritudo rofx minuitur proprie ex eo 
quod pulchrior alius fios detur : certe fi nunc 
ea pulchritudo rofe eft finita , eo ipfo edi per 
impoflibile omnes ali) .flores repugnarent, vti 
tunc illa in fc non fieret maior i ita nec debe- 
ret idc& dici -fimplicitcr infinita in genere 
floris. 

Secundi argumcntor,quia( vtoftendi alibi, I o 

Se faltcm pro prxfcmi quxftione debet ad- tuHeitm S#-[ 
mitti ) Deus agnofc c poftibilcm pcrfcdifli- f »* A ' 
mam fpccicm creaturarum : vnde eodem mo- 
do alibi oftendi cfte poffibile maximum pec- 
catum, fupra quo .i Deus nullum maius videt*, * 

Se tamen non iJe5 vel illa creatura per fcd if- 
fima, aut peccatum hoc dicenda cftcnt infini- 
ta in genere eius creati aut peccati \ ergo ea 
acceptio vocis infinitum minus eft pro pne- 
fcnci quxftione fulficiens. 

Confirmo id meoiudiciomanifefte , quia confirmatur, 
in hoc pundononvidccur hic Audor tenuif- do 

fc conlequentiam : etenim eadem difputario ‘““f 1 * f‘‘~ 
num.41. ollcndit.fi peccatum quodlibct roor- 
cale mereretur poenam fimplicitcr infinium, ^ < 
illud fore infinitum : vnde totus eft , vtpro- maimfo, 
bet, poenara debitam peccato non cllc limpli- 
citer infinitam*, fupportit itenj iple,5c qui- 
dem meriti», in infinito quoad numerum & 
intcnfionrm pofledari materialiter vnum in- 
finitum malus altero. Hinc ego argumaitor 
clare,Efto vnum peccatum mereretur pernam 
xccmim inferni infinite ititenfam , non con- 
tinui» fcquerctur , Ulud mereri onindm ptr- 
nam poftibilcm ; quia in ea intcnfiofie efto 
infinita poteft efle maius*, ergo tuncpoflfec 
concipi aliud peccatum merens intcnlionem 
infinitam duplam i ergo illud primum pecca- 
tum non elice fummum , quia haberet fupra 
fc aliud magis merens ; & tamen clfet infini- 
tum iuxta hos Audores *,crgo non eft de con- 
ceptu infiniti peccati, vt nullum poftit habere 
maius fc. 

Hinc 


34 Rod. de ArrlagA T ra&arus De fine necefi.myfi.Incdrn. 

Hinc etiam conflat , inflandam ciufdcm 




'hjPrntitt i • Pudoris «operibus Chrifti-defumptamcon- 
chn - tra camtkm infinitatem, eo <ju6d C nrifliopc- 
■« «/f ra , fi quodlibct ex illis non fuiflct promeri- 
tum totum prarmium poflibile, non Client in- 
finiti vaioris, conflat inquam hanc infiantiam 
nonelle efficacem , quia fi opus vnum Chri- 
fti Voluiftet infinitam gratiam intenfam xtcr- 
num duraturam pro folo Michacle v.g.habuit- 
fet valorem rei iimplicitcr intinicx ; licut e 
„ contrario peccatum > fi mereretur infinite in- 
tendam pernam «ternum duraturam , ideoque 
( ni terminis abutamur ) habuiffcc valorem 
infinitum ; & tamen noti ideo habuiffcc om- 
nem valorem poflibilcm ; quia maior valor 
fuiffec, fi & pro Michacle, & pro Gabriclc,& 
pro omnibus Angelis & hominibus id ipfum 
promeritum fuillct illud opus. Vides ergo 
non bene eam infinitatem explicari per illos 
terminos , Omne pojfibile ; & quoad hoc in ea 
quxftionc de voce fatis beni locutum Patrem 
Hurudum , li feroci probaret peccato deberi 
poenam iimplicitcr infinitam quoad duratio- 
nem & intenfionem. Et fatis ad offendendum 
tpiid fit de voce in hac quxffione. 

SECTIO III. 

Quid fit de re ipf* in prxfenti quomodo 

fit rtfpondendttm quefitcni. 


It 
C fttum e fi 


V T clar£ procedamus , D reo Primo, de 
re ipla omnes fere fetemur Patri Hurta- 
sf»d rmnri, do, Se hisqui infinitatem offcnfx adfiruunc. 

peccato mortali deberi pernam xtcr- 
nAmuemA. nam inferni : de puncto boc egi fufius To- 
mo $. dilput.54. a num.il. vbi offendi, non 
idc6 eam pernam cilc xternam , quod pecca- 
tum femper maneat •, ?c proinde c6 quod de- 
beat femper puniri : offendi enim rationem 
hanc cilc nullam ; quia fi peccatum mortale 
♦ non meretur direde totam xterniutem , fcJ 
exiffens pro vno inftami meretur tantum ptr- 
nam vt odo etiam pro vno inffanri ; certe cum 
perfeuenintia morulis peccati non addat no- 
uam malitiam, nec dei neri tum nouum, fed 
foliim iit denominatio moralis ex prxcedenti 
malitia , non debet prxeise , ex eo quod fem- 
per illud morule durer , inferri , rctulure di- 
gnitatem ad nouam pernam, fed foliim durare 
ad illam eamdem,ad quam fuerat antea ; cum- 
que dignitas prima non fuerit, vt dixi , nili vt 
puniretur in inftanti A v.g. profcd& hxc fo- 
la dignitas manebit ; ideoque fi iam cft puni- 
tus eo inftanti , iam non poterit puniri tn in- 
flanti B ; quia ad hoc non Habuit pri&s con- 
dignitatem. 

I) Uicinovm ergo eff, manere femper eam- 
Cmftuntum dem condigniutcm ad pernam quam iam fu- 
mt- . q U j a hic homo femper cft dienus ea 

ftmpn ftr perna qux cft illi inmda,co modo quo in 
Autnttaum propofitionibus dici fulct,Hodic affirmat cur- 
iuam. Ium pro hcft ema dic ; Se hinc probaui fiis£, 
^iropcccatis venialibus Se pro mortalibus rc- 
mifus effc in inferno fetispaffionem \ nec vo- 
lo de hoc pundo hic amplius agere. 
faen» tttrns Sicvndo dicrndv m, cara pernam xtcr- 
IWJ. nam cilc grauiorem long£,quam fi per inflans 
aut P” breuiffimum tempus homo torqucrc- 
/,m*m „ m . tur poena infinite incenia r de quo alibi etiam 


4 


fiifiiis : Se in eo omnino confcntiocumP.Hur- f m 
udo. W tfirms IB- 

Hinc dico Tertio, fiob hanc conti- 
nentiam fcu dignitatem pernx infinitae quoad 
xterniutem , nnitx quoad intenfionem , aut ^ 
infinite intenfx, per brcuilfimum omen tem- tmm emfinai 
pusduramis.vult Pater Hurtadus dicere, pcc- »&(**» « 
catum cilc infinitum , quxftio nulla erit inter ** eg,mtBUtm 
no; & illum de re *, Se explicaris terminis lice- 
bit illi eam malitiam vocare infinitam. . 

Dico tamen Qvarto:Dc re nobis erit 
cum ilio difficultas circa alterum pundumde 
merito bonorum operum. In quo ita ientien- fun( io h*ne- 
dum iudico i Primo ( quod Se Tomo 4. agens mm ifnmm. 
de merito obferuaui ) non cilc nobis facile 
quidquam certi in hoc Pund6 dicere; quia 
de merito Se valorc noftrorum operum non ^ 

nifi ex principiis Fidei difeurrere polfumus. fiatu feu. 
Fides autem nihil dixit omnino clari* circa eam 
«ternitatem, an illa fit direde ex dignitate 
ipforum operum, an veri ex fpcciali Dei fe- aum ** 
uore. Vndcfi protenic quis vellet cis operi- 
bus negare meritum diredum illius durario- 
nis,non poterit adei facile conuincLVti enim 
multi Catholici (contra quos egi eo Tomo 4.) 
dixerunt opera nuftra etiam digniheau a gra- 
tia non habere «qualitatem vaioris cum glo- 
ria, fed ea acceptari a Deo, ideoque fuppofu* 
acceptione & pado denominari condigna; ad 
cum modum , quo fi Princeps aliquis propo- 
nat certantibus aut currentibus magnum ali- 
quod prarmium. Se poftea vidor in circo illud 
recipiat, non ccnlctur curfus ille ex feclis 
tanti vaioris quanti prarmium illud ; ex pio- 
milfionc tamen Principis dicitur deberi de 
condigno illi in certamine vincenti : ficuti in- 
quam quoad iubftantiam meriti ira nonnulli 
difeurrunt, A fortiori poterit Hurtadus dicere 
aliquid fimile de merito durarionis xternx in 
eis boni e operibus ; Se hinc fore explicare len- 
tabit , quod communiter dicitur , Deuro prae- 
miare vitra condignum. 

Nihilominus tamen in eodem pundo lon- 
gi iudico probabilius , longe confoonius Se prthabiim 
Tridcncino Se modo loquendi Sandorum Pa- tfl,& S*»aU 
trum& Theologorum , dicere, noftra opera 
direde promereri eam xternam durationem, 
fiuc illa fit naturaliter annexa ipfi cnritari vi- r4 i«M di- 
fionis ; id quod etiam cenlco probabilius , Se nffi f*—- 
magis conforme communi Theologorum rlAatMT utT ~ 
Scholaff icorum fentcncix ;fiuc etiam vifio ex 
fe natura fua fit defedibilis : hxc enim diffe- 
rentia ad pundum meriti Se cfficacix illius 
videtur impertinens; cfto*dc eo pundo fuse 
ibi agat Pater Hurtadus : quod igitur illud fic 
conformiusThcologis,ipfc Hurtadus agnouic 
in fine $.19. ob quam cauffam ibi dicit, fe 
nolle hanc viam intrare : quam tamen intrat 
deinde §. * 1 .& $. 3 J . per duas illas quas nouas 
reputat folutiones ; ego tamen ( vt verum fa- 
tear) non polium vllo modo capere qui diffc- • 
rant ab ea prima , quam eo f. 1 9- ponit. Se re- 
iccic : quini enim tn tertia dicat , fimul cum 
extrinfcca acceptione Dei noftra opera me- 
reri xternitatem , hoc i pfum dixerat eo $. 1 9. 
quo foliim docuit , noftra opera ex fe non ha- 
bere condigniutcm cunv durationc xternx 
glorix : vbi non exclufic decretum Dei , fcu 
acccputionem Dei ad eam durationem ; quia 
Fidccertum cft , fiue ex merito ipfo operum, 
fiuc ex acceputionc Dei noftnun gloriam 
fore 


»4 


Difp. 3 .Virum peccatum habeat infin.malit. aut offenfi.SzQt. i. 35 

fore xternam ; ergo per eam acceptationem 
nihil dicitur in tertia folutionc , quod non 
fuiflet diduin in prima ; qux idci non pla- 
cuit, quid negaret oneribus proprium meri- 
tum xtcrnicatis : per fune autem acccptatio- 


M 

Vo8naae*u. 
trana minui 
tfl eaaftrmu 
Tridtnnnr, 


16 

Gratia fiaalu 
tfl msn in 
gratia, ne» 
uni augmen 

tum gratia 
hakuuau. 


frthaHUm. 
ftuatB mrt ■ 


tnidtrtBi a 
trmiiartm 


nem, quam nunc addit, ciim illa Iit vitra con- 
dignum, non faluat ipfc vllo modo meritum, 
fed liberalitatcm Dei : eodem modo quid in 
quarta folutionc dicat vifioncm non ellc natu- 
ra lua , fed ex libera voluntate Dei sternam, 
non lenit upcritaccm primx lolutionis in eo 
confillcntis , quid noilra opera non merean- 
tur xtemitatcmud enim totum includit quar- 
ta : fle addit aliquod , quod potius exacerbat 
dodlrinam, quia omnes tere fupponunt lumen 
glorix elTe natura fua incorruptibile , fle con- 
lequcntcr vifioncm beatam ex eo ncccilarii 
emanantem cire xternam : vnde { vt dixi ) non 
video quomodo ibi diucrlas dederit folutio- 
nes. Se non iit fibi contrarius. 

Probo iam brcuiter quod fupra irilinuaui, 
eam dodrinam, quam impugno, efle Triden- 
cino minus conformem: quia Concilium fef- 
fione fexta cap.16. de iullificationcabfoluce 
docet, iuftos luis operibus in gratia fa&is 
promereri vitam «ternam : qux verba fine 
dubio plus fignificant quam mereri vifioncm 
Dei ad vitam vel alteram horam. Quid enim 
hic Audor refpondct eo 9.19.11011 polle nos 
mereri xtemitatem , quia non meremur gra- 
dam finalem , qux cfl ncccllaria ad obtinen- 
dam vitam xternam : hoc inquam plane eft 
contra ipfum , nam eo modo neque fubftan- 
tiam vilionis ad vnam horam vel ad vnum 
inflans mereri pollemus i nam nec per vni- 
cum inflans datur nobis vifio , nifi in grada 
decedimus i quomodo ergo ex gratia finali in- 
tulit nos non mereri xtemitatem , mereri ta- 
men fubflamiam vifionis ad horam-Eccc qui 
traxit hunc A 11 doron male quxfica differen- 
tia contra conceptam in Scholis fcnccntiam 
inter peccata quoad meritum pacnx xternx. 
Se bona opera quoad meritum gh rix xternx, 
vtinde luum modum loquendi de infinitate 
peccati faluarct. 

Dixi fuoloco, gratiam finalem non dic 
aliquod augmentum gratix habitualis , fed 
mortem in gratia , qux cft pura conditio , vt 
inaftu fecundo noilra opera mercantur , fcu 
poffideant vifioncm fle xtemitatem illius, 
poflequc eam mortem facilius cadere fub me- 
ritum condignum quam ipfam gratiam , nifi 
de fa&o ea opera occuparentur tota in meri- 
to gratix. Conflet ergo multo melius fentiri 
de merius noftris , fi cis tribuamus dignita- 
tem ad xtemitatem vifionis, ac proinde non 
polle inde vilam difpaxitatcm dciuini. Adde e 
contrario fbrtaflc probabilius, fle magis iuxta 
multorum fententiam,poirc dici .peccata mor- 
talia non mereri dirc&e xtemitatem paula- 
rum, fed idei x ternum puniri , quia xternum 
durat ipfum peccatum. Vnde (ementia fere 
communis docet , etiam ipfa mortalia rcmilla 
quoad culpam , non tamen quoad tempora- 
lem pernam , Se vero ipfa venialia etiam pu- 
niri in inferno poena xterna ; quam tamen 
xtemitatem fine dubio non merentur direde; 
quomodo ergo iam nobis ratione oftendee hic 
Audor, direde cara xtemitatem deberi mor- 
tali, non e contrario xccrnitatcm glorix bonis 
operibus i 


Hinc dicoQvinto, cum opera noftra \y 
mereantur vifioncm per xtemitatem , qux cft oflmJttur 
etiam maius bonum quam vifio infinite in- <*duttfar'ut 
tcnfa per vnam horam , vt e contrario argu- 
mentabatur hic Audor de poenis i nec tamen ™ C 'M-umm*. 
ideo merita noilra lint aut dicantur infinita, t tat ut faag 
eo ipfo etiam miniis bene peccata vocari in- *'"•>*"•< ha. 
finita ; ac denique cmilla voce non obtineri 
ab Audorc differentiam, quam de re ipfa in- ymitatt m*~ 
tendi^ inter bona opera purx creatura*, 6e pcc- metum. im- 
catamorulia. f-oiabtl* tfl. 

Dico St x 10, tribuere vni peccato mor- 
tali meritum condignum ad pnnam infiniti 
intenfam , Se fimul perpetui) duraturam , ttnfam. 
ctiamfi ratione politiua non poflic forte clare 
conuinci falfitatis , videtur tamen mihi plani 
improbabile 3 multo autem nugis lalfum erit 
dicere , quodlibet peccatum mortale mereri 
omnem omnino pernam pofiibilcm. In hac 
fDncIufionc conucnit etiam nobilcum Pater 
Hurtadusjnec fcio vllum ex his qui typis 
fua mandarunt , qui contrarium cxprcfsc do- 
cuerit. Rcccntiorcs ca nat aliqui id in manu- 
feriptis tradidere , Se ( quod tnirerc magis ) 
etiam illi qui peccatum negarunt cllc graui- 
tatis infinita i qui fanc ( licet res ad modum 
loquendi potius i pedet, vt fuperius diximus) 
potuillcnt commodiflimc data ea dignitate 
vocare peccatum infinite grauc ; quia conti- 
nere prxmiura fimplicttcr infinitum dicitur 
apud nomines , & merito , valor infinitus i 
maxime cum fateantur hi , quodhbct mortale 
non lolinn infinitam, fed omnem omnino pol- 
libilcm poenam promereri , ideoque ex eo ca- 
pite non poffit cllc vnum peccatum maius 
alio : quod ctfi, vt ollcndimus, non requira- 
tur ad rationem infiniti , videtur tamen valdi 
eam infinnitatem promoucrc. Sed de voce fa- 
cis. Quorumcumque autem lic ea de re len- 
tentia , illam non tam argumento ipcculatiuo 
rciicicndam iudico qujm prudcntiali 1 quod- 
que debebit apud omnes prudentes re bene 
confidcrata reputari valde efficax. 

Illud autem cft : Nam furtum vnius floreni 1 8 
v.g. ( fu p pono cllc lethalis peccati materiam ) confirmat* 
etiam cum notitia legis Diuinx a dm ilium d.Orina « 4 >. 
inereri incredibilem illum cruciatum xter- fi mli 
num, quem de fado habebit, adeo cft praeter ' V uiut- 
rationem naturalem , vt nili F ides cxprefsi id 
doceret , nec quidem in mentem vilius cade- 
ret. Quis enim , fcclufa Fide dexternicatc 
pernx , non diceret iniuriam in eo furto re- 
pertam fufficicnter puniri , fi homo ille per 
centum annos in bullient» pice gr au illimo tor- 
queretur ? quid li per millenos annos inten- 
fiuc adhuc ea perna incredibiliter auda, vti 
incredibiliter cft re ipfa maior omnis quam 
damnati patiuntur ? Profedi id adei durum 
videtur , vt etiam fuppofita rcuclacionc cius 
xternitatis , nihilominus nonnulli Chrilliani 
conati fint benigne id interpretari , Se caro 
cruciatuum xtemitatem negare , vt Origenes 
fle ali) j contra quos egit Augullinus lib. de 
Fide fle Operibus cap.i 5. Hinc argumentor Nitrati », <oh 
dficacidimc : Ergo cum aliunde Fides nihil * 

penitus dicat nec per vmbram , quod illud met 

furtum prxter certos cos gradus pacnx inferni t ,»j m mm- 
x ternos, quos de fado patietur , mercatur fi- « fimul aUu 
raul infinitos in intcnlione etiam xternum 
duraturos ; multi miniis veri eadem Fides 
dicat , quid mercatur illud furtum omnem 
omnino 


}6 Rod.de Arriaga Traftatus De fine (5 nectf.myfl. Ineam. 

ccptarc ea opera. Hinc autem clariflimc infer- 
tur , latisfadioncm Chrifti non polfc prxua- 
lerc contra totum meritum peccati, ac proin- 
de eile illo inferiorem. 

Replicabit adhuc : Etiam in noftra fenten- 


-omnino pernam poflibilcm intcnlionc & du- 
tatione : imi> id videatur efle contra omnes 
fere Scholafticos hucufquc ea de re agentes. 
Quisquijfocx priori veritate Fidei, qui vni- 
cum hic cft fundamentum , audebit ad illam 
confcqucntiamdeomni paiu poflibiii afccn- 
dere i Ceree confcquentia illa nullo modo edi 
legitima , vt diximus ex illa veritate de Fide; 
non minus quam inepte quis diccrct,Ego me- 
reor vilionem vt odo per aduni vt ocio ; & 
id decet Fides •, ergo etiam merebor per cuin- 
dem adum omnes viiiones pollibilcs in omni 
poflibiii intentione, -V omnia printia polii bi- 
lia. Quilibet lanc prudens debebit haod du- 
bc procul valde dic ab ea lententia. 

19 Ian» nunc' fpccialitcr argumentor contra 
Si quejuhi e s qui dixerunt , quodlibct mortale mereri 
"te cx |' c om;lcrn po-nant polTtbilem : etenim inde 
fefldanf* kqurtm etiam mortale promereri , ne conce- 
« *m mrttu datur nobis redemptor, im6 ne opera RedeA- 
tnr. n»n frjfi- ptoris iptius pro nobis oblata a Deo acccpten- 
tettm #/'.»« tur . cccmm hic non acceptatio clt vna cx 
ft»,k ff» eo- P 00015 qux cogitari potiunt relpondcrc pcc- 
cato ; creo Ii omnem omnmo meretur , mere- 
m. QttotneJt bicur & lianc i iJ quod videtur dfc abiurdum. 
I*' 4 * m h * u T etigere aliqui cx his hanc inllantiam, & rc- 
ftin7eoni'' fpondcnint concclfa confcquentia ; addidere 
sed etntts. tamen, Deum non voluillc de fado hanc per- 
nam infligere ei peccato j vti non occidic fta- 
tim hominem peccatorem , ctiamh id cx lc 
mercatur omne mortale. Sed contra euiden- 
ter ; quia dum volunt hi per hanc viam extol- 
lere grauitatem peccati , adc5 cxcellcrunt, vt 
illud fccctinc maioris grauitatis qu.im fint 
opera Chrifti Domini ; vnc & fatistadionem 
ipflus fecere infufticicntem : id quod fine du- 
bio cft abluidilli.Ttum : Icquclam autem ma- 
nifcftc ollcndo : Nam ii Chriftus diceret. Per 
■opus bonum rogo te 6 Deusvt acceptes hoc 
opus in rcraiOioncm peccati , non valeret id 
obtinere a Patre , fortius in contrarium refl- 
ftente peccato, ac,lic loquar, dicente. Nolo tr 
acceptetur , cfuaudo'jiudem mereor eam non aece - 
f tMio/urn\C Jient non poteft illud optu ejficere 
* • ne hoc merear, ita ne^jue habet vim vt acceptetur, 

fcn vt me vincat. V ides iuxu hanc folutionem 
plus mereri in genere mali peccatum , quam 
opus Chrifti m genere boni , ac proinde illud 
efle fortius quam opera Chrifti. 

Dices : Opera Chrifti femper indigent ali- 
qua acceptatione Dei \ quid ergo mirum fi 
* peccato luppolito ea indigeant. Sed contra, 
ideo indiget acceptatione , ci> quod Deus ha- 
bet ius petendi ab ipfa perfona offendente fa- 
tisfadionem , ac proinde ctli detur Deo ali- 
quid infiniti melius, non tenetur fuoiuri ce- 
dere ; vti non tenetur quis dare alteri equum, 
ctiainli ei offerantur centum millia pro illo: 
qux line dubio fune maioris valoris quam 
equus : hic inquam ncccflitas huius accepta- 
tionis non cft contra valorem operum Chrifti: 
Se de lue fola locuti fumus alibi , & infra lo- 
quemur in hoc Tomo.adftruentcs ncccflita- 
tem acceptationis pro fatisfadionc Chrifti. 
Altera ncccflitas acccprationis cft ratione rc- 
liftcntix peccati ; quod petit (iuxta Reccn- 
ciorum eorum dodrinain J ne Deus acceptet 
ea opera Chrifti ■, & quidem de condigno id 
petit ; ac proinde de condigno lic loquar : Se- 
pelit opera Chrifti i vt nili aliquid Deus ne- 
gtc ipli peccato de luo mcrito,non poHIc ac- 


ir 

Alteoa te- 


IO 

Ktftf* >e- 
f/»*fi»ni fo 
f’0 JaHa. 
Sed Uniri. 


lia meretur pcccacum.nc detur nobis Redem- 
ptor ; hoc autem debitum non poteft tollere F s 7,hf s gio 
iatisfadio Chrilli : quid ergo mirum li nec o „ »ja po- 
illud aliud poflit ? Sed contra , quia idcb non '•fl tillirtd*- 
poteft debitum illud tollere ; quia antequam 
cxiftat opus Chrifti iam fupponitur ablatum; m“rtn"ad- 
vnde non exdcfcdu valoris in opere, fcd quia utntMM Re- 
liS de venit , non valet illud cxtingucrc. At 
iam iupponimusopus Chrifti exiftens, & pe- 
tens non vt remittatur peccatum, fcd vt accc- 7 


n fofw.imrd 


ptentur a Deo op:ra Chrifti pollca facienda V nU nfttnfi» 
in fatisfad tonem i & tamen non poteft id ob- »0«. 
tincrc ob rcliftcntiam peccati ; ergo hoc cft StJ * ceai,s - 
potentius quara illa opera. Nam ii Deus velit 
exigentix peccati fatisfaccrc ex integro, debet 
dicere , Eis operibus non licet mihi vos accc- , 

ptare. Ecce quam procul hi dcucncrinc per 
eam cxaggcrac.oncm demeriti peccati morta- 
lis ! Et latis de hoc argumento contta demeri- 
tum omnis pollibilis pacnx. 

Sed quia fupradixi , fola ratione pruden- 
, . . r — r tiMM ,t*cra- 

tiah vtdcii oftendi , mortale non eile dignum lunntH m . 
infinita peena , multo miniis omn i omnino mi infimum 
poflibiii ; nunc addo , latis probabiliter pofle f*"**»* 
ex Scriptura oftendi , peccatum non mereri 
cxfc nili finitam & limitatam pernam. 

Pro quo fuppono communem & ccrtifli- 
mam ad vnum omnium dodlrinam , de fado S p f f tni, l + ^ , 
pcccau puniri perru finiu i Se licet dicam 
pic Theologi.Dcum piinirc citra condignum, iA,pue*tm d» m 
id tamen nec eile certum, & debere intefligi de ]*#• /••“* 
aliqua moderata ablatione condignitatis, non 
de infinita ; ficui e contrario dum dicunt , D, m 
Detim pr.rmiarc vitra condignum,non intclli- \endi- 

guntur loqui de additione infinita vitra pne- £»Mmf**it. 
mium debitum imb fortiter fere omnes con- 
tendunt, cx pnrmiocflcntiali nec indiuifibilc 
addi. Quidquid verb litde aliquibus gradibus 
additis prxmio, auc cx peena demptis, certum 
cft cos non efle in maximo numero ; taceo in- 
finitos, Se maiori adhuc iure taceo omnes gra- 
dus pollibilcs liuc vifionis , liuc parnx , vt in 
quolibet fint opines ; li ergo to vitra condi- 
gnum lignificat tam exiguum augmentum lu- 
pra valorem adus : ergo e contrario ro citra 
condignam in perna ugnificabit aliquam rc- 
miffionem paucorum graduum. Hoc polito 
argumentor vltcrius fic : Eo loco Apocalv- 
plis 1 8 . vbi de meretrice illa nugna dicitur. 

Quantum glori f canit ft, & ut delicue fuit, tan- 
tum date ilh tormentum & ludum \ in cis lanc r, 

verbis ejuantum & tantum lignificatur vel om- 
nimoda .v qualius inter dolores Se cu!px me- • 
ritum, vel certe moralis xqualitas , vediffe- 
rentia iit pine nulla in iftimationc morali. ^ 

Quis enim quxfo cunvapparcntia probabili- 
tatis diceret , tantum milii v.g. clfc datum 
quantum merui , ii datum elice infinite mi- 
nus? quid fi non fohitn infinite minus, fcd 
infinicics infinite miniis, quantum fcilicetdi- 
ftant v.g.viginti gradus ab infinita intentione. 

Se ab infinitis intcnlionibus, qui polfunt efle 
in infinitis hominibus, infinitis Angelis, Sec. 
pro Udo vel cx hoc iolo capite ea Rcccntio- 
rum dodrina apparet penitus improbabilis,.& 
omnino aliena a naturalis luminis didaminc. 

SECTIO 


Di/o. 3 .Vitrum peccatum habeat infin.malit.aut offtnf. SC&.4. 3 } 

omnia merita Chridi , an vero carere omni 


*3 

Dw vgumt- 

M AJiutfa- 
titrum. 


Dura Ihu fm- 
itmiM utnu. 


Modia melior 

mbmefrute». 

tia explicandi 

•OCtftattm 

Jmeaneatit- 


*4 

tolmiur Fri- 
mo argmmin- 
tam ftcetndt 
Irco imme- 
diati an: e 


illud 
fleto eejui 
Probat. 


SECTIO IV. 

Refundetur ebtedtonibus in contrarium. 

Via vcr6 eam infinitatem vrgerc viden- 
V^tur illa argumenta lectione prima polita, 
quM fci licet vnum peccatum Iit grauius om- 
ni opetebono omnium purarum creaturarum} 
Sc qubd malum Dei fit grauius quapi omne 
maluin crcaturx ; Sc quod Deus quali morali- 
tcr Iit fubicdlum cius offcnlx •, oportet cis 
refpondendo odendere coram debilitatem. 

D 1 co ergo Phimo, me adeo duram repu- 
tare eam condignitatcm funi vnius floreni 
cum poena infinite intenfaxtcrnura duratura, 
vc fi uon vidacm aliam viam , qua primo ei 
argumento de operibus refpondcrcm , potius 
dicerem vel opera noflra clfe polTcxq iniis 
valoris cum peccato , prout dixit Vatqucz; 
quxrcremquc aliunde lolutioncm ad expli- 
candum, cur fuerit ncccflaria Incarnatio pro 
xquali fatisfa&ione 3 vel negarem opera bo- 
na nodra mereri immediate durationem per- 
petuam 3 podiis inquam dicerem vnum ex his 
duobus , quam illam lentendam Recentio- 
rum. Pro argumento ver 6 fecundo potius 
etiam recurrerem ad do&rinam Valquer , 
qu6d noftra peccata improprie tantum fint 
iniuria & malum Dei. Sed non cogimur ad 
has angudias \ inucniemus Deo dante exitum 
Vt omnia foluamus. 

SVBSECTIO I. 

Refpondctur fecundo argumento. 

T Gitur vt ab hoc fecundo argumento de ma- 
lo Dei incipiamus, Primo rcfpondeo , illud 
plus nimio probare, fcilicer, etiam quodlibec 
veniale , quia cd malum Dei , cfle maioris 
momenti quam dolores omnes crcaturx , ac 
proinde mereri omnem poenam poflibijcm Sc 
acernum duraturam : quod dicere , cllet meo 
iudicio grauidime delirare. Secundo , Ii, quia 
iuxta redam rationem citius debet homo am- 
plcdi omnes pernas quam mortale vnicum, 
inferebatur hoc mereri omnes eas pamas •, ita 
quia citiiis homo debet eafdem pccnas infini- 
tas ampledi,quara vel vnum veniale commit- 
tere, eadem confcquenria inferetur , veniale 
clfe peius cis omnibus poenis , ac proinde eas 
mereri. Vidcsargumcntum plus equo proba- 
re. Id quod magis adhuc odendo \ icqucretur 
enim mortale clfe peius longe Sc grauius in 
genere mali quam fint bona opera Chridi* 
idcoque non fuillc de condigno latisfadum 
per Chridi opera pro nodris peccati», ac pro- 
inde iugularccur tota dodrina horum Au&o- 
rum : verum quid dico mortale ? etiam ipfum 
veniale elfct grauius quam fint omnia lxma 
opera Chridi. Iam verb id fcqui odendo eo- 
dem argumento horum Audorum pauUS antil 
fado : Nara fi daretur optio, an vellem admit- 
tere vnum mortale, quol tamen mihi poded 
ten»ittcrctur,& limul daretur podea vnio hy- 
podatica,an verb vellem omni moruli carcrc, 
Sc fimul etiam carcrc vnionc hypodatica, de- 
berem hoc eligere prx illo : Sc idem codcm 
modo dicendum dc veniali. Deinde fi daretur 
jvuhi optio quid mallem , an admittere vnum 
morule , aut etiam veniale, Sc podea habere 
Temeu l. 


peccato ctiamvcnuli , & fimul carere operi- 
bus Chridi,dcbcrcm fine dubio hoc virihium 
eligere. Vides ergo qu ini procul argumentum 
illud trahat hos Audotcs. 

Rcfpondeo illi abfoiut&:Etiamfi omne ma- M 
lum morale, quia cd contra rationem , & fo- 
lum illud nobis cd fbrmalitcr liberum , quia 
fit a nobis libere operantibus , reficiendum fu «mm doto. 
etiam fit in omnium dolorum prxlcntia, quia " & tormem- 
in fudinendis doloribus nulla cd indecentia 
moralis, vt per fc patet ; ea autem cd in quo- 
cumque peccato etiam veniali ; non tamen dolon , ere. 
inde probari vllo prorfus modo , quodlibct expiandum 
peccatura debere puniri omni co dolore , Sc *&• 
omnibus illis malis : id quod locum etiam ha- 
bet in Repubiica rationali, quantumuis per 
impoflibilc Deus non cllet : ( quo cafu line 
dubio etiam in horum Audorum lententia 
ceflaret omnis infinitas culpx : ) etenim etiam 
tunc citiiis Client grauiliima mala phylica to- 
leranda , quam committendum furtum vnius 
ftoreni v.g. non tamen propterci illud furtum 
tunc mereretur pa-nam xtcrnam,vt Sc hi cum 
quibus difputo fatentur, multo autem miniis 
omnem omnino poflibilcm.Rationcmd priori Ruit hui ni 
nodrx dodrin-c defumo cx his qux tradidi 4/rwri. 
Tomo j. tractans eam quxdioncm ,* cur non. 
liccac mihi vnum lcue mendacium v.g.dicere 
ad vitanda grauiflima malatribi enim dixi cum 
mala phylica fint diucrfo genere quam mora- 
lia.non polle a ludicc in poma indigenda in- 
tendi adxquarc vnum genus cum altero: id 
enim cd omnino impoflibilc ob rationem im- 
mediate ant^ datam , quod fcilicct ego magis 
debeam cuitarc id quod ed indecens , quam 
quod ed doioriferum •, quta illud cd contra 
rationem , hoc non : poena ergo foliim inteh- ig 
ditur a ludicc vel ad deterrendos alios, nc in- 
cidant in fimilia mala ( vt docent nonnulli 
Aultorcs ) vel ad hoc,vt fiat voluptati in pec- 
cato acccptx aliqua compcnfacio per poenam, 
iuxta illud quod cx Apocalyplis 1 S.cap. fupra 
allatum cd , Vt cjuevttum glorificant 1 fe , CT en 
delicus fuit , tevnumpatiMstr , Scc. Cum ergo 
glorificatio fcu voluptas peccati non fit tama 
in genere voluptatis phylicx, quanta fuit ma- 
litia moralis, conlcqucntcr iuda pa*na illi de- 
bita non petit, vt dolor fit tantus , qui xqui- 
ualcat limplicitcr& abfolutc ipfi malitix mo- 
rali 3 quia per huius magnitudinem qua talem 
non le fornulitcr glorificauit, aue recrcauit, 
fcd lolumpcf phy ficam voluptatem , qux fine 
dubio minor cd in genere boni, quam malitia 
fit in genere mali. 

Poceft tamen hic replicari : Si fola hxc Replica ad 
xqualitas confideretur, non debebitur pccca- fotwimom 
to nifi exigua admodum poena : etenim volu- ''*■* 

ptas phylica vnius haudus inebriandi , aut 
vnius luxuriz , non durat nifi qiiali indanta- cute mereat ut 
neo tempore, ncccd valde intenfa •, quomodo aumad 1 pd- 
ergo poterit illa merer i. x ternam pernam adeo H * m ' 
rcfpondetgrauitati offen- 


>7 


graucmicrgo perna rclpondetgrauitati often- 
ue qua talis , non vcr6 magnitudini volupta- 
tis. 

Refpondco l»ac replica manifede odendi, 

C m excedere in dolore magnitudinem vo- 'nfUtU 

;is , qux cd in adtionc pcccaminofa *, hac probet. 
vti etiam in Repubiica rationali indepen- 
dentet d Deo grauius malum latronis cd fu- 
fpcndium,quam fuerit voluptas furandi mille 

D aut 


3 8 RoD.DE Arriaga T ra&acus De fine & netefi.myfl. Ineam. 


Pema nende- aut bis mille aureos. Nego autem hac obic- 
l*t tantam &ionc probari debere , cam poenam crcfccrc 
nefeete cantum quantum ca malitia crcfcit ; quia hoc 
frTeirnZ Iwpoffib" 0 » vt dixi » crefeit ergo cx ratio- 
ueefp/t d<- nc oftcnfx Diuinx ca dignius iuxu di&amen 
*tn*,nc» ta~ rationis , non umen crcicit quali Arithmcti- 
rn,n Aruh cc i vc lcilicet longe maior debeat cfle dolor 
quam fuerit voluptas , li hxcconfidcraturvt 
prxcila a ratione malitia; moralis , a malitia 
vcr6 accipiat illud augmentum proportiona- 
litcr : S e ficut malitia cft finita , licet maioris 
ordinis ; iu poena fit finita, altioris tamen or- 
dinis in genere phylico. Vti enim in Rcpubli- 
ca rationali cft altioris ordinis ablatio vitx, 
qua latro punitur , quam fuerit furtum illius; 
Se ficut cft ratione oftcnfx Diuinx poena in- 
ferni longe altioris ordinis, quam Iit voluptas 
Iuxurix , aut ebrietatis : ex quo capite nihil 
infertur de infinita intenfione perpetuo dura- 
tura, multo aute m minus qu6d mereatur om- 
nem pccnam polii bilem : imo , quod & fupid 
notaui, tamaltior videtur pccna inferni xtcr- 
num durans rcfpcftu furti vnius floreni , vt 
nifi Fides id diceret, nemini pollet in mentem 
venire tam grauc fupplicium. 

SVBSECTIO II. 

Refpondetur *ltti probationibus eius infi - 
nitet pernet icbiu peccato. 

A D illam probationem infinitx parnx 
Srlmtnr at- _/\ pcccato debitx , cx eo quod mereatur 
fnbans ftt- piationem vmonis hypoltaticx, qux priua- 
tate dtbert tio cft infinitum malum , rclpondi abunde 
infinitam fx- Tomo j.dilput.j a.a n.io. Se diip.54.m14. & 
vam. ei jued a ljbi, often dens cfficaciflimc nunquam carcn- 
Z ulrnen/ " t,ara cl ^ c um nialam , quam fit bonum 

vnuuu hy . ipium quo caremus : id quod dixi habere lo- 
f e fiam a. cum , cfto ca carentia fortiatur rationem pri- 

uarionis : etenim fi Chrifti humanitati aufer- 
retur nunc vnio hypoftatica, non maneret in- 
finite mala; ficut e contrario per vnionem 
redditur infinite fanda ; addidiqiic, licet 
quoad dolorem inde fecucum multum efficiat, 
quod fuerim capax cius boni , fcu, quid illa 
carentia fortiatur rationem priuationis, quoad 
rem tamen iplam non videri inde augeri ra- 
tionem mali , fcd potius minui : nam nomini 
v.g. exeo non cft mala excitas , ei quod po- 
tuerit videre ; ca enim potentia videndi po- 
tius cft bona ; Se in ca lola excedit homo la- 
pidem ; fcd quia re ipfa nihil poflic per vifum 
nofccrc : hoc autem malum totum quantum 
cft in lapide, in quo ca carentia fortitur ratio- 
nem lolius negationis. 

19 Dices: Qui a Petro auferret bonum vc 
jtHai argm- vnutn, noceret illi vt vnum ; ergo qui aufer- 
mtn/mm.gni rct infinitum bonum , noceret infinite. Vbi 
tnhnmmvt P osc ^ vrgeri argumentum quo Rcccntiorcs 
vnum , nsett nonnulli vcuntur ad probandum, polle pccca- 
&» ve vnum, tum habere infinitam malitiam ; nam fi per 
•nr au - impoflibile pollet homo fuo peccato auferre 

mfiwrum*?*. a Dco a ^ < l a M n perfedionem intrinfccam in- 
eee tnfinui. finitam, cnulfarct illi infinitum malum. Vnde 
v heri iis argumentantur : Ergo (i eftcdiuc ho- 
mo dicat, Quantum cft in me, fi polle m, vtl- 
Icm a Deo auferre omnipotentiam , artemi- 
tatem , &c. erit de fado peccatum illud (im- 
pliciter infinitum. Patet confcqucntia ; quia 
adio exterior non addic malitiam nouam;fed 
hxc cou confiftic in aftcdu Se defiderio ob- 


icd i mali ; ergo fi homo , quantum cft cx fe, 
efficaciter id optet , perinde peccabit , ac fi 
re ipfa illud prxftaret. Vrgeri autem poteft 
argumentum : Si contingat in aliquo talis 
ignorantia , qua reputet pofte fe re ipfa Deo 
nocere auferendo ei aliquam perfedionem. 

Se ca ignorantia permotus dicae abfolutc, Vo- 
lo illi rtoccrc ; cccc eo cafu pollet efle voli- 
tio efficax cius damni , non minus quam iam 
de occidendo Petro ; ergo ficut ca voluntas 
occidendi continet totam malitiam Occifio- 
nis , ira & illa contineret toum malitiam 
deftrudionis Dei , ac proinde illud pecca- 
tum eflet infinitum. • 

Obicdioni huic facili refpondco negan- jo 
do , vt dixi , illam ablationem dic damnum' Sego,aUatt$. 
infinitum , in genere quidem negatiuo dici m,m 
poteft infinitum ; ad id non fufficic , vt abfo- 
lute Se (impliciter fit infinitum : homines jamneem t»- 
autem quando damir hxc vulgariter conii- finiinm. 
derant, non attendunt ad hanc Theologicam 
ponderationem. Ad inftamiam vcr6 de voli- 
tionc ea auferendi a Deo prxdicatum aliquod 
intrinfccum dico , illam abfolutc non habitu- 
ram malitiam infinitam ; quia non inforet 
Deo proprie infinitum damnum ; vt in crea- 
turis diximus de ablatione boni infiniti. Addo 
umen , fi eo cafu quia peccatum illud tange- 
ret quodammodo intrinfccc Deum , vellemus 
illud dicere infinitum ; fani- non um cx dam- 
no infinito , quam cx eo quod dfet imme- 
diata & phyfica violentia in Deum ipfum, 
declaranda etiam eitee ca infinitas ; Se forti 
tunc haberet locum conlidcracio Patris Hur- 
udi , docentis Deuin cfte quali fubie&um 
patiens peccatum Se otfenfam , idcoque illud 
cfte infinitx oftcnfx. QuOd verO obiicicba- 
tur , Ergo etiam ille qui de fa&o ex fe opta- 
ret id Deo auferre , maxime fi intctucniret 
ignorantia , qua putaret quis fe rcucra id 
polle efficere , haberet malitiam infinitam: 
hoc inquam non multum vrget ; tum quia 
iam oftendi vt probabilius , cfto re ipfa au- 
ferret illud bonum , non illaturum malum in- 
finitum , ideoque nec peccatum futurum in- 
finitum ; tum quia in his obic&is omnino re- 
pugnantibus non habet locum argumentum 
a volitionc efficaci illorum , cafu quo non di- 
cerent illam contra lidioncm ad cafitm in quo 
repugnant , vt dixi agens de volitionc illa 
dandi elccmofynam infinitam li polfem : ca 
.enim volitio in omnium lententia non habet .... f . „ 
mentum cx lc infinitum ; ergo neque e con- t leamfr»*m 
trario hoc peccatum habebit demeritum infi- infinitam emm 
nitum. Denique illtoddc co-quicx ignoran- hA{,tt 
tia fibi perfuaderet pofle fe limile damnum 
Deo inferre , fateor libenter tam grauiter il- 
Ium pcccaturu, quam fi re ipfa potuilfet illud catum teak- 
damnum caullarc : vt enim fuse oftendi To- &*» 1 
mo j.dc A&ibus humanis;non minuitur , nec 
augetur malitia volitionis interioris per id, 
quod prxtcr expedationem iplius volentis 
poftea re ipfa in re reperitur ; vnde fi duo pu- 
tarent fe habere in faecis mille flocenos, vnus 
vero falleretur , alccr non , & ambo eodem 
affc&u , eadem intenfione , Scc. vellent da- 
re illos faccos in cleemofynam , Se quilibet 
traderet pauperi cum faecum , in quo puta- 
bat efle mille ; nemo poterit probabiliter 
dicere , cum qui errauit inuincibiliccr , aut 
fi aliter vis ponere cafum , cum qui dedit 

cx 


Difp. 3 . Vtrum f>eccatumhal>eatinjlnitM.ilit.ttutofftn[S£& 3. 39 


iBi Je niti 


ex errore faecum , vbi erant centum tantum, 
putando fedare mille, mrruillc propterej 
apud Deum minus. In qu j pundo mihi non 
placent nonnulli Rcccntiorcs y qui cum alio- 
quin bene defendant eam do&ruum genera- 
lem , quod fc ilicee n-cbaniea. , nec malitia 
moralis augeatur aut minuarur ab ea re , qui 
clt extra cognitionem operantis, in prrfcnti 
tamen ea fu dixerint , cum qui cum eo errore 
pecciflet nori tam grauiccr pcccaturum,qu.un 
ii re ipfa potuiilcc Deo auferre infinitum bo- 
' num. 

j t Aliter etiam relponderi pateftei argumrn- 
AUt* »Jkn to de metito carentia; vnionis & aliorum bo- 
■ iut notum, in quo fundabat l atet Huttadus infi- 
nitatem mortalis ; dicimus ergo eam ablatio- 
nem vnionis &: infinitorum bonorum non rc- 
" Iponfuram per modum petnx peccati maru- 
lis, fcd quia pei illud quali phyiicc horna red- 
ditur indignus lcu incapax talium untorutti-- 
que bonorum , eo modo quo homo Pontifex, 
cadens in perpetuam maniam potcll deponi 
J , ( vt docent communiter Audores •, ) non 

quia auferatur illi tunc per modum panx* ea 
dignius , fcd quia clt incapax illius ; cixlcm 
modo homo idiota clt indignus Dodoratu 
non per modum puenx, fcd quia incapax.Dc- 
nique hoc argumentum potcll etiam in pec- 
cato veniali pati inltantiam : etenim dicere 
Deus pote It ; tibi vnunon 

rufi tnc ojje .dcu> eri.tin */e/;i»i/</rr;quo cafuillud 
veniale demeretur vnioiicm. 

, . Dices : T une ea vnionis negatio non clfct 
• per modum parnx eius peccati ; fcd quia Deus 

mtt Wmm pro libitu petiit eam conditionem. Sed con- 
tri, quia id ipfum ego dicam de mortali , ma- 
Jf* ximi cum in vera lententia non pollit vnio 
# tmr . hypoftatirt cohxrcrccum veniali , fieut non 
potcll cum mortali i It vero poli commilfum 
peccatum concederetur , um deleret mortale 
habituale , quam veniale habituale. Sed de 
hoc pundo vide eo Tomo $. vbi oftendi fu- 
fius canulcm fere elTe ratione quoad hoc de ve- 
niali, qux clt de mortali. Quam dodrinam de 
expullionc vnionis hypollacicx per veniale, 
non per modum petnx , fcd per modum rei 
phyficc repugnantis cum ea vnionc , ciim be- 
ne notallet Pater Hurtadusdifput-tJo.num.? 7. 
aduertere debebat polle nos , fi carentia vnio- 
nis hypoltaticx dicatur ab ipfo malum infini- 
tum fimplicitcr , rcfpondcrc , eam vnionent 
expellendam per mortale non in poenam , fcd 
per modum rei phyficc repugnantis cum eo 
peccato. I ain rogo , V ndc ipfe ollcndct expel- 
lendam per modum pcciu: ? profedo debebit 
prius fiipponcre illud peccatum habere mali- 
tiam infinitam , vt mercatur eam pccnam in- 
finitam ; non poterit autem e* contrario infini- 
tatem peccati probare ex ea cxpulfionc vnio- 
nis, nili faciat circulum vitiafum , vel fuppo- 
nat quod clt proban-Jum.fcilicct vnionem cx- 
. pelli per mortale , vt per rem condignam ei 

infinito malo •, quod Uro dixi a nobis negan- 
dum. 

34 Ad quartam probationem ex demerito au- 
x*if>ot.jn «« viliorum cflicacium,cum e contrario non pof- 
Vium 4»- f, m «urx creaturx opera mereri de condigno 
'^auxilium eflicax pro pcrleucraiuia, refponJco 
x-u"'hL tfc a me manifcltc ollcnfum Tomo 4. polle diui- 
fjiiutft. nicus perfcucrantiam cadere fub meritum 
condignum , vbi lolui argumentum , quo in 
^ Tomus VI. 


contrariam femcnciam inductus clt hic Au- 
dor, & ollcndi dationem auxilij congrui, edi 
nobis fit vtilillinu.rc tamen ipla non cllc ma- 
gnum prxmium , lcu non indigere adeo ma- 
gno merito. Neque enim valet. Hic & nunc 
mihi fame monenti clt lummc ncccllarius pa- 
nis ; ergo mercator potcll de condigno pro eo 
pane cxjgcrc a me quantum valu mea vicaiid 
enim cllct vendere meam ncccllitaicm , non 
rem ipiam, de quo pundo ibi fufiiis. 

S V B S E C T I O III. 

Kefpondctur Alteri Arrumenf. 

T Am ad alterum argumentum difficilius , de- ^ 
Ifumpcumquc ex comparatione cuiufiibet ttitymditur 
morulis cum omnibus adibus bonis purx 
creaturx fimul fumpris: hxc enim merentur d>l**>P'»** 
gloriam infinite intenfam «Se x ternum Juratu- 
ram^ergo quodlibct moi tale exccdensca opera me , u i„ , um 
fimul lumpta, vt pote quod per ea non potcll « nutus aIU- 
fufficicntct compcnfari, merebitur pccnam b**fonip»- 
intenfione « 3 c durationc infinitam. Retponde- 
rct forte aliquis , aduro bonum non tam ra- h H u •b- 
tione fui quam ratione gratix digniheantis uBumt 
mereri eam gloriam , idcoquc non adxquarc 
demeritum peccati j nam hoc per lc indepen- 
deotcr ab vlla indignitate aut malitia priori 
ipfius lubic&i habet cotum luum detncrituni. 

Hxc tamen folutio non fatUfacit vllo modo; Huph 
nam peccatum inoitalc non Colum plus valet 
quam opus bonum fupcrnaturalc confidcra- 
tum fecundum lc, & vt prxeiium a gratia di- 
gnificantc, fcd etiam plus quam illud cuuvto- 
u fua dignificatione per gratiam jv ndc infra 
cum comimini diccinus, non polle purum ho- 
minem etiam gratia infinite iiucnfa dignifi- m 

catum , & per actum infinite intentum latif- 
faccrc ad x qualitatem pro vno peccato mor- 
uli •, ergo plus debet demereri quodiibet mor- 
tale , quam e contrario mercatur qumlhlacc 
opus bonum, etiam ve d gnificatum gratia^ 
coiifcqucntcr fi hoc aliquando meretur glo- 
riam infinite intentam, illud debebit etiam 
mereri pernam infinite intenfam , vt in obic- 
diouc dicebatur. 

Rcfpondco ergo, differentiam inter pecca- j 6 

tum & opus bonum phrx creaturx non de- Stbu* vtti, 
fumi proprie in ordine ad meritum glorix & 
pernarum a , in hoc enim pundo forte tantam 
gloriam in fuo ordine meretur adus bonus ve 
odo, quantam pccnam inferni meretur pecca- 
tum malum ve odo -.defumitur ergo maxime 
ea differentia in ordine ad fundamentum odij, 
&difplicencix Diuinx :difplicentia enim illa 
Dei in homine propter vnum morule clt mul- 
t.'> maior , & in altiori multo ordine, quam fic 
e contrario complacentia ciufdcm Dei in lio- 
mitie propter bonum opus fupcrnaturalc , 
etiam vt dignificacura gratia. Vnde dico , 

Etiamli gloria rcfpondcns illi operi infinite 
inteufo, aut infinitis operibus fimul (umptis, 
fic maior quam ptena inferni teipondens cui- 
libet mortali i nihilominus quodiibet mortale 
cllc altioris ordinis quam ea omnia opera pu- 
rx* creaturx , idcoquc mereri lubflantiaUtcr 
maiorem difpliccntiamDiuinam , quam me- 
reantur complacentiam opus illud hominis 
iulti infinite imcnlum. 

Replicabis ; Ex maiori eo fundamento aJ 17 

D i difpli 


4-0 Rod.de Arriaga T ra&arus De fine ( 5 nccep.myfl. Ineam. 


S etl 
te* (nnsio 

nem. 


flifplicentiam Diuinam de fu mi etiam debet 
dignitas ad pernam maiorem, v t nos Tomo 3. 
Se alibi argumentati fumus contra Patrem 
Vsfquez, ad probandum > peccatum vnumex 
genere luo lenius polle ratione circumflanda- 
rum reddi grauius altero, quod efl ex fc maius; 
ergo eo ipto qu6d quodlibct morule det Deo 
fundamentum ad odium multo grauius in fuo 
genere, quam bonum opus dat fundamentum 
ad amorcm,dcbcbi$ etiam peccatum illud me- 
reri grauiorem pccnam a Deo infligendam, 
quam bonum opus mereatur prxmium ; ergo 
Xtjtnftt *d adhuc manet tota difficultas. Refpondeo , 
ufluAm f*- quando agimus de poenis vel prxmiisciufdcm 
aMm ' rationis, bonam efle eam confidcrationcm, 
v.g. fi duo peccata inter fc comparemus , vel 
duo bona opera libera inter fc : ibi enim opti- 
me valet , Vnumopus liberum fundat maio- 
rem complacentiam quam aliud ; ergo mere- 
tur maius prxmium *, aut e contrario de pec- 
catis vnum fundat maius odium quam alte- 
rum ; ergo meretur maiorem poenam quam 
alterum : Se in hoc fcnfu argumentati fumus 
eo Tomo 3. contra Patrem Valquez ; ageba- 
mus enim de peccatis inter fe comparatis , Se 
\ 8 de bonis operibus inter fc comparatis. Quan- 
C emfamemtis do autem nt comparatio cimi rebus diucrfior- 
jtd»er/*ri»- . j{ n j s dico , non valere eam confcqucntiam, 
fciltcct , Hxc res fundat maius odium quam 
rdtunt ttrmm illa amorem; ergo merebitur plure i gradus 
diierfi "dt huius poenx.quam illa mercatur gradus illius 


dum 


UMxim ' glorix,feu fui prxmij. Id quod maxime habet 


ntftu iuttn locum, quando vna ex illis er efc it inteniione 
funt v*l ex- vel cxtcnlione infinita. Ratio dlfparitatis efl; 
Hmfiene i»/- n am cum iam fuppojumus quodlibct ex illis 
^ixtie d> r * °P cr ‘^ us tabere proportionatum fibi prx- 

'L mium mf tvwiiin invra inr^nlinnrm .nam: 


Ht4th JL aut pccnam iuxta intcnlioncm luam; 

* quia ( vt fupra in tolutione prirnx obiedio- 


hoc prxeise intentum adduco , ve oflendam 
non efle idem formalitcr , fundare maiorem 
complacentiam. Se fundare maius prxmium. 

Secundo poccft abfoltite toti huic difficul- 
tati rcfponderi , quodlibct peccatum mortale 
mereri maiorem prtnam quam mercatur prr- {4( n mensi» 
mium adkus bonus etiam infinite intentus; mereri m*i». 
quia licet bcaritudo infinita iit maius quid r,m , ?***•" ’• 
qmm dolor & cruciatus inferni ; at peccatum ^mirnm» 
vitra hunc dolorem meretur carentia m totius merestsr. 
illius beacitudinis , ideoque coni unda pccna 
damni & pa na fenfus faciunt in ratione pcc- 
n.c maius quid quam intenfio infinita beaticu- 
dinis. ' 

Replicabis : Ergo iam concedis peccato RjflUm 
pccnam fimpliciter infinitam ; quia tonccdis 
illam poenam efle maiorem quam iit gloria 
infinite intcnfa : videbamur autem hoc ipflim 
ncgallc fupra. Deinde fupra diximus efle ma- Seesmis. 
ius bonum vilionem vt odo , quam fit ma- 
lum ciuscaremix ; ergo per carentiam vifio- 
nis non efl facta compcnfatio infinitx beaci- 
tudinis : ergo adhuc peccatum manet minus 
meritorium , quam fit illud opus infinite in- 
tenfum. 

Refpondeo ad primam replicam,Non om- . Q 
ne quod efl abfolutc maius aliquo infinito gtfZL M i 
inteniionis aut magnitudinis habere eo ipfo tt plc* m fri- 
in fe infinitatem vllam : etenim vnicus gra- m* m 1 Nem 
dus vifionis beata: ( ve diximus fxpi? ) melior 

. . . . * .. —M.MA iatimdm 


nisdixi) efle» malum omne morale etiam ve- 
niale fit magis vitabile quam omnes dolores; 
non tamen ideo quodlibct malum morale fun- 
dat meritum omnium dolorum , fcd certorum 
ac limitatorum ; ergo malum vt odo v.g.fun- 
dat pernam vt odo , aut vt decem ; Se e con- 
trario bonum opus vt odo fundat prxmium 
vt odo : cum hic inquam ita fint, optime fieri 
potefl, vt crcfcentc bono illo opere in infini- 
tam intcnlioncm , aut multiplicationem infi- 
nitam, mercatur prxmium infinitum ; malum 
veri etiamfi dignum fit odio fimpliciter Se 
fubftantialitcr maiori , non tamen in ordine 
ad pernam inferae infinitatem vllam incenfi- 
3 9 uam. In ordine veri) ai latisfadioncm idci 
juti * , nr i » alfcrimus quodlibct mortale efle fupra omnia 
»tdtae ed fs jlla opera ; quia { ve dixi ) fundat fubflantial^- 
tufediemm tcr g rau j orcm difpliccntiam,quam omnia bo- 
rlr«m "pfor' na °P cra fundent e contrario complacentiam, 
tsir fu fuf,s maiorem vcr6 difpliccntum non refundere 
emmt* ,p„ M iuxta luam quantiutem pernam ; quia poena 
non fumitur ex dilplicemia, fcd ex proportio- 
ne adus cum ea perna : potefl autetn contin- 
gere quod aliquod opus habeat fundamentum 
nuioris difplicctuix. Se minoris pccnx ; aliud 
verb maioris prxrtiij , & minoris complacen- 
tur ; quia ea duo diuerfa fune, poceftquc for- 
tafle adduci optima inflantia ex amore beati- 
» fico ncccflario , in quo Deus maiorem habet 

fimpliciter complacentiam, quam in adu ali- 
quo infimo bono noflro libero ; Se tamen illa 
maior complacentia nullum fundae prxmium, 
luce ver6 minor fundat : quam inflandam ad 


mi Sim* infimd» 


efl quam infinica pulchritudo corporalis , «ut u ^ • [ gm 
quam fcicnria naturalis infiniu; non tamen 
hebemus proptcrca dicere, eam vifionem efle dtto •*[**• 
infinitam. Ratio efl, quia infinitum intenfio- 
nis auc magnitudinis non efl infinitum in gc- *”** 
nere perfectionis proprie , fcd numero ; vnde 
potefl fuperari abfclute ab aliqua requx fic 
nuraero-finica,& perfedione item fmita.ideo- 
quc in omni genere finita ; ergo, ci> quod ea 
poena damni & fenfus limul lumpca grauior 
Iit quam infinita intenlio beacitudinis , non 
fequitur,cam poenam clfc auc numero»aut in- 
teniione auc lubflantiali perfedione infini- 
tam , fcd iumrnum infertur, efle in alciori or- 
dine. 

Secunda replica difficilior efl ; dico tamen, Rtfpunfle *A 
ctiamli lola carentia vifionis non lit cantum fttmmdsm r»- 
rrulum quantum bonum efl i pia beatitud oP lu * m 
( vt contra Patrem Hurtadum paul6 fupcriiis 
diximus ) fcd longe minus , illam tamen ca- 
rentiam limul cum dolore illo fenfus efficere 
aliquod maius fubflantialitcr , quam fit illa 
beatitudoinhnitatneque efl bonaconfcqucn- 
cia-.Sola carentia vifionis non efl canta pccna; 
ergo neque illa limul cum pccna fenfus , quz 
per fc grauiflima efl , cfticiet aliquid xquale, \ 

auc etiam maius quam lit ea vilio. Et de hoc 
argumento fatis. 

Reflant adhuc duo : Se illud defumpeum a 
pofteriori , quod fcilicec nili peccatum dica- siits 
tur infinitum , non potefl allignari ratio, cur ,1 ftvmtJm 
fit incompcnlabile per opera pura* crea tunc: *([*t *•£- 

verum huic iam partim refpondimus' often- ** mm • 
dendo ad hoc liifticcre , quod fit in altiori or- 
dinc;partim inferius illud ex integro foluetur, M t pn*. 
dum reddiderimus rationem communis fcn- 
tcntix: 5 c eandem illud alterum argumentum, 
quod defumitur ex perfonx oftcnlx infinitate; 
cb qu6d illa perfona lit moi aliter quali lubic- 
ftum iniurix. Refpondeo, hoc non clfc villus ^ 
momenti , Se ( vt fupri mfinuaui ) tandem 


Difo j. Vtrum peccatum bal>eat infin. malit. ait/ offenf. Seft.y, 41 


•4» 

Urii- iim 


ipfc Pater Hurtadus ei non multum fidit , 
idcoquccam infinitatem peccati fulum redu- 
xit ad hoc, quod mercatur pernam infinitam. 
De 'quo merito latis fupra. Porro illud argu- 
mentum nullum cllc inultis oftcnditor com- 
muniter ab Auctoribus : primo, quia illa cal- 
culatio frfrmalitcr lumpu habet etiam vim in 
amore Dei fuper omnia : quo enim pedulia, 
quar amatur , e fi nobilior, eo afnor cft nobi- 
lior j ergo fi per fena fic infinita, amor er it in- 
finitus, lime de otten Ia dicebatur: vnde , vt 
fupra obfcruaui , Caicunus non alum infini- 
tatem tribuit ofTcnlx quam amori Dei , cfto 
amerem dicat ideo non cllc fatis factionem 
.rqualcm *, quia non lubctur a nobis natura- 
liter , led luf criuturaHtcr : id quod ai aliud 
pundlum pertinet, Secundo rei icitur ea ratio, 

• quia allegorica tantum phrafi vtitur •, qualis 
illa cfi, quod ofien fur patiatur iniuriatnivnJc 
infert , illam iniunaro recipi in oftcnfo : ete- 
nim eodem inodo etiam honor dicitui affice- 
re honoratum ; vnde in Latina phrafi dicimus 
alba illum hrnorc : quod veto non dicatur 
pati honorem urio cft j quia pari non nili ad 
, malaapplica'nr : alioquin quoad rationem in- 

trinfcci tam bene pollet dici pati laudem ac 
CtmfirmMtKr P at ‘ in|uriara.ld quod vlccriuscuidcntcrcon- 
firmo i quia quidquid fit de oftenfa & obfc- 
quiis, cerriffimum cft , in ordine ad. alia Gona, 
v.g. pecuniam, morbos , Are. non magis in- 
r ttiru ccam dic homini carcjitiam pecunia: in 
fuo genere , quam e contrario fit intrinfcca 
ipfa carumdcm pecuniarum pofi'cllio,ncc ma- 
gis in trin fecum efle homini morbum , quiim 
ftt intrinfcca fanitas, nec magis intrinfccum 
efle dolorem , quam fit imnulcca voluptas 
Ipfa / vt ex terminis patet *, quia in his rebus 
nihil imcrucmtdc moraliutc, aut de oftenfa, 
fed funt phyficr fbmi® , & e contrario illor 
rum carent ® funt phylicx j non cft autem 
magis inudnicca carenti a forma:, quam fit in- 
trinfcca ipfa forma. Atqui cfto dicamus , ho- 
minem pati fanitatis bonorumque ialturam, 
item pati dolores, non dicimus illum paci vo- 
luptate*, pati faniutem , pati bona, dee. ergo 
ex ea phrafi , vjntriM » , nihil penitus 

infcnurdcca fpcciali vnlonc morali. Vnde 
T,Hun*J*r miror Patrem Hurtadumca dilput- $.1 o. nu- 
'v* {***• •• grum vim facere ineo , quod dicamur fufti- 


** nere * ‘ n ^ im i anl & incomm&da, non vero 
amicitiam , honorem , dee. fle quod irulc i ple 


44 


m*r f»n itf- 

. infriat , fubicdVum infami® fle incommodo- 
tum refundere luam grauitatemin eam mfa- 
• u,sm ' miam Se incommoda •, miror inquam ab eo 
-r v r * ^^1 ibi mentionem aliorum incommodorum, 
cjm per ea ipfa deft ruatur totum quantum 
ipfios argumentum quoad ofienfam i nam , ve 
dixi, alii incommoda non crefeunt a periona 
ea tolerante * alioqui fi ex Regis bonis acci- 
pio materiam graucm furti, qir.a etiam Rex 
patitur illud damnum, crcfcct illud furtum ex 
regi® perion® dignitate, non minus quam 
crclcic oftenfa faC>a Regi: id quod aperte fal- 
, fanrcft : imo iuxea communem fle veram do- 

iftrinam , tale furtum inde potius dccrcfcit. 
Deinde rpgo Auftorem hunc, quomodo per- 
cipi pofltt,carenriam fanitatis , quamdicitur 
pati Rex , quia cft incommodum , dici nugis 
i clcuari ad aJciorcm ordinem ex perlima Rc- 
gis,quam voluptas in Rege recepta , criamli 
Rex non dicatur illam pau, cleuctur 4 periona 
i Tomus V /• 


regia ad altiorcm ordincm;quidqaid iam Iit de 
oftenfa qu-ecrclcit ex grauitate pcrfoimnul- 
Ium ergo argumentum defumi debet ex eo 
modo loquendi. Vnic ablolutc dicendum cft, 

Etiamfi ex magnitudine perfonx oftcnl® cre- 
lcat oftenfa inagis , quam e contrario ex ea- 
dem magnitudine creleit amor , cotum tamen 
. hoc argumentum dic intra terminos informa- 
tionis cxtrinfcc® , non vcr6 quia in vno con- * 
cipiatur vnio aliqua intrinfcca , quz non fic 
in alio \ cur autem magis inde creicat oftcnla 
quam fari sfacito, clare declarabitur inferius., 

SECTIO V. 

PeccAtum e fi ulfolute o fi mp lici ter fini tu. 

E X omnibus hucufquc ditiis conflat ma- 
nifcftc , non cllc vllam cacionqpi vel a 
priori vel a pofteriori pro infiniurc peccati 
adllrucnJa •, ideo dicendum cum comiuuni 
(ementia, quam Suarcz , Vafquez, Valentia, 

Tannerus, Lug^o, Qafpar Hurtadus .Thomi- 
ftxqucflc Sconrtx omnes cum Diuo Thoma 
& Scoto defendunt ; dicendum inquam, pce- fi*- 
catum cllcabfolute & limplicitcr finit® mali- 
twf ex grauiuttsilicut e contrario actus amo- 
ris Dei luper omnia limpl ici ter cft finit® bo- nub * 
nitaris fle grauitatis.quantumuis illud ( vtdi- " ml 
cemus ) intra term nos finiti fit in altiorior- 
dinc quam adus duritatis : licuri equus licet infimi- 
fit finit® fle limitatae perfedionis ; cft tamen lummimfimi 
in altiori ordine qu.im piant® fle lapides. Pro- "" 
bano huius lententi® non alia cft, quam quod 
peccatum nec fit infinitum imcniicnc,ncc cx- 
tcnlionc, nec numero ; quia cft achiS quidam 
odo, decem , aut ■viginti tfottfnum gradus ha- 
bens intcnlioms , nuincium autem Si dxten- 
ftonem nullam habet. Neque item cft infini- 
tum in merito pccn® , quia fulum finite in- 
ccnlam meretur •, quod autem mereatur ®ccr- 
nitacera , non luflicic vt ideo dicatur infini- 
tum ; quia fl: lx»ha opera nicraitur ® terni ca- 
cem glori® , fle tamen non dicunrur infinita*, 
ergo omni ex capite peccatum cft (impliciter 
finitum. Didtuc vero fecundum quid infini- 
tum , quia cft in altiori ordine fupra omnia 
bona opera purx creatur® , vt ftacim ridebi- 
mus. Nunc brcuiccr oportet examinare , quo 
pado ab aliis quali pol niuc oftendatur nullam 
peccato conucnirc infinitatem, ne noftrx len- 
tenti® alia danas fundamenta quam qu® lo- 
lida line. 

Argumentatur ergo nonnulli Primo : Nul- 
lum peccatum cft luminum, ergo nullum cft immrpto- 
infinitum ; nam infinitum in genere mali de- *■*'»# «fwfi- 
bet clfe fummum , quod poteft in eo genere 
cire. Verum hanc rationem oftendi fupra clfe 
infirmam , quia de ratione infiniti in aliq so 
genere ndn cft, clfe fummum in illomiultoau- 
tem minus in omni. Vnde alibi docui, etiamfi 
volitio Diuina fit infinita in genere volirio- 
nis , efle tamen miniis perfedam limpliciter 
quam fit intcllcdio:dcinc oftendi , inhnicura 
in intcnlionc etiam polle efle maius Se minus : 
ac denique dixi , Ii ad infinitatem fufticcrct, 
quod cflet fummum poflibilc in eo genere, 
etiam polfc diuinitus re per iri peccatum quod 
fit fummum -,ficut de creatura onmium per- 
fcd.lfuiu alibi docui. 

Secundo alij argumentantur : Si peccatum 
D ) mottalc 


tum tn mtntt 


41 


4« 


4* Rod. M Arriaga T ra&arus De fine ($ nccej?. myfi. Ineam. 


Tunduntur mortale cilct infinitum cx infinita perfona of- 
4 t- Tcnfa , etiam veniale deberet habere fimilem 
jummu. infinitatem, cum etiam fit oflcnfa perfonx in- 
finite : hoc autem eft abfurdum Se contra Au- 
siores cius infinitatis \ ergo. Verum & hoc 
argumentum non tam oilendit lentendam de 
infinitate peccati cllc fallam qnam probat 
argumentum pro illa cx pcrlbna oftenfa dc- 
lumptum nullum cllc : deinde fortalle nec 
quidem id oilendit ; vt enim qui hoc fecundo 
arginncmo vtnntur , admittunt cx infinitate 
perfonx oftenfx deriuari ip morule talem or- 
dhicm altitudinis, vt ratione illius fit fupra 
omnia bona opeta purx creatura ; eam autem 
altitudinem dicunt non deriuari in veniale, 
ctiarafi Se hoc fit oflcla infinitx pcrlonx;quia 
dicunt ad eam altitudinem ordinis acquiren- 
dam requiri , vt materia fimplicitcr in genere 
moris fit grauis : vti inquam hi ita,& quidem 
bene» dilcurrunt, debebant aduertere , eodem 
plane modo Hurtadum, ad eam infinitatem cx 
coniondione cum perfona oflcnfa participan- 
dam , polle requirere liuc per modum condi- 
tionis liuc per inodum vnionis eamgrauita- 
tem malitia: *, ideoque cx defcSlu illius non 
refundi ab infinttateoffcnfrinfiniutcmin ve- 
niale. Et ( vt verum fatear ) non video quid 
ad infinitatem efficiat ea inflantia de veniali, 
cum non fuffirfac veniale ad camdiucrfitatcm 
ordinis. 

S E C T I O V I. 

Difeutitur huc occafone , quomodo ipj , « 
» exijferitia l)n f>ernr:eat adaugen- 

dum peccatum . 

47 /'"N Bferuo hac ocraftone Cardinalem Lugo 

An ejftufM fupra a num. $ 7. dilputare , quandoqui- 

pttrvi tfiu. dem grauitas ofrenfx non dclumitur imnic- 
fiZfmntm ^ UtC cx P er ^ ona ip la oflcnfa, fed cx cognitio- 
nc cilct , cafu quo Deus re ipfa 

tm x {,d tfli. non cilct infinitus, homo tamen peccans pu- 
m*'ttur / 4 . caret inuincibilitcr illum die infinitum , eo- 
mt» t*!u , dem modo quo de faifto illum putae ?an eo 
°^ cn,a «liet tam grauis quam iam, an 
& Ithi.cnr vcr ^ minor ? Cui difficultati relpondct bene» 
toabi L»p tamam tunc futuram malitiam cius aSlus 
quantam nunc: id quod nos fxpc in fimili 
puudo traSlauimus i nam fi quis plane inuin- 
cibilitcr purat cllc diem ieiuni),& rcucra non 
tamen vult iciunare , tam peccat quam ille, 
qui re ipla non decipitur in eo iudicio , quod 
fit dies iciunij, quando ipfc non vult iciunare. 
Quam doSlrinam , vt dixi Tomo non fcio 

ab vlio negari iaudiuitair.cn Rccentiores ali- 
quos inter dii putandum vi argumentorum ad 
id ailcrcndum adaclos : &, ve paulo fuperius 
dixi, ali) Rcccntiorcs videntur in camdcm re- 
labi, dum docent , Si reputaret quis erronee, 
inuincibilitcr fc polle Deo phy lice nocere, 
idque cx fc cfficacfccr id veliet , non tamen 
tam grauiter peccaturum, quam fi re ipfa pof- 
fet Deo nocere : contra quos dixi fuperius, 
numquam debere grauitatem peccati defumi 
* ex his qux fune cxtrinfcca % Se refpcdlu ope- 
rantis penitus calualia , quatenus etiam fuere 
t mnino non prxuifa : qui enim iacit fagic- 
tam ; omnino iudicans fc occidere Petrum, 
tam grauiter peccat . etiarafi Petrus habeat 


occultam cataphra Auram , qux irtum fagittx 
retundat, quam peccaret Ii re ipla Petro tranf- 
figeret cor.Qu^ doclrina tota quanta habet in 
cafu prxfcnti locum in ordine ad cum erro- 
rem. Nam per hoc quod Deus per impofiibi- 
ic non cilct tam bonus , qu.im ego illum iu- 
dicaui , quando aufus fui me illi opponere, 

• non minuitur in minimo' mea audacia, mea 
impudentia in Deum *, ergo neque mea 
culpa. 

Dices Primo ; Ergo in eo cafu impoffibili 48 
homo cilct dignus pccna inferni xtemum du- ok.d,# ro- 
ratura : quis autem quxfo eam illi tunc infli- 'raemrtufk- 
geret ? aut quis pollet illi peccatum remittere* "'** 
Rcfpondco, cllo cilct ille ea perna , quantum 
cft cx fe,dignus,fi capofliibiiis cilct non u- 1 

men ideo formalitcr tequi , illam clfc pollibi- 
lcm : vt enim de facto dicunt aliqui i Pecca- 
tum cft cx le dignum pccna alia grauiori,quam 
fint omnes polfibilcs •, ita ego dico idem eo 
tempore ; quia tunc per accidens lupponitur 
impolfibilis hxc pana inferni. Sccundbrc- iB*tafatrm. 
lpondco : Fortalle etiam eo cafn impoffibili 
admillo pollet Reipublicx Princeps aliquam 'Zimai' ^/. 
aliam psrryun x ternam inuenirc , qua ille ta- f*m <yfm- 
lis puniretur. Quidquid verb de pccnx infli- ««*" 
dionc fit , quoad rcinillioncm illius & ipfius ** f 
culpat , de quo fupra , dico , cum Principem 
Reipublicx eo cafu habiturum poreftatcra,vt 
vel gratis omnino , vel rcquliita aliqua alia 
conditione ei homini remitterer pernam illam 
xternam Se culpam \ fient Deus nunc , quia 
cft fuprctnum caput , poccft gratis camdcm 
remittere. 

Dices .Secundi» : Ergo etiam eo cafu illud 49 
peccatum non lolum in ratione nulitix , fed oh«i»dUtt- 
ctiam in ratione oftenfx Juberet tantam vim 
ad iuftam indignationem & auerlioncm.quan- 
tam lubct de fa&o : id autem videtur aofur- 
iluin.In libe pun&o Cardinalis Lugo num.40. •*,.» u im- 
opinatur oflenfam eo tempore non fore tan- JU 
tam , ideoque neque promerituram tantum U 3 ntm 4 ***~ 
odium,ncc tot oblcquia futura nccclfaria pro 'ZZ^avdi- 
iatisfaclionc illius in ratione oftcnfx. Funda- Tllii Lup 
mentum huius Auftoriscft -,nam fi quis vo- a^truii 
lens vulnerare Regem , quem putabat viucre **" tmHt 
( re autem ipfa mortuus erat ) vulneraret fer- * K 
uum Regis •, non pollet rationabiliter hic fer- 
uus vulneratus tam grauiter indignari contra idu.rn.tu- 
pe «rufiorem , quam potuilfct indignari Rex 1,0 
ipfc , fi fuiilet pcrcoflus. Rationem quali h 
priori addic ; nam titulus ille ad rationabilem 
indignationem Se auerfionem , quam habet 
offcnlus, videtur clfc pcrfonalis ; ipfiquc i 
natura datus quali ad defenfionem luam con- 
tra impudentiam Se infolentiam Aduerfario- 
rum : vnde cx olfcnfa mihi immediate fada a * 

Petro v.g. nuior in me datur titulus ad ratio- 
nabilem indignationem in Pctrum,quam aliis 
hominibus in cumdcm Petrum ; ideoque fa- 
cilius ceteri placabuntur quam ego ; & con- ». 

fcqucntcr ceteri minorem poterunt exigere 
fatisfa&ioncm quam ego ; ergo fi ille, quem 
volebam offendere , non exiftit, aut ininorem 
habet re 'ipla aucloritatcm quam ego puta- 
bam , non habebit ius tantx indignationis, 
quantx fi re ipfa fuiilet offenfus , Se fuif- 
fec cantus quantus a me iudicabattxr. Vnde 
concludit in hoc fcnfu , oflenfam defumi im- 
mediate ab ipfa perfona offenfa. 

Iudico tamen hanc do&inam clle minus 

probabilem, - * 


MimSi viJt- 

iaUbr de- 
Bnm • Cordi- 

uw r.j>g». 

Cmtrana 

mtlhafiaitn. 

lia. 


DlCp.tf.Vtrum peccatum habeat in finit, malit. aut ofenf.Sc6c.6. 4} 

probabilem, Se plane conrrariam his qux me- 
rito tradidorac ipfc A udor circa malitiam Se 
dignitatem perna? xtcrn.r cius peccati ; ideo- 
que abfolutc dicendum ccnfco , ofFenfam feu 
dignitatem ad odium tantam fore in eo pcc- 


Trel-oiat 

Ttim*. 


v 

Secunda tm- 
tiemefinfen- 
tenua 


Cenfi>matnr 

terni. 


cato tunc , quanta nunc cft, ctiamii forte non 
cllct tunc qui illud eo odio debito pollet pro- 
lequi i ficut fore diximus dignum ea perna 
xterna , ctiamii nullus tunc elict qui eam 
pollet infligere. Id quod Prim6 probo valde 
efficaciter contra hunc Audorem-, nam ipfc 
docet alibi , peccatum morule ideo dignum 
poma xterna inferni , non quia cft contra na- 
turam rationalem , fcd quia cft oflcnfa Dei ; 
inuifvt oftcndimusfuo loco) etiam admiflaea 
ratione oflcnfx Diuin.r, adhuc difficulter val- 
de concipimus , qui fieri poflit vt furtum 
vn ius fl oreni eam pamam mereatur: vnde etiam 
cognita ea ratione offcnlx diuinx , nili Fides 
ad credendam eam xtem itarem pernarum nos 
cogeret , haud dubie nulfuscllct qui non in- 
dicaret , grau illimis inferni per mille aut bis 
mille annos pernis eam oflcnlam fufficicntcr 
cluendam. Vnde argumentor : Ergo ctim hic 
A udor fateatur valde eo cafu minuendam 
oficnfam , non video quo fundamento dicat, 
mani uram eam dignitatem pernx xterna* , & 
quidemin eo plane gradu quo prius fuerat. 
Ratio a priori etiam id ipfum probat ; nara 
grauius oifcnfx qua taljs nuxistc far,. 4 .;; di- 
gnitatem pernx : vt enim oftendimus fupra 
cum Patre Hurtado, oflcnfa contra Deum non 
cft aliud quam malitia peccati contra Deum; 
ergo diminuta ea oftenia , debebit admittere 
hic Audior diminui malitiam , & conlcqucn- 
ter dignitatem pamx;crgo ea duo non coluc- 
icnt inter fc. 

Secundi argumentor : Quia ratio, qua vti- 
tur hic pro fc, fota cft contra illum ; ait enim 
titulum indignationis cotum cllc proprium 
perforer oflcnfx, quia daturf verba fune ipfius) 
ad dcfenfioncm luam contra impudentiam & 
infolentiam Aducrfarionim : vnde fic argu- 
mentor : Et meo iudicio cuidcnter infolcmia 
Se imprudentia Aducrfariorum,nce in mini- 
mo minuitur ex eo , quod re ipfa ipfe Rex lo- 
co fui in ledlo v. g. alium pofucrit , quem Pe- 
trus occidit.putans fc occidere Rcgcm;in hoc 
enim cafu nemo audebit dicere , mille mino- 
rem oeci foris impudentiam Se Infolentiam, 
quiim fi re ipfa non fuilict fa&a ea mutatio, 
quam ille nec per fomnium prxuidir.ereo fun- 
damentum odi) Ar auerftonis fonredifltmc cft 
idem in vno Se altero cafu. Confirmo cuidcn- 
ter Primo ratione a priori : illa enim aucrfio 
& odium fomialitcr fundatur in ratione nia- 
lit» ; nam odium refpick folam malitiam qua 
talcm^tqui malitia in vtroque cafu cft eadem 
(vt fupponic hic Au&or;) ergo Se fundamen- 
tum odi) erit idem. Confirmatur Sccundb, 
quia fi quis iudicans fc occidere filium veri 
Regis , occidat alium cafu ibi conftitutum, 
cernetur eadem perna dignus , camdcm iniu- 
riam Regi intulijle , ac li rcueri mutatio illa 
non futllet fa&a ; licet quia damnum ipfum 
phyficum fccutumnon fit tantum, eriam non 
(it apud homines in fimilibus calibus tantus 
dolor, quantus fbrct,firc ipfa ille non erniflet, 
fc occidilfct filium Regis ; culpa tamen in 
ratione culpae , in ratione impudcndx,in ra- 
tiooc oflcnfx eadem plane cft ; nen minus 


quam eadem cft coram Deo culpa a&ionis 
interioris omnino efficacis, ctiamii per acci- 
dens non fcquatur cflcllus ; tanta inquam, 
qiunn fic, fi fcquatur ipfa allio exterior. Vn- 
de etiam apud homines in talibus calibus non 
minus grauiter folce puniri ea intentata auda- 
cia , Se cafualiccr impedita , quam fi re ipfa 
fuilict fortita dfc&um : vti non multos ante 
annos tam grauiter in Poloniapuniucrunt , Se 
tanto odio cxccrati fune omnes illum qui Re- 
gem Sigifmundum Tertium templum ingre- • 

dientem aggreflus fccuri grauiter Ixfit, cum 
volens occidere ; um grauiter inquam puni- 
ucrunt ,quhm potui ll« puniri, fi re ipfa Re- 
gem occidiilct;crgo a fortiori id locum habe- 
bit in ordine ad Deum, qui non euentus phy- 
ficos , led animum & nequitiam operantis rc- 
fpicit um in ordine ad caftigandum , quam 
multo maxime in ordine ad odio habendum. 

Et,vc verum fatear,qu6 magis de hoc punito 
cogito , esi certius mihi apparet non polle vl- 
lam lolidam difparitatcm inter oflcnlam & 
malitiam in prxlenci reperiri. 

SECTIO VII. 

rtioratur dotlrina prtcedettrit 
Jeflienis. 

’ I Erti6 probatur idem intentunt; quia mi- y j 
A licia non minuitur ex euencu caluali , fnfatm 
<l ua ndo hic cft pnrtcr intentionem & cogni- J'"'* 
^nem operantis. Ratio cft;nara malitia tota ZZiui ^fee- 
|l u anta in foo conceptu dicit rationem vo- t *n afiim*. 
‘ u ntarij;ergo eadem ratione de oflcnfa difcur- 
rc ndnm line vllo plane difcriminc. Nam Se w ' 

ra tio oflcnfx cllc debet volunuria ; quidquid *ZTx"Ze’n. 
autem cft inuolontarium nec auget , nec mi- 
nuit rationem oflcnfx ; at quod illa perfona 
oflcnfa in tali cafu non facrit tam digna, cft 
penitus ignoratum ab oflcndcnte;nuioris au- 
tem dignitatis oflcnfio fuit illi omnino vo- 
luntarii ; ergo iuxta hanc oflendic, non iuxu 
quantitatem qui erat re ipfa. 

Quarto argumentor aflumendo id quod 
contra fc obiicit hic A udior , non tamen fuffi- fili 

cicnterfoluit.Sidignicaspcrfonxrc ipfadfct ^, r . 

pars oflcnfx ; ergo in offcnfa Dei includetur rit . & 
intrinfccc ipfe Deus ; ergo ea cftcnfa cllct jn- " a,tr 

finita. Cui obic&ioni rcfpondct , Deum cllc *'*' 
tantum formam partialem cius concreti, quia 
etiam concurrit ad oflcnlam cognitio , acpro- 
indc.quia vnapars cft finita , non polle con- 
ctetum totum ellc infinitum. Addit in illo 
concreto cfTc quidem aliquod infinitum in 
cllc entis,, non tamen tamen in genere moris 
in ordine ad oflcnlam ; nim me peccare , Se 
Deum cllc infinitum , non habet infinitam 
vim in xftimatione morali, vt prouocct odium 
Dci.Hanc folutionem dico nullo modo fatis- ^ 
facere ; ide oqucillud argumentum vrgeo pro silmne bx 
me : etenim vt concretum aliquod fic innni- .XWimi 
tum,non requirit vtramque partem in finium; 
nam id quod vel ex vno capite habet infini- 
tum valorem , etiamfi ex alio illud non ha- 
beat , haud dubie limplicitcr Se abfolutc infi- 
nite valet; id quod euidentiflime patet in me- 
ritis Chrifti, qux includunt ve partes omnino 
cflcntialcs iplos aclus , ipfam cognitionem, 
ipfam libcrutcm humanitatis in adlu primo: 
qux omnia fune finita ; quia tamen vna pars, 

D 4 nempe 


* 




■44 Kod.de AriuagA Tra&arus De fine $ nettfi.myfl.Incarn. 


Tvr*Bfrrf*« nempe pet fon» Verbi , qu£ includitur in eo 
eth<iu*d nm- -concreto , cft inhnita.idci abfolutc totum il- 
'"H lud concretum cll infiniti valoris , de hic Au- 
vnlm illmi ^ or <* um communi fatetur. Neque rcfpondc- 
f/uum ,fj t <ri poteft , Verbum cllc intrinfccc vnitum 
imfimmm.f «- operibus , Deum ver 6 non vniri offcnlat*, hoc 
ut m *uihm inquam dici non poteft : etenim fiuc fit vni- 
mni °* l-um * 1,uc non » ctrlum eft, concretum illud di- 
•Rtfit u f*U- ccrc duas partes , Se cllc infinitum ab vna fo- 
f4. ia i ac proinde cuidcntcr ollcndo illam ratio- 

nem datam ab, hoc Au edo re. quod concretum 
dicem vnam partem finium & aliam infini- 
tam limitetur a finita , cllc abfolutc falfam > 
quandoquidem in inflantia a me allata non 
4 limitatur ; & non miniis in vno caiu quam in 

altero ambar ill.r du.v partes funt de clfcntia 
concreti : & non minus concretum vnum di- 
cit illas duas partes , qurtamen funt libi jpfis 
cxtnnfccx > qu>m alterum concretum dicat 
alias , qu.x funt libi vnit* ; fummumque ex 
earefponfionc poteft inferri, in vno ea fu vnam 
pnricm ab alia dignificati propter vnionem 
philicam , in alio vero ob vnionis defrdum 
non digni ficari vnam partem ab alia ; quod 
tamen concrernm totum , in quo non minus 
includitur infinitum quam in intrinfcco, non 
littam infinitum tWunahuJ , nec per vm- 
J f bram probatur. Adde , etiam in Chrifto pro- 
prie non dignificari vnam partem meriti ab 
alia * nam cognitio animx Chtifti nec cft in- 
finita , nec infiniti valoris ; Se tamen ea co- 
gnitio cft cilcnrialis pars libertatis meriti , Se 
boni operis : quod fi loluin Verbum dicas effe 
formam digni hcantCm , bonitatem veri ope- 
rum ede luDicclum , facies forte quxftionem 
.. de uominc ; nam certum cft formam partia- 

lem meriti qua talis clfc Libertatem Se bonita- 
tem operis ;& liuc vocetur forma.liuc fubic- 
^him.vtiraque cft pars clfcntialis ficut in alte- 
ro concrcrojcut ergo vnum non erit infinitum 
ficut alterum ? Deinde cum modum loquendi 
ego transferam ad noltrum cafum , dicamquc» 
in illo peccato cognitionem finitam cllc par- 
tem malitia:, xcfpedu veri grauitatis tam co- 
gnitionem quam malitiam efle fubic&um, 
formam veri aggrauantem lolamellc infini- 
tam Dei perfectionem •, quomodo iam qu.rio 
in vno magis quam in altero cafu aut rciicic- 
tur, aut approbabitur ille modus loquendi ? 
54*11** •'!*. Secundo , ficuc dicis pcrcognitionem fini- 
9 a**$>umA ram coar&ari infinitatem Det , ne communi- 
»tamrniMn ect totam luam magnitudinem oficnfie ; ca- 
tjuiMn. dem plane ratione dicam , per camdcnr cogni- 
tionem finitam &: cnticatcm finitam bono- 
rum operum Chrilli quodammodo limitari in- 
finitatem Yerbi , ne communicet operibus 
Chrilli fuum infinitum valorem : qais qu.r- 
fo iam hic nili diuinando folidam inucnict 
difpariutem ? 

j 6 Quod vero fecundo loco dicebatur , illud 
Muntk w- concretum cllc infinitum in genere entis, non 
Amdt- in genere moris , magis difpfieet; quia potius 
rW videtur illud habere infinitatem in genere 
■imrisiaJquot genui fotim, proprie fpca« 
l,n,t * tat u, oftcnfa ; quando veri additur ,mc peccare ,Sc 
usn m p»i. Deum cllc mhnitum,non habere vim infini- 
"iLu ’ * Um ‘ n videtur milii efle 

vuLmtofut petitio principij : nam Aduerfarij contrarium 
rt ftiHufiM. dicunt : nos vno qui in fubflancia conclu- 
Ironis quoad negandam infinitatem cum eo 
conucnimusj dicimus illud concrct^n otfcnfx 


Dei hac de caufia clfc finitum , quia nullam 
partem includit infinitam ; cum autem hoc 
neget Cardinalis Lugo, oportet vt fateatur 
quidquid intendit P.Hurtadus , illam lcilicet rf* ** ':.*"^ 
offcnlam effe infinitam. Vides ergo ex diuer-y # "Jjj 
fiffimis capitibus probari , miniis bene ne- D*at mi 
gari eo caiu ,quo Deus non clfct , putaretur tffn, 
tamen exiftere , offcnlam clfc talem , qualis 
de fa<fto cft ; ctiamli forte per accidens non 
effet , qui eam puniret , & odio debito profe- 
qucrctur.Idcoque abfolutc & de malitia Se de 
oficnfa eodem omnino modo difeurrendum 
puto. 

Iam facile erit explicare illa argumenta qua: oiitOk 

f »ro aduerfa parte funt addu&a ad calum il- ' r * 
um , quod lcilicet fi ego putans me dare eo- 
bphum Regi, illum darnn famulo Regis, non i4f/ ltl 
ccnfcrcr dignus tanto odiocius famuli , quiun Rrgifil i 4 - 
cllem dignus odio Regis, li rcucri» Regem of- 'f' ,x tTf9r€ 
fcndilfcm. Facile rcfpondco^nc non oficndilfe tam 

tunc famulum, quia ego ignorabam illum cf* „ # 

fc; quid ergo mirum, fi apuJ illum nullam cui- *»**•!# ***• 
pam habcam, &r confequcntcr fi ille non pol - V* **■ 
fit tanto odio me profequi i licet aiiicm apud 
famulum non fim meritus tantum odium, lum blatit er 
tamai illud meritus apud ludicem Rcipubli- JUfaru 
ex , & Caput natura: rationalis , & apud Re- r4 '** 
getn , quem volebam offendere •, vnde eo cafu 57 
tantum odium mererer apu l Rdgcm, quan tum 
fi Tcucra ipfi immediatt dedifibra abpUa : pa- 
ri modo licet apud illum Deum minorem qui 
tale , de ignatatum a mc.non mererer eo cafu 
tantum odium , imi» nullum proprie , quia 
ipfum non offendi, fi ( vt fopponimus) illum 
ignoraui ; quatenus tamen ille tunc cllct Ca- 
put Rcipublicx , & ad cum pertineret od» 
habere. Se punire delicia iuxta magnitudinem 
illorum , non qux funt fada proprie contra 
ipfum , fcd contra alium , pollet me profequi 
tanto odio,fi ipfc illud pollet habere ; quanto 
me polfet profequi alter ludcx, lcu alter Deus 
altior , quem volui re ipfa offendere. Vbi duo 
valde diuerla videntur eo argumcnto,cui re- tn ^ 
lpondeo , confundi in vnum i primum cft, A^mta*. 
offenfam clfc contra illum minorem Deum; 
alterum cft , illum polfcmcodio habere ob 
ofienlam contra alterum a me mente conce- 
ptum commillam. Ollcndo diucrfitatem eam .<* 
manifefto exemploobuio : Occidit quis Pon- J ' 
tificcm vt talem re ipfa cognitum ; iam Pon- 
tifex non poteft odio habere occiforcm , qu‘a 
non exiftit ; at poteft illum odio habere vel 
fcquens Ponti fex, vel qui Sede vacante guber- 
nat, Se punit delida, & quidem tunc, cum in 
(ementia Cardinalis Lugo re ipfa fuerit tota 
malitia oficnCr ; quia reucta erat Papa ille qui 
cft occifus ; debet tunc ex parte rei clfc digni- 
us ad tantum odium , quantum clfc pollet 
in ipfo occifo Se oficnfo ; ergo illo odio po- 
teft talem hominem profequi fequens Pon- 
tifex ‘, vel V iccfgercns ; & tamen neque con- 4liai t/ljm 
tra Vicefgcrentein fuit ea offcnfa re ipfa; ergo 
ea duo , cllc me dignum tanto odio Petri, Se, M [ tm j ^ 
me offcndillc proprie Pccmgi » funt diftinda fn) ptttam 
valde ;& non valet argumentum ab vno a 
aliud. 

Hinc autem rciicirurca ratio quafi a prio- 
ri, quikl titulus ille ad rationabilem indigna- Rnkiu* rt - 
tionem detur ob propriam defenfionem con- •" A **”f*- 
tra impudentiam Se infolentjara Aduerfario- ^ 
rum ; dicimus enim Primi , contrarium om- ' * 


Difp.4. An fuerit ncceffaru Incarnatio , &c. Sed. i . 45 


ftufio. 


imi^nttitnit nino xrideri certum > quia iUc titulus maximi 
fracta do- datur in Capite Rcipublicx ad vindicandas 
fubditorum iniurias , non in quolibet ad pro- 
prias ; alioquin fi , ve in exemplo polito , ego 
collo e vita per meam iniuriam iptum iniuria- 
tum , cum iam ille non pofllt me odio vljo 
liabcrc , ceteri veri in me longe minus ius 
habeant , fcqucrctur me tunc ( loquor intra 
Colam R-cmpublicam rationalem , & fcctu do 
iam Deum ) longe minori odio cllc dignum, 
quam fi non occidi liem alterum , fcd rcli- 
quiifem cum in vita , vt me pollet odio ha- 
bere : hoc autem quis non iudicet plane cllc 
ab turdum ! Conftee ergo , cciamfi ceteri, qui 
non funt Caput Rcipublicx rationalis , Se 
ad quos non fpedat punire delicia in alios 
cominilla , non polluit iuxta dida me tanto 


odio profequi , ficut nec poliunt vllam per- 
nam infligere , attamen ipfum Iudicem Rci- 
publicx , ctiamfi ipfe in re non fit immedia- 
te ixfus , polle me odio habere non prxei- 
sc quia eilct oflcnfa cominilla contra ipfura, 
fed quia id meretur oflcnfa cominilla contra 
Regem , cfto non tetigerim Regem , fcd er- 
raucrim ; ficut Pnetor poteft me occiforem 
Regis puuirc grauius , qu.im fi contra ipCum 
Prxtorcm pcccalfcm. Et de hoc pundo latis, 
quia mihi videtur valde certum ; vnde circa 
omnia argumenta Patris Hurtadi conclu- 
do nullam probari infinitatem , quia Deus 
habet fc cxtrinfecc rcfpcdu peccati de offen- 
fx , nullo ver 6 modo vt pars illius-, ac proinde 
non refundam in illam quidquam de infinitate 
Dei. 


fi* rfirft AArft 4V 1 i$» Jfi 

DISPVTATIO aVARTA. 

An fuerit neceffaria Incarnatio ad fatu faciendum de condigno 
pro peccato mortali. 


I V M pnrcedcnti difpuutione often- 
J» tum ptf derimus , peccatura mortale non cllc 

(impliciter infinitum , idcoquc exeo 
Utirfafodl c# P‘ tc non repugnare ei fieri fatis per opera 
4 4r , ’ purx crcaturx , quantumuis hxc line finita , 
P*fit, aut , an oportet iam inquircrc.an abfolutc ea faris fa- 
ftpugntt , &i<> xqualis creata repugnet i Se vnde ea rc- 

lafnuat ptc. P u g nant i a dcfuincnda fit. Prius tamen quam 
orni ucn beni viarius peream , obferuo Rcccnriores quol- 
oxpktAtA u dam minus oene confidende , quid infinitas 
*■*■/*— peccati fupra reieda fignificarct ; dixerunt 
hm* 1 "* 1 ' cn * m * ct i Jun l* M concederetur, non proptcrca 
fore incompcnfabilc peccatum a pura creatu- 
ra ; quandoquidem , iuxta multorum fenten- 
tiam , etiam cl! poflibilis infinita gratia crea- 
ta , qux ei grauitati infinitx peccari poflit 
cquiualcrc.Dixi minus bene hxc doceri i Pri- 
mi , quia cllo concederetur ea gratia habitua- 
lis infinita , non tamen illa continuo augeret 
meritum infinite, cum ( vt inferi iis dicemus) k 
maiori gratia habituali non crclcat meritum. 
Secundo , quia hxc infinitas gratix & operis, 
ctiamfi infinite intcnli/non cft infinitas quafi 
fubftantialis , fcd cft tantum penes magis Se 
minus intra eamdem fpccicm ; oftcnfx autem 
malitia ponitur ab cis Auctoribus abfolutc Se 
«fTenrialitcr infinita,ac in altiori ordine ratio- 
ne Dei in ea offcnfa morali tar contenti . vt 
fupra ex ipfis vidimus : Deus autetn non ha - 
bet intcnfiuam , fcd clfcntialcm infinitatem; 
ergo compenfari non poteft ea infinitas pec- 
cati per folam infinitatem intcnfiuam gratix 
Se meritorum ( vt volucre hi Reeentiores. ) 
Conftet igitur bene intulifle confcqucntiam 
Auctores infinitatis. 

t Sed iam ad rem : Nomine purx crcaturx 

Nomine fura in prxfcnti intclligo non folum creaturam 
troatwt m fine peccato Se gratia , fiuc hxc fandificans 
foaftun quid Hucadiuuans fit ( vt Caictanus dixit debere 
mi igattu. | JlCC ||£gt) nec folum puram crcaturam,vt con- 
diftindam a creatura Deo vnita.vt ali) i con- 
trario voluerunt ; fcd vtroque modo cara acci- 
• pio : vtroque enim modo quxftio moucri in 
pccicuti poteft , ctiamfi in vn o fcnlu non fit 


tam difficilis , neque tanti momenri.quanti in 
alio : nam longe facilius oftendi poteft eam 
fatisfadionem non cadere in puram crcatu- 
ram,iuxta fenfum Laicum.qium in fecundo} 
ergo ve a facilioribus expeditis ad grauiora ve- 
niamus, fit. 

SECTIO PRIMA. 

de pura creatura in Prime femfn 
Caietant. 

C Ondufio fit : Omnino repugnat per ope- 3 
ra naturalia fine gratia fada Utisfien ad R*P»i»ot b* 
xqualitaeem pro peccato. In quo pundo fcio 
de vllo Audorcclailico qui contrarium f*n- ,** 
tiae : fi enim nec quidem per opera jfuperna- tufini • 
turalia ab homine iufto fada poteft facisfieri, trtAtmrA «4 
iuxta fere certam fenccntiam ; quanti minus ** m ^* ,4t j* 
a peccatore Se per opera naturalia : vnde in r> F 
Tridentino ScUionc 6. cap.a. Se j. Se Can.4. 
definiti r,non polle hominem vir*bus propriis 
a proprio peccato exire. Quod veri neque de kax"' 
potentia abfoluo id poftit neri, probat Ragu- p* Mtat is. 
la dilp. ». Dicendum Primi ; quia peccatum 
cft aucrfio a Deo vt fine fupcrnaturali , Se of- 
fenfio Dei finis fupcrnaturalis;ergo numquam 
fiet fatisfadio ablque conucriione ad Deum 
finem fupematuralcm , Se reftiturione dono- 
rum fupcrnaturalium. Hxc tamen ratio meo 
iudicio valde debilis eft : Primi , quia quod 9 
peccatum fit aucrfio vt fine fupernaturali,ha- 
bet multum de modo loquendi : vti enim ali- 
bi oftendi , nulla penitus cognitione habita 
de Deo vt fine fupcrnaturali poteft elfc pec- 
caram mortale ; ibi autem non cft vlla propria 
oflenfio Dei vt eft talis finis ;quia, vt fuppo- 
no ex materia de peccaris, circumflantia, qux 
cft omnino inuincibilitcr ignorata, non poteft 
dare adui illam malitiam. Secundi £ contra- 
rio , line vlla cognitione Dei vt finis fuperna- 
turalis poteft cllc amor Dei fuper omnia; iam 
ergo dcocrct oftendi , cur talis amor cfto non 
fit fupcrnaturalis , non fic tamen virtualiter 
couuerfw 


q£ Rot>. DeArriaga T ra&atus Di fnt $$ neciJS.tnrf.incam. 

cdmicr fio ad Deum fupctnaturalcm; ficut finC vrgeri amplius non poteft ; tum quia percudit 


vlla cognitione cius lupet naturalis peccatum 
e contrario clt viitualitcr aucrlioab eo tine. 


Secandi* , illa ratio idcb deficit , quia videtuf 
iupponcrc , nec per coudotutionem extrinfe- 
cain polle etiam diuinirus deleri peccatum ; 
* hoc autem omnino clfc talium fuse offendi 
Tomo 4. Melius ergo ea repugnantia proba- 
cur 01. his qutc diximus , attendentes etiam 
contritionem fupcrnaturalcm & amorem Dei 
l fuper omnia non dic lufticicmcsaJ aqualem 
fatis Iasion em pro mortali : de quo eo Tomo 
4.fu$c, & infra lurius agetur. 

4 Vtiumautem imperfecte falcem dici poflit 

Vitu>n im - per caopera naturalia farisficri, de quo dilpu- 
fnftui filti tanc hic nor,nulli,mihi videtur efie pura qux- 
ftt {j| 0 ^ nomine. Nam cum primum temei de* 

tled mus ab squalitate , in xqualitate pollu- 
•p tf-ifl idl mus-inucnifc infinitos prope gradus ; & veri* 
min.mt. iicgari re ipfa nequit , etiam illum qui pro 
millione offert creditori vnuin ducatum , la- 


Dt*m . crt. 
Ttn« 4. 


O Intibe 


tisfaccrc aliquo modo imperfecte ; imi id lo- 
cum haberet , ctiamfi infinitum clTet debi- 


tum ; quia aliquid ille dat quod vere placet 
creditori , licet exiguum Iit •, meliufquc cft 
quam nihil ; & idem in prxfcnti dicendum ; 
nam certum cft , licet impcrfc&iffimo modo, 
placCrc tamen Deo afhim naturalem amoris 
ipfius iuper omnia , Ce dolorem , quem con- 
ciperet homo propter fua peccata ; & in lioc 
fenfu, quia (ve probau imus fupra ) fatisfadlio 
qu i talis non exigit formalitcr fupernatura- 
litatcm , forrallc aliqua congraitas, valde ta- 
men exigua , poliet in cis operibus concedi 
in ordine ad remifiionem ; quamumuls in or- 
dine ad meritum gratior «Se gloria: ratione fu- 
pcrnaturalitatis nulla fit congruitas , iuxta 
alibi di&a in opere bono naturali, etiam elici- 
to ab homine iufto. Et de hac quxftionc de 
voce faris. 

SflmtM tbit. Contra prorcipuam vcrd.quod nequeat cllc 
g ig ca perfeda compcnfatio per opera natuialia, 
smert poliunt obiici aliqua ex conceptu amoris fu- 
•mn im er per omnia conuerlionis ad Daim,&c. qux 
€iurt(Unr *J quia communia lunt dilrftioni fupcrnaturali, 
r-t. ^ j n ca habent maiorem locum , illa 
remitto ad lorum, vbi offendi Tomo 4. eam 
non cllc .t qualem pro peccato; alia vero , qux 
magis propria funt puntti prxfcntis , breui- 
tcr erunt infinuanda. 

Primum ergo obiicittir : Creditor nihil ex 
iuflicia poteft amplius petere a dcbitorc,quam 
Crtditirmb-I q U0 j hic poteft ei reddere : atqui homo pcc- 
idiJtii- cacor non P° tc ^ Deo qtddcrc nifi opera natu- 
lt ftnn ralia;crgo hic fola poteft Deus ab eo exigere. 
4*4»-* fW Vnde Matthxi 1 H.vt iniuftus punitus cft ille 
iUefutU ud fcruiji , qui obligabat conferuum ad folucn- 
H*t atrum* ^ um v ^ tra *l uam poterat. Rcfpondco, hoc ar- 
tum ijl gumentum non clfc ad rem ; quia aliud cft di- 
ad rtm. ccrc, debitorem iam non amplius polfc facere, 

quam dare quod poteft, ac proinde iam de no- 
uo non committere vllum peccatum non 
foluendo amplius ; aliud cft , quod proptcrca 
foluat quantum debet. Primum cll verum, fe- 
cundum cft falfum : vnde eo cafu creditor 
non cft reftitutus in antiquum flatum , Icu, 
non cft ei reftitutum quantum fuerat ablatum. 
R tfyindrtar Ad confirmationem ex ca parabola dicimus, 
aa ..rfiw illum leniunt proptcrca rcprehcnfnm , tum 
utmm. quod debitor prontiferit lolutionem perita 
tantillum mora; in materia autem pecuniaria 


i 


conlcruum luunt ; ad quod nullum ius habe- 
bat ; tum quia non conlidcrauit iccum aliter 
'achim e «fortuno quarti ageret iplc. 

Verum hmc oritur fecunda obicdf io ; nam £ 
faltem in materia iniuriarum teneri videtur jtu tbi.au. 
quilibet deponere iram in alterum , quando luimiahm 
hic oftert quidquid poteft; ergo eodem modo 
Dais tenebitur condonare iniuriam illi ho- 
mini, qui fecerit quidquid j'oteft incompcn- ,f„i U cd 
(arionem iniurix. Rclpondcnt nonnulli, id . 
verum cfle in hominibus qui lege mifericor- 
dLr obligamur , Deum vero non teneri cis x*!l* di$*. 
Icgibus.Hxc difparitas non cft vlfus momen- tuas, 
ti',quia aliud cft loqui de Deo vt habente 
fupremum dominium in homines ; ex quo ca- 
pite haud dubie poteft ille aliter fc gerere 
cum fuis debitoribus, quam homo cum homi- 
ne; & in hoc fenfu admitto hunc homines 
obligari lege mifcricordix , Deum vero non; 
aliud autetn cft loqui de iufe Dei in homi- 
nem pnrcisc ratione offcnfx : Ce in hoc fenfu 
dico camdcm cllc rationem ( excepta diuerff- 
tateex magnitudine defumpu) in iurc Dei 
rcfpc&u oricndcncis , & in iurc meo refpcdlu 
etiam offendentis ; idem inquam ius quoad 
vim petendi fatisfa<ftionan,&c. Non loquor 
edam de iurc, quod Deus habet tamquam Lc- 
giflator ad puniendum reum ratione dcli&i; 
nam hoc ius admittimus non cxcingui rn Deo, 
ac proinde polle hominem torqueri in xter- 
num quamdiu non latisfccerit ; at interim 
videtur debere illi remittere oflcnfam quo- 
ad odium & inimicitiam ; ca ergo folutionc 
omilfa. 

Aduertenium , hominem, dum a&ucom- 7 
mittit peccatum, haberi odio i l)co;quia veri Vucanum 
id meretur iuxta illud Sapicntis:0<//o funt Deu , q*^ 
itnftut & impietM e nu. V bi valde difplicct Pa- ^ f **’ 1 
ter Ragufa,qui dlfput. $.§.Rci$ondeo crgt.pxx- ud am Dii jj 
cisc in Deo illud admittit odium, quod fit vo- «r ui txflitet 
lutitas inferendi malum homini, vel fubtra- 
hendi. bonum; neque quoad atfcdum inter- 
num vllum aliud odium concedit : difplicct Difflieu htt 
inquam , quia Deus vere Se realitcr habet *xfUtati*. 
odium inimicitix in peccatorem ; & quidem 
longi aliud qu ira fit voluntas inferendi ma- 
lum ; nam fi iufttun , aut laltcm non peccato- 
rem torqueret panis xternis ( vt fieri polle 
diuinitm communis fcntcntia docet , qux fal- 
tem debet ve probabilis admitti pro prxfenti 
pundfo) haberet tunc voluntatem inferendi 
malum et homini , Ce quidem idem malum 
quod nunc infert peccatori; ac proinde ex hac 
pane illa voluntas clfcc eadem ctux nunc;nul- 
iatenus tamen homoillcodlo habcrctura Deo 
vt inimicus ; ergo negari non poteft in affeci u 
interno aliquid vitra eam volitionem infe- 
rendi malum : id quod miror ab hoc Au&ore 
non fiiille confidcratuin : habet autem maio- 
rem vim in ipfo peccato aduali ;quia pro eo 
inflanti fine dubio Deus odio habet peccato- 
rem^ tamen tunc non habet vllam volunta- 
tem illi inferendi malum ; nam voluntas non 
dandi illi auxilium cfticax,icu congruum.qua- 
tenus cft prxeise negatio fortioris auxilij, 
etiam datur in Deo rcfpc&u hominis dor- 
mientis & diftradli , quem tamen non ideo 
odio profequitur : quatenus item confiderari 
ca vuiunus poteft vt poiiciuc volens auxilium 
illud , potius cft fauor quam odium ; quia cft 
• voluntas 




I 


•ii 


: 


« 


Di(p 4 An futri: nccejfarin Incarnatio t Sc£t 

voluntas faciendi beneficium aliquod , licer aliunde quxrcnda folutio. 
non tantum, quantum fi daret aliud auxilium. 


47 


Deinde ilU eadem numero voluntas potuit 
etiam manere, cai'u quo homo ille pro fua li- 
bertate fuillcc confcnfurus ei auxilio j tunc 
aurem non p-oilet ea habere rationem odij ini- 
micitix in hominem , ergo neque iam ; quia 
non poteft vna cade^que volunus manens, 
etiam ratione noftra v in fc omnino immuta- 
ta.iam confidcrari vt vera inimicitia , iam ve 
amicitia. 

g Secundi oftcndoclatiiis, admittendam efle 

JUU tjl v *. v °l u ntatcm diucrfam odij in peccatorem a 
bmuiin Dn voluntate immittendi malura;quia (vt omnes 
tffahA mn. concedunt ) poteft Deus omnem omnino vo- 
tmr ‘" lunutcm puniendi hominem impedire, & non 
proptcrca delinet, illi cllc oftcnfus , Se cum 
vero odio inimicitiae profequi. Conflet igitur 
non polle de hoc pundo dubitari. 
fUudfit illud Quid autem iit illud odium , non ell valde 
•uium. difficile explicatu : cft enim difpl icentia & 
aucrlio quxdam Diuinaab eo homine ratio- 
ne peccati , quo fc homo ille def<xdauic,3c 
Mtfytuditur reddidit eo odio digniffimum. Hinc ad rem 
n °Hnn» dicimus, eo ipfoquhd homo liuc ex 
,r 4 * negligentia , iiue ex impotentia non dat Deo 
fotisfodionem lufficicntcm , eo ipfo non tol- 
lere a fc eam maculam quam habebat, ac pro- 
inde manere dignum eo odio,‘quo fuit dignus 
quando pcccautt ; neque obeli, quhd iam am- 
plius non poffit : etenim tunc non odio habe- 
tur ob id quod iam non potcft.fedob id quod 
potuit, de nondum abftulit. Quod vero dice- 
batur dp homine non vrget > quia etiam offen- 
fus poteft habere eam dilpliccntiam in altero 
quamdiu pro illa libi alter non fatisfcccric. 
V idequx dixi Tomo 4-agcns quo fcnfu liceat 
inimicos odio haberc;& quomodo intclligcn- 
da fit obligatio qu.r communiter dicitur cllc 
ad condonandas iniurias proprias i inde enim 
conflabit clare , quid ad confcquemiam ex 
. homine ad Deum hc dicendis, Se in quo fit pa- 

ritas, in quo ver6 habeat locum aliqua diucr- 
• fius : nam folutio quam hic Ragufa adfert, 
quia ( vt vidimus) fupponit non polle in Deo 
aliud cllc odium , quam voluntatem infligen- 
di malum, mihi omnino difplicct. 

9 Contra tamen adhuc Tcftih poteft obiici: 
obitOit ut In moralibus volunus pro fodio ipfo reputa- 
ti* ttoirneS. tur apud Dcuiu ; quia ( vt diximus fuo loco) 
tlmfitntm \ cxtcr j or non addic vllunv valorem lupra 

rutA^w:s. v olit innem interiorem vergo qui quantum cft 
r«r fn fido cx l* c vult efficaciter omnem folutionem nc- 
ufMiuut. cellariam Se fatisfodionem Deo offerre, iam 
eo ipfodcbebitjscrindc extinguere debitum, 
ac fi re ipfo eoum illam fotisfodionem obtu- 

lurcc. 

V ' i *‘ ^ a g u ^ a f ■ Oiiicits Scairuie t relidis aliis ob- 

fAfmmtjf** icdlionibus , Primh videtur fupponcr e folfura 
quid txttrn» clTe.adionem externam non addere aliquidde 
ulli» mhii mcrito.Vcrum quia nos iddiligenter Tomo j. 
mJd,t * 4 mt ' difcuflimus , Se veriffitnam cllc oftendimus 

tuum. . 

Nt» ftndtt cam communem Icntentiam , non putamus 
sbh» ( q Ul . in prxfcnti amplius h.Trcndum.Oblcruandum 
/*»•'»< dijfi. tamen ell , ab ea dodrina non pendere prx- 
lentem difficultatem ; nam ctn concedatur 
aliquid addere cam adionem , non poteft ta- 
men illud efle tam multum , quantum vo- 
litso naturalis dandi , quod ad fc attinet , fo- 
tisfodlionem Cluilii diftac ab ipfo focisfodio- 
ne Chr.lt i > ergo quidquid de ea dodrina iit. 


Secundo ergo , aliis folutionibus relidis, j 0 
dicit cam dodrinam,quod voluntas reputetur AU* f. 7U-' 
pro opere ipfo volito, tunc folum habere lo- i*{*[tlutit. 
cum,quando illa eadem voluntas habet totam 
perfcdioncm Se integritatem requifium ad 
meritum,& obicdum folum dccft in rc.Quod 
fi dixcris,eo ipfo quhd volunus reputetur pro 
fado,iam omnia hxc includi in ea ipfo volun- 
tate illa omnia habendi;rcfpondcbit,non polle 
hanc reflexam voluntatem cllc meliorem 
quam fit ipfo dircdatli ergo direda,quia caret 
ea ceru intcnlionc, pcrfcdionc,&c.non fuffi- 
cit, multo minus fufnccrc videtur hxc reflexa. 

Hxc tamen folutio penitus definiit quod ad- Hu ftbniu 
mifit : etenim fi admittit volunutem repuuri dtfinut * d 

f >ro fodo , da me habere volunutem natura- , ' w * 

em quantum polium efficacem habendi fotis- 
fodionem Chrifti ; profedo cx parte rei voli- 
tx,id cft cx parte fatisfodionis Chrifti, quid- 
quid ad perfedain fotisfodionem ddiderari 
poteft, reperitur •, ergo fi voluntas illa haben- 
di xquiualct illi fatisfodioni , habebit apud 
Deum quidquid cft nccciforium ad fatisfa- 
cicndum perfede. Nec video quid hic faciat 
illud de intcgriu'te,&c. 

IdeA aliter rcfpondcndum ell, quando dici- 1 1 

tur volunutem reputari pro fodo , & apud ftnfii 
Deum tantum valere quintum ipfum opus,id vv»m fi t , 
intclligcndum relpcdu adionis cxternx,qux 
in fc non habet vllam nouam libertatem , Se j M atupud 
formalem honcftatcm. Volutas enim cfficacif- Dium. 
fima dandi pauperi clecmolynam,quxquc pu- 
re pute impeditur ab cxccutionc , c6 qu6d 
dum cam vult dare , nihil inuenit quod dee ; 
lix e inquam volunus cft tanti momenti apud 
Deum , quam fi re ipfo dedillet clccmolynam: 
eodem modo voluntas occidcndi.cx qua quis 
iaculatur in hoftem , non redditur miniis ma- 
la cx eo quod erret in idu , quam fi re ipfo 
tetigi fic^ In his ergo Se limilibus habet lo- 
cum principium illud in obicdione alfiim- 
ptum. At quando obicdum volitum eft alius 
adus voluntatis habens in fe formalem honc- 
ftatcm Se liberutem , tunc negamus adum 
imperantem cllc xqualis valoris cum ilio: 
etenim volunus amandi Deum non cft tara 
bona quam amor ipfcjncque voluntas haben- 
di contritionem eft contritio, nec voluntas ha- 
bendi omnes adus virtutum xquiuaiet adi- 
bus omnibus virtutum. Ratio a priori cft. Se ^ 
quidem ( ve ftatim dicemus ) generalis um ad * T,lri ' 
adus hos , quam ad priores , qu&d obicdum 
non refundat eoum fuam honcftarcm in adus: 
vnde amor Dei non cft tam bonus quam ipfe fi Mtm i» 
Deus, neque amor AnecU, hominis, &c.tan- ullum. 
tus, quantus Angelus, homo, Scc. quid ergo 
mirum , fi reflexus amor contritionis non fit 
tam bonus quam contritio * multo autem ma- 
gis id habet locum in cavolicione habendi 
fotisfodionem Chrifti, qux iinpctfediorfine 
dubio cft iofafotisfodione. Dixi autem hanc 1 1 
ntionem habere etiam locum in adu vtro- 
que tam imperante adioncmcxtcmam.quam* 
in imperante internam , quia etiam ea volitio 
fmperans clcemofynam non eft tam bona 
quam clccmofyna ipfo in fuo gencre:fuo enim 
loco dixi , in clccmofyna exteriore confidera- 
ri debere boniutem phyficam , fcu vtiliutem 
phyficain , quam adfert Reipublicx rationa- 
li i ratione cius adus illam deemofynam 




i 




48 Rod.de Arriaga T ra&atus De fine & nectfi.myfi. Ineam. 


Numanam 
aBiemt inte- 
ritui ad- 
aqua m (nam 
txttmnm ll>- 
iteium 1« tar 
tum tini 
vtl mati , 
quid ftr 
aihu ix titia* 
tu adfmut 
Kiifnihea 
raiunaii. 


amans cfl in fe honeftus v ficut c contrario in 
homicidio debet conlidcrari damnum phyfi- 
cum quod adfcic Rcipublica rationali , Se ra- 
tione cuius voluntas occidendi cil mala intrin- 
fecc. In hac bonitate & malitia numquam 
aftiones interiores adaquant etiam fuum ae- 
ternum obicdum , idcoquc dixi habere etiam 
ibi locum rationem a priori H me allatam, 
quid adlus numquam tantam habeat Bonita- 
tem quantam obiedum ; quia reucra non ell 
tam nociua Rcipublica voluntas occidendi 
proximum v.g.quam i pia occiiio; ficut e con- 
trario non cft tam proficua Rcipublicr vo- 
luntas dandi elecmofynam , quam re ipfa Iit 
ipfa clcemofyna.Cumquo tamen ftat,vt quia 
na adliones externae non funt formali ter li- 
bera: , neque funt atlus voluntatis , idci non 
habeant de formali malitia Se merito quid- 
quam^ac proinde non mirum fi in eo genere 
nihil addant fupra adus internos. At quan- 
do a&us imperatus habet ipfc formalem bo- 
nitatcm.quia eft a&us voluntatis, vti contri- 
tio volita , fatisfa&ioChriili volita,&c.tunc, 
quia obie£hun adus , a quo amatur, non dat 
totum , quod habet in luo genere , Se genus 
cius obicdi ell intra bonitatem formalem» 
dare confiat , quomodo adus reflexus illum 
adum,fcu illud obicdum imperans non aqui- 
ualcat ei adui volito , ac proinde quomodo 
— volitio naturalis aut fupcrnaturalis exhiben- 
di Deo fatisfadionem Chrifti non reputetur 
apud Deum pro ea fatisfadkme. Et latis de 
adu naturali. 

SECTIO II. 

Proponitur communis & veru fent entia 
arcu alium Jupernatura/em , & 
examinatur ratio Patrii 
Faftjuez, pro illa. 

13 TjTfi Aureolus, Paludanus, Alcxander,Ri- 
SmtntiM XLchardus, Caictanus , Sotus , Vega Se alij 
apud Patrem Vafquez dil‘put.a. nuin.1. Se 
?*Mt* grana apudSuarcz difput.4. fcd. 7 . putaucrint polle 
batimaU i: purum hominem tanta gratia habituali dona- 
na»i , rrfti ri,vtpcr illam ofterat Deo condignam fatis- 
m*t*h aiu fadionem pro moruli alieno •, imi nonnul- 
oat."*' ^ cx pro proprio mortali pof- 

fc quem fatisfacere de condigno alTcruerinc, 
eo quod non videatur ncccllaria infinita fa- 
ti sfadio hominis Dei * de quo fundamento 
infra ; ctfi inquam id pauci hi citati docue- 
rint i 

Communis tamen inter reliquos Scholafii- 
cos lententia , Se qua maximum in Patribus 
__ habet fundamentum (quidquid alij in contra- 
j , 4 ua dina. tium dixerint , contendentes lahcfadarc ea 
iant nsn f-f, Patrum tclhmoma ; contra hos tamen infra 
diiondign» fpccialitcr difputabo tradans quxftioncm de 
*iu"tuaie mcr * to condigno remidionis peccati ) docet, 
manati puram creaturam quacumque gratia ornaum 
non polle fatisfaccrcde condigno pro morta- 
4 i : Audores Se tcftimonia Patrum pro illa 
videantur apud Vafquez fu^r&cap. a. & apud 
Suarcz etiam fupra. Dilficultasautcm prxei- 
pua cfi in folida huius lententia* probatione, 
per quam eo ,ipfo rciicicntur priores Audo- 


- i&y 


fmiimta , 
inanium 
qnarumqm 


SVBSECTIO I. 

Proponitur ratio Patris Fafquek, & da* 
priores eius impugnationes . 

P Ater Vafquez ea citata difput. cap.j. im- 
pugnatis aliorum rationibus ait.hominem 
per mortale promeritum cllc , ne fibi detur 
auxilium vllum congruum ad bene operan- 
dum i hoc autem debitum ait oportere illi nc- 
ccrtariO prius remitti gratis, Ii operaturus ell; 
vnde infert : Ergo non poteft per vllum opus 
bonum peccator fatisfaccre pro hoc debito 
iam dlentialiccr prius condonato ante bonum 
illud opur,nam fi bene operatur, ergo dedit ei 
Deus auxilium congruum , quod tamen non 
tenebatur illi dare *, quia ante illud opus cum 
fit primum , nullum pra celfic quo homo ille 
potuerit mereri illud auxilium ; ergo non po- 
tcft homo fatisfaccre ad aqualitaiem pro de- 
bito cx peccato contrado , ergo neque pro 
fuo peccato. Supponit in hac dodrina Pater 
Valquczadum contritionis dic condignum 
pro remiflione culpa & perna acerna , imO 
cllc formalem fanclitatcm anima. De quo 
nos fosc Tomo 4. Eamdem ftntentiam tenet 
Gafpar Hurtadus , per omnia fccutus fuum 
profcllorcm Vafquez dil*p. 1 .a num. $6. ad 6 j . 

Sententia hac mcrico difplicuit omnibus 
fere Rccencioribus; Primi», quia cx illa fcqui- 
cur, nec quidem Chrifium Dominum fatisfe- 
ciflc de condigno pro nofiris peccatis \ nam 
per peccatum fadi fumus indigni non folum 
auxiliis congruis fcu efficacibus ad bene ope- 
randum, fcd multo maxime , ne daretur nobis 
redemptor , qui pro nobis iatisfaccrct > aequi 
Chriftus Dominus non potuit pro hoc debito 
fatisfaccre : iam enim ipfc lupponitur datus 
in redemptorem antequam faciat vllum opus, 
per quod nos redimat i ficut in nobis fuppo- 
nitur auxilium ante opus , quo portemus fa- 
tisfaccrc vergo nOn potuit lac is facere pro toto 
debito contrado ex peccato •, ergo nec fimpli- 
citct fatisfaccre de condigno pro peccatis no- 
ftrisfiuxtadifcurfun» Patris Valquez. 

Rclpondcri ferte pollet PrimO , peccatum 
meum v.g. non mereri negationes auxiliorum 
in aliis ad fatisfacicndum pro me,fcdfolam ne- 
gationem auxiliorum mihi dandorum.Contra 
tamen , quia fi mortale meruit negationem 
auxiliorum in me peccante , eo quod hac 
auxilia funt per fe mihi indebita , Se per pec- 
catum reddidi me illis indignum profc&i 
multo magis me reddidi indignum per idem 
peccatum , ne mihi daretur redemptor , quia 
hoc longe maius bonum meum ell , Se mi- 
nus aiioquin mihi debitum , quam propria 
auxilia ad operandum : hac enim quodammo- 
do videmur pullulare cx debito natura cleua- 
rx ad ordinem gratia \ ac habere redempto- 
rem nullo modo debetur ei clcuationi ; ergo 
fi ea qua mihi debebantur quodammodO 
amili per peccatum , mulco magis qua nul- 
lo modo debebamur. Se erant maiora mea be- 
neficia. 

Rcfpondcbitur forti Secundi , potui Ifc 
Cluilium mitti ob alium finem difiinclam a 
redemptione ; ipium autem eunt ex libertate 
fua propria obtinuille vt poflct clle redem- 
ptor peccatoris : quo cafu nihil videtur con- 
donatum 



'S :i* 

D.filurt em. 
nitni mnitl 

A*"®* 

na. 




1 6 

Rffrnfiialia 
ex}uiani ad- 
tqaatd (Jni . 
fit fn fieiM- 
u faitrfdtiit- 


/ 


Di(p 4. An fuerit neccjfaita Incarnatio , (fc. Sc&.i.' 


a»* 


>7 

Ceu * 4 {f. 
tunat tjfi,*. 
tiltr. 


Centra p. 
ItyfMC 
fnrt i,. n 1 / 
luti Mi j »4- 
1 i* habitu*; i, 
quam iUi M». 
ut tfe cr 
ftimcifmm 
& ttamium 


J 8 

fiju 

fjftrri dii/'*- 
tu Ml IH J1J. 
tis habituali 
*d hoe /na- 
tium. 
Ctntt*. 


'9 

Crntr* P. 
Caffarutn 


donatum pcccacorianccccdentct.fcd omnia per 
mcriuChxirti i quandoquidem ipfe Cbriftus 
luis meritis obtinuit ede rcdemptorcnv,crgo po- 
tuit fatis (acere de condigno. Sed contra Primo, 
quia de fado non habctHocum ea lolurio, prx- 
icttira in lententia ipfius Vafqucz , qui Incar- 
nationem primarii Se per fc in redemptionem 
humani generis volitam ellc ccnfct;crgo Chri- 
ftus non promeruit ve daretur nobis redem- 
ptor, fcd primo decretus cft vt redemptor; ergo 
aam iuppoluit remiilum debitum noftrum de 
carentia redemptoris; Se tamen de fado ex fen- 
tentia omnium fatisfccit Chriftusad xqualita- 
tein , & de condigno (impliciter Se abfolutc; 
ergo ad hanc iaristadiondtn non requiritur fa- 
risfaccrc pro omni debito contrado ex pccca- 
to;vcI (i hoc requiritur, non fatis faci e Cbriftus 
ad xqual itarem. 

Contra Secundi, quia ob quemcumque fi- 
nem milfus fuerit Cbriftus Dominus , certe 
quando voluit orare , vt poflic ellc redemptor 
nofter, debuit Deus illi dare auxilium ad calem 
adum,& quidem ex prxuifionci quod ii darer, 
nos dlcmus habituri redemptorem ; ago cim 
alioqui ellemus fadi indigni redemptore, fui- 
mus etiam tadti indigni,nc Deus Chrifto daret 
auxilium congruum ad hoc,vt vellet efle nofter 
redemptonergo debuit Deus nrccflario hoc de- 
bitum prius remittere!, dum fci licet dedit auxi- 
lium illud Chrifto*, a quo vidit lccucuram no- 
fham redemptionem. 

Secundo principaliter arguracntpr contra P. 
Vafqucz , quia ciim alibi U*pc doceat gratiam 
habitualem ellc principium adus contritionis, 
&: priorem natura illo , Se tam en ipfam gra- 
tiam habitualem cctileat cadere lub meritum 
ciuscqntririonis ; eodem modo deberet dicere, 
auxilium congruum ,ctfi prxccd.it adum con- 
tritionis, polle tamen cadere fub meritum illius; 
Se confcqucnter actum contritionis polle mere- 
ri quidquid demeruent peccatum. 

Kcfpondcbit forte, gratiam habitualem non 
c(fc ex natura fua Se clfcntialitcr priorem adu 
contritionis ) nam laltcm diuinitus hic poteft 
fieri fine gratia ; auxilium autem cflcnaaKtcr 
prxcederc onuicm adum bonum, i Jcoquc hoc 
non polle cadere fub meritum , fccus gratiam. 
Sed contra , quia lute difparitas ad pandum 
prxfcns nulla penitus cft : It enim id quod de 
fado prxcedit meritum , poteft cadere de fado 
fub mcritum;ergoctfi auxilium prxccdat opus, 
non fcquctur, illud non polle cadere fub meri- 
tum operis ; quod enim vnum clfcntialitcr prx- 
ccdat, aliud veri» non , parum aut nihil omnino 
facit ad prx fontem cafum.in qno ambo prxee- 
dunt;& confcqucnter vel ambo cadent de fado 
fub meritum, vel neutrum ; quia non poliunt 
dux caullie efle fibi inuican caullx faltem in 
eodem genere : etiam in fententia P. Vafqucz *■ 
non folum ea caulla , qux cilcntialitcr cft prioi 
altera , non poteft ab illa produci , Icd nec illa 
qux ex fc non cft pripr.fcd tantum hic de nunc; 
vnde ignis A producens ignem B,cftodtu riitus 
potuerit clfc potentior igne B hic Se nunc; ta- 
men quando producit ignem B,& cft eo prior, 
non poteft fimul Se fcmcl ctle cfledus ignis B : 
quoJ argumentum vrli cciam Tomo j. agens " 
de adu contritionis. 

Idem confirmo ad hominem contra Patrem 
.Gafparum Hurtadum , qui c&mobicci liet fibi 
gratiam vt inhxrcntcm in anima cflcprinci- 
Ttmm K 1 * 


49 


pium adns contritionis , idcoquc prius pecca- Huttaium 
tum remitti quam fit contritio ; vndc tlocrius 'x/bumum , 
infertur , per contritionem non polle de fad» I"”******' 
rcmitti peccatum; relpondct dilpuc.a.nunj.4j. djnafatuJ*. 
Hciamli contritio in ucniat iam remiilum pecca-^(# p» » fn- 
tum quoad culpam Se oftcnfam , idcoquc ipfa * J,t P n "‘ ,f * 
contritio illud non expellat de ftido.nihilomi- 
nus perfedam Contritionem ellc etiam de fado 
farisfadionem pro eo peccato ; quia ex lua na- 
tura cft forma lufHcicns ad illud expellendum; 

& per accidens eft.quod non expcllatsquta iam 
fupponitur cxpulfuro.Hxc ille; ex quibas effi- Ctn,r * 
cacitct ego argumentor contra ipiurn : Nam fi 
rei iam fadx,& in quam adu non infiuic con- 
tritio , poteft. tamen illa contritio dici caulla ea 
pnccifa rationc.quod ex fc cft condigna ad eam 
caui!andam,dc re ipfa caullallct.it non inuenif- 
fet cauflatam ; profedo eodem omnino iurc ea- 
dem contritio debebit dici caulla fcu (atisfadio 
pro debito carendi hoc auxilio; nam quantum- 
uis iam inucniat condonatum illud debitum, 
cft tamen ex fc xqualiflinw illi,& lufticient illi - 
nu ad illud merendum , nili iam ante rcmilfiim 
cilet : ratio autem adualis lacisfadionis iuxti 
prxdidam folutionem non defumitur nili ex 
xqualicate inter vnum Se alterum, quidquid fit 
de antecedentia. 

Aduerco , dodrinam Patris Huttadi, ex qua 
nunc argumentatus lum , fallam omnino ellc Fsi ‘* 
abfoluettquia repugnat in tcrminis.vt fi iam de 
fado homo,v.g. Petrus, cft occifus ; dicatur ta- Hurudls 
men adu vere occidi per vulnus quod deinde 
ei infcrtur*,dica;ur inquam occidi ea prxeifa ra- 
tione , quod illud vulnus fit natura fua fuffi- 
cicns ad occidendum , fi non inuenillct homi- 
nem occilunt^c quod per accidens fit, quod il- 
lum mortuum inucniat. V ndc colligo abfoluce 
loquendo, Ii iam peccatum cft annihila tttm ante 
aduentum contritionis, repugnare, illud per co- 
cricioncm annihilari;quantumuis h.cc fit omni- 
no ex fc fulficicnsad illam annihibtioncm;alio- 
quin eadem ratione affirmare pollemus , etiam 
per fecundam Se tertiam contritionem , quam 
iuftus facit, remitti adu ei peccatum: quod cft 
fallHTinium.Proquo melius adhuc intclligcudo Pttr/lrei p»- 
a Jucrtc , cciamfi res politiua pollit cau liari per e ***'**{[*- 
fecundam caudam , ^c.pcr fecundam adioncin 
totalem tempore etiam pofteriorem ipfa rc t *Umumft- 
cauftata.quiatunceftentitas illa rcal sclledu^, « uum p- 
ad quam poflic illa a dio tcrminari;non polft ta r * 

men in ordine ad deftrudioncm eas duas cauf- 
fas totales admitti, fi dicatur iam prius tempore mt , Am ,n ni 
ea dcftrudio caullata : ratio cft.quia dcftrudio bu duplex 
cft cellatio ali influxu, qui imme .liate ante erat, **"i* 

Se pcrfcucrare debui liet , nili hxc cauda inter- 
ucnillcc ; ergo quando iam fupponitur res de- . 
ftruda , & additur repugnantia clfentialis ad 
hoc.vt illa continuctur;profcd&non poflumus 
ibi proprie aliquid de nouo.aducnicns conci 
ncrc,rationc cuius dicamusdari fecundam cauf- 
faliutan.fcu fecundam corruptionem illius rei. 
Dodrinaergo Patris Hurtadi.licct debeat iudi- 
cari omnino falfa , abfolutc tamen inprxfenri 
nobis vtilis cft.vt probemus inde ad hominem 
contra illum , polle pro auxilio priuS natura 
nobis dato ante contritionem, ipfam contritio- 
nem clfc adxqiutam farisfadionem ; idcoquc 
de fado adxquatc Se abfoluto polle hominem 
fatis facere pro toto debito peccati , fi vera cft 
explicatio Patris Vafqucz.quam Hurtadus ipfe 
etiam defendit. 

E SVBSE 


k 


j o Rod. DE Arrlaga T radiatus De fine & necefi.myft. Ineam. 


SVBSECTIO II. 

Viter tui reticitur e u doctrina. 


T Ertii» principaliter rciicitur Pater Vaf- 
< 


gyameae 1 quez a nonnullis, quia ( vt in materia ile 
Pani Gratia traditur contra ipfum ) homo etiam in 
r*rnenrtx r cccato exiftens poteft naturaliter multa bona 
iffim/tnun. °pcra ordinis naturx facere i ergo homo non 
ri«. meruit per peccatum carere auxiliis congruis 

ad bene operandum ; ergo Deus dans illi auxi- 
lium , non proptcrca remittit aliquid de debito 
peccati ; ergo ex hoc capite actus contritionis 
pete t clic adxquata latisfadio pro mortali. 
Kn vitr hae £ go ab impugnatione abftinco.quia rcfpondc- 
imfmmM»- JC Valqucz pollet , Deum femper condonare 
aliquid de debito peccati, quando dat peccatori 
auxilium ad bene opcrandum,ncc proptcrca fc- 
qui, naturaliter non Heri eam opcrationcraiccr- 
tum enim cft , non quamcumquc condonatio- 
nem debiti ex peccato contradi eilc fuperna- 
turalcm , aut ex meritis Chrifti;nam homo per 
mortale meretur, quantum cft cxfc ftatim vita 
priuari,& damnari in pcrpctuum;ficut homici- 
da nurctur ftatim puniri; non tamcn,proptcrei 
quod vita peccatoris paululum protranatur, cft 
aliquid fupernaturaie , aut ex meritis Chrifti; 
fcd proucnit ex Deo , qui non voluit vti tanto 
rigore iuftitix in ordine ad pernam, miraculose 
cum hominem i pio peccati momento madan- 
do , & ad inferos detrudendo i fcd cxpcdauic 
curium caullarum naturalium, Heue Iudex cx- 
pedae oportunam occaiioncm vt reus afficiatur 
luppliciu. 

11 Licet autem hoc tertium argumentum non 
JtfumtniS fit efficax, occafionc tamen iplius lic argumen- 
tfiUax emt-a tor clficacitcr contra Patrem Vafquez : Nullus 
‘ tJtennp^ab cn '* m vc l P^nitti vcLScholafticovum dixit,pcc- 
•mBaritari catorem ideo non polle al aqualitatem fatis fa- 
fanehfum cctc ; quia dum datur ei temonis aliquod vite 
/4mm poft peccatum, iam ei lupponitur condonatum 
tlctMi». debito peccati , nempe ne ftatim oc- 

cidatur , & damnetur. Etvtcx humanis argu- 
mentum clarius cuadat, pono hominem qui of- 
fendat Regem, & quantum cft ex fc meruit fta- 
tim extremo fupplicioaflicudiftcrtur tantillum 
exccutio •, inierim occurrit occafio , in qua vel 
Regem a mone liberando cum lummo peri- 
culo proprix vitx , vel alio modo exhibendo 
maximum aliquod obfcquium fatisfacit Regi 
ad xqualitatcm ; ( quod poflibile clfc fatetur 
iplcmcc Vafquez impugnans communem ratio- 
nem fententix communis; ) at in eo cafu iam 
fupponitur condonatum aliquid de debito illius 
oficiifaimcrcbatur enim reus illc.vt dixi,fhtim 
ahici fupnlicio;fada tamen cft illi gratia tantil- 
lum fupplicio dilato; certe nullus prudens in 
tali calu propter eam dilationem mortis dicet, 
iftum hominem non fatisfccilfe ad xqualira- 
tcm^rgo.eo quod poft peccatum nobis aliquid 
condonet Deus de ea perna non tam cito pu- 
niendo , & dando tempus &: auxilium ad bene 
operandum, non debet fatisfaclio noftrapoftca 
exhibita dici non clfc condigna , fialioquin ex 
fc tam bona cft & tam xftimabilis , quam ma- 
lum fuit peccatum pro quo ortertur.Qux ratio 
mihi videtur intentum dcmoijftrarc valde clfi- 
cacircr. 

1 5 Lt vt clarius appareat alienam clfc i mente 
omnium Patrum Se Thcologorym rationem 


Patris Vafquez, confirmo hoc argumentum te- AuSns m 
ftimonio Richardi a S. Vidorc lib.de Incama- AioLtrA A 
tione Vcrbicap.8. vbi hxc habet : MpUmtu- i 
dinttn .unem fatufiU torus oportuit tanta vt effiet ' | 

humiliatio tn rxpianon^tjuanra fuerat prafwnptio 
in prxuaruMiM/te ; rattonalu autem fui flantia 
Dem tenet furnnnem bonum , homo tmum ; quando 
ergo homo prafumpftt contra Deum, fati a eft elatio 
de imo adfnmmuth \opormit ergo vt humiliatio fie- • 
ret de j amnio ad imum ad expiat ion it r em edum. \ 
fcd hoc non potuit mf in aliqua m Trinitate per - 
fonarum. Hxc ille clegantcnquibus ortendit fc Kicharim . 
nec cogitallc quidem de condonatione debiti '*»?****<*•• 
partialis per donationem auxilij congrui, fcd 
pure pute de inxqualicatc adus pura* «catum: , 

cumoftcnfa Dci:& in eu md an lenium loquitur at lm enata > 
Anteimus aliique Patres.qui explicantes neccf- , *t wrA > ■** 
licatcm tanti Redemptoris , numquam ad eam 
confiderationem Patris Valqucz recurrerunt, 'fTtJ*?' 
fcd 1 em per ad magnicudinan pcccati/cu offen- 
fc, & aJ vilitatem creatura:. Qux ratio iuxta „ ^ 

fcntcnciamVafqucx nulla penitus cft:qu ia ipfc * ' ^ 

omnino admittit xqualem cllenoftram contri- 
tionem toti debito peccati, etiam illi debito ca- 
rendi auxilio: licet enim pro illo debito non 
poflit contritio re ipfa latisfaccrfiid tamen ne- 
quaquam proucnit ex dcfcdu coudignitaris& 
proportionis cum eo iuxta hunc Audoremifed 
quia contritio illa venit nimis tarJe ; iam enim 
fupponit illud debitum rcmillum : hoc autem 
cft plane contra mentem Patrum, qui maximi 
adhim illum , etiam poftquam iam exiftit ( vbi t- 

hnc dubio iam fupponunt datum auxilium pro 
illius cxiftcntiajvidcntur dicere, e ile impropor- 
tionatuin ad remiffionem offenfx. Se ad amici- 
tiam cum Deo prome reudamiid quod prxftan- 
dum erat ab eo adlu iam cxiftcncc. 

Confirmatur e contrario , quia quantumuis 24 

a&us cir« infiniti valoris;non tamen polfc pro- Confirmatae 
mereri auxilium pro fe.fcd illud deberet omni- i toniratit. 
no gratis a Deo concedi ;crgo in hoc pumfto 116 
promerendi illud auxilium pares omnino fune 
a&us finiti valocis.&a&us infinitm;&adUlud 
pmufbuin per accidens fc habet nniorvtrl minor 
illius valor. Atqui Patres Se Schobftici antiqui 
facis faci ion em Chrifti praei se requifiucrunt 
ob imgnitudincm valoris,^ ob aquiualentiam 
illius cum noftris operibus , non ob prxccdcn- 
tiam ante dationem auxilij, ergo non agebant de 
puntio illo promerendi auxilium ail fui cfte- 
dliohem,fcd de valorc & proportione cum reli- 
quis cftcdibus.qui prxftari polfcnt ab illis adi- 
busjportquam iam lupponuntur. produdi. Se 
conlequentcr poftquam fupponitur auxilium, 
quod cft cauda florum actuum. 

S V B S E C T I O III. 

Vltimo reticitur eu fententim. 

T Am hinc Quarti» idem confirmo, quia faltera 
Ico fcnfu Angelus Mtclucl v.g. potuillet 
Adamo promeret i auxilium congruum pro con- 
tritione, licut illud cft promeritus Chriftus; er- 
go ex hoc capite licet concedamus ipfum Se 
peccatorem non polfc latis facere pro fcipfo, 
laltcm id concedendum videtur punr creatu - 
rx ; hoc autem ipium Patribus repugnat , quia 
illi loquebamur Ixpc de Angelis oonis fatisfa- 
cicntibus pro hominibus , Se vniucrfaliccr de 
omni pura creatura. 


%wa Pater 
Vafiun.faUt 
eqtim ai • 

mmett , f*- 
•uxffe fr»fec~ 
tau Aiami 
fatiferi ah 
An[olo ali- 
?Mi auad ifi 
tuita foa- 
3 *i Pautr, 


Refpoiidtxi 


Difp. 4. An fuerit neceffarl. 

■QtiJ fn P. Rcfpondcri poteft cx codcin Audorc difp.4. 
v*fa**i p*f- cap.4. non polle puram creaturam pro altera 
fu rrftBJm. f at j s k ccrc> q U ia gratia habitualis & opera per 
illam dignificaca prxeise ordinantur ad meren- 
dum pro ipfo operante. Quod li dicas , polle 
Deum alicui dare gratiam intenfam infinite, 
qua mereatur Se Tibi & aliis, aut certe dari cx 
ordinatione Se pado Dei in ordine ad idem 
meritum pro alio > infurgit ; quia ordinatio Se 
padum Dei cft quid cxtrinlccum nature gra- 
ti*; vnde non immutat eius virtutem merendi: 
imenfio item , quia femper cft intra camdcm 
fpcciem , non poteft extrahere gratiam ad effe- 
dus fpecic diuerfos. 

2.6 V erum hxc folutio difplicec Prim^,quia fine 
T>ii}!nn t* vllo plane fundamento allcrir, naturam grati* 
fUmtu , 4«m cx f c i ta pnccisc ordinari ad merendum proprio 
f u kicfl 0l vc ncc Jiuinitus poflit ad contrarium 
impumntm{ oidman : quod enim de facto id prxeise pix- 
irutU dJmt • ftet, non fufficit,vc ideo dicamus cara dic na- 
tiudum ulti- tura fua ad hoc omnino cficntulitcr determi- 
r« tx udtutd naum . p otu j c cnimpcus,criamfi hxccllctin- 
1 ’ differens ad merendum vel pro fc vel pro alio, 

determinate camen velle vt de fado non mere- 
retur nili pro fc; quia non volebat Deus facere 
vllum hominem caput alterius in ordine ad 
meritum, fcd eam gloriam honiini Deo referua- 
re:fi autem potuit Deus id itafaccrc.vndcqux- 
fo conftat id non fcciflc ex lua libera voluntate, 
fcd , vt fi e dicam ,omnino ncceflitatum ? Vnde 
confcqucntcr non erit ratio ad id reducendum 
in naturam grati* potius quam in voluntatem 
C tufrmatur. Dci.Confimio : Homo cx gratia habituali me- 
retur aliis falcem de congruo auxilia fupematu- 
xalia;ergo natura grati* non cft coardata ad mc- 
cendum proprio 1 ubi edo v ncc dici poteft eam 
limitationem imcfligcndam de folo merito con- 
digno, non verb de congruo : hoc inquam non 
; ’ poteft dici ; nam fi fcmcl meritum congruum 

non repugnat refpcdu alterius ; profedo nec 
k repugnabit condignum, dununod6{vt dicemus 

ftacim)hxc condignitxs non occupetur inordi- 
ne ad fc,& aliunde reperiatur in adu illo* 

27 Secundo , quia licet concederemus gratiam 
ttdtd eftmo- ex natura fua clfc determinatam ad merendum 
d Jk ut 1 *d' P 10 ^ 0 pollet cx pado Dei ap- 

utid Dtiptf- P^ car * merendum alteri : qu* enim in hoc 
fu dfplwui repugnantia i Quod enim Vafqucz docet , pa- 
j/*im vww dum non inunutarc naturam grati*, duplici ter 
^thirZ**** 1 * P olc ^ ineclligi i Primo , vt padum non faciat 
*”* gratiam condignam & *qualcm pr*mio,fi an- 
tea ipfa non erat cx fc condigna Se xqualis : & 
in hoc fcnfu libenter eam propolitioncm ad- 
mitto. Secundo poteft ea propofitio ita incclli- 
gi,vc padum non poflit detenninare inter prx- 
txpUidtur. m j a xqualia hoc potius quiin illud. In hoc 
fcnfu eam propolitioncm omnino reiicio;vt pa- 
tet manifefte in humanis;nam licet valor vnius 
aurei v.g.non pendeae ex pado mercatorii ini- 
to cum emente, idcoque non poflit, etiam fi ipfc 
mercator vclit.pro vno aureo dari de condigno 
id quod valet ccntuni,aut mille aurcos;inccr res 
camcn,qu* prarcisi valent vnum aureum, quem 
ego mercatori offero , negari non poteft , quin 
voluntas mercatoris Se ementis poflit determi- 
nare rem vendendam; nec per hanc determina- 
tionem vel in minimo detrahitur de condigna 
' emptione.' Cum ergo quatuor gradus grati* 
v.g. dati Petro non operami fint ciuUdcm om- 
nino valoris , ac li darentur ipfimct Paulo ope- 
tami;poterit line dubio Deos tamquam mcrca- 
- Tentu VI. 


.1 Incarnatio, tfc. Sedt .1. ji 

tor habens apud fc merces grati* paciici cum 
Paulo offerente Deo meritum , fcu pecuniam, 
cfto illud meritum ordinetur ad dandam gra- 
tiam ipfi Paulo offerenti : poteft inquam cum 
Paulo pacifci,vt 1 oanni detur cagracia^ion ipfi 
Paulo : nam in genere moris idem cft , vc dixi, 
eam dare Paulo ac dare loanni. Confirmatur i 8 
cx humanis.vbi licet facinora, qu* ftienuuj mi- Ct*fi’ natur 
les in bello gerit , natura fua line ordinata ad ** *0'*’«* 
merendum v. g. Comitatum , aut Paronatum humMU - 
ipfimct miiiti;nullus tamen negabit, li ille velit 
cum Imperatote pacifci, vt Comitatus ille non 
fibi,fcd amico fuo donetur, licet requiratur ac- 
ceptatio Imperatoris ; eam tamen donationem 
cilc cx rigore iuftitix , fcu ad arqualitatctn.co- 
dem modo ac ii ipli militi concederetur ; quia 
prxmium conccftum idem cft , & pertona cui 
conceditur ciufdcm rationis ; (luppono vtrum- 
que cilc xqualiter in gratia Regis,&c.)crgo li- 
cet gratia habitualis ordinetur ad merendum 
ipfi homini , poterit tamen ex pado D ci,inca- 
da tamen rclida condigmutc , prxmium dari 
alteri perfonx, non ipfi operanti. Ratio a priori K"** *•'** 
poteft clfc , quia etiam tunc moraliccr loquen- 4 l n,n ' 
do ipfc operans ccnfetur prxmio affedtus, dum 
honorem alteri ad inftantiam propriam colla- 
tum reputat tamquam fuum ; licut redemptio 
noftra ad inftantiam operum Chrifti nobis con- 
cclla dicitur , Se cft verum prxmium datum 
Chrifto,iuxta illud Pial.i. Davo u ht Gara he- 
reditatem luant , Se c. 

Ne vero rem eam claram ab hoc pundo *- 2.9 

Qualitatis dependentem faciamus , pcrmittcn- AUatwftm 
aum frit Aduerfario , maius prxmium etiam 
duplo , quadruplo , centuplo clfc, dare propter C M ,f Aliei d. 
meum opus bonum quauior gradus grati* Pe- firmatu. 
tro.quam fi mihi operanti iiJem darentur; quia 
tamen exccflus ifte non poteft cilc infinitus ; 
nam dare alteri quatuor gradus grati* non cft 
prxmium infinitum , fcd vt quatuor ratione 
grati* dat* ; ratione vero «iiftindx perfonx 
demus illud adhuc cxcrcfccrc vc quatuor , aut 
vc centum. Se fic fiat vt odo, vel vt centum,Sc 
quatuor, tunc fic argumentor : Ergo per a dum 
intenfum vtodo , aut vt centum , quo milii 
fuillem promeritus odo gradus grati* , potero 
alteri faltcrn promereri quatuor , vel etiam , fi . ' 
vis, vnicum.Hoc autem fufficit pro meo inten- 
to ; nam eo ipfo pollet Angelus per intcufifli- 
mum & pcrfcdiflimuni opus mereri mihi 
vnum auxilium congruum ad contritionem, & 
confcqucntcr pollet clfc de condigno incus re- 
demptor. 

Confirmo:Dc potentia abfoluta ( vt aliunde 
fuppono)poflibilis cft gratia infinite intcnfa,& 
actus charitatis infinite intenfus; da hxc in pu- mfimii 
ram crcaturaain coincidcrc, illa fime merebitur *•*"[• . y» 

f -rxmium pro fc infinitum finiplicitcr : quod **** W tm 
inc dubio excedit infinite quatuor gradus gra- 
ti* loanni datos; ergo faltcmpcr illum adum tmr pum 
infinitum potero cos quatuor mereri loanni, getiid mtri- 
multo autem facilius auxilium congruum ad 
contritionem infcntaicia Patris Valqucauiuu 
huic donationi, fi aliunde daretur prioritas na- 
turx.vcl minimusadus cliaricacis futticcrct. 

Conlinnatur Secundi, quia (vt fuse Se meo 3 6 

iudicio efficaciter offendi Tomo 4. agens de Mam men- 
merito pcrfcucrantix) longe minus requiritur , ,um 
vt ego promerear mihi auxilium etiam con- 
gruum ad efficiendum adum vc quatuor v.g. Se fll j ltPi , u i 
meritorium grati* vc quatuor , quam ad ipfam 
E x gratiam 


<i Rod. DE Arriaga Tradatus De fine (5 necef.my/ljncarn. 


t* ** 14/»* gratiam vt quatuor merendam ; cuius rei ra- 
v. f cionem a priori duplicem ibi reddidi. Prima cft; 
«i mn.nJi auxilium ipfdm datum non cft vllo modo 
««4:«”/ tanur x (limationis quam* ipfa gratia; ficut 
Ea:i* frim*. dare alicui femen , nucleum v. g. vnum Perfici 
aut Pactili , ex quo proditura fperatur arbor-, 
non cft tantumdonmn quam donare ipfam iam 
arborem integram , fructiferam. Scc. id quod 
maxime locum h:ibcc in donatione hac auxilij; 
quia fruttus , qui quodammodo ve in femine 
contine rur in Co auxilio, non dl emanaturos 
pure naturaliter ex illo,fcd interucniente libera 
ipfa operatione bona Se fu perna tura! i ipfius 
crcatur.v , cui datur femen illud, fcu auxilium ; 
illi autem liberx determinationi maiori ex par- 
te rcfpondcbit poftea illud prxmium gratix. 
Sttuni*. Secunda ratio cft, quia dum Deus dat auxilium 

ad bene operandum , agit, vt fic dicam , fuum 
negotium : dat enim auxilium vt fiat opus quod 
fibi grati Ulmum erit , vtpotc obloquium ma- 
gnum ipfius Dei? ideoque tunc dando auxilium 
videtur nugis concurrere vt homo laboret , & 
ve fc fubiiciac Deo, quam vt illum remuneret; 
at dum exhibito iam opere dat Deus illi homi- 
ni gratiam , iam exponit pure putc.vt fic di- 
cam, ex fuis thefauris; ergo minus requiritur ad 
obtinendum a Deo auxilium, quo illi lcruiam, 
l quam ad obtinendam immediate gratiam habi- 

tualcmdd ipfum patet in humanis : plus enim 
ccnfccur Imperator facere dum ex fuo thefau- 
ro dat alicui rem valepeem mille, quini fi alteri 
daret inftrumentum aliquod, quo ille laborans 
pollet efficere rem valentem mille , quaque 
obhu Imperatori ,'quafi emeret rem illam va- 
lentem milloaurcos-.crgo cfto diceremus, opus 
noftrum vt o&o v.g. non clTc fuffiriens ad pro- 
merendam alteri gratiam neque veofto, neque 
vt quatuor.non ideo per legitimam consequen- 
tiam liceret dicere ♦, Ergo neque merebitur de 
condigno auxilium ad eliciendam contritionem 
aut aliud opus fupcrnawralc. 

. t Rcfpondcbis forte, non valere argumentum 

Mitti* *d H^Meritum Habet condignitatcm ad rem va- 
d»- loris vt otto;crgo habet condignitatcm ad alias 
net res minoris valoris alterius generis; nxm opera 
Mrg*mtmr*ri: 1H> ft ra bona funt condigna gratia;qux cft mul- 
htltTTondi romaiorisvalorisquampluuia ;& tamen non 
X*«4 trm »a fuct condigna plmiii; ergo e 6 quf>d opus illud 
■vdltrnt zt infinitum fit condignum pro me operante gra- 
o(l», trg* i » a jji infinita.qux cft maions valoris quam finita 
tmmidtL ^ ata l >ctro > non fcquitur , futurum condignum 
ai»», mtaeru >lhid meritum gratia danda Petro. Sed contra 
vtderu. Primi» , quia antecedens videtur omnino efie 
Sfdttmu. falfum ; nec exemplum depluuia cft ad rem; 

nam de fafto idci> nos non meremur de con- 
digno pluuiam, non quia opera noftra non fint 
condigna ea pluuia , Icd quia in maius bonum 
noftrum voluit Deus totam operis condignita- 
tem occupari in gratix augmento obtinendo. 
Vnde in Chrtfto negari nequit, quin condigne 
mereatur etiam de rado bona nobis rempora- 
!ia:quod eodem modo ( falua femper infinitate 
in operibus Chrifli ) dicendum cft de noftris 
meritis.ctiam refpc&u bonorum temporalium 
quoad potentiam , li,vt dixi, non occuparentur 
in aifgmcnto glorix : non enim magis funt in 
diucrfo ordine ab his bonis temporalibus quam 
merita Chrifti. 

• t Hinc infero, valde probabile efie, repugnare 

tjl, potentia abfoluta gratiam vllam , qux non 
nf*t*An ‘ ' poffit ‘elfc faltcm diuinitus piinripium merendi 


tum pto fc, tum pro altero ; aut qux , eo ipfo r*"*™-^** 
quod habeat condignitatcm cum re valoris vt JJJ 52 SL# 
odo,nonilkm habeat cum omnibus aliis etiam 
diucrfi generis xquiualenribus tamen illi , aut mtrtndi 
inferioris valoris, accedente pa&o de permuta- t” A 1 " i/m 
tionc pramij. Ratio qua moucor cft, quia licet * 

in rebus ph\ ficis (ve Cepe docui) pollic vna 
cauda determinata elfc ad hunc cifcdtum , Se 
non ad alium etiam omnino xqualcm, aut mi- 
norem : at in moralibus id omnino videtur re- 
pugnare ; nam moralitcr idem cft dare hanc ve! 
illam materiam phylicc diftindUra , fi omnibus 
penfatis xqualitcr vna xftimatur ac altera : Se i 
Fortiori id verum cft , 1 » materia qux darurfit . 
minoris valoris : cur enim non merebor ad x- 
qualiratcm librum valentem fex florcnos,fi me- 
reor ad xqualicatcm Comitatum valentem 
vnum millionetn , de huic volo cedere loco 
libri i 

Secundo rciicitur ea folutio; nam licet forte ^ 

fit vera in rebus diucrfi generis; qualis cft plu- ^4, 
uia , & gratia : at in rebus ciufdcui fpccici non *trf**u*m. 
videtur habere locum : cumque gratia mihi Se 
Fetro collata fit ciufdcm (pecici , fubicctum 
item de vnio etiam ciufdcm lpcciei, & auxilium 
gratix etiam pertineat ad idem genus , non ap- 
paret repugnantia in eo, quid fi mihi mereor 
odo gradus gratix , non poflim Petro faltcm 
duos mereri. Et idem dicendum cft de auxilio 
ipfo adbene operandum^lc quo nunc maximi 
loquimur ; nam licet illud non fit ciufdcm fpe- 
ciei cum gratia,cft tamen , vtdixi, ciufdcm ge- 
neris, quatenus intrinfccc de natura fua ad eam 
gratiam promerendam ordinatur vccaufla illius 
mcdiataiideoquc in ordine ad meritum non de- *• V , 

bet iudicari vllo modo clTc in diucrfo ordine. 

Hinc conftar;rcpli'das fupra a Patre Vaiquez j 1 

fadas nullas efie : ad illam de pado rcfpotunm rumium 
cft abunde : ad alteram de intcnfionc,qux non jMibi' uhtrt 
variae fpccicm, clarius adhuc rcfpondctur,prx- 
mlum gratix alteri datx non efie fpccic diucr- 
fum a gratia mihi operanti data»fed folum nu- hi tptrnuri 
mero , ex inccnfionc autem polle proucnirc di- d*i*. 
uerfitatan numcricam ; ac proinde vt fi ad me- 
rendum milii fex gradus fit ncccfiarius intenfio 
operis vt fex , fumciat duplicare eam intenfio- 
nem operis ad metendos alteri cos gradus. 

Tandem ea folutio Fatris Vafqucz rciicitur r: 

vt omnino aliena a Patribus de Scnolafticis;qui rL 

imppflibilitatcm in Angelo ad fatisfacicndum tr n u , 
pro peccatis hominum non in determinatio- Stb*Uj htk. 
nem illius ad merendum fibi foli,fcd in magni- 
tudinem oficnfx & obfcquij , pro quo clfct fa- 
tisfadurus.dc in debilitatem operum illius , vt 
videmus fupra ex Kichar do, refuderunt ; ideo- 
que nummum dixere: Purus homo non poteft 
ni fi fibi foli quidquam mercri,vt dici debuifiee 
iuxta Patrem Vaiquez. Et quidem hxc quoad 
applicationem cius rationis ad pun&um pne- 
fcm;quoad fubftantiam veri» illius,qubd fcili- 
cct attus contritionis fit fatisfadHo xqualis pro 
peccato morali, & fbrnulitcr fantlificans , re- 
rc^acft a me fuse Tomo 4-dc Gratia; vb» fimul 
egi de pundo immediate prxccdcnti; quod fci- 
licct pofirt diuinitus purus homo alteri mereri 
de condigno gratiam & auxilia ad ben& ope- 
randum. 


SECTIO 


DiTp 4- Ars fuerit necejfaria Incarnatio, f£c. Sed. 3’ 
SECTIO III. 


53 


Difeutitur ratio Cardinalis Lago. 


Q Vi ca diipuc. 5 . fcd-4.cum peccati mor- 
talis malitiam Si grauiatcm finium eilc 


34 

himluiam w 

docui flct,addidit ; idcd non poffc puri hominis 
k*nt imfej- facisfa&ionc camcompcnlari.quia tanti ponde- 
ris ca & oflcnfa c fi, vt pariat hanc im- 
timm affero- poflibilitatem : fi enim fcircnt homines Dcuin 
tur , htmtan condigne polle placari per noflra obfcquia, ita 
Vt omn * no ot ^ cn l" a cxtingucrctur.facilius aude- 
ymHult, 1 rcnc ‘P^ um Deum offendere , Se minus bene 
putat 1 4 i ii. fentirent de huiufmodi offcnfa.qu.im oporteret 
UJ MtisnJS, ad eam omnino vitandam : ficut enim penlata 
fnbMimr 0 grauitate culpa: mortalis, & procliuitatc homi- 
b™*" num ad malum, condigna flatura cfl pccna xter- 

na,quia minor pccna non lufficcret ad homines 
continendos ; uc etiam penfata grauiutc offen- 
f*,& hominum Icuitatc,&: impudcnria,mcrit& 
dicimus , nulla hominis obfcquia admittenda 
eilc j jro perfeda Dei placatione, ne vilcfccrct 
apud homines ca oflcnfa* quam fclrent polle 
condigne fuis operibus expiari. 


SVBSECTIO 

Reiicitur ea fent entia. 


I. 


H >€c doctrina vti mihi non placuit in 
p 


jy __ 

TUtpimt hu JLApundo explicandi digniutem ad pernam 
mrWi gX * !l ’ * ctcrnamj H. uo egi Tomo j. ita eodem modo 
*uutm cc * am duplicet quoad rationem explican- 
di. di grauitatem otfcnfx : l‘rim6,quia videtur hic 

Au&or ad libitum cantum eam ncccflitatcm 
lacisfaftionis infinirar declarare ; ailcrit enim 
propolitionon hanc condicionalem , Quod fi ea 
effenfie pojfet condigne expiati aliter quam per 
Jatiffaihonem Dei . homtnet non fujjicienter ab 
ea effenfie terrerentur , C" apud eos vilefieret ea- 
dem offenfa\ ailcrit inquam hanc condicionalem 
vt valde certam \ cum umen ( vt dicemus fla- 
tim) videatur omnino falfa. Se vt minimum fit 
omnino incerta •, quia de condicionalibus illis 
liberis, qualis hxc cfl , An bomimi terrere itttr 
fujficienter, necne , non poffumus nos quidquam 
decidere, cum & ipfi Deo negetur & multis ta- 
lium condicionalium (cientia. Si de fundamen- 
to autem ad terrorem agatur, dicacque hic 
Auilor non fore tunc fumcicns fundamentum 
ad eum terrorem *, fundamentum autem hoc 
non efie adum liberum noflrunv.fi hoc inquam 
rcfpondeat, erit in ipfo fundamento totaquan- 
ttdifficultas j nam cum illud fit fundamentum 
ad a&us conditionales liberos, nempe ad illum 
hominum terrorem ; ficut non poffumus dice- 
re, an eo cafu clfent futuri illi terrores i ita ne- 
que poliumus,an tunc pro fundamento horum 
terrorum ve futurorum fufficercc , quod folum 
per auxilium gratix poffet condigna fatisfadio 
pro peccato offerri. 

Vt veri» nunifcllc appareat dari in hoc 
fundamento dhiinari,rogo hos Audores , quid 
jUaerfatttii velint diccrc.dumdoccnt , Si non effiet neceffaria 
fUnUmioA- infinita fatiefaZlio , non fore f afficient funchmen - 
tum : ro cnitnfuffiaent fundamentum cfl corrc- 
latiunm , idcoquc oportet vt habeat terminum 
quan rcfpiciat , feu ad quem dicatur fufficicns: 
iam igitur rogo , an velint dicere , Non fuffi- 
cercc vt omnes homines re ipfa deterreantur i 
Tomae FI. 


an , Quod nec fuificcrct vt poffent deterreri : fi ' 
dicant hoc fecundum , cuidcnti/fiinc rciicfun- 
tur i nam vt poflinc deterreri a peccato, fola il- 
lius malitia cfl fufficicntiflima , in dependentor 
etiam ab omni repugnantia cius faris factionis; 

Taceo iam xternam pernam fenfus Se damni, 

_ qux non folum fufticcrc, verum quodammodo 
cogocc videtur homines ad fugiendum j>ccca- 
tum.Quod fi contendat adhuc Audor,cx par- 
te ipfius etiam fatisfadionis debere aliquid «Ile 
quod valeat hoinints deterrere i in primis gra- 
tis hoc dicetur attenta illius ratione , quia ve 
homo poffit fimplicitcr fugere peccatum, fuffi- 
cit fi hoc habeat vel vnicum nuium , quod- 
cumquc illud fit , Se vndccumquc proucniatj 
ergo licet ex parte repugnamix fatisfadionis 
nihil eilct,fufhcctct Se malitia propria, Se pce- 
na xtema ei peccato debita. Secundi) , Nonne 
fuffi ceret, quod ca latisfadlio ab homine exhi- 
beri non poifi:t,nUi diuinicus Se ex gratia iplius 
Dcioffcnli ? Vide qux infra paulo fiifius dice- 
mus circa hoc pun&um. 

Quod fi ideo 10 fujficere accipiatur iuxta 37 
priorem fenium , vt fciltcct illud malum fit R'Mcu*r vi: 
tufficicns, vt re ipfa omnes deterreantur a pcc- ' ,n " > 
cato committendo , adhuc clarius conflabit de f w,4smtnl ^ 
falfiutc cius dodrinx:a peccato enim commit- 
tendo ,ctiam data & cognita ca repugnantia fa- 
tisfadionis xqualis ex parte nollra,non deter- 
rentur re ipfa nomines non folum omnes , fcd 
nec maior eorum pars ; vt patet in Chr illunis • 

(iam non loquor de Gentilibus eam repugnan- 
tiam forte ignorantibus ) ergo adualis om- 
nium aut plurium fuga npn requiritur , fcd nec 
ad vim eam caulfandi id requiritur : quo ergo 
fcnfu accipi potcflca propofitio,vt lubcat (al- 
tem apparentiam veritatis ? 

Dices : Ea fufiicicntia ad deterrendum de- Ohita*. 
bet eic talis , vt fi adu non deterreatur ho- 
mo , ccnfcatur ftultifiimc agere. Sed contra Centro 
Priind , quia Se Gentiles , qui nihil de lue ne- Pru "*> 
ccfliutc redemptionis hominis Dei cogitauc- 
tunt , iudicarunc male operantem moralitcr 
effe ignorantem , vt Atiflotclcs dixit. Contra 
Secundo , quia independenter ab omni repu- letuad». 
gruntia fatisfadionis , Se dependenter ab om- 
ni pccnx grauiutc, fuflicit ipfaolfimfa infiniti 
boni , vt homo deterreatur ; iu ve fi id non fa- 
ciat , queat dici flultus.qui ob Icuem volupta- 
tem offendit infinitam Dei bonitatem , & fu - 
pta omnes pulchritudines creatas infinite ama- 
bilem. Contra Tertio : Numquid fluitas non Terti ii 
cll , qui pernam grauiflunam, & quodammodo 
infinium fenfus & dami^ centum annorum 
emit pro ieuiflima Se inAantanca voluptate 
vniu* ebrietatis , pollutionis , Se c t Taceo iam 
duratiouem xternam cius pamx. Quid ergo 
illa verba fignificant , Non fuffictcnter hamo de- 
terreretur a pecc.uo.fi non effiet impojjilnhs squa- 
lis fat is f allio ex parte omnis pure creature t 
Hinc apparet eam propofitioncin fine fufficicn- 
tcjprolaum diicuuioiic. 3 8 

Contra Quartciiquia fi ca repugnantiaxqualis Si ea refu- 
fatisfadiouis prxeise ell ad deterrendos horni- 
nes, ne in ca peccau labanturiprofedo debuif- 
fet ca omnibus hominibus proponi, vt fic Deus /d/Uui- 

ccnferctur lufficicnter homines comoncfccilfc tur, ueffe i*- 
de motiuis ai fugiendum peccacumiqubd fi id btiu , ,!l * "*• 
maiori parti horamum non reuclac , quu nihil ^ t - n ,- 
fciunt de hominis Dei cxifletia nifi Chrift iam, , inoram, i 
multi) autem minus fciunc quod fi^c homine 
B 3 Deq 


j 4. Rod. DB Arriag a. T ra&arus De fine (fi ntcefi.myfl.Incam. 

Dei fuper omnia ; profc&o non poterit nec ia- 
tione propcnfioim.ncc ratione multiplicationis 
eorum peccatorii itacrcfccrc xllimatio periculi» 
vtad hoc periculum prxcaucndum debeat efle 
nccelfaria infinita facisfattio, & non fufticianc 
infiniti adus amoris rupernaturalis in gratia 


Deo non poflit dic condigna faxisfa&io. Sani 
fundamentum eius repugnanti* non debet ex 
ca v tilitate defumi,fcd aliunde. 

OihSb,bMiu Dices : Hxc ratio nimium probat, quia p<r- 


ftteefinrmm 
ad deierrtn- 


naiuifcfni haud dubie ordinatur ad deterren* 
miw». dos homines, &: tamen non omnibus proponi* 
Rtijftnfi*. tur ; ergo. Rclpondco : Ex hoc folo capite ego 
iudico cius pccnx grauitatem non hinc dclu- 
mendam.lcd cx grauiutc ipfius culpx,vc fufius 
dixi fuo loco:pcr quod non nego dic tamquam 
effedum fccundarium ciusgrauiuris pccnarum 
deterrere homines : 3e idem dc ca repugnantia 
fatisfa&ionis concedendum. Solum ergo probo 
non debere c contrario cx co terrore grauita- 
tem pccnx defumi. 

3 9 .Contra denique , quia cum veritas haec de 

HiiutturtA» repugnantia xqualis fatisfa&ionis creatx fit 
dem bie re- fyj, 0 pj n j 0nc , non poteft prudenter afferri vc 
mc dium ncccflarium ad fufticicntcr deterren- 
ei"» efl\erf» dum a peccato. Certe P.Vafqucz id necans, dc 
nm» ferenda aficrens contritionem non efle minoris oonita- 
M m ‘* mm cis quam peccatum fit malitix & offcnfx , & 
fi lum iuxu dida fupra admittens condonatio- 
nem in donatione auxilij, non debet ideo eredi 
minus horrens peccatum quim alij. Idem dico 
■de Caictano Se aliis , dc quibus lupri , quia 
(vc oftendam ftatim ) ad cum terrorem fuflirit, 
quod non poflit peccatum remitti fine gratuita 
Se liberali ipfius Dcivolitionc.Et fatis iam cir- 
ca allcrtionem minus fundatam cius condicio- 
nalis , vc non admittentem fenfum vllum pro- 
babilem ; iam oportet ratione a priori pohtme 
illam rciiccrc. 

SVBSECTIO II. 

Efficacius adhuc reiicitur ca dotlrina . 

40 QEcundo igitur argumentor , quia in hac 
rnmeipiwm ^ratione videtur peti rrunifcftc principium: 
»» heu reuitm etenim oflcnfam in mortali repertam efle tan- 
■« petitur. vt non fi nt eon^igna pro illa omnia opera 

purx creaturx , probatur cx co , qubd unci 
momenti fit ca iniuria , vt ad eam vitandam fit 
nccdlaria ca impoftibilitasfatisfadionis;rurfus 
vcri>,quod illa fit tanti momenti, non aliter pro- 
batur,qium quod fit tanta, vt ei non fine xtjua- 
Ics omnes fatisfadiones purx creaturae. Videfnc 
manifcilum circulumiEt vt perfedius intelle- 
gatur meum argumentum, fic illud vrgco:Non 
poteft prudenter iudicari maioris efle momenti 
vitare aliquod malum , quam fit magni mo- 
menti ipfum malum ; nam vicario damni parui 
momenti haud dubie erit vitatio parui momen- 
ti : atqui peccatura cft damnum finitum Se li- 
mitatum ; ( im&, vt hic Au&or infiuuac , non 
cft maioris damni quam boni fit a&us amoris 
Dei-Jergo repugnat in terminis cius vitationem 
efle xftunabilcm infinite; ergo. 

Dices : Damnum fxpe xftimatur non folum 
rationc ipfius , fed etiam ratione propenfio- 
etiden mttene nis hominis ad illud committendum ; item ra- 
frefmfunm tione frequentationis, Scc. Sed contra cuidcn- 
tcr Primo , quia non poteft procliuius ad pec- 
candum dic peior , Se maioris xftimarionis 
quam fit ipfum peccatum ; nam propter quod 
vnumquodque tale , Se illud magis ; Se idem 
dico dc repetitione eorum peccatorum ; ergo 
cum in fc ipfum peccatu fit nnituin.dc, fcclulo 
periculo illud committendi , non fit maius ma- 
luin , quam i contrario fic bor.us attus amoris 


Tefm «rf «• 
meatum. 


D iffi : 

Damnum fu 


bcmtuei. 
C muret. 


i 


fa&i Se infinite intcnfi,fi fint a pura creatura. 

Vbi aduerte, aliquando in militia, & in Re- 4T 
publica puniri grauiflimc. Se tamen etiam tunc I» Republiea 
non vitra condignum, aliquos errores, aut cui- ££ 
pas,qux videntur lcues; puniri inquam propter miftt 

cxtrinfecapericula:ficmilcs,quiincxcubiisde- fi, i» 

prehenditur dormiens, occidi folet ; fic furtum fi nUps 
Icuc puniri ,&c.in his umen ctli ptrna fit maior 
in fc quam illud dcli&um ; quia tamen pcricu- * 

lum eft longe grauius in ordine ad alia damna 
diucrfa,& longe maiora, habet locum ca poena; 
nam fomnu* ille militis poteft efle caulla per- 
ditionis totius ciuitaris :at fi cx ca dormitione 
nullum eflet penitus aliud periculum , quam 
fecundb aut tertio dormire , profero nemo 
prudens deberet dicere , polle eam dormitio- 
nem , ad viundum periculum fccundx dormi- 
tionis , puniripeena infinite maioris gtauitati» 
quam fit illa fccunda:& quam fint omnes dor- 
mitiones poflibiles; ergo cum periculum, quod 
timeri poteft cx vno peccato mortali , non fic 
maius quim commUuo alterius peccati morra- 
lis,non poteft ob hoc periculum adeb cxcrcfcc- 
re eius xllimatio, vt ficalu quo per impoflibile 
eflet vnicum tantum peccatum , nec poflee vl- 
tcrius fecundum committi , Se tunc non pete- 
ret pro aquali fat isfadionc, nifi opus charitatis, 
iam ex folo periculo cius repetitionis fccundx • 

autccntcfimx debeat xftimari plus quim infi- 
niti aiflus duritatis etiam infinite intcnfi;pro- 
fcclo hxc fola ratio meo iudirio eftendic cui- 
denter intentum. 

V t vero magis adhuc ces declaretur ,Se nulla 4 2. 

fit tcrgiucrfandi occa lio , demus per impoflibi- 
le , peccatum , retenta totali ratione offcnfx 
Dei , clfe talis naturae, vt ex co commitTo, Se cx 
grauitate illius non poflit amplius homo i nouo 
committendo vel retardari , vel c contrario ex 
facilitate remiflionis non poflit incitari ad vl- 
lum aliud committendum , fed quodlibet plane 
peccatum efle quali penitus infcrcundum ad 
iccundum : neque enim hxc duo talia funt , ve 
non poflint faltemper cognitionem feparari,$c , 
pro maiori intclligcmia quxftionis fupponi 
laltem per impoflibile diftinda. 

Hinc facile argumentor : Peccatum eo cafu 
non indigeret maiori fatisfadione quam eflet 
adus contritionis (vt omnino videntur hi fut>- ^ p,u*ii , 
ponere ) quia tota ratio ncceflicatis infinitx fa- fatufUt pf' 
tisfadionis fumitur ex folo co pcriculo;crgo eo «• }•' 
pcriculo cirentialitcr in peccato cclfante, cella- 
ret ea ncccflitas; ergo tunc fufficcrct a^lus con- ptrim- 

tritionis;(vcl certe fi adhuc dicas etiam cuncfb- Um. 
re neccflariam infinitam fausfadlionem , qux- 
renda erit alia ratio ab ca quam hi adferunt; ca 
autem habere etiam nunc locum poterit; ) ergo 
etiam nunc dato co periculo fummim requi- 
rentur pauci aliqui chariutis achis ampliiis. 

Probo nane confcquenciam euidenter, quia il- 
lud periculum prxdsc cft intra terminos graui- 
tatiscius peccati, quia folum eft periculum rc- 
petitionis;ergonon poteft augere xftinutionem 
eius peccati, nifi augendo etiam aliquam mul- 
tiplicationem eorum a&uum duritatis ; quia 
fi voicus cum vnico certat , duo cum duobus. 

Se 


t)ifp. 4. An fuerit nece faria Incarnatio, tfc. Seft.3. { j 

nam cum fcmcl fupporumus aliunde rtihil pc- bmut *$&- 


Ctntr . i 
trimo. 


Sc tres cum tribus certabunt. Quid clarius ? 

4} Fortaftcrcfpondcbis , illam magnam veilita- 
9» ren. tem in deterrendo homine non dclumi foliim ad 
rmmgameu- hoc, vt ne fecundi aliud peccatum commitut, 
fcd multd maxime, ne ipfum primum commit- 
tat territus difficultate cuadcndi.Scdcontri» raa- ' 
nifcftc,quia in ordine ad hoc habet locum to- 
ta ratio a me allata fupra, quod non polite ma- 
ioris momenti e ile deterrere aliquem ne com- 
mittat primo malum aliquod , quam fit magni 
momenti ipfum malum ; ergo cum illa prima 
commilito peccati fit quid finitum Se limita- 
tum, non debet xftimari cius vitatio tanti mo- 
menti , vt propter folos terrendos homines ab 
eo peccato non fuffidant infinita de numero Se 
intenfione bona opera fupcmaturalia purq crca- 
lcr««A turx. Contra Sccund6 , quiaiamin eacondi- 
tionali fuppofui , per impoflibile hominem vi 
cius cognitionis nec pofle deterreri , nec allici 
ad peccandum nec prima nec fecunda vice i er- 
go tunc non pollet efle ncccflaria ea farisfa&io 
hominis Dei i debet ergo ratio cius neceflitatis 
adduci antccedcntcrad vtilitatem vitandi pec- 
catum, vt llatuta prius magnitadine mali ade- 
ratur deinde magna neccllitas praeludendi vias 
ad illud ; alioqui committetur in ea probatione 
circulus vitiolus, vt dixi. 

44 Secundo argumentor principaliter contra 
Ad ituum- eam lcntentiain ; quia fi res bene conlidcrctur, 
d*t btmtnn ad deterrendos homines li committenda ea of- 
^ cn ** a luficientiflimum cft ( & vero fere dixe- 
fejfvu Jompi- ^ fufficiens ac id quod ponunt hi Au- 
f*r* b*n ( ef. flores ) que-d ea offenfa non poflit compenfari 
ftnfnm. per ipfos homines offendentes , aut per vlium 
alium , nifi ipfcract Deus offenfus velit libera - 
liter Se miraculose eam condonare •, eo enim 
- ipfo cognofcit homo fe omni omnino remedio 

acftitutum , & vnicc pendentem a gratia Se 
mitcncordia fui inimici , fcu Dei, quem offen- 
dit. Hoc autem totum haberet locuin , eo ipfo 
quod non nifi per adlus fu per naturales nolfct 
i ille fatisfacerc •, iam enim eo ipfo cognolccrct, 

nifi Deus miraculose placetur , Se det auxilium 
fupcrnaturalcad a&um fupcrnaturalem amoris 
iphus, fe iam efle omnino perditum. Inde 
, enim anteccdcntcr ad offenfam hxc fuborictur 

cognitio , qux illum retrahere a peccato poflit: 
Cone ne tam i murium comtnitos , cum nifi 1 pfe 
tutu intimem , auemgrotujfime offendes , d feipfo 
placetur , & liberali ter eam velit remittere , nul- 
lum penum habebit remedium \ ad hanc autem 
cognitionem , Nullum habebit remedium nifi ex 
condonatione offenfi , nullius cft momenti, quod 
offenfus habeat hanc vel illam voluntatem 
condonandi : fi enim damus fcmcl illum velle 
placari , Se velle remitteremihi eam iniuriam, 
nihil cft qu&d eam remittat gratis , vel qu&d 
eam remittat procurans pro me fatisfa&ioncm 
hominis Dei , aut qu&d opera mea fupernatu- 
ralia ab ipfo Deo offcnfo concella miraculose 
4 j fint fufficiens fatisfa&io pro peccato. Mihi 
enim omnia hxc in vnum recidunt*, quia eo- 
dem modo manebo fine offenfa , fiuc noc fiue 
illo modo liberet pro ipfo : item Deo idem eft, 
quia fi fcmcl inducit in animum mihi placari, 
iam inducit in animum non attendere offcnfx 
meritum j Se confcqucntcr parum cft ad me ter- 
rendum , qu 5 d illud meritum pro compcnfa- 
tione xquali debeat efle opus Chrifti , aut 
qubd fufhciat meum meritum datum, taroen ab 
Zviiei fritrt ipfo Deo libcralitcr. Ratio a priori huius cft-, 


nitus polfc iuuarc peccatorem prxtcr Deum ip- •‘•"ie. 
fumab eo offenfam, procul dubi 5 iam peccator 
fe totum quantum agnofeit pendentem ab eo 
Deo, & , vt fic dicam, ab ira illius quem offen- 
dit i idcoque fe ftultiflimc egifle agnofeet. 

Tcrti6 principaliter argumentor contraeam saihfiBio 
fententiam : Nam latisfadio non ordinatur naaorimatue 
proprie ad deterrendum hominem a culparad id t"pioaddo. 
enim fuummum fola ordinatur perna , 6 e nec ltn,mdB h *' 
quidem primario , vt fupra dixi •, perna autem pa,fiifm»4. 
valde eft diftin&a ab ipla latisfacfionC: hxc 
enim nonrcfpicit nifi xquale ponere inter of- 
fenfum Se offendentem , hoc cft, quali cos re- 
ducere ad ftatum , in quo ante offenfam erant, 
tantum dando obfcquium quanta fuit iniuriaj 
ergo non debet neccllitas utisfadioit is decla- 
rari ex neccflitatc terrendi homines ab ea cui- rrm '' 
pa , fcd debet conlidcrari ex magnitudine fola 
offcnfx : terreri enim ab ea, & ob cara puniri, , x ^r, m 
funt effedus pofteriores ex ipfius otfenix gra- /i»/a pant- 
uiutc defumpti , 8 e ponderabiles etiam iuxta '««• 
grauitatcin offcnfx , non e contrario grauitas 
iuxta illos effetius. 

Quarto argumentor. Se oftendo in hac fen- 4 ^ 
tentia dari occafioncm multa ab furia docendi: ^l urd * 1 "* 
Etenim eadem confcqucntia , Se forte mult b JXtntiacta- 
maiori dicam ego , ad terrendos homines luffi- trarl*,?rimh 
cicntcr a peccato efle ncccffarium Primi» , vt Otum nm 
Deus non poflit diuinitus gratis offenfam re- 
mittere : id quod licet a Patre Vafqucz docca- 'fafZmtimii* 
tur, ab hoc tamen Au&otc rciicijur : fi igitur ure, 
Vafqucz contra ipfum argumentaretur eodem 
plane modo , quo hic , Non fufficienter homi- 
nes retraherentur a peccato, fi ejfet pojfibihs ea 
gratuita i Utm condonatio ; quomodo qux fo Au- 
dior hic aflignarct dii paritatem ? aut cur in or- 
dine ad vnum pundtum valebit , ea conditio- 
nalis , non vero in ordine ad aliud i Secundi, $ t:u „ jj , „ ie 
eadem confcqucntia dicerem , nec per folam ptr patiam , 
infiifioncmgratix, nec per a&um contritionis, n * 1* 4 f ,r f *Z 
nifi intcrucnientc fatisfadkionc hominis Dei, 
polle peccatum remitti : quia alioqum non ter- funfaiUtut 
rerentur homines fufficienter a peccatis. Imo, p»;Jt ttmuii 
quod grauius cft , dicam, nec quidem hominis 
Dei fatisfadfioncm elTc xqualcm , fcd illud fi 
remittitur, debere gratis a Deo remitti ; quii f M i,f 4 ai$ni 
alias non apprehendent homines fufficienter tQtuiuaUub 
grauitatcin peccati , nec fufficienter ab eo de- 
terreremur Ifhabct autem locum hic pondera- 
tio quam fxpc alibi feci , in his frilicct rebus, 

J iux in certo aliquo termino non confift unt,elle 
upra modum difficile diccrc,Hoc fufficic, illud 
vero non. Explico id in prxfenti materia : Ad 4-7 
deterrendum nominem a peccato poteft effie I xplieatM 
vtile , quod non poflit pro illo fieri iatisfadiio fa 4 »**- 
xqualis per opera naturalia : item afccndendo 
vltcrius , cft vtile, quod nec per fupcmaturalia 
fada ab homine non exiftente in gratia:Tcrti6 
adhuc altius, eft etiam vtile, quod ncc*pcr ope- 
ra finita hominis iufti *. Quarti altius ,qu6d nec 
per opera infinite intenia & fupernaturalia 
vhius creaturx : Quinti altius, quod nec qui- 
dem omnium creaturarum fimul fumpearum in- 
finite fatisfadtioncs ad id lufficiant : Sexto, Se 
quod nec quidem hominis Dei fatisfadlio elice 
ei grauitati xqualis : Septimb Se vltimo, qu6d 
nec polfcta Deo remitti nifi pnrccdcntc latisfa- 
ftionc per Chriftum exhibita •, & qubd adhuc 
tunc gratis remitteretur : cccc otto gradus vel 
capiu vnde pollet deterreri homo a peccato, 

E 4 vnum 


j 6 Rod.de Arriaga T ra&atus De fine ntcefi.myfi. Ineam. 


vnum roimis alio. Iamvcro quo quxfo funda- 
mento taxare poterimus, quod ex his gradibus 
fufficiat fle requiratur, quod vcr6 non : cumque 
aliunde nihil omnino certi ftatuatur, vnde po- - 
tucrint hi Ausiores dicere , Sex illa priora luf- 

48 ficiunc. Septimum veri» fle oclauum non re- 
quiritur •, cur non licebit etiam Patri Vafquez 
dicere. Primum lolum lufficit.rcliquanonlunt 
necellaria ? aut cur vni alter, Scotiftx non lice- 
bit dicere , Duo priora fufHciunt » Cur alicui 
Nominali non erit liberum ex fuo capite taxa- 
re folos tres priores gradus , aut cur e contra- 
rio mihi non licebit dicere requiri etiam fepti- 
«num fle odtauum ? profc&o vel ex hoc iolo 
capite apparet eam rationem efle dcflitutam 
omni fofido fundamento , fle , quod fxpc dixi, 
gratis alienam , magis polle iudicari vt con- 
lidcrarioncm aliquam concionatoriam quam 
Scholafticum fundamentum. 

NmlLtunu Quam tandem inde rciicio, qu6d nullam 
reddit rationem i» priori cius grani taris : de quo 
ftitn mi». nuxime in prxfenti fumus folTicititdicerc enim. 
Oportuit illam tanram efle ve deterrerentur 
homines, oftendit quidem finem, ob quem eft 
canta : intrinfeca tamen principia illam confti- 
tuentia in tanta altitudine non declarat qux- 
rcnJa-,crgo eft vlterior explicatio. 

SECTIO IV. 

Vera & communit ralit comlufonu 
. defenditur, 

49 T[ Llam tradit Richardus Vi&orinus verbis re- 
i latis fupra , & poft ipfum D. Thoinas hic 
quxft.i.atc. x. ad 7. fle communiter Theologi 
reliqui ; camdcm etiam fuse fle erudite , vt fo- 
let, illuftrac Pater Suarcadilput.i fc&.i. fle 8. 

dtuprimtfm itero Tomo 3 .de Gratia lib.7. cap.i 4. pro qua 
netam t , »». fupponenda lunt duo principia per fe nota in 
r» mins.Pr 1 genere moris , quxque etiam ab his , qui alias 
mnm.eff,* q UX runt rationes, omnino admittuntur : Pri- 
»"mMt*itm- mum » olfcnfam fle iniuriam crefcerc ( vt 
eiini ptrfuu pauli fupcriits diximus ) ex magnitudine per- 
\ Et e» ion* offcnlxjaltcrum eft, ex vilitate offendentis 
■vtUtMt efitm. etiam crclcerc camdcm iniuriam ; e ccnrrario 
* m ’ vcr6 fatisfadionem fcu obfcquium dccrcfcerc 
ex magnitudine perfonx aii offertur , 8 c ex vi- 
litate offerentis , autfc humiliantis. Docuit id 
Ariftotelcs lib. j. Ethicorum cap.j. inquietis: 
Si u ejut Mattfiratum gertt altum perimit , non 
eji reperem tendm \ ,:r /iejmt Afdgtfiratum perettf- 
ftrtt , non folnnt repere mtendm ej } , fed &fup - 
pluto ajpciendtu : vbi oftendit , iniuriam k plc- 
bcio irrogatam Magiftratui efle multo maiorem 
quanT faciam e contrario k Magiftratu eidem 
nlcbcio; fatisfaftionem verd exhibitam a plc- 
ncio efle minorem quam exhibitam a Magi- 
ftratu ; vnde non funt xqualia ea duo.pcrcuflio 
Magiftratus.fle jxrrcullio plcbcij;idcoquc opor- 
tuit vt pro pcrculfo Magiftratu extremum plc- 
yo bcij fupplicium offerretur. Ratio a priori ( fi in 
tUtunpturi: re ex terminis moraliter nota aliqua alia ratio 
gv* pttfmo defiJeratur ) ea lir : Nam qu6 in maiori digni- 
tacc a ^ < l a ' s conftitucus , c6 honor illius 
dnn uuior c ft» & confcqucntcr detrimentum in illo 
mimum L- honore maius eft : ergo ceteris paribus ablatio 
■*r</ honoris a nobiliori grauior eft quam ab igno- 

Q. 9 jiniu>r ^ Siliori. Deinde quo perfona offendens vilioris 
iUm im /tr- conditionis , quia minus poreft comparari 
[tium m.ii cum nui ori , eo ipfo maiorem audaciam Se im- 


pudentiam oftendit ,dum infurgitinnobilio- rmhr.pmdeut 
rem perfonam , cuius forte vix merebatur cfTc tiumaur. 
mancipium \ crclcitergo offcnla ex offcndcnris £•*•'**'»*> 
vilitate. E contrario veri in fubmiffionc, quia $ ** 
rufticus v.g. fe humiliat, fle lua offert obfc- ***** 
quia , nihil videtur habere de valore morali j 
ideo cius obfcquium fle humiliatio nihili fere 
zftimatur i ergo decrcfcit fatisfadlio fle obfc- 
quium ex vilitate perfonx offerentis: decrcfcit 
item ex magnitudine perfonar cui offertur,auia 
quo dignior eft perfona, eo obfcquium ei obla- 
tum minorem quodammod6 adducit fle dele* 
dationem fle vtilintem. Conftetergo, ex con- 
trariis capitibus grauicatcm offenCr fle fatisfa- 
dionis defumi. V ndc enim crcfcic oftenfa.indc 
decrcfcit fatisfadio. Ex his formatur ar gumen- 
tum pro communi fententia : Peccatum eft of- ertM J* p*- 
fcnfa infinitar perfonz proucnicns a viliflima; r » »«• pf» 
fatisfadio autem exhibita a puro homine etiam vi****- 

dtgnificato per gratiam rcfpicit infinitam per- um 
fonam,fle oritur a viliflima perfona ergo fatif- 
fadio purx creatur* decrcfcit ex capitious vn- 
de crelcit peccatum i ergo nunct femper in in- 
feriori ordine quam fu peccatum *, ergo non 
poteft cire condigna pro peccato. Ratio h*c 
r.on melius confinnari vltimo poteft, quam,di- 
fcuticndo lolutioncs aut obicdiones aliquas, 
qu* contra iilam fieri polfum inamalioqui vi- 
detur per fe fatis dara Se certa. 

Prius tamen quanfolutionem vllamadhl- T* 
bcam, obferuare debeo conti a Patrem Murta- 
dum, mirari me vehementer, ipfi non placuilfc , X fUtI* im- 
modum hunc communem explicandi impofli- f-efiiiiiumt fM 
bilitatem xqualis fatisfadionis pur* creatur* 
pro mortaliiiudicallcquc id non polfc aliter ex- ^/**' f * 
plicari quam recurrendo ad infinitam etauita- 
tem mortalis. Mirari me dixi nam ciim ipfe putuumm^ 
Pater Hurudus totam eam infinitatem non ex- i»finh- 
plicct nifi k pofteriori , ex eo qut*d peccatum t * m t aHAm + 
mereatur infinitam poenam, neccfliim omnino 
eft , vt ipfe reddat aliquam rationem k priori, 
qua probetur peccato tanum dfc grauitat«in, 
vt fit dignum ea pccna infinita , opus verti no- 
ftrum careat ea dignitate prarmij infiniti j haud w , ( mp*no- 
dubic enim debet aflignarc aliquod fundamen- /»*» mirio- 
rum , ex quo ea difparitas oriatur ; hoc autem ,ur 
dic non poteft ipfa infinitas, quia de cius fun- 
damentti agimus \ ergo debet dfe ratio offenf* j*,Ja m oo* 
perfon* infinit* , Se vilitas perfonr offenden- i*memom 
tis:hoc autem eft ipliflimum argumentum Ri- 
chardi , Suarcz , fle communis fententi*: vti ^ 

enim ex eo fundamento dlfcurrit Hurtadus ad W 

aflerenduro oriri dignitatem ptrnx fimpliciter 
infinit* •, ita nos dicimus proucnirc inde in- 
compcniabilitatem cius offenf* per vlla opera 
pur* creatur* •, licet peccatum non habeat di- 
gnitatem ad aliam poenam fimpliciter infinitam} 
quia , vt diximus , vocare pernam inferni fim- 
pliciter infinitam , ex eo quod arternura fit du- 
ratura, eft pura quzftio de modo loquendi y ex 
fola aurem Hurradi a nobis in modo loquendi 
diucrfitatc profe&o non poteft bene explicari 
h*c difficultas , qu* pure cute eft de re ipfi», (i 

an fcilicct pro peccato mortali fatisfiat ad «qua- 
litatem per opera purx creatur* ; ergo fle ille 
confentirc ncceflario tenetur in explicationem 
noftram a priori grauitatis mortali s:vnc ab ipio 
debent lolui omnes obicifhoncs quas contra 
nos facit, fle quas ftatim lpccialitcr nos ipfi re- 
fellemus. 

H«ic tamen argumento forte rcfponderi pof- Ji 
fet. 


s? 


Difp 4. An fuerit titctjptri* Incarnatio , (fc. Seft. j.' y? 


U 

XJUm 1 

frim afft- 
t*at mfinl. 
inter» ft*. 


Ktpmdai fet hunc Auttorcm » ex co qu£>d Deus Iit mo- 
t' 8 *> ,dm ralitcrfubie&um peccati, offendere ciiispeccati 
dSmt 7 ,r S rauiuccm infinitamje* hoc autem rurlus opti- 
offendi , cur non poflic per v Ilum opus 
JZaiitrr (tk creatum fieri faris pro peccato. Verum per hanc 
I td*p<rc*ti. Coi udonem nihil penitus dicitur: etenim , vt 
5»i ctaSra. jpfcmet Auiffor aducrtic, Se ea dilput. 9.^.5 j.in 
nnc , Se nos fupri obfcruauimus , ea res fere 
pertinet ad quxftibncm de nomine : ibi enim 
cum pio fc pofuiflet rationem priori cius in- 
finitatis peccati, dcfumpcani ex coquod Deus 
fit quali lubiedtum patiens peccatum , idque 
confirraailct inftantia operum ChrifH.qu.vdi- 
gni beantur infinite a Verbo;rcfpondechis for- 
malibus tcnninis://iuV t. emeti comparationi Per- 
bt vniti humanitati non fido multum ; efi enim 
apertum difcnme* infumatum f ejuta complacenti* 

■ Dn habet obi edunt /implicitor infinitum in Chri - 
fio » nempe bonum oput , & Palum initum huma- 
nitati j efique amor ideo infit.uut , & monere po- 
te fi ad infinita prjcm, a ; at in peccato nullum oiie- 
Sltm difphcentU efi /impliciter infinitum, ob quod 
recurrendum efi ad dignitatem pana , /jnam Dcm 
itifie potefi infligere mimico. Hxc ille ibi i 4 qui- 
bus manifeiU colligitur, ipfum a priori nul- 
lam ponere infinitatem peccati, fcd hanc totam 
probare ex infinitate pvnarum, fua vi, lcilicct, 
hunc Auttorem prxeise fundare eam dignita- 
tem pirnx infinitv in magnitudine perfonx 
offenix , A: vilitate offendentis; quia, vtipfc 
ait num.50.vix videturpoirc cadere in alicuius 
mentem, creaturam clle adc6 procacem , qux 
audeat rancam Dei Maicffacem offendere. Ecce 
hunc ipfiffimom modum difeurrendi habet Sua- 
rcz cc tcrique commiuiitcr ad explicandam fu- 
perioritatem ordinis in peccato pne operibus 
purv creature , cum fola differentia in modo 
loquendi , qutSJ eam fuperioricatcm Hurtadus 
vocat infihitacetn, quia fundat meritum pcenx 
xtcrnx ; alii veri non volunt id vocare infini- 
tatem, ted altiorcra ordinem. Dixi differentiam 
hanc ad folam vocem pertinere ; nam Se. id 
ipfum fatetur fxpc hic Auckor.nuxime difp. 1 1 . 
Cur ergo difficultatem pure put6 de re dicit 
non polle explicari, nifi teneamus modum lo- 
quendi ipfius i 

Vnde colligo, omnia argumenta, qux facit 
Omnia a'(*. ad probandum cxccllum in dignitate perfonx, 
tutma , qui- polle aliunde compcnfarijvt in creatis plcbcius 
'mi^nUau P otc ^ ca ^ c obfcquium Rc"i prxftarc.vt mcrca- 
petfont fit. tur «k condigno remitti libi iniorum in Rc- 
b*t. frfiunt gem i fecoramiiramtitcm.quhd res finita poffit 
oiiundt ttn compcnlari per multiplicationem alterius fini- 
pemfan. cx.quantumuis Iit inferioris ordini s^naxime fi 
fit ei aliquantulum vicina , & e. colligo inquam 
hxc Se fimilia argumenta tam cifc contra iptuni 
quim contra nos : debet enim ipfc dare ratio- 
nem, cur peccatum lubeat vim adeb magnam, 
vt mercatur plus pcenx , quam opera noftra 
bona mereantur prxmip/iuc illa yis dicatur in- 
finita , liuc non : id quod , vt diximus , ad vo- 
cem pertinet. Simul etiam offendere debet, cur 
rcfpcdhi Regis creati habere poffit locum ea 
compcnfatio , ve lcilicct plcbcius poffit illi fa- 
tisfacerc de condigno , non autem purus homo 
poffit rcfpc&u Dei. Certe non debet aliam 
reddere rationem , quam quod exccfius hic in- 
cer Deum Se creaturam lit tancus.vt conft ituat 
eam offenfam in tam aleo ordine, vt non poffit 
compcnlari etiam per infinita opera creaturx; 
vtiliact vitio Dei non fit infinita , aded cft in 


14 


alciori ordine > ve per vifiones etiam infinitas 
Angelorum fimul fumptas non poffit adxquari. 

Conflet igitur , ipfum non aliter probare eam cmjht ifitut 
repugnantiam adxquatx fatisfa&ionis purx •£*» f**» 
creaturx pro peccato, quam nos eam probauc- 
rimus ex Anlclmo Se ratione , Se quam eam 
probant Suarcz communiter , Scalij. Sediam m. n»;ir*nr. 
ad obiedtiones in particulari. 

SECTIO V. 

Satisfit clieclionibm contra commu- 
nem rationem. 

SVBSECTIO I. 

Expediuntur prima da*. 

P Rima igitur fio defumi potefi : Ex toto di- J f 
fcuclu prxccdcnti videtur fcqui, peccatum ObitBit fri- 
non folum die in alciore ordine , fcd Se infini- 
tam habete offenfam , prout volebant Aucto- 
res difputacione prxccdcnti impugnati. Verum ftlim m ol- 
huic argumento um refpondiinus , eam calcu- ,if,t * ri,nt * 
lationem ex infinito obicdlo hon dare infiniu- 
tem adui, fed fupcrioricatem ordinis, vt in vi- JJJ; 
liene Se amore Dei conflat ; ctiamli maiorem Atgumtnt» 
reddat grauiutem, quam addit eidem vilioni i*U*la- 
Se amori. Vbi rciiciendi fune aliqui , qui con- 
cedunt in humanis ex grauicate perfonx often- 
Cx crcfccrc adxqualiutcm olfenfani cumipfa 
pcrlona ; negant tamen offcnlain Dei tancum 
crcfccrc quantum ipfc Deus excedat creatam 
prrfonam ; rciiciendi inquam , quia li creatura 
offcnfa dat nonfoliim luperioritatem ordinis 
iniurix , fed totam fuam grauitatem; eodem 
plani modo Deus oifenius non folum fuperio- 
ricaccm , fcd infinitatem fuam communicabit 
iniurix , prout volebant Audlorcs lupra impu- 
gnati. Conflat ergo xqualitcr vtrobique di- 
kurrendum , Se negandum , tantum crcfccra 
offenfam quantum crcfcic dignitas perfonx cui , 
irrogatur , fcd folum conflitui in lupcriori or- 
dine ob maiorem pcrfc&ioncm perfonx of- 
fcnfv. 

Sed hinc replicabis : Ergo aftus amoris Dei fi 6 
erit in xquali ordine cum peccato ; nam etiam 
habet Deum pro obicclo , 8 e ab illo licet non 
accipiat infinitatem , accipiet camen fupcridd- i„ pmatt im 
tatem ordinis, de confcqucntcr eritxqualis pcc- f»» &****•. 
cato. Rcfpondco Primo , Etiamfi cx hoc capi- 
te vterque aclus Se amor Dei Se peccatum hnt ma ' 
in eodem ordine, aliunde tamen peccatum cifc 
fuperius ; nam , vt dixi lupra , grauitas cius 
crcfcit cx viliate perfonx offendentis , ciim 
hxc infinite a Deo offcnfo diftet , accipit inde 
fecundam quali fupcrioricatem ordinis ;a&us 
autem amoris Dei cx eodem capite accipit in- 
ferioritatem : nam ( vt etiam dixi fupra ) farif- 
fa&iodccrcfcit cx vilitate offerentis. Rcfpon- 
dco Secundo, Etiamfi amor Se peccatum cx co- SttuuiA. 
dem Deo accipiant fupeiioricatcm ordinis,lon- 
gc tamen diucrfo modo eam accipere : cum 
enim Deus , quia infinite bonus , iit infinite 
amabilis, Se infinite indignus odio, miniis lon- 
gfc in genere boni facit ilii qui eum amat, qui* 
magis videtur ad hoc obligatus ; quam i con- 
trario in genere mali facit qui ilium odio haber, 
nam magis debebat effe ab illo odio remotus: 
vt grauius in genere mali facit qui amicunt 
fuuro lummum fui bcncfa&orcro odio profe- 
quicutj 


;j8 Rod. DE Arriaga T ra&acus De fine {$ nectfi.myfl. IncArn. 


17 

vbiiu<, r. 


«luitor, quam c contrario bcrtc faciat.qui coirv- 
dcm amicum diligit. 

Secunda principalis obic&io defumitur ex 
1’atrc Vafqucz , qui contendit peccatum nen 
VM(qutz,ftt- cfTe proprie iniuriam Dei contra iuftniam;quu 
««/« n»n tff$ p UQ mo j Q n ,,D habet aliam malitiam , quam Ile 
*““* cranigicilio humanx legis , qux non cenfetur 
miuru propria rcfpcvku humani Legiflatoris; 
idcoquc tranfgrdlor non tenetur ei honorem 
reftitucre, aut aliam fatisfa&ioncm exhibere, 
nifi pernam impolitam luere. Confirmat, quia 
Ii peccatum eflee iniuria Dei, qupdiibct moru- 
le cllct in duplici fpccic ; luxuria v.e.cllct con- 
tra caftiutcra , & firnul clict iniuftitia contra 
Deum : quod videtur abfurdiun. 

Fuse in prxfenti difputari lolct de hac do&ri- 
na Vafqucz i fcd quia in pundo de iullitia no- 
ftri in Deum multi diximus Tomo i . & infra 
reliqua addemus , ideo nunc breu illime nos ab 
hac obie&ioirc cxpcdicmusjdieimus igitur pec- 
catum clle iniuriam propriam contra militiam; 
ede iniui iam patet ex eodem exemplo contra 
nos defumpto ex humanis : licet enim abfente 
Se ignorante Legiflatore forte trangrcllio legis 
non iit iniuria iliiusmullus tamen re bene per- 
pcnfa negare poterit, quod li iplb Rege prxtcn- 
te.ac fcuere aliquid inhibente fubpam in imi- 
citix.&c.tranfgrcdcrctur quis tale prxeeptum; 
non inquam negare vllus poterit talem fccillc 
iniuriam Regi^ergo cum Deus ptxfens fit, om- 
niaque noftra intueatur , fine dubio erit con- 


_ mftitmm ftt. 


temptus Se iniuria iplius,uanfgrcdi prxeeptum 
gtau i ter impolitum. Neque hoc 


ab ipfo adeo w 
puto a Vafqucz polle negari , licet forte neget 
eam iniuriam cflc proprie contra iuftituin : 
quod pro prxfenti qux It tone neceflarium non 
clt , vt ftatim dicam ; prxtcrquam quod alibi 
58 olle iuli cfticacitcr cflc contra iuftitianv.Primo, 

quia Deus cll fuptemus Dominus omnium no- 
ftruin , Se adi ionum nollrarum j cumque pro- 
prie Iit contra iuftitiam vti re aliena inuito do- 
mino , erit line dubio contra iuftitiam vti vo- 
luntate nollra in ordine ad peccandum, quando 
ipic mandat nobis, neca in talem rem viamur: 
id quod locum habet , et iam I i nihil aliud po- 
litiuum hic Se nunc teneremur Deo offerre : 
quod dico propter peccata commiffionis ; nam 
in peccatis oniifiionis quando Deus petit ali- 
quod ohfcquium quod ego ei nego, repetitur 
fimul aliud fundamentum iniuftitix, quod fci- 
liccc domino petenti rem Tuam nolim cara con- 
cedere. 

j 'ravum ,/f Eft etiam alia ratio, quare Iit contra iufti- 
p*fo t j am omnc pcccatumjquia fi femcl fupponamus 
W ™ 1 illud cflc contemptum Dei, Se iniuriam , licet 
late fumptain, eo ipfo debemus dicere cite con- 
tra iuftitiam ; quia quxlibct perfona habet ius 
proprium ne ab altera iniurictur, aut contemna- 
tur, etiam iniuria & contemptu late acceptis. 

Nec luflicit dicere , nner patrem Se lilium, 
feruum Se dominum non polle intercedere in- 
iuftitiain , eu quod omnia qux funt ferui Se fi- 
li) pertineant ad Dominum , Se ad parentem; 
hoc inquam non fufticit , quia licet forte filius 
& femus obligare non poflint ex iullitia do- 
minum Se parentem , quia nihil habent pro- 
prium ( dcquofuhus infra;) at e contrario of- 
fenJci e contra iuftitiam optime polfunt:fl enim 
vel honorem laedant eorum , vel bona iplis in- 
fttifl frutu turis coniiimaut , haud dubii* contra iuftitiam 
facient : SC flue dubio qu 6 mancipium magis 


eft domini , ch magis contra iuftitiam peccat, - 
fi nolit obedire domino iubenti vt laboret :co 




enim ipfo nugis negat domino tcm domini : id ^ u ^,»1 
quod fontoliliime cft iniuftitia. Confirmatio eludit ■, 
Vafqucz de duplici fpccK peccati non vrget ; r ' m d*m>»* 
facile enim concedimus omnia peccata conuc- 
nirc in tationc iniurix contra iuftitiam,& prx- 
terea habere propriaro fpecian contra vir tuam 
illam cui opponuntur. 

Secundo poteft ei argumento rcfponderi, 19 
ctiamli peccata non fini proprie conualufti- Al,,r * 
tiani , eo tamen ipfo quod fint iniuria Se con- 
temptus Dei, ctiamfi extra materiam iuftitix. 
crclccrc grauitatem eorum ex infiniute Dei Se 
vilitate perfonx offendentis : ficut ctiamfi con- 
temptus ferui erga dominum , aut fubdici erga 
Legiflatorem , non fit contra iuftitiam ; negari 
tamen nequit , quin qu6 vilior eft lcruus , Se 
fubditus , & e contrario maior dominus , auc 
Lcgiilator,co maior fit ille contemptus,^ ma- 
iori indigeat fatisfa&ione : quod nobis in prx- 
fenti adxquatc' fufficit , quidquid litdc rigore 
iuftitix. Et fani Richardus Vi&orinus , maxi- 
me veto D.Anfclmus , cuius verba infra refe- 
remus in folutione vltimx obicclionis , Diuus 
item Thomas, aliique , quos Vafqucz negat af- 
fcraillc iuftitiam inter Chriftum Se Deum, aut 
inter nos & Dcum;vli tamen funt eo argumen- 
to iuiurix Se graultatts illius', eam drfumendo 
ex magnitudine perfonx ortcnlx, Se ex vilitate 
offendentis : vbi fine dubio veram Dei offen- 
fam admiferunt , quam etiam omnes omnino 
homines proprie & in rigore concipiunt in 
pcccatoiquid enim certius quam Deum pecca- 
tis noftris vere Se proprie offendi ? Hxc igitur 
vera Se propria offcnfa habet illam fuperiorita- 
tem ordinis, quam paulo ante deduximus ex 
Ariftotcle, Se ratione naturali ; quidquid fit de 
rigorofa iniuria contra iuftitiam .prout Vaf- 
qucz obiiciebat nobis:vndc clare infertur ,adus 
amoris Dei e contrario cflc longe inferiores, 
neque fufficcre ad fatisfacicndum pro moruli. 


ill 





SVBSECTIO 11. 


trifuilnr terti n eliettir i C~ f « nb eii- 
tjuiLm ti TtffondetlHT. 




T Ertio obiicics : Poteft fieri compcnlatio 
it 


60 


inter res diuerfi ordinis, dummodo fini- 
m fint : poteft enim res inferior aded intendi, fm/t *d*,i*. 
aut multiplicari , vt xquiualeat rei fuperioris 
ordinis:fic licet iniuria ilbta Regi fit in altiori 
ordine quam ohfcquium fubditi ; poteft tamen fatrvik 
hic tam magnum oofcquiura Se toties exhibe- trdiiw. 
re, vt compcnlct grauiutem iniurix a fc illatx: 
fimiliter in rebus phyficis , ctiamfi aurum v.g. 
fit in altiori ordine quinn argumentum ; poteft 
tamen de argumento tantum multiplicari , vt 
magis xftimctui quam aurum : quis enim non 
malit centum libras argenti quam vnicam vn- 
ciam auri ? ergo eodem modo ctfi peccatum fit 
ex genere fuo in altiori ordine quam amor Dei 
fupernaturaiis a pura creatura exhibitus ; pote- 
rit tamen tam intenfus cflc ille amor , & toties 


repeti, vt xquiualeat vni mortali. Quod magis 
vrgetur, fi nomo ille haberet gratiam infinite 2. 


imcnlam,&: fimul efficeret amorem infinite in- ^ ajhmi 
tenfum : qux duo in mea fententia non repu- 
gnant de potentia abfoluta : quis enim diceret, 
talem 


Difp 4 - An fuerit neceffaria Incarnatio , fft.AStCk. j7 


talem amorem non xquirulcrc furto vnius flo- 
reni, aut vni ebrietati ? 

6 * Hoc argumentum fortiter vrget Pater Hur- 
Vr V* hfC tadus difpuc. io. fcd.j. afferens inflandam ex 
aftibus chariutisiqui ctfi line in altiuri ordine 
quam adus mifcricordix v.g. poliunt tamen 
gompenfari per adus mifcricordix fxpb multi- 
plicatos;quia inquit hoc de altiori ordine mul- 
tum habet de modo loquendi. Addit, fi pecca- 
. . tum cft inimicitia cum Dco.charicatcm ik gra- 
tiam e contrario clfc amicitiam fupcrnatiira- 
lcm & adoptionem filiorum Dci;fi peccato dc- 
f betur xccrna miferia , viiionem beatam cllc 
xterrum felicitatem : quid ergo charitati Se 
gratia: dccfl vt fine in eodem ordine t Confir- 
mat hoc 5 . 18 . quia infinita initiria orta e* ve- 
hementi paiTionc cum cognitione imperfeda, 
ex animi infirmitate potius quam obfliiutione 
minus videtur xftimari , quam feruentiffimus 
amor charicatis ortus ex principio fupematu- 
rali cum perfcdacognitionc de Dco,& grauil- 
fimorum cruciatuum patientia , ne Deus offen- 
datur. Ex quibus omnibus colligit , nili pecca- 
tum dicitur infinitum , non pofle reddi fufli- 
cicntem rationem cur nequeat compenfari. 

Vt a Patre Hurtado incipiam, iam dixi paulo 
T. Hunadm ante ipfum re ipfa non aliter explicare infinita - 
•"% tem peccat , quam nos ex in finito Deo offcnfo; 
Iw tSwtct- nlm ipTe foliim explicat a polle- 

ffau. ' nori ‘ n condignitacc ad infinitam pcenam a- ter- 
nam : a priori verb grauiutem foliim defumie 
ex Deo otfcnfo ; quam grauiratem i Ile vocat in- 
finitatem, nos vero dicimus elle tantum altio- 
rem ordinem jvt vero appareat quam argumen- 
tt ea fint contra ipfum , prxfcinJaraus a voce 
illa infinita.de qua cft tota qu.Tflio;& dico fic: 
Sicut peccatum offendit Deum , ita charitas 




BJtttquttur 


AmfLotk . 


Stlutie 1 
flH4. 


fffaffrrjw amac Deum i ficut peccatum cft inimicitia cum 
’ Deo , ita charitas cft amicitia j ficut peccatum 
meretur miferiam infinitam, ita vi lio , quam 
adus duritatis meretur, cft xterna felicita .thi 
funt illius termini ; ex quibus inferebatur cain- 
, terrogatio , Cur er$o non rrwtt tu eodem ordtnef 

Ego verb ex iifdcm terminis inferam , Cur er- 
go ficut peccatum cft infinitum, ita etiam cha- 
ritas illa non erit infinita ? Refpundcbit, Quia 
peccatum afficit quafi intrinfccc moralitcr 
Deum ; charitas verb fc pure habet cxtrinfecc 
rcfpcdu Dei. Bene admitto nunc illos termi- 
nes , qui tamen , vt ipfc fatetur , & cos lupri 
nouuimus,pcrtincntad modum loquendi ;idco- 
que ait iple quoad rem ipfam non efle cis mul- 
tflra fidendum. Accepto tamen nunc ( vt dixi ) 
eos terminos, & inde refpondco ; Sicut ipfc ex 
his terminis colligit iniuriam c(Tc infinitam, 
ego dico , quia proprie 6c in rigore peccatum 
Admittit non vnitur Deo phyficc, fed fc habet ac fi vni- 
Auiler ut retur , inde ficti vt non accipiat ex Deo pro* 
qm*jdam fm pnam infinitatem , fed talem. ordinem finitum 
3 Worcm, qui adxquari non poffieper cos adus 
•ou pejfe 7- charicatis. Qux dodrina maxime habet locum 
qmanftr alitu in huius Audoris principiis : admittit enim 
infamii tr - aliquas res fuperioris ordinis cfto finitas non 
dtnu - polle tamen xquiri per alias inferiores etiam 
infinite multiplicatas. 

V5J Eodem modo imb clarius retorquentur qux 
Xetor^mtmr ^ $ . 1 8 .dicit:tota cniui ea cleuatio peccati illius 
rurjmtnAu. morca ij 5( & exaltatio adus feruentiflimx cha- 
mntutn**’ nucis non. tara probat contra Suarcz & contra 
nos,quam contra ipfum Hurtadum.qui fcilicct 
fieri pofiit vt talis adus contrahat infinitatem. 


qua fuperct infinite adum -illum charitati-. : fi , 
enim per eam ponderationem non vult nobis 
conccdcrc, pcccatunfcllc i ti altiori ordine lupra 
adum illum charicatis , quomodo qnxfo ipfc 
vult vt credamus non foliim clfc in altiori or- 
dine , fed etiam infinite altiori ? profcdb hoc 
mihi perinde videtur, ac fi quis ferio cum alte- 
ro contenderet, volens probare Petrum v.g.quia 
Se exiguum ingenium , & nullam habet nobi- 
litatem, fed farnum contemptibilem, & mores 
lcucs, Scc. non polle cllc in altiori amabilitate 
quam fit loanncs i inccrim tamen aliunde dice- 
ret etiam ferib illum clfc infinite amabiliorem-, 
ergo dum hic Auctor ita diminuit peccatum 
ortura ex paftionc vehementi cum cognitione 
imperfeda ex animi infirmitate , Sec. Se inde 
probae minoris xftimari quam fcruemillimum 
amorem cnariracis cum tolerantia grauillimo- 
rum cruciatuum pro Dco.dcbuillu aduertere, 
per hoc leipfum direde impetere , dum adeb 
peccatum illud extollit , vt etiam infinities di- 
cat magis xftimari, fcu illud elle infinitum. Sed 
de hoc A udore latis. 

Obicdio lupra pofita multis non videtur £ 4 , 
difficilius i mihi tamen femper cft vifa valde ot;« 0 * tok 
grauis:& quidem nullam aliam video vilius 
momen tt difficultatem contra noftram femen- 'g,,** 
tiam. Ratio autem cur fit adeo difficilis ea cft, r4lfm 
quam in aliis materiis fxpc tetigi, quod Icilicec thurn Umi - 
in limiiibus taxationibus , an hoc tam bonum «•- 

fif quim illud, an minus ,an maius,fcmpcr mul- r * 
tum admifcctu; dcdiuinacionciattenditur enim 
ad arilimationem moralem hominum vnus au- 
tem dic it, Ego ita xftimo,alccr vero, Ego aliter, 
vftus,Hoc mihi melius apparet ,al ter vero illud. 

Et in prxfcmi materia multi cenfcnt per eam 
operis ooni infinitatem compenfari illum cx- 
ccllum. Imb ipfe Pater Suarcz fatis dubius cft 
in hac parte dilput.4.fcd.7.ctiamfi abfoiute di- 
cat nonxquari : vnde male citatur a nonnullis 
Rcccntioribus pro contraria fentenria. Sed iam v , 
quid ei obicdioni rcfpondctur videamus. 

Dicunt nonntUli,in humanis quia Regis per- ^ ji 

fonafolum accidcmalitcrdiftcn a plcbcia.polle 
optime contingere vt ille exedfus compcnlctur ( ip n - 
per obfcquiorum multiplicationem N: magni- txujfum 
tudincm;at quia Deus fubftantialitcr & infini- t"f»*o*j] Va- 
te diftatab hoinine, non polle vllam fieri com- . 
penfationcm.Hxc folutio petit manifefte prin- 
cipium, aut cctte fupponit aliquid falfum ; vel fab. 
enim contendunt ipfius Audores , ipfam per- 
fonam regiam & dignitatem compenfari per 
magnitudinem obfcqui) a fubdito exhibiti ; 6c , . 
fic falfum docent ; nam femper Rex cft in al- 
tiori dignitate 8e honore quam rufticus, quan- 
tumcumquc hic offerat Regi obfcquiadignif- 
fima.obqux condonetur iniuriatficut Deus cft 
in altiori ordine quim iuftus iahsfacicns. Ne- 
que obeft, hunc cxccirum in humanis non cllc 
in ipfa fubftantia;nam ad conftittxcndam often- 
fam Regis altiori in ordiuc perinde omninO 
cft , ac fi cflct fubftantialis diucrfitas *, imb ad 
conftitucndum cum cxcrlfum incompenfabi- 
lem fufficit accidentalis diucrfitas. Id quoti ma- 
nifcftc o flendo in materia Theologica : etenirrt 
tora quanta differentia, qux reperitur inter ho- 
minem iuftum Se peccatorem, cft omnino acci- 
dentalis, fcilicct ratione peccati Se grarix, qux 
funt forma: acadentalcs : vel fi adhuc vis com- 
parationem aliam minorem, fume hpmincm in 
pura natura rcfpcdu hominis iuft i , qui foliim 
differunt 


6o Rod.DE ArriACA T ra£tauis De fine & necefi.myft. Incarn. 


differunt In gratia & carentia grati*ihoc autem 
nonobftantc non compcqGmir per vliam aliam 
formam infcrioraii ille fcxcdlus : iuftus enim 
4- femper cft in altiori ordine , idcoquc meritum 

vnum illius non potcll conspatiari per infini- 
ta etiam opera bona hominis peccatoris , imo 
neque hominis in (lacu purx natura: i ergo 
diftin&io illa inter cxcelfum iubftantialcin aut 
exedi um accidcnulcin non cft ad rem pri (en- 
tem. f 


46 Adde, in ea folutionc duo in\mum confun- 

t l UA * unl va ^ c diucrfa : obiettio enim non 
ttmfinfliu' a K‘ c de compcnfationc perfonarum offenfie Se 
mtn 1 ftr[a»A offendentis inter lc,fcd de compcnfationc iniu- 
sfftmJtaut q* rix per tatis fa&icncm i hac hautemcompcnfa- 
e tio videtur inde probari fufficiemcr, quod pcc- 
mnmil<*rU catl,,u & fatisfadio ambo funi qujd (initum, 
f.r fuit {*• ambo accidentia, idcoquc lolum accidcntalitcr 
nitrum. poliunt inter fc differre j ergo per inccnfioncm 

aut multiplicationem finitarum fatisfadkionum 
poterit fieri compenfatio i neque ibi poterit re- 
burri ad fubilantialcm Jiucrlitatcm, quia nulla 
cll inter peccatum & opera iufti, ficut nulla cft 
inter offenfam Regis 5 ruftico irrogatam,*: fa- 
cisfactionem eidem oblatam ab eodem ruftico. 
juln» '** Urgetur autem amplius fic ea inftantia : Plus 
excedit farisfa&io fupcrnaturalis infinite inten- 
fa omnes faris fatkiones plebei) refpcdu Regis, 

2 uam excedat oricnla Dei offenfam Regisjergo 
fatis factiones plcbcii adaequant offenfam Re- 
gis, fatisfadio illa infinita adxquabit offenfam 
Dei. Vbi enim minor cft diftantia , facilius fit . 
compenfatio. Antecedens verb patet , quia illa 
excedit infinitcifupponimus enim dic infinite 
imcnfain , A' in altiori ordine grati* ; offcnfa 
vertS Dei excedit tantum finite offenfam Regis 
acati qua ulis •, ergo. 

<»7 PoIlcmusidcbTcrttorcfpondcrc, xqualcm 
RtfrtmJrri farisfa&ioncni non defumi ex xqualitate rei 
*Um fln fi. cumcu!pa,fcJ ex xqualitate fatisfacicn- 

tirtMem 4, fu- cun ‘ ortenio ; hanc autem xquaKtatcm non 

*ntx poni vmquam , ctiamfi offeratur Deo farisfa- 
iMit /«„/«. etio infinite intenfa. Sed contra , quia dignitas 
P cr ^ ,nsc ' n wnwm requiritur ad fatisfadio* 
Aaumiaht t n ncm * inquanttim dat valorem ipl* ladsfadiohi. 
*b:*u <um Et hinc reiicitur quod nonnulli Reccntiorcs 
trnlp* minus bene docent, ad iatisfactionem xqualcm 
ttntrx. rcC j U j r j omn i IMJ squalitatem inteT perfonam 
iplam fatisfacicmcm,& illam cui fit fatisfadio: 
reiicitur inquam •, nam fi detur xqualis valor 
moralis in fatisfadionc refpedu iniurix, gratis 
omnino requiritur xqualitas perfonarum , vt 
manifellc oftcnfum exemplo plebei) fatisfa- 
cicntis Regi , te vnius Nobilis fatisfacientis 
Comiti, aut Duci : & in veniali hoc ipfum ap- 
paret fine vlla tcrgiucrfationc i communior 
enim &: verior lententia ( quam te hi defen- 
dunt ) docet, polle purum hominem (altem di- 
uininu pro veniali latisfaccre de condigno •, Se 
tanwn homo iuftus femper manet inxqualis 


lemper manet mxqi 

Deo, tui fit fatisfadio^ non ergo debet rcfpon- 
deri, ideo prxeise non cfte xqualcm fatisfadio- 
nem , quia femper perfoux manent inxqualcs; 
fcd debet oftcnJi , per eam infinitatem inccn- 
fiuam operum non compenfari ipfins peccati 
gtauitatcm. 

£8 Ideo rcfpondcnt aliqui Quarto , tiumquam 
Rtfcmdr* t rcro inferioris ordinis ppffe pertingere ad rem 


xninr ""n fuperiores ordinis. Verum hxc folutio non fa- 
*>"-t (i pit» facit inftantiis fupra aliaiii-,^ clariffimbrcii- 


citur in ipfiiiiict pecca liidicec enim furtum fic 


in inferiori ordine qukm peccatum contra reli- gi *!stt 4 

gionem ; negari tamen non potcft.quin non fo- 
Ium grauioron prrnam, fcd & odium Dei lim- 
plicitcr maius promereatur , qui furatur duos "**' 
mi Iliones , quam qui vno die Fefto ex pigritia - 
omittit Sacrum *, ergo potcfl in rebus morali- 
bus resinferioris ordinis , manem intra ipfum 
ordinem inferiorem , ex^multiplicatioUc rrate- 
rix aut aliunde pertingere ad grauiurcra fupe- 
rioris t ergo te latisfadio inferioris ordinis ex- 
crclcac poterit ad condigniatcm pro peccato. 




. 


SVBSE.CTIO 111. . 


Satisfit prdfcdenti cbiectiwi i Cr ([Hariis 
proponitur. 


M F.lius ergo rcfpondctur admittendo , fx- 

pe i em lupcrioris ordinis poffc adxquari Qyaaa* «w 
per alteram infu-ioris ordinis , quando cxcel*. “}["• ■« »jf 
lus ille non cft valde notabilis *, inde taincndi- 


cimus non fcqui , quafcumquc res fuperioris fi *** 


. . - . . * _ k iattr tu di - 

ordinis compcnlari polle per inferiores qual- H „f, 
que : qua doctrina vius fum Tomo x. in mate- umjtapm» . 
ria de Angelis , vbi dixi , vnum Angelum fu- 
periorem polle forti compenfari per multitu- 
dinem inferiorum ; iuvt & Deo maiorem (im- 


pliciter caulfait voluptatem mille Angeli infe- 
rioris fpcciei qutmvnus fuperioris \ idcoquc 


fi per impoflibilc Deus deberet amictae pofli- 
biliutcm eo 


m 


eorum mille, aut illius fuperioris, 
mallet hunc vnum amittere quam illos mille 
in feriores ;non tamen proptcrca dicendum cflc, w» 




perfectionem vel vnius tantum Angeli polle <]»*»*• •** 
compenfari j>cr multiplicationcmarcnarum v.g. 
aut aliarum rerum intcriorumjcccnim enim vi- 


inreriorumvccnum 
detur cuilibet rem ptudenta pondcranu>Dcam tutmf» 
maiorem (implicita capere voluptatem ex 
vnius Angeli , v.g. MicWlis , polfibiliutc, 
quam ex innumeris formicis aut mufeis polfi- 
bilibus •, fimiliter licet villo vnius nobilioris Se 
pulchlioris floris poffit compenfari )»cr vifio- 
netn amccnifliini horti , ornati multis aliis flo- 
ribus diucrlis , ctiamfi ibi nullus fit flos tam 
perfettus quam ille primus , qui folus vifus 
cratyion tamen proprerca etiam infinitorum 
floruin vifio xquabiccognitioncfn intuiriuam 
vnius pcrfcCtifliini Angeli, fir nuilto minus vi- 
fionem Dei, ctiamfi hxc non (it infinita. Idcm^ 
in peccatis iplis oflcndo •, lica enim mortalia 
inferioris ordinis poffint xquarc alia mortalia 
fuperioris ( vt paulb ante dixi,& id vix ab vllo 
negatur ) non tamen proptcrca venialia , qux 
fum in inferiori ordine , poterunt compcnlarc 
grauitatem vnius mortalis. Vnde licet quis di- 
vinitus clcuacus ad efficiendos adus infiniti 
intcnfns ( quixl non repugnat ) fc determina- 
ret ad volendum volitiotic infinite inten(a 
vnum mendacium iocofum , aut furtum vnius 
cruaTeri , non proptcrca mactetur tantum 
odium Dei , quantum per infimum mortale. 

Conftet ergo , ctiamfi aliqux res compcnlari 
poffint per alias inferiores , non tamen propec- 
rei fcqui, omnes poffc. 

Hinc clare relpondetur obicdkioni tertix 


70 


ciufquc inftantiis ; admittimus enim illi, polle 


aliquando fieri camcompcnfationem, negamus prafuit m 
tamen polle femper Se fpccialiicr iu peccato p"tats •* 
mortali : vt enim ex doctrina Patrum Se com - rcmm,a,i Pm 


muni Theologorum conftat.rcr ioloin hominis ( 

Dei fatisfadlioncm potcfbiilud compenfari ai 
xquali 


jnik 


Difp 4 . Annecejfaru fuerit Incarnatio, &c. Sed j.' 6 i 

«qualitatem. Ad inftant:asdicqj£tiamfi in hu- infiniti intcnla ab amico Dei cxhibitaJic etiam' 
•’ manis, quia exccffus^non cft ita notabilis , fieri inter homines licet iniuria grauis Regis fit Iu- 

poflit oompcnfatio per obfcquium plebcij pro ferioris ordinis ad omnera iniuriam plebcij i 
iniuria Regi ab ipfo Ulata,non tamen polle in- at Regem Icuiffimi in vno vrbanitatis defectu 
ter iniuriam graucm Dei Se obfcquium crea- offendere non ccnfctur moralitcr tam grauis 


e * tunc : illa enim infinita dillancia inter Deum 
■ ' Se aeaturam edi non det infinitatem offcnlx, 

hanc tamen conflituit in ordine fuperiore tali, 
vt a pura crcaturaxquari non poflk. 
spuitur alia Quod vltimo loco inter rcfpondcndumdicc- 
Afjkaluu , batur , plus diftarc fatisfadionan infinite in- 
** vhi- tenfam lupcrnatutalcm a fatisfa&ionc plebcij, 
mstttfrnfi*. quiiTj oftcnfam Dei ab offcnfa Regis, fallum 
^ * 4 cft fimpliciter loquendo; nam licet quoad in- 
teniionem plus diftet , non tamen in perfectio- 
ne ; ficue plus diftat in intenfione vitio infini- 
te incenia albedinis a viltonc vt vnum ciufdem 
albedinis , quam ab hac diftet vifio finita 
Dei ; fimpliciter tamen Se in pcrfcCtiouc plus 
diltat vifio finita Dei , qux plus valet quam 
infinitx vifiones albedinis , etiam infinite in- 
tcnfx. 

y I Ad illas ponderationes Hurtadi iam luperius 
Pectitum oflcudi , eodem plane modo quo iplc cis non 
nantjl i»pr>i - obflantibus dicit adura illum ellc infinite gra- 
(td ucm , nosmultb potiori iure dicere , eum qui- 

'tbnt faitt*' < ^ cnl C ^* c * n a ^ t ‘ or * or ^* nc » e ^° ,K,n infinito ; 

vnde autem id proucniat iam cft declaratum. 
ftmdtuutnm Quia verb tam contra ipfum quam contra nos 
Hufiidi. vrgere videntur-ponderationes illi, dicimus ab- 

foiutc, Etiamli illud pcccatum,quia ex infirmi- 
tace,&c. ortum clt, videatur non efle grauc, eo 
, tamen ipfo quod pro illo lupponatur luificicns 
cognitio, libatas , Se cetera omnia r equilia vt 
illud fit mortale , ac proinde vt fit fimpliciter 
graue, licet rclpcctu aliorum mortalium iit leuc: 
ablolutc tamen ob infinitam bonitatem 6c ma- 
icftaccm Dei , quam grauitet offendit', cJlc in 
maiori feu altiori ordine qu am fit fi.rucntif- 
fimus ille chariutis adus , Se quam Iit patien- 
tia illa grauifiimorum dolorum : ratio enim na- 
turalia di<ftat»multi> minus cife in genere boni, 
vilem aeaturam pro infinito Deo aliquos do- 
% lores tolerare, quam fit malum, camdem vilem 

creaturam audere grauiter ortendere infinitam 
, Dei Maicftatcm : id enim adeb cft malum , ve 
videatur vix polle in mentes hominum cadere 
tantam audaciam , vt & Hunadus fupra bene 
notauic. 

j x Sed hinc replicabis : Ergo eodem modo pcc- 
MjfluA : Erp catum veniale erit in altiori ordine, ita vt nulla 
& ftutumm pura creatura poflit pro illo farisfaccrcrid quod 
hTtdiioiTL v ‘^ ctur abfurdum. Concedunt multi icquclam; 
dmt , vt f*$ nec ‘ n confequenti ego video magnam abfurdi- 
$o nudatus. ratem : nihilominus tamen probabilius puto 
tur*p*fnt fa- illam negandam; nam cum ncccfTitas operum 
titfkttTi. l 10 minis Dei pro adxquata fatisfadionc pro 
morU ^ non C l arc appareat , non dcoc- 
hut. r mus eam difficultatem extendere etiam ad ve- 
niale. Difparitas a priori ea cft, quod veniale 
licet fit contra Dcum;cft umen tam lcuis offcn- 
fa, vt multi foliim fecundum quid eam vocent 
offirniam: vnde nec fimpliciter hominem fepa- 
rat a Deo , nec amicitiam illius definiit , im6 
nec minuit quidquam de illa ic de gratia habi- 
tuali ; fcd foium caullae aliquam lcucmdifpli- 
ccmiam Dei , qux rem moralitcr perpendenti 
meriti» apparet inlufficicns, vt in ordine altiori 
conlliiuatur , grauiorque fit quam fatisfaclio 


iniuria, quam plcbcio publice colaphum infli- 
gere. Sed de peccato veniali fufius' me vide v 

alibi. Et nunc de hac obicclionc latis. 

Quarta ergo fit : Tantum honoris homo re- 73 
ftituit Deo per adum contritionis , quantum 
abftulic per peccatum ; ergo fatisfacit illi ad ;*uru,emlm 
xqualicatcm. Probatur antecedens , quia tam taummkont t. 
bonus cll amor Dci.quam malum cft peccatum; T,m reflanto 
ergo poceft per illum adlum xqualis licri com- ' XuOt 

pen latio. Rclpondeo, in iniuria non debere fo- ft . 

* Ium ponderari honorem ablatum , vt tota cius i»un* v tn 
ini uti. r magnitudo inde dclumatur, fcd vite- Mrrai» me* 
rius debere attendi ad magnitudinem contero- 
ptus, &, vt fic dicam , ad occafioncm difguftus , Hdt j„J n4 [ 
exhibitam. per iniuriam. Et hoc probant ea qux fid ,ti*mwu , 
diximus fupri de iniuria Dei conftituta inal- impint, 
tiori ordinciquod amplius htc declaratur : ete- 
nim ctiamfi Rcgicumdauquafi honorem quis 
auferat , quem aufert plcbcio, v.g. de viroque 
fingendo quod lit latro , periufus, aut quid fi- 
milc.ccrte nullus negabit maiorem multA fuif- 
fc iniuriam , Regi auferre illam bonam famam 
quam plcbcio ; exccllus autem ille non defurui- 
tur ex parte rei ablacx,qui*,vti*uppon!mus, cft 
eadem in vtroque calu ; dc.umitur erga ex con- 
temptu Regis, qui maior cll, quo pertona con- 
tempta cft maior , vt diximus. Hinc fit , vt ad 
fatisfacicndum Regi non fufficiac in omnium 
xftimatione rcuocare tcilimomum , & dicere 
Regem nullo modo etlc perpurum , aut latro- 74 
nem ; fcd ratione contemptu» etiam lit dignus 
ille homo patibulo.Eodem modo fi quis publi- 
ce alteri colaphum infligens caulict illi ali- 
quem dolorem nhyficum,non fuffidt pro fatis- 
hnftioncdarc illi aliquam rem, qux e contrario 
phyllcc caulict illi tantam voluptatem, v.g.rem 
aliquam ad comedendum aut ad bibendum gra- 
tam ; fcd ratioijc contemptus requiritur , vt 
prxtcr hoc exhibeat humiliationem aliquam 
moralitcr xqualcm illi contemptui. Id pulchre ftimi. 

Diuus Anlclmus docuit lib.i. Cur Deus ho- 
mo. cap.it. vbi , cum dixilfet nos teneri Deo f 

reddere honorem quem abftulimus, ait : Nec 
ftijjicit fvh wmotio rtddtre tjucd allatum efi ; fcd 
pro contumelia iBa plm delet reddere quam abjltt- 
lit : fient emm qui Udn falutem a Iteuut , non fuf- 
fiat , fi falutan teftituar , nifi comfenfit aliquid 
pro illata dolon / imttna ; ita qut honorem ahetaut 
violat , non fufficit honcrem reddere , fi non fe- 
cundum exhonoratiotu fatlam mole fi tam aliquid 
quod placet tlh , quem exhonoranti , reftuuat. Hxc 
Anfclmu5 : & id ipfum docuit Anftotclcs lu- 
pra a nobis relatus , dum dixit non fatisfaccrc 
plcbciuin qui Magiflratum pacuffit , ctiamfi 
tam grauiter ipfc repercutiatur ;fcd multo plus Mora litet 
debere pendere. ,ma ^ 

Hinc vno verbo ad argumentum rcfpondco, 
moralitcr non canti xfUmari amorem Dei in 94t0 Umi t 
genere boni , quanti peccatum in genere mali, ir- 

ratione contemptus & offcnfxquam includit ; t4,mm '*I'~ 
ctiamfi forte non auferat honorem maiorem ntu 
quiun rcflituat a&us amoris Dei. Et facis de > * 

incapaci cate acaturx ad fausfaftionem prtf 
mortali. 


Tomtu ri. 


DISPV 


f 


t 


6j.iRod.de Arriaga T ra&ams De fine (j nccefi.myfi.Incarn. 


- 'w£k*' 


DI.SPV TATIO Q.VINTA. 

jin neceffaria fuerit Incarnatio ad condigne promerendam 
rcmifiionem mortalia altem. 



'Via non defuere qui inter mc- 
H ritura dc condigno & fatisfa&io- 
nem xqualcm diftinxerint etiam 
rcfpcSu ciufdcm rei, id cft rcfpc- 
<ftu r jo'.iflionis moralis , conccl- 


mtriti tendi- 


Tot mortali ^j£i 
tjoi fur* L't- 
minttn «m 
fefi* rrtn>ffi*. 

l cr ^ nt M liC nobifeum in prxccdenti dilputatio- 
ttfirmSJut n '» p cr tno ^ uin forisfe&ionis purum hominem 
fiiiifacb. w. non jx>llc obtinere remifiionem morulis alic- 
K* ni, ncgaucrint veri» per modum condigni 

e.r meJmm mcnn . p IO p{ Cr ca cogimur hanc (pedalem de 
eo punito difputationcm inftitncrc. His ergo 
Auctoribus prxluxiflc vidccur Pater Suarez 
difput. y. fodi. 7. conclufionc prima, quem non- 
nulli Recentiores fccuti lunt \ quia vcr 6 non 
cft i-.lcm modus eorum omnium in explicanda 
ea dili cremia inter fatisfediionem pro culpa, 
& inter meritum remifiionis ciufdcm culpa:, 
oportet fingillatim eorum fenfus difcutcrc. 

SECTIO PRIMA. 

gurdum fen tenti* felo nomine * communi 
diferepans examinatur. 

t T> Eccntiores nonnulli , inter quos cft Pa- 
Rtftmtr /i». tv ter V V adingus hic dilpur. i .dub. y .ctiamfi 
uLuueeen- videarur cum aliis Reccnriotlbus ( de quibus 
tbrurn e* p. r.iulu poft )confcntirc , Se xqualitaccm tri- 
yvodingi. t ucfc meritis purx creamr.r in gratia exiften- 
tis cum infufionc gratia: habitualis , & cum re- 
nulhouc morulis alieni ; re umen ipfa in toto 
puncto prrfcnu nobilcum , Se e em fentetuia 
Aduem th- communionminoconucniuProquodilUndtius 
fuum yiM* percipiendo, & omni xquiuocatione fugienda, 
flitntm, ni a ducrtc , duas hic cllc v.xldr inter fc diftin&as 
qozAiones ; vnam.Vtrun? merita purx creat u- 
a vile- t- r exi (lentis ift gratia l»nc moralitcr caatsi om- 
ni tmemnif». nino valoris, quanti cft infufio gratia: cum rc- 
fiant grava miflione alicuius mortalispn vero (int omnino 
mifatuamor- ui ferioris ordini sol teram qui Itionem cftc , & 
ulu. snun. verb de fola v»Kc, V trum meritum condignam 
da , aa me,u fignificct xqualitatem moralitcr rigorofam in- 
nun tendi. tcr meritum Se prxmium,an vero prxeise pro- 
fJTr materi P on,oncfn Aquam.In priori qu.xftionc.qua: cft 
loMaitiMm de re, nobifeum docet nic Au&or.ca opera fu- 
framio.aafo- pcrnaturalia hominis puti cllc inferiora remif- 
lim tU, f >t liene peccati , infufionc gratix i ac proptcrca fi 
fcrttnatmm. nora ; nc meriti condigni velimus intclligcrc 
meritum xqualc prxmio , omnino negabit ea 
opera cllc meritoria de condigno cius infufio- 
nis gratix, & remifiionis peccati morulis ) ergo 
re ipta nobilcum in hacquxllionccon(cmit.ln 
j fecunda verd quxftionc,quam dc nomine dixi, 
an feilicet tm ritum condignum fignificct eam 
«qualitatem fui cum prxmio,cft nobis contra- 
rius •, & confcqncntcr docet , ea opera habere 
con digni tatem cum remifiione alieni morulis, 
id cft aliquam proportionem cum illa ; quain 


proportionem nos non negamus re ipfa 5 fotum 
fqiic diximus , ea opf n non dic 
xquaiia remimom peccati: qubd autem meri- 


.cnim huc vf< 


tum condignum requirat eam xqualiraccm , 
crumli in ge. ia e 1 peccet ad quxftioncmdc vo- 


ce ( vt diximus ) infert tamen deinde quxftio- 
nem dc re circa Jigniutem & valorem noftro- 
rum operum : dicunt enim hi Auiftorcsconfc- 
quenter, noftra opera fupcrnaturalia , etiam ve 
dignificara per gratiam fupcmattualcm, non 
«fle xquaiia prxmio xtcmx beat itudinis , fcd 
fotum liabcrc proportionemaliquam, obquam 
dici polfunt c(Tc meritoria dc condigno : imt\ 
cum inucnirc non pollent xqualitatem inter 
noftta meriu de gratiam , eoa di fune docere» 
ad meritum condignum non efle ncccilariam 
eam xqualitaccm ; & in hoc pundo fcquuncur 
fententiam Patris Coninck , contra quem egi- 
mus fuse Tomo 4.difput. y j.fcd. 1 . 

Hic autem obiter obferuo. Patrem VVadin- 4 

gum rcprchcndiflc,dc vero mcrito,Patrem Co- 
ninck.qubd hi e, ad probandum peccatum inor- ^ p^rtiVoi 
tale dic inlinitx nuiirix , cb quod mercatur fap m 
dc condigno pernam «ternam inferni , exte- « ugMmrrUoft. 
nuauerir liraul fatis multum e contrario valo- nffMt 
rem noftrorum operam , negando illa opera 
mereri dc condigno xtCrniatcm vi(ionis,& fo- J 4 ,aiiktim 
lum recurrendo ad aliquas proponiones. £x i*fi«w. S/J 
qua Patris VVadingi contra Patrem Coninck * n ’ M - 
reprehenfione infero ego, etiam ipfum non dc- 
buifie negare xqualiutem meritorum noftro- 
rura cura gloria. Si enim peccato tribuit ipfc merr*nuw» 
ex fc xqualitatem cum perna x terna •, profcdb uuitilnU: 
dcbuilfct etiam operibus tribuere xqualioccm 
cura gloria , nili omnino velit in (cntcnciam 
Coninck abire ; & fimui oftcndcce, haud beni 
fc rctorfillc argumentum Coninck fic difcur- 
tentis : Aftnole eft mcritonwn per/td tn finit et, 
hoc cfi ftertiym dnrAturx ; ergo continet in fe 
tntdituxm uifiu/m. Quod argumentum fic ille 
retorquet : Meritum nofirum habet condigni- 
tutem enant en* frramio oternum duraturo *, de nmra. 
infinitate tamen bonitati/ nihil habet j ergo. Hxc nodum 
rcfponfio Patris VVadingi nulla cft, 1 » neget ** ' 
ojicribus noftris xqualiutem cura cq p r x mio-, „„„ 
facillime enim rcf]>ondcbit Coninck*, Idcb nui- fum>* 
lam infinitatem argui in noftris operibus ex vi- 
fionc beata xterna , fccus vero in peccato ex • j 

pana xterna ; quia peccatum cft xqualcci per- . 

nx, Se confcquentcr infinitum ; merita autem 
noftra non lunt xquaiia glorix xtcrnx, fcd fo- 
liim habent aliquam proportionem cum illa, 
idcoquc non miram , (i infinita inde non fine; 
ergo cura hic Au&or xqualitatem agnofeae 
peccati cura perna xterna, debet profcdb , re 
confcqucnccr loquatur , admittere in meritis 
noftriv xqualitatem cum vtiione^ie deflecbat in 
extremum vitiofum Patris Coninck a fc rcic- 
dum : quidquid vero dc confcqucntia in hoc 
pundo lic in quxftioncilla dc nomine , e qua 
altera oritur, vt dixi dc re circa noftrorum ope- 
rum valorem. 

Dico, longe conformius dtc fenfui omnium j. . J ir -g r 
fere Theologorum ( exceptis Scotiftis) nomi- riet nm digni 
ne metiri condigni imclligcndum opui habens mudrgendnm 
xqualiuran cura prxmio : idquodlc»co fupri « f 
. citato deduxi fuii iis, oftcmlendo , fi fcmclabea 
«qualitate deflectamus, reddere nosiupramn- promi». 

dum 


„ uvi^-h 


Difp. f. An necejfan* fuerit Incarnatio , Se& i’ <fj 

rrd/r. dum incertam condignitatem primi j.nam pro- litatcm : fi autem condignum in proportione **:/&!!. zi 
tm i • /a/» portio infra xqualitatem habet innumeros gra- tantum coniiftcrct,nullam ptxmium dfet pro- P 
fttmi ctndi d us> vt fi c dicam:quis autem poterit tunc taxa- prib vitra condignom;quia omne illud eflet in- ur D/,w 
re, quotus ex illis iufficiat>& quotus non i aut tra proportionem , & conicqucmcr in rigore 
cur tunc licebit dicere , in a&u finito minimi totum eflet intra codignum;quod fi ad iiucribs Agnam. 


virtutis, v.g.tcmpcrantix , efle condignitatcra 
cum vifionc Dei i non autem licebit mihi dice- 
re, in a&u duritatis Dei infinite intcnfocflc 
condigniutcm cum vnionc hypoftatica.ac pro- 
inde eam pofle per opera pura: creaturi de con- 
digno obtincriiid quod negant omnes fere Do- 
dores , etiam hi ipfi cum quibus difputo : aut 
cur non licebit dicere , etiam eumdcmaciura 
in peccatore , edo eo inflanti non informetur 
gratia , efle condignum meritum gratii Se glo- 
rix } vel fi homo fine gratia Se peccato operare- 
tur fupcmaturalitcr , meriturum de condigno 
augmentum grarixivt alioui alij doccnt:vcl dc- 
nique,cur nonipfa naturalia opera hominis iu- 
Ai dicemus efle meritoria de condigno?vt pauci 
alij dicunt i negatur tamen ab hoc Au&orc, ni 
fallor. Certe li fcmcl ab ea iqualiutc reti lia- 
mus , non nifi puri: pute pro libitu diuinando. 
Se gradus illos fine vlla certa regula taxando, 
poterimus deinde dicerem Hoc cft condignum 
intritum , tUud vero non. Igitur vt fol^ius SC 
non in incertum procedamus , & de operum 
noftrorum ac gratii fandificancis dignitate di- 
gne fentiamus , fi in aliquod extremum defle- 
denduin cflct,potius eam augere quam minue- 
re debemus ; idcoquc dicimus ad condignum 
meritum requiri omnino eam xqualitatem , 
carnque re ipfa in noftris operibus grarix di- 
gnificantis reperiri rclpc&u vifionis beati ; ac 
tandem cura inter noftra opera 6 e remiflionem 
mortalis non rcpcriaturca xoualitasf vt fate- 
tur hic A udor non reperiri') dicendum efle, 
maritum condignum raniflionis mortalis non 
pofle cadere in puram creaturam , noni minis 
quam non cadit vera Se condigna fatisfadio.’ 
Confirmo,feu magis explico camdcm dodlri- 
nam e contrario in merito congruo : quia enim 

ftnfrrnf hoc non requirit nili proportionan quamdam, 

gn» , tm di - idci ex communi fcntcnria in codetu opere fu- 
mtrfum y*l- pcmaturali , fiuc illud fit factum i peccatore, 
*£**? mm nue etiam a iuflo , admittitur mentum con- 
nfmdtt. p ruumcum< JiucrfiflimiS(Sc fumme inter fc di- 
Aantibus prxmiis , in opere quidem peccatoris 
cum auxiliis ad pernitendam , cum ipfa item 
remiffione peccati , cum infufionc gratii : qui 
duo, vt fumis deduxi Tomo pagens de perfe- 
* uerantia , valde differunt ab auxiiij ipfius du- 
rationc ■, nam hic efi longe minus prxnuum 
quam ipfa immediata remiflio peccati, Se infu- 
uo gratii : quod fi illud opus iit facium ab ho- 
mine iuflo, dicitur habere congruitatcm etiam 
cum Incarnatione : non dico , quod illam adu 
obtineat ; nam meritum de congruo non cft in- 
fallibile, idcoquc non femper obtinet quod me- 
retur j fcd dico habere congruitatcm vt poflit 
Deum moucre ad illud primium : habet igitur 
tale opus congruitatcm & cum ipfa vnionc hy- 
poftat ica , qui cA quodammodo prxmium in- 
finitum : habet item congruitatcm cumpcrfc- 
ucrantia finali, qui cft longi minus prxmium; 
MetitinnJi. & fi»-' de aliis diucrfis. Hic autem repugnant 
gno suem merito omnino condigno, quod iuxta commu- 
h*e uf»-n 4 t, ncm fententiara fupponitur Confiftcre quali in 
rndiulfibili * quia xqualitas vt talis in indiuifi- 
bili confiftit;ac propterea dicitur Deus prx- 
i» Uf miare vitra condignum,id cft, vitra eam xqua- 
Ttmm yit 


Ctafinmum 
iotitnnn i 


cos gradus proportionis vellemus attendere, & **[•** 

illum gradum , qui cft altero alrior, dicere pne- 
mium vitra condignum , ctfi omnes vno forte Mf-r< 
fcnfu dici pollent intra condignum ; tamen i 
contrario quilibet fuperior rcfpe&u inferioris 
dici poflet vitra condignum ; ac proinde quan- 
tumuis Deus miniis Se minus darct.v.g.ctiamfi 
pro intcnfiflimo a&u cbaritacis in gratia facio 
daret duo indiuifibilia augmenti gratii, adhuc 
deberet dici remunerans vitra condignummuia 
nec quidem cum vnicoindiuifibili habuit illud 
opus xqualitatem ( vt hi Auftorcsdicunt;)hoc 
autem quim lit alienum a communi lententia 
nemo ignorat ; ergo condignitas debet in certo 
pun&o conditui ^ hoc cft in iqualiutc , qui 
iuxta didta confiitic in indiuilibili. 

SECTIO II. 

siliqua qux Mei feffitnt fo luuntur. 

I N contrarium tamen obricics locum illum 8 
triciflimum Pauli ad Rom.8. Non Jivu con- o&tiiUmi 
diftut p.ijjionct bumt temporu } Secundo , in- t r *f*fi** ltm “ 
credibile videri, unci cllc valocisvnuma&ura 1,4 ' *• 
etiam fupcmatur.ilan hominis iulli durantem 
per i&um oculi, quam i lit fumnuiila felicitas 
vifiouis Dei xicmum durans. Verum lue ob- 
iecliones fuse citato locofolutx iunc ; breu i (fi- 
me nunc duobus verbis infinuo quid ad eas 
reipondendum. 

Dicimus ergo , quando requiritur iqmlitas 3 «a!h i m- 
inter meritum & pr.rmium , non dqbcrc intcl- ** lt $*f* M 
ligi phyficam iqualitatcmiqualis cft v.g. inter \ 

duaslibras auri inter fc,&c.qualis cft fuomodo t *m fr fu- 
etiam inter pecuniam cupream valentem decem rnda 
aurcos,cuni poculo aureo decem aureorum. Sed v * ls ’ n*flro- 
dicimus in merito vitra cnciutem phyficam il- 
lius debere confiderari dignitatem ipfampcrfo- 
ni operantis , eo modo quo in Chrifto hmilia 
opera ex dignitate infiniti perfonx clcuantuc 
ad habendam non folurn proportionan , fcd 
iquoliutcm cura prxmiis innuitis i Se ficut b 
contrario peccatum mortale ex dignitate Dei 
oflcnfi clcuaturad ordinem illum alriorcm , ob 
quem fuperat meriu omnia puri crcatunc.Hcc 9 
pofito , dicimus tamam efle dignitatem gratii 
habitualis reddentis hominem amicum Se fi- jljjj 
liumadoptiuuni Dei, vtclcuct merita fuperna- 
curalia ad xqualitatem cum vifionc ipfius Dei: wjuuit Dtl 
quid enim nugis xqualc, Se vt fic dicam ,nugis iffl**. 
debitu Filio bene inleniicnci Patri,quam iplius 
Patris Dei vifio Se nruitio? Et idem dico de 
amici merito rcfpcclu vifionis amici. Vtriim 
autem ea vifio lit phyficc nobilior , an minus 
nobilis , an folum xqualis cum gratia, non fpc- 
ilat ad pun&um prxfcns , & rationem paul6 
ante datam. Qux do&rina maxime declaratur nalere/ur i 
per ipfam gratiam : vt enim perfona Verbi in- tfo* 

formans opera Chrifti Domini reddit ea con- 
digna , fcu xqualia, etiam cum merito alterius 
vnionis hypoftatici •, cur non gratia habitualis ^ 
opera fupei naturalia reddet xqualia cum aliis 
gradibus ciufdcm gratii, feu cum augmento il- 
lius 1 Itnb ex hoc capite habemus latis magnam 
difficultatem in explicando , cuc gratia vt ccn- 

F 1 tun\ 




«4 Rod. DE Arriag A T ra&atus De fine & necefi.myfi. Incani. 

cum v.g.cxiftcns in homine non clcuec opus quara antea multis titulis illi debebamus* ergo 
quantumuis tcmiiliim ad merendufo etiam vt J jjjjfcijr*-*--- , 

ccnhmv.dc quo puntlo egimus fusi in materia 
de gratia » Se aliquid infra dicemus breuiter. 

©onfict ergo, opus iupcrnaturale dignificattim 
gratia habituali omnino cflc aquale merito au- 
gmenti gr.tr ite *, hoc autem i ffo iam dfcxqualc 
vifioin beat* •, quia gratia habitualis ex natura 
fua exigit vilionem, ve fuitus eo Tomo -i.dixi 






M 


•x m {iit IA. 

t. Tu»m. 


I I 

Viftrom* 


Diff Antae 
*« nn* r/f 
ad tu tm tam 


Keaefi aifi 

t*<i VltA 


non minus dccrefcet meritum ex ea obligatio- 
ne quam fatisla&io. 

Aduerte Secundi», Patrem Wadingumco lo- 1 i 
ei videri in vr.utn confudi ifc meritum condi- Dutdiurr/k 
gnumrcinillmnis peccati ,curo merito condigno P ~ 

auxilij ad odum contritionis, quo poftei iufli- 
ficarctur homo;ait enim,Calu quo pura aeatu- dignum u- 
ra elcu.it ctur ad meandam alteri ac condigno ”»$*»* fc- 
mu agentes de ciufdem gratia: pcrfedkionc. Si remiflionem peccati, folum id [ affandum per 
offendentes conna Patrem Coninck, natura fua iticritum auxiliorum cfficacium ad conucrlio- ‘TLxih} 

nem. Fundamentum huius Auctoris cft , quia *d *a*m 
non aliter hrmo ille tunc mereretur alteri gra- * 

tiam Se remiflionetn peccati, quam ea duo me- 
rcacur Chriftus hominibus : atqui Chriftusca * , I utrtr " rm 
foliim meretur merendo prxdi&a auxilia ; ergo 
& homo ille. 

Opinor hic,vcdixi,duo valde inter fcdiucr- \t, r ; IKm ^ 
fa confundi ; pro quo rcuocanda funt in memo* xtii/adfani- 
riamqux Julius tradidi Tomo 4. Se fupra ali- «»««" fro- 
quid circa hoc pun&um dixi, meritum fcilicct f,,t "*® r f* 
auxilij etiam conpui ad pernitentiam non clle 
proprie meritum ipfius rcnvflionis peccati : et- tau tjfimt. 
enim cum poft dationem auxilij adhuc debeat 
intcrucuirc opus bonum.dcindc poft ipfum bo- 
num opus intcrucniat gratuita remiflio peccati; 
profecti non potclt ille, qui folum meretur da- 
tionem auxilij , dici mereti de condigno ipfam 
rcmilTioncm ; alioqnin iuppolita iam datione 
auxilij non deberet ccnfcri noua vlla gratia Si Rati» iift~ 
liberalius in ipfa aftuali remiifione pcccari.nifi nutui fn*» 
dicamus duplici adxquato pretio debere emi r ' 
eam rcmillioncin, Primo in datione auxilij, Se- ^ntrtiwtrm 
eundo , quando deinde infunderetur gratia : id „ m au*d»m 
autem cft manifefte filium. Ratio vero huius gustum, fid, 
dift'crcntix a priori ea cft,quiacfto Deus videat ,auu * 
tandem fccutnram ex ea datione auxilij infulio- 
nem gratix;vidct tamen id faturum non ex me- tm. 
rito condigno ipfius operis, quod ego fum fa- 
cturus , fcilicct ex a<ftu contriiionis& charira- 
tis,fed ex fua libcralitate & promiffionc : vnde 
agnofeie opus illud in fciplo clle longe imper- 
fcCHus.quilm fit ipfa remiflio culpx, aut infulio 
gratix. Id quod latis hucufque probatum cft, 
oftendendo merita noftra non polfc eflexqua- 
lem fatisfadioncra pro moruli , cb quod fine in 
inferiori ordine rcfpc&u illius;hinc autem clare 
infcrtur.donationem illius auxilij ad opus non 
clle tanta xftimarionis.quantx fit ipfa remiflio 
mortalis , &: ipfa infufto gratix. Deinde addidi 
eo loco , neque ipfam donationem auxilij cflc 
tantx xftimationis quantx cft opus ipfum,v.g. * . 
contritio, aut amor Dci,nro quo datur aiuiliu: 
ficuc in humanis nonclt uncum donum date 
mihi centum , quibus ego poftei adiundlamea 
induftria lucror inille.quam fi immediate mihi 
dedillct quis illa millc^ic propccrca centum illa, 
ego emere polTiim de condigno re aliqua qux 
valeat centum: at fi dedillct mihi immediati 
nnlle , non fatisfccilfcm ego adxquati illi Iibc- 
ralitati reponendo centum. Id quod adeo cla- 
rum cft.vc nequeat in dubium verti ; ergo cum 
illud auxilium mihi k Deo datum fofum fic 
quali inllrumcntum, vtego libertate mea bene 
vtens luerer ( vt fic dicam ) mihi eum a&um 
bonum, non cft dubium, eam donationem non 
cire tanti valoris, quanti /i per poflibile vel im- 
roflibiJc mihi donallct Deus meum adlum li- 
berum immediate fine induftria vlla mea, & fi- 
ne labore ac libertate mea ; ergo ad merendum 
de condigno auxilium illud etiam citicax non cft 
nece lia 


illam exigere beaticudincm& amorem Dei, ne- 
que id habere praecise ex deftinatione Dei non 
debita illi grttur.Qua* omnia eo loco v ideantur 
deducia ; per qu.r abundantiflime lolucum cft 
argumentum AducrlViorum. 

I O C irca locum verb Pauli dicimus Primh , il- 
linm (AtP.i Ium non minus pugnare contra cos Audores, 
PaJi tam contra communem lcntcntiam;nam cum 

*Jtduttr*>if conftet merita noftra cflc condigna glorix , 
dihnnxfih { quidquid iam ligni licetur nomine condigni- 
<*”• tatis.* } neccllario Aduerfarij ipfi explicare de- 
bent Paulum,ncfit contrarius certx Se Catho- 
S. Tt»’m nca Jj Cil . doclfiar , dum tugat eam condignitatcm. 
d! ifrTilwi ^ ccun ^ fcl*p°ndco , non dixifte Diuum Pau- 
etnJ^nn, id lum,A^aw jmit ccndtgrui oper* tiofira boi:a icd paf- 
dtfafv.-ndut fiwct & mbnl Mi^Acs ^nc dubio enim iciunium 
jfett externum Si mortificatio. Se fic de aliis labori* 

rletuiMi. g us j* ccun j, im f Cj non loiiira non fum xqualia, 
fcd necconJigna glorlt^quia vcr6 nos ob diffi- 
cultatem ill. irum unpcdimur » bonis operibus, 
merito A poftoluj , vt nos hortaretur ad bene 
operandum, exaggerat cxcclfum gloria: rcfpc«ftu 
hi»rum bboium;cimi quo tamen ftac,vt bbores 
illi digniiicati ipfb adu meritorio fupcnucurali» 
d quo impcrancur,& habituali gratix fubicff i, 
t. VaJ*i condigni lint A: .vquales glori.r. F.t hoc padfto 
Ahii a tt fili communiter explicatur Apoftolus, qui in aliis 
Ariitt gbnd locis ex iuliitia libi deberi gloriam fatetur : 
Qturrr. icddtt n.t!:i Dvtxibjtt iufiui index : id au- 
tem quod ex iufticia debetur , maxime videtur 
xquaic cllbprcrio fcu bbori cui debetur. 

Pro complemento vero huius fc&ionisad- 
uetto diflerentiam quamdam in prxfenci afli- 
944 4 f *¥.*(■: gnatam anoiuiullis inter farisfaiftiv nem Si rac- 
dem jfirf KA rituir.;quod illa decrcfcat ex obligatione ipfam 
fa/t? 1 " cx ^’l ,cn ‘l' » nicritum vero nullo modo ex ea 
mantlrn. ^ obligatione minuatur : aduerto inquam , hanc 
diuctfitatera nec efle ad intentum ; quia hic fo- 
lum ^imus,vtrimi meritum condignum requi- 
rat xqualitatem cum prxmio , (icut fatislaff io 
eam requirit ; fi autem cum communi dicamus 
requiri , vt nos de fc n limus, pce accidens cft ea 
ditxtrcmia: nec enim tollitur nec additur valor 
ex ea obligatione , cfto circa pumftum iuftitix 
aliquid inde deduci poflit.Quod veru cadifpa- 
riras abfolutc vera non fit inde probatur : Nam 
fatisfodlio qui talis fempereft lub obligatione; 
■vnde ea obligatio non iolum non minuit valo- 
rem, vt potius fit ncceflaria , maximd fi fiat ab 
ipfo offendente: quod fi fermo iit de obligatio- 
ne eam exhibendi ob alios titulos independen- 
tes ab ipfa offcnfa, lateor libentiflime inde mi- 
nui cius vim ad extingneisdam offenfam , qua- 
tenus poteft offcnfusob alios titulos eam pete- 
rc.A: vrgerc vtfibi aliquid antea non debitum 
rth-bwtur pro offcnfa. At.vt diximus fuo loco, 
. hxc difficultas cora quanta eodem modo habec 
locum in merito ; quia eodem modo J ; clarc vi- 
detur ratio natutalis.non polle me mereri apud 
Imperatorem nouum prxmium per illam rem. 


Difp.jT 'An nectjfma fuerit Incarnatio, &c. Scd.j.' 65 


neccflfarium dare Deo cantum quantum valet 
ipiumopus, fed multo minus. 

1 4 Ex his eo loco collegi, polle nos diuinitus dc 
Ptffm * m di. condigno mereri perfeuerantiam finalem, & cf- 
"vUi-n/rr*. ^ cax aujt ‘^ urn a <l non peccandum mortaliter, 
OamfimsJem rcfpondiquc argumento Patris Hurtadi indede- 
& auxilia fumpto, qubd prxfcruatio a peccato fit tantum 
tficMua mt meum bonum quantum remiflio culpa , imo 
Urt ' nuius;fcd remiflionem non polium mcrcri;crgo 
neque nrxferuationcnv.huic inquam rcfpondi, 
cito milii tam fit proficua ea przferuatio , im6 
multe» magis quam remiflio ; quia maius cft 
meum bonum pnrfcraari a morbo , quam poft 
H iavuitnt labores Se moleftias illius fanari ; nihilominus 
wfalTnt non ^ c ^ crc in donatione alicuius rei ponderari 
fitmtk , f,d V* vtilitas recipientis, fed quid iplc donans 

tx fu» quafi ex fuo in me transferat. I n rcmiiiionc ergo 
tramj/nat da- Deus ipfc totum efficit , quia ipfc cedit omni- 
to*Ttmi/Tun ^ us * ur *^ us qux habebat contra mc;& vero ita 
Vtua itdit c ‘ s cc dit»vt nmul maneat fuftinens molcftiam, 
amni m «W. vt fic dicam.mec pr.Tcedcntis iniuri; qua ipfum 
bmfmia ,ma- afferi. At in prxicruationc a peccato nulli iuri 
fa/ha/n??f cct ** c ^ cus » antequam ego peccarem non 
kmmalmam habebat Deus ius in me ratione peccati ;quod 
intxna fmt- fi mihi aliquod bonum caullatjhbi illud idem 
***• caullat : ficut enim me prxlcruat.nc ego lim in- 

aur > a afficicnsiita fcipfum prxferuat,nc lit iniu- 
n tadit , f M( r ‘ a a ffcdus;idcoquc fc a gtaui illo malo extrin- 
*ntt fetes, fece pntfcruac : deinde ita me ab eo malo prx- 
•mm mullum feruat , vt ego etiam meipfum libere prxlcr- 
Muit. ucm . ipf c cn j m f 0 j um concurlum indiffe- 
rentem , & vocationem quam prouidit effica- 
cem : hzc autem vocatio non cft in l"e tante 
xftimationis quantx opus,iuxca paulo ante di- 
da ;crgo. Vide h.rc ibi fufiiis deduda. 

I 7 Hinc pro prxfcmi quxftionc dico , quando 
fLueftajmsf. alTcrimus puram creaturam non polle de con- 
feramtu fu- digno alteri mereri remiflionem mortalis,agcre 
«ia, nos d c rcmiffior.c immediate collata ab ipfo 
ds m ultime ^ co » & immediate in fc empta , ita vt daco eo 
mereri almi merito iam non fitvllaliberalitasex parte Dei 
•etnifnentm in ea remiffione : fi vero fermo fit dc donatione 
"wmlit, jpj* a aux jjjj 3 dum contritionis,dico, etiamfi 
Deus promiferit polito eo adu fc rcmilfurum 
peccatum , polTc tamen diuinitus dari meritum 
condignum illius auxilijjquia illud meritum fo- 
liim clt comparandum cum ipfa entitate auxi- 
lii, forte etiam cum opere, non autem cum noua 
illa gratia , quam polita contritione Deus fa - 
durus cfhli enim polita contritione facit Deus 
adhuc nouara gratiam remittendo peccatum; 
ergo qui meruit contritionem ipfam.non obli- 
gauit Deum dc condigno ad eam remiflionem: 
ergo nec debet ad meritum contritionis tam 
. multum dare quam ad meritum immediatum 
remiflioni$.Qux dodrina quam cft clara Se nc- 
ccllaria pro his materiis, tara parum ab Ausio- 
ribus ponderatur. 

1 6 Quod verb de Chriilo dicebatur non cft ad 

ftrmit chri- rem ; quia Chriftus Dominus potuit, fi voluif* 
fitu imme- f ct # immediate mereri remimonem mortalis; 
tfnifiimtm cms cn “ n mer ‘ ta crant ^ hoc fufficicntiflima; 
mertalii.se - noluit tamen de fado nifi auxilia promereri, 
Laii tamtn quia voluit nos etiam relinquere cooperatores 
mfi auxiha noftrx falutis, 5 c ne nobis line operibus noftris 
^•adrimif- ^ arctur falus;quoad remilfionem tamen origina- 
fieaem tam!n A* & adualium, qux fit in Baptifmo, A: etiam 
enfutmln & quoad illa qux per Sacramentum paenitentiz 
ad nalitum t» CU m fola attritione remittuntur, dici poteft im- 
txmtnuU me - 4 ‘ atc promeritum eam remiflionem ; quia 
auriti— tunc datur gratia intuitu Sacramenti inuno- 
Tomm VL 


diate tamquam ob meritum Condignutn. Sed u , p,t,/j jiJ 
de hoc pundlo alibi : cft enim punctum inde- futjfe tmmt. 
pendens a quxftione prxlcnti. d,s,i l rfni - 


SECTIO ur. 

Sententia Patris T -tnntri. 


tvum tam 
rttntfaeatm. 


Hn 


.lundafcntctu Patris Tanneri, qui dilp.x. 
cap. 1. a num. » 8 9. docet , potuillc diuinitus 
purum hominem in gratia conftitutumde con- 
digno fatisfaccrc aliqualiter pro peccato mor- 
tali alieno ; a fortiori enim iuiicaoic id verum 
clTc dc merito aliqualiter condigno. Vciiim per f-Tamntrtu 
illam particulam ohqttahtrr de condigno relabi- 
tur omnino in fententianr communcm;uam ex- 
prefsc negat uti fatisfaclioni eam con-lignita- tur. 
tem , quam tribuit noftris operibus relpcdu 
glorix : ea autem minor condignius dicitur ab ° mat 
omnibus congruitas , quam nos non negamus 
purx creaturx refjKdu alieni peccati ; ergo in 
hoc pun&o a communi ftat lententia re ipfa, /><r t*gnu.m. 
vtitur tamen non omnino propriis terminis. Pt Tamatem 
Nam Theologi meritum, quod deficit a condi- 
gnitate propria, non vocant condignum , l*cd ;, A h.mintt 
congruum. Quidquid vero dc hoc ht,Sccundo iajli nen tfa 
docet etiam opera fupei naturalia hominis iufti ‘•v itm*!— 
non clfc in fc xqualiacum gloria, nihilominus " 7 m\a. 
illam de condigno mereri ; quia quidquid con- de eu». 

digniratis illis dccft accipiunt ex promiflionc mtrtrL 
Dei, qua le obligauit ad dandam eam gloriam: 
ait enim promiflionem illam antecedentem 
multum prodclfc ad augendum valorem meri- 
torum , ctiamli quando promiflio dandi prx- 
mium primi» cft conccpu , poft ipfcuft opus 
exercitum nullius fit momenti ad ciufdem va- 
loris augmentum : cuiusdilparltatis nullam pe- 
nitus aflignat rationem. Ex hac ergo dodrina etuntma- 
poteft ficad intentum nollrum dilcurri : Pro- 1 “°* 
miflio Dei dat valorem operibus alioquin ex fc j^naap! 
inferioribus cum gloria ; ergo eadem Dei pro- Tanr.tn. 
miflio dare poterit operibus purx creaturx in 
gratia faclis condignitatcm ad merendam dc 
condigno remiflionem mortalis alieni. Tetigit ""fi" 

hanc obieftionem idem A udor, rcfpondicquc JJ* 

negando confcqucntiam ob dius cauilas.Prinu u 

cft, quia non omnis acceptatione promiflio Dei, 
quantumuis fit prior quam opus , confert illi 
rationem meriti ad xqualitatem ; fed requiritur 
vt ipfum opus in fc Se ex fc habeat fufticicntcm 
proportionem ad prxmium, qualem fupponun- 
cur habere opera iuftorum in ordine ad vilio- 
ri em beatam, eam autem proportionem non ha- 
bent opera bona iufti cum remifliotie alieni 
mortalisiquid ergo mirum fi eleuari non poflit 
per promiflionem ad rationem meriti ciusrc- 
miflionis, fcu ad condignam fatis ladionera. 

Hxc folutio nullo modo fatisfacit : Primb; 1 8 
nam vniucrfaliter fupponit fallam dodrinam, KuUa felutU, 
qu6d fcilicct poflit per promiflionem augeri fitt 9 " 
valor operis , dc quo alibi diximus fufius , Se ^,^„1 
nunc breuiflime id oftendo ;quia opera noftra da>»vaUtum 
non aliter moucnt Deum nifi ob honcftatem Se »ftn. 
laudabilitatem quam lubent tum ex pci fcdio- 
nc intrinfcca.tumcxdignificationc illisa gratia 
habituali proueniente ; cum ex eo quod per iUa 
homo fuum oftcndatafledum erga Deum, erga 
honeftatcm moralem ; Se quia fc gerit vt dcccc 
perfedum virum.Hxc omnia in tanfirm Deum 
mouent , in quantum eius oculos lua bonitate 
F | rccrcuK 


66 ROD. DE Arrjaga Tranatus De fine nectfi. myfl. Ineam. 


recreant ; atqui ad augendam lunc voluptatem 
& honcftatcm, qux eft illius fundamentum, ni- 
hil penitus efficit, quod Deus promiferit cis 
operibus hoc vel illud prxmium : ea enim pro- 
* mi Ilio nullo modo facie a&um meliorem , non 
illum dignificac, non arguit gcncroliorcmvfum 
liberatis ex parte hominis \ quomodo ergo 
qux fo clcuabit ea opera ad hoc vt plus me- 
reantur i 

Et hinc facillime rciicitur quxdam initantia, 
* .. 1 ^ . qua importune multi vtuntur in hac materia, 
fi mi ia i ft- cx pecunia , qux potclt tuum valorem accipere 
ex Principis voluntate ; ergo & idem erit de 
ftAjMdfinim operibus noltris rclpcdu prxmij. Rcfpondctur 
cn ' m Prirao.nimhim ea probari , quia pro pc- 
* cunia potclt accipi res omni prorlus carens in 
priK.ipii, cui fcvalorc;vt corium. At in operibus noftris fal- 
v-i- Jibtsur. ccm requiritur iuxa hos A udores magna per- 
l cu bonitas, alioquin non poterunt clc- 
AUMtdip*- u ari •, explicent ergo iam ipfi,cur licutprcunia 
ruM.ptcmnig clcuatur line vlla tui dignitate, non etiam ope- 
filmm meutr ra . Secundo rcfpondco abfolutc , difparitatcm 
'tr medum ‘ mcr P ccun ‘ am & opera clfc fummam : etenim 
mt^vuZ. P ccun ’ a non m0lict: vendentem per modum ali- 
cuius rei in fc bon v, pulchrXjhpucftx.aut de- 
lectabilis , fcd per inodum puri medij vtilis ad 
rurlus ab alio homine anendum id , quod iplc 
nunc vendens tunc voluerit emere i cumque ea 
vtiiitas ei pecunix ex acceptatione Rcipublicx 
aut Principis, volentis maiorem ellc cius pecu- 
nix xftinutionem, facillime polfit conucnirc, 
non eft mirum, quod ex fola voluntate Princi- 
pis valor ille augeatur, aut minuatur,auc etiam 
Bcua t/crA rebus plani vilibus concedatur.Non contingit 
Dtum futui ita in operibus noftris:non enim ea Deum mo- 
**»«'«»■ aene per modum medij vtilis ad emendum ( vt 
"hrJkim*^ ^ c ^* cam ) deinde aliquid ; led prxeise inoueut 
'* ratione fux pulchritudinis, vt dixi, ratione lux 
honcftatis.tum quam habent in fc ab intrinfc- 
ca fua em itate , tum quam habent ex informa- 
tione gratix habitualis conftitucntis hominem 
Dei filium adoptiuum , Scc, Hac autem honc- 
_ fias , aut bonitas moralis , aut pulchritudo nec 

fitlthniku* m minimo augetur per hoc, quod Deus promi- 
ne* Akftiur ferit fc daturum prxmium hoc vel illud ; quia 
m j* <h Ukt- ( ve ex terminis conftac ) capromiflio pcimus 
Twm oJ, cxtr ' n ^" cca cis. operibus non lacie illa vllo mo- 
dt fremi/.' meliora : licut voluntas loannisdc dando 
mihi equo pro decem auicis non facit vt ego 
cmain equum ad xqualitacem. Ii equus valebat 
centum , aut mille : & hoc i pium dico de qua- 
cumque alia volitionc Dei circa ea opera ; (cm- 
perenim talis volitio relinquit illis imaftum 
luurn valorem,& communiter totam fuaincon- 
dignationem aut huius defectum rcfpc&u prx- 
mij. 

Hinc autem apparet adhuc facilius rciici» 
quod ille Auctor dicebat, promillioncm , fi fit 
antecedens, augere valorem operis, non veri» fi 
fit poft opus prxuifunv.ctenim qu&d ea volun- 
tas dandi fit ance aut poft.impertincnter fc ha- 
bet ad digni ficandum., cfto ad obligationem in- 
ducendam valde conducat. Nam qui ante pro- 
nn/ir, polleo opere iam incipit cile obligatus ra- 
tione fidclitatisiat qui nihil promi ferat non te- 
netur poftea quidquam dare: h.rc autem diffe- 
rentia eft omnino impertinens ad pun&um 
condigniatis ex parte ipforum operunr.de quo 
foloagimqs : vt,l» quis mihi diceret. Si laueris 
tibi faciem , dabo tibi mille aureos ; alius vcr6 
poftquam vidit me lauantan diceret , Quia te 


lauifti, dabo tibi mille aurcosiprofc&h nec nu- 
gis nec minus vel ad indiuiftbilc erit ea lotio 
fadei condigna ob anticipationem promiflio- 
nis, quam obpoftpolitionem , vt quilibet rem 
prudenter conlidcians fateri debebit. 

Sccund5cafoluciodifpHcetidcib,quia vide- 
tur omnino gratis data ad fugiendam vira ar- d*r* 

gumenti. Id. quod duplici via oftendo efficaci- eflzr*ints»- 
cct : Primo , quia fi promiffio Dei fcmcl clcuat ,i,m ** *f M ~ 
opus ex fc condignum , profc&i iam nou nili 
pure pute diuinanJo dicitur non omnem di- * 
itantium polle fuplcri , fcd non debere nimis 
magnam ellc : quis enim poterit quxlo illam 
taxare > & cur tibi licebit dicere, Ea promiffio 
dare poteft fex gradus nobilitatis actui, qui illi 
deerant ad gloriam promerendam , non tamen 
poterit dare odo ? Secundo, quia etiam videtur 
diuinari concedendo actui bono hominis iufti 
proportionem, infra condignitatcm tamen cum 
vita xterna ; negando vero eidem a&ui propor- 
tionem infra condignum, cum remiffionc mor- 
talis alieni. Nam proportio infia condignitatcm 
eft fola grauitas i congruiratcm autem omne* 
concedunt a&ui fupernaturali duritatis etiam 
peccatoris ad remimonem proprij pcccati;mul- 
co autem magis eam concedent actui hominis 
iufti ad rcmilhoncin alieni ; ergo. 

Ideo Secundi» rcfpondct idem Audor ne- 
gando eam conicqucntiam a merito ad fatisfa- Afojaf Au- 
dioncm;quia puut promi ITioncm Diuinamau- a>T 
gere polle valorem in merito, non vero in facif- 
fadionepum quod pcrlona olfcnla dicat,Con- 
donabo tibi lunc iniuriam.fi feceris talem rem, *tm Hf* *«*- 
non efficit vt res illa fit magis fatisfadoria;fcd xl1 " 
ell perinde ac li ille homo gratis condonafict 
iniuriara , fi res ea petita non lit in fc xqualis. 

Verum hxc folutio adhuc clarius rciicitur.quia lz 
non eft cxcogitabilis ratio vlla difpariatis inter stlutit hee 
cos duos callis : id quod in creatis manifefte ih.Ua, ijmm 
oftendo , deinde in Deo. Pone me velle a Petro tx,r S i ~ 
emere equuin, qui valet in fc mille aureos;pone 
me iniuriuni extitillc in eumdan Petium, & 
me teneri ad fatisfadionem ei pro iniuria , ad 
exhibendam fcilicct fatisfadionem , qux xfti- 
nuta per pecunias valeret alios mille aureos; 
logo, cur ii ille antcccdcntcr dicat , Si dederis 
mihi pro equo quingentos, & quingentos pro 
iniuria, & equum cibi dabo,N' condonabo iniu- 
i iam : rogo inquam , quo fundamento vel pro- 
babilitatis apparentiam habente dici poteft.mc 
ob illam promillioncm equum quidem iufto 
pretio &: non gratis cmillc, eadem tamen r»ro- 
miflionc non obftantc,pro ea iniuria non latif- 
fccillc nifi media ex parte?Sanc in vtroque cafu 
unra eft limilicudo, vt nemo vllam polfit inuc- 
nirc differentiam ad rem noftram. Id quod vr- 
geo applicando huc rationem qux poteft addu- 
ci , vt probetur per illam promillioncm augeri 
valorem meriti ;ca enim non poteft ellc alia 
quam hxc, Deum fcilicct fpccialitcr optare ea 
opera poftquam promilit fc illis daturum glo- 
riam. Atqui hxc ratio liuc iam fit bona , fiuc 
non, eodem modo vrget in faiisfadioncjdiccre 
enim debemus , etiam Deum fpccialitcr optate 

r a illa, in iifquc libi fpccialitcr complacere, 
pix promilit fc condonaturum iniuriam, 
ideoque cis dare eam condigniorem , qux in 
cis dcfidcraii vi Jcbatur,ficut dedit operi meri- 
torio. Videine camdcm omnino in vtroque caiu 
clfc rationem ? 

Iam Secundi idem vrgeo, quia cum opera tj 
nollra 


Difp. <An fuerit neceffm* Incarnatio, f$c. Sed. 4. 67 

“ exigebat non folum,vt non illi benefaceret, Ccd 


lioftra cum peccati alieni remiflione poflinc 
comparari tamquam (arisfa&io, Se tamquam 
meritum ;profcfti> ea promiflio Dei fi illis vt 
fatisfa&io fune non dat valorem , debebit u- 
rocn Jarc fub fecunda confidcrationc meriti, 
quiafub lue ipfemcc Tannerus admittit per 
promi irionem Dei augeri valorem qui in ope- 
ribus clcfiderabatur : noc autem plane gratis 
pifemrrtBM dicitur fergo. Conrtct igitur & eodem modo 
ku. difeurrendum defatisfaftione, quo de merito; 
thfsiheat tu vtrumque autem negandum abfolute in puta 
mutito. creatura rcfpcftu remiflionis mortalis , concc- 
rinmttjuc n». dendara vero operibus fupcrnaturalibus homi- 
^mrderta-m n * s condignitatem & «qualitatem in ge- 
utytH M nere meriti cum gloria , quam fufiiis Tomo 4. 

mmfUnii p, t . contra quofdam non adeh bene de fuis propriis 
tuimttiA.u meritis merentes propugnauimus , & tupra 
etiam ad idem intcnmm aliquid diximus. 

SECTIO IV. 

Retia tur altera feni e» tu admittens in 
e fere hominis injh atjuahtatem eum 
r< mi ju en e altent mortuis : 

X TEnio ad fecundum modum explicandi 
fmsA»t Re V condignum meritum punc creatur* cum 
ttwitrtt fuf- remiflione alieni mortalis. Supponunt ergo. Se 
fimt d*n quidem bene , quidam Rcccntiorcs , omnino 
Aliquid ttm - requiri «qualitatem moralem inter prxmium 
^ meritum condignum ; aiunt tamen ad hoc, 
eam i, vt quit vc quis mereatur alteri remiflionem mortalis, 
mutuum a!- fufficcrc, fi det aliquid condignum grati* ipfi 
uri rtmijpi- fandkificanci.qux infunditur alteri ; h*c autem 
mtm mon a- optime per merita pur* creaturi, 

quia gratia illa non cft maioris valoris , quam 
fi ipfii merenti fuiflee donata ; atqui ille habuit 
condignitatcm vt eam pro fc mereretur ; ergo 
vc mer eretur pro altero : qu&d vero qui eam 
recepit cxciccrit in mortali,& hoccifimu! tunc 
remittatur per illam gratiam , dicunt cllc per 
accidens, 8 c non facere vt gratia infc fit maio- 
ris valoris, ctiamli inde fequacnr maius bonum 
illius hominis. Nam rem v.g.mihi cllc vtilio- 
rem quam alteri, non facit proptcrca me debere 
dare plus pro illa quam alterum ; fcd fi condi- 
gne emenda cft , idem debet alter dare quod 
ego, & ego quod alter. 

x y Hic tamen doftrina mult6 magis difplicct 
T>iipiutt ktc quam praccdcns : etenim non iolum ex parte 
.doitnnx. vtilicatis fccuti in peccatore, fcd ratione ipfius 
***** tfi ht rc j dii donati certiuimum cft, longe maius bc- 
nefietum gtA- nc fi c j um c |f c gratiam homini prius exi- 
"ni ftcnti m peccato,quam homini lam antea luito: 

exi/ltati »1» aut certe fine pcccato.Id quod ex diucrfis capi- 
ftttAtoquim cibus poteft clariflimc probari : Primo, ratione 
mmt mfo. difficultatis maioris, quam ipfc donanscogitur 
fubire dando iniioico rem tanti momenti. Vnde 
fit vt poffimus fxpc facile obtinere a Rege v.g. 
beneficium aliquod pro fuo amico , aut pro eo 
qui ipfum non offcndit;pro inimico verh ipfius 
. nihis penitus obtineamus. Idc 5 Apoftolusad 

Ronunos j. vc commendaret magnitudinem 
bencficij nobis a Deo collari t merito dixit : 
Qttom.wi eht/i adhuc itiimci efferum , famulum 
RatUt/l qui a t emptu Chrijltu pro nobis Mortutu ejl , &c. Ratio 
unftnut ht- a priori cft manifcfta, quiaconferens inimico 
mrjxaum in* beneficium moralitcr duas fuperat difficultates; 
- vnam ‘ n alienatione a fe rei donati , alteram, 

/mptrAt. ' S u ? maior cft in benefaciendo illi a 

quo graui iniuria cft «ffc&us : ilia enim iniuria 


vt grauiccr potius cum puniret : fuperans ergo 
eam difficultatem multo plus facit , ideoque 
moralitcr donum illud elt multi» maioris xfti- 
mationis ; ergo cum Deus donans gratiam ini- 
mico , a quo grauiter cft offenfus , multi) plus 
faciat quam fi camdcm donaret amico ; vnde fic 
vt mala fic ea confequcnria : Polium ego a Deo 
obtinere aliquam gratiam pro inc amico ipfius 
Dei, ergo potero pro altero Dei inimico. Hinc 
conftac male ab his dici, per accidens cllc, quod 
fcquatur vel non fcquatur remiflio mortalis ex 
illa gratii infufionc. Neque exemplum de 
emente rem fibi viliorem facit ad rem ; nam 
vendens non proptcrca plus a fc alienat , aut 
plures difficultates luperat vendendo mihi cui 
cft villis eam rem, quam li alteri cui cllct inu- 
tilis camdcm venderet. 

Secundi idem probatur ac declaraturam- z 6 
plitis.Quia fi beneficium , quod prxftatur ini- Dnu dent 
mico , tale fit , vt condonetur limul ei iniuria, »«- 

tunc donans illud beneficium cedit omnibus ^d^Jhu 
turibus, qui habebat contra illum,vt cum obii- tamm otilm 

f arct ad fatisfa&ioncm , Se ad fatifpaflioncm; ttdit (mu m- 
oc autem fine dubio longe pliu cft quiim rem ,,km 
aliam fimplicefh donare ; ergo cum Deus con - atlt ' 
donans peccatum, quando dat gratiam mimico, ^ ,* f4 
non telum quali a fc alienet gratiam , catnquc **. 
donet homini, icd & deponat omnia iura, qui 
in peccatorem habebat ; pura autem creatura, 
quantumuis exornata gratia infinite incenfa, 
nequeat reddere Deo aliquid xquiualcns turi- 
bus illis , qux ipfe Deus habet in peccatorem;, 
profc&& nec poterit de condigno emere ccflio- 
nem illorum iurium ;multt> erg^ minus pote- 
rit limul mereri vc infundatur gratia cum ea 
ccflionc iuris. Hte dux confequcnrix funt ccr- >•* DH me- 
ti : minor probatur ; quia illud ius Dei aequi- •* 

ficum ex peccato cft ius ad opera bonaiquiua- eu>n 
lentia ipsi peccato , quibus hoc compcnfctur; *. >n tquiun- 
atqui pura creatura ( vt Aducrlarij fatentur) l*""* p*um- 
non poteft efficere opus xquiualcns mortali , ,e: i***!"* 
ergo nec xquiualcns iuri in Deo acquifico ex 
mortali. mjumot 

Hoc argumento valde preffi Aducrfarijre- iy 
fponderunt, Deum ex peccato monali non ac- Dumu Ad- 
quircre aliud ius quam in opera ipfiufmet pec- D»i 

catoris, i quo foto poteft exigere farisfa&io- •*(*"**•*?• 
nem ; cumque peccator non PoiTu exercere 
opera fupcmaturalia , quibus (atisfaciat , non ,/fim putai*. 
valet ius Dei in peccatorem tantum, quantum tu. H*e f*lu- 
ea opera fupcmaturalia alterius hominis exi- tnvUeturof 
ftcnti s in gratia ; ergo poteft hic emere de con- ' W 

digno ccffioncm cius iuris. Hxc folutio vide- f 
tur efle omnino improbabilis i ex ea enim fc- 
quitur , hominem peccatorem polle fine vlla 
gratia fupctnaturali mereri fibi de condigno 
remiflionem mortalis : id quod cft plus quam 
temerarium. Sequela vero probatur cuidentcr; 
quia fi ius Dei in peccatorem non valet nili 
prxeise quantum iple jieccator poteft dare ex 
le ; ergo cum ipfe ex le poflit dare quantum 
ex fc poteft ( qux prupofitio quia idcntica cft 
nimium vera ) poterit peccator dare ex fc tan- 
tum quantum valet ius Dei in fc ; ergo poterit 
mereri de condigno remiflionem mortalis ; 

( non dico infufionem gracix , fcd lotam remif- 
fionem mortalis : ) patet cuidentcr ex diftis; 
quia ad merendam de condigno eam remiflio- 
nem non requiritur , iuxea hanc folurionem 
quam impugno , nifi vt detur tantum quantum 
t 4 valet 


68 RoD.DE AriUAGA T radiatus De fine necefi.myfi. Incarn. 


18 


valet illud iusjhoc amem non plus valet quam 
homo poteft dare ; ergo homo poteft illud 
emere. 

. Nec fatisfiuries propterca, fi dicas, numquam 
Rtlftnlie peccatorem tantum polle cfticcrc quantum po- 
* tcft : femperenim plus & plus potdl darejergo 

numquam latisfaciet,fcu numquam merebitur 
de condigno; quia numquam dabit quantum 
poteft : non inquam fatisfacics ; quia ego iam 
non contendo illum aliquando re ipfa latisfa- 
durum , fcd illum polfc latisfacerc ; quia fi ius 
non valet plus quam ipfc polfit dare , certum 
cft, illum dare polle quantum poteft, quidquid 
fit , an re ipfa vmquam lit totum id daturus, er- 
go poteft latisfacerc fcu mereri de condigno, 
ctiamli numquam de fado re ipfa mercatur. Se 
numquam fatisfaciar. 

fffhe,tfk'c 4 5 ce undo reiicitur ea principalis folutio a 

P r ' ol ‘ : nam ct, ‘ a ^ lc l u ‘ s ex ** c non poffic loluerc 
faitMkr.ifHtd m *^ c v *jvS ux ^ ur3tus c ^» & qux iam confum- 
hbttiiut a plit,ncc aliunde quidquam habet*, non propterca 
debite. fcquitur, illuni non debere mille : cft enim per 
accidens ad rationem debiti , quod debitor lit 
impotens ad (cluendum creditori *,vndc ius il- 
lud acquifitum in creditore femper valet tan- 
tum quantum fuit debitum ; id cft , non poteft 
condigne exringui illud ius nili dentur credi- 
tori mille , alioqui cedendo ex integro illo iurc 
obfola centum, aliquid libcralitcr donabit, aut 
amittet ; atqui licet peccator non poflit ex fc 
dare opera xqualia peccato , hoc tamen femper 
cft maius , vt dixi, in genere mali & damni cx- 
trinfcci Dei, quam e contrario opera purx crca- 
turx quantumuis exomatx gratia Ime bonum 
Dei ; ergo fi Deus tunc reconciliatur illi crea- 
tura propter opera alterius in gratia exiftentis 
fadi.non accipit tantum quantum pcc pecca- 
tum amifcrar;crgo dat libcralitcr aliquid ; cigo 
iuftus per illa opera non emet de condigno eam 
gratiam ; quia Deui amifit multum , Se parum 
recepit ; hoc autem cft contta rationem meriti 
condigni lcu xqualis , de quo agimus i ergo. 

2 9 Confirmo hoc ex iptis Aducrfariis , qui lal- 
Cemfiemmr tem perviam fatisfactionis negant polle extin- 
mofintMtn , P ul 10 l^ co l 'l“d >u% 4 pura creatura : vnde fic 
argumentor ; Ergo illud ius plus valet qu-m 
Itr wm ia- opera pura creatura. Patet cuidcnter confc- 
tufeUunit qucnua.quia ius aliquod tuneextinguitur adx- 
D," ^xuaiUi ( i uat < r P cr Utisfaftionem condignam , quando 
itet i f U >A datur tantum quantum illud valet : quid enim 
m«,M. amplius rcftat ? ergo fi pura creatura non fatif- 
facit illi iuri ( vt hi optime docent ) lignum cft 
eam non polle dare tantum quantum illud va- 
let ; ergo nec per viam meriti poterit illud ex 
condigno emere; quia ctiamad hoc meritum 
requiritur dare tantum quantum valet illud 
ius. 

Pittj.fAtmfA. Rcfpondcbis , fatisfadionem requirere non 
tinntm f,u f G |^ m xqualitatem cum iurc acquifito,fcd cum 
te vfMAiiu- 7 r r •• , 

um fr ,*m P cc cato,c quo ruit acquilitum;td quod non rc- 
imte At^uiit quirit meritum. Sed contra, quia in tantum rc- 
t» . tr * um quiritur«xqualitas,in quantum ius illud ccn- 
futMA^uam ictur dic xqualc ipfi peccato : fi enim ius ex 
wurUhm*"* £ ccc:un clTct minus quam peccatum, certe latif- 
lad.o xqualis non deberet cum peccato , fcd 
cum iurc comparari. Ideo forte refpondcri Se- 
cundo poteft, ius Dei in peccatorem plus qui- 
dem valere , quam ipfc peccator ex (e facere 
pwlfit;noti tamen valere cantum quantum opera 
Chrifti.Nam ex peccato non habet Deus ius in 
alium hominem d;ft indura ab ipfo peccatore; 


in hunc autem habet ius , non lolii m ve dee 
quantum ex fc poteft ifcd quantum potdl et : -*»m 
elautus auxiliis gratix , imo vt & per modum 
compcufationis dee etiam quantum poteft iam 
exiftens in gratia pofl condonatum peccatum j 
valet ergo ius tantum quantum ipfc peccator 
pofteit in gratia exiftens prxftare poteft : atqui 
alter iuftus poteft tantumdem prxftare ; ergo 
poteft offerre Deo quantum valet iuy,Sc conle- 
quenter potent mereri dccondigno.vt Deus ei 
peccatori debitum remittat ; cciamfi ipfc pec- 
cator naturaliter non poffit id prxftare. 

Sed contra euidemer Prim&, quia eodem 30 
modo poterit alter iuftus fatisfacere pro meo Cemtrd emi- 
peccato ; iam enim oftendi , non magis requiri *** ,u ****' 
ad fatisfadionis xqualitatem quiun requiratur 
ad meritum.Contra Secundo, quia fi fcmcl ius 
Dei valet tantum quantum poteft facere pecca- *•" 
tor non folum ex lc, fcd adiuius ab aliomenipc 44 * 1 ' 
ab ipfo Deo miraculose illum clcuantc ad be- 
ne operandum lupernaturaiiter ergo etiam 
illud ius valebit tantumquantuin peccator po- 
tcft reddere adiutus redemptore ei gratiose Se 
libcralitcr a Deo concedo : licut cnun non im- 
pedit ius Dei , quod peccator non poflit opera 
lupernaturalia exhibcre,nifi poli fadam ei ma- 
gnam a Deo gratiam,& poft data libcralitcr au- 
xilia ; ita non impedietur idem ius Dei in ope- 
ra redemptoris, ex eo quod homo illum redem- 
ptorem habere non poflit , nifi ex gratia &: li- 
bcralitatc iplius Dei. 

Quod vero dicebatur, cxoffenfa Deum non nt(bemiet& . 
habere ius in alium a peccatore diftindum, ad- r,put* {-ftX 
mitto libenter , ablolutc & limplicicer : ficuc/* ,iA * 1*** 
etiam ex eodem peccato abfolutc non habet ius 0 ' -1 ^ 
immediate mli 111 opera qux peccator ex lc jpo- ft<UU uu»ei 
tcft ; nam ea qux facit poftea diuimtus clcua-^m. 
tus, iamfupponunt reiniflionem aliquam de- 
biti ex peccato contradi : nego tamen quali in- 
direde Se condicionaliter Deum non habere 
ius m opera redemptoris;fada enim gratia pec- 
catori vt lubcat redemptorem, Deus non petet 
vltracondignum.fi petat ea opera redemptoris: 
ficut fada gratia clcuandi peccatorem ad ope- 
ra lupernaturalia non petit vitra condignum 
( iuxta folutionem quam impugno ) ctiamli pe- 
tat ea opera qux ex gratia hiccrc poteft. Dixi 
enim fupra , ius Xllimari plus quim poflit ipfc 
offendens loluerc ; quia impotentia ipfius ad 
folutionem non minuit rationem debiti : ex 
debito autem ius confidcratur. 

Replicabis : In moralibus plus cft , & plus 
valet habere centum v.g. adu,quam ius in illa RtfJine de 
centum ; ergo ctiamli Deus ex peccato habeat /Ww •* 
ius in onera Chrifti Domini , non tamen pro- ^'•"f*** 
pterea ius illud cft xftimandum tanti quanti 
ipfa opera ; ergo ad emendum, vt fic dicam, de /i/i 1« c<qum 
condigno ius illud non erunt necellaria opera *»'*”*"* 
Chrifti Domini , fcd fufficiet aliquid minus ; ““ 

hoc autem erit opus purx creatura fandifican- 
te gratia informatae Rcfj»ondco, Antecedens 
per fc clfc falfum ; rogo enim , cur qui habee 
liquidum ius v. g. in centum florenotf , non 
ccnfcatur condignum quid acccpifle pro illo iu- 
rc , nifi centum florenos accipiat ? profed& ra- 
tio cft , quia illud ins valet etiam centum : fa- 
teor aliquando homines , quia vel dilficultcr 
vel tarde poliunt accipere pecuniam , ad quam 
habent ius , folcre vendere illud pro minori 
fumrna : hoc autem non oftendic ius illud mi- 
nus valuillc , aut illum hominem condigne 
fuum 


Difp An neccjptria fuerit Incarnatio, &c. Scct j. €9 

poflc i pura creatura prxtlari. 


■ * fimm creditum reccplllcjfcd probatur inde per 
accident ex impofhbilitatc lolutionis aliquid 
amifiilc^itc autem loquimur in caTu quo Deas 
remittendo peccatum ob meritum illud condi- 
gnum alterius crcaturx nii ccnfcatur amittere, 
altoquin faciemus qn.Tflioncm de nomine circa 
meritum condignum , ficut fcccnint priores 
Au&orcs. Adde, ctiamii in humanis , quando 
iblutiocil vel impoflibilis , vel valde difficilis, 
miniis obeam rationem xAimetur ius illud , id 
tamen in Deo locum non haberemam rcfpccla 
ipfius nullum creditum cfl difficilc:potcfl enim 
quandocumquc velit illud recipere , v. g. in- 
carnando , vel conii i tuendo hominem Deum 
vt mediatorem A: redemptorem i ergo ratione 
difficultatis*: impoffibilitatis in folutioninon 
cft cur «(limetur miniis illud ius Dei; ergo nec 
poterit emi de condigno , nili per opera illa ad 
qux fc extendit. 

SECTIO V. 

Rtiicttur alitis modus propugnantis idem 
maritum condignum. 

\ Lij Rcccnciorcs camdcm fententiam de 
tJoiiut -^JL^crito xqualis remiflionis lic probare co- 
*Jl meritum nantur : Nam ad meritum folurn requiritur vt 
frlumttaum, detur aliquid «quale ipfi remifltoni; fatisfaclio 
' V ‘m 4 * r *wsi vcr< ^ ^quirit vt detur aliquid «quale ipfipcc- 
Imi ^urmf ^«jAipponunt autem hi minus bonam eflcrc- 
ftai. millionem mortalis quam morale graue fit 
. Satttfi iuf irulum;quia carentia mali vniucrfalitcr cftmi- 
d 'uur^uU n M s ^° ,u * m *lum ipfum fit malum , vt 

mkuVnt **pius altb» diximus non ede tam bonam ca- 
ftttott. rentbm dolorum , quam fint mali ipfi dolores. 
Cruth trudi. Verum neque hxc do&rina fati *> facit, quia gra- 
m» C * S traJitur ca diflin&io inter meritum Se faris- 

ritum f * . ^^ionem;in tantum enim omnes homines in 
iiifaduntm. farisfadionc requirunt «qualitatem cum pec- 
cato , in quantum fupponunt ede non polle 
«qualitatem cum rcmiuionc peccati, nili etiam 
fit cum ipfa culpa, fiu cuni ipfo peccato. Vnde 
(vt paulo inferius diccmus)Patrcs Se Theologi 
loquuntur indifferenter de remiffionc mortalis 
ac de farisfa&ionc , dum dicunt , eam cifc iin- 
poffibilcm a pura crcaturx . . 

• t Quod vero vx iit «qualitas cum culpa, dc- 
1 » mtrmtt ^ cac viticum remilfione , probo dupliciter & 
t jf t efficaciter : Prim6 , quia dum ipfam remiffio- 
er nem immediate ego mercor,&:(liccat fic loqui) 
ntm tttif* o* eam cmo > obligo Deum , vt deponat odium, 
jf#.*.. quod habet m eam perfonam : vt autem ex 
Frot.ttnr arcjuaJi cogatur deponere odium , nccclfum cfl 
Fnrn«. vt dem illi aliquid , quod tantum ei placeat, 
quantum dii^licuit offcnfa ; quod principium 
videtur plane ex terminis notum ; ergo debeo 
illi dare aliquid «quale ipfi peccato ; ergo eo 
ipfo non folum mercor rcmiflioncm peccati, 
(cd fatis (a& innem pro illaadxquatc. 

SexunJi. Secundi idem ollcndo : Nam(vt Cupra pro- 
batum cft) in remiflione peccati CeJit Deus 
q . omni fuo iure.quod ex peccato acquificrat; ce- 

dit inquam, fiuc id faciat obligatus per fatisfa- 
Aionem,f?uc obligatus per meritum ;*atqui ex 
meo peccato habet ius plus valens quam om- 
K nes mcx a&ioncs & purx creatur® valeant 
( vt dcdu&u n cfl contra fecundam fenten- 
tianv, ) ergo ve huius iuris ccllioncm condigne 
emam , debeo dare tantum quantum illud va- 
let. .Oftcnfum cil autem efficaciter id non 


Tertib principaliter idem ufteudo: Nam hi Tmit 
‘non aiucrccriint , nihil aliud cilc emere rcraif- M» *Juer- 
fionem peccari , quam emere vt Deus deponat ,t,unt 
pdium in peccatorem , fcu ( vt fic dicam ) nos 
emere pet; rcmilTioncm illam', ve a Deo illud ii milii rffk 
odium abllrahamus, Se quali vertamus in nihi- «ftW <juam 
luni ; cumque odium illud in eodem ordine T nt , vt • 
conflituatur quoad grauicatcm, in quo cfl pcc- . j*^ **** 
catum, idcoque fit alcioris ordinis quam omnis 
yalor operum purx crcaturx, & fupra compla- 
centiam omnem , quam habet in Deo ; profe- 
ro ex lifdctn operibus illud odium cini non 
poterit per talia opera. 

Da , ve id magis explicetur , per impollibile 34. 
me emere tunc illud odium , vt a Deo qurii 
ablatum reduceretur in mcainpotcflatcm,cg6- 
que haberem illud inter meum thefaurum , ne • 
rpihi iam nocere pollet ; profecto nemo nega- 
ret , debere eo calu me dare in’cmptio»c «qua- 
li tantum quantum mor aliter «ilimatur illud t 
odium ; ficut quando emo pallium a Petro, vt 4 r 

ab illo ad me tranfeat , debeo illi dare tantum 
quantum valet pallium , nec debet tunc conli- 
derari , an in Petro , a quo emi pallium , fic 
tam mala carentia palli) , quam bonum ciat 
ipfiun pallium ; ergo idem erit in nollro cafu; 
nam quod illud odium Dei de fa&o non tran- 
fcat ad manus meas, &(vt lic dicam)ad phyfi- 
cam pollcfiioncm meam , cll onuiino per acci- 
dens. Nam valor rei venditx idem omnino cfl, vJorriiUim 

. ctiamii ego dum emo rem illam , illam conlu- 'fl • ( lut ,4m 
mam : id quod hac inflantia dare ollcndo : tam 
multum enim pccunue debet dare Petrus mer- ^ 
cacori , vt illum moucat de condigno ad com- 
burendas in fua prxfcntia merces , quam vt il- 
las det mihi aut ipfi Petro integras ad manus 
ipfius *, ergo dum ego emo ii Deo per merita,vc A 

(dicamus fic ) comburat luuin odium in pecca- * , 

torem , tam multum debeo illi dare , ac fi illud 
mihi ad nunus meas integi um ellct tranflatu- 
rus i ergo debeo tantum ei dare quantum valet 
illudodium : dixi autem illud cile in eodem or- 
dine cum peccato ; ergo. Vbi aduerte , me non 
loqui iam do «llimationc illius odij ve cll ali- 
quid Dei ; in hoc enim fenfu etiam apior for- 
micx cfl quid infinitum in Deo ; loquor er- 
go de grauitate quam habet ratione peccati t 

• Se ibi lubet locum quidquid huc vlquc dixi- 
mus. 

Quarto cfficacifllmc rciicio hos Kcccntio- j j 
resti pii enim agcntc$ , Vtrumex maiori gratia S? 4 "* JW'. 
lubituaU crcfcant merita, dixere, grariamnabi- ^ 

tualcm non concilrrcrc dando vllam dignitatem 
operibus , fcJ pufe pute auferendo obicem, um guttam 
nempe mortale; cumque morale tam bene au- *« vacum- 
feratur per vnum gradum gratix quam per infi- 
nitos, in ferunt inde, non augeri meritum ex ma- et' 

iori gratia vic proinde deducunt vlccrius, homi- 
nem confli tu tum fine mortali tam bene pro- 
meritum gratiam Se gloriam , & quidem tot 
gradus , quot fi prxnabcret infinitos gradus. 

Ex hac do&rina argumentor meo iudicio au- 
denter, quia hinc (equitur , hominem de fa<flo 

* per contritionem mereri de condigno remiffio- 
nem fui moralis ; hoc autem cft fallum , & 

negatur ab clfdcm Auctoribus; crgo.Probo iam Atgrmmi 
fcquclam manifcfli : Nam adus hominis iuftt; mflrmm tui- 
vc fupponiroos , habet condigniutcm ad tale d,at ’ * 
mcrr.um ; ergo illam habet adus hominis non 
cxillcntis tn peccato; fcd illa contritio cfl adut 
hominis 


7® Rod. DE Arjuaga Tra&arus De fine (fi necefi.myfi.Incam. 


Mefite* 

Cmero. 


i 6 

i t»fUta. 


hominis nonexiftentis in peccato , ergo habet 
cara condigniutcm. 

Rcfpondcbis forte , fuiiTc cum hominem 
prius tempore in peccato. Fateor : at quid in- 
de i per hoc enim non clHcicur , vt in inftanci, 
quo illa cft , detur peccatum , vel quod cius 
dignitas impediatur per peccatum i ergo illa 
erit meritum condignum.ln lententia commu- 
ni, docente gratiam requiri proprie ad dandum 
valorem , optime explicatur ; quare nec gra- 
tiam habitualem , nec remiflionem mereatur 
ea contritio , quia fcilicct non procedit ab ho- 
mine habente gratiam : hic enim datur pofte- 
riuf natura. At in lue fententia cum ea gratia 
non requiratur, profc&b tota ibi videtur repe- 
riri condignius. 

Rcfpondcbis adhuc : Sicut in aliorum fen- 
tentia requiritur vt fit gratia ; ita in hac requi- 
ritur vt non fit peccatum: in eo autem priori 
naturi , quo cft adlus , nondum clfe carcntiam 
peccati , quandoquidem hic datur tunc pofte- 
rius natura in primium eius operationis; ergo 
in eo priori non incclligiturdlc adlus hominis 
carentis peccato; ergo neque habebit eam con- 
dignitaccm , quam ad valorem condignum hi 
requirunt, Qubd veropoftcriiis natura iam fit 
homo line pcccato,non fufticic ad dandum va- 
lorem ; vt in communi fententia non fufficit» 


qubd homo polleri us natura tantum fit in gra- 
CenttM im- tia ad digni hcandumadlum. Sed contra mani 
mefefii. - -■ - 


vllum locum, idque iudico ex terminis notum: 
nam Deus remittens peccatum , fide id faciat 
vi meriti , fiue vi facisfadtionis, idem omnino 
rcmittit,idcm odium deponit, iuribus cedit cif- 
dem , eodem modo placatur ; ergo vt ad id de 
condigno obligetur , tam multum requiritur' ifl 
ipfo merito quam in fatisfa&ione.Ncque enim K«ijl 
vniuecfalitcr ponderanda cft ad meritum con- ** 

dignum lola vtilitas , quam res empta adfcrr 
ementi ;potcft enim eadem res iqualcra adfe- 
rens vtilitatem incredibiliter difficilius emi in 
cafu vno quam in altero , ob maius damnum 
quod in ipfo vendente cauflat , quodque ille 
cogitur fubirc in eo cafu : licet enim e contra- 
rio non liceat xftimaie ncccflitatcm ipfius 
ementis , ideoque non poffit Petrus famcnri 
carius vendere panes , quem ipfi in fc valeant» 
nemo tamen in dubium vertit , quin damnum 
maximum emergens in ipfo vendente debeat 
illimari : iam autem oftendimus id habere lo- 
cum etiam in Deo propter iura quibus cedit in 
ea remi Ilione ; qui funt maioris valoris quibn 
vllum opus vilius puri creaturi. 


SECTIO VI. 


Concluditur qu/tJJit. 


fefte : Nam gratia incommuni fententia nc- 
ccllaria cftadpolitiuc dienificandum, feu dan- 
dum valorem adlui ; ad noc autem requiritur 
vt lit in priori : omnia enim qui fune induen- 
tia in adlum debent incclligi prius natura quam 
fit adlus. At carentia peccati in hac fententia 
puri pute requiritur ; ne peccatum opprimat 
valorem adlus reddendo hominem indignum 
przmio ; ad hunc autem clfcdlum pultandum 
non requiritur , ve pnccdat naturi illacarcn- 
, tia : eo enim ipfo qubd non intelligatur pecca- 
tum in eo priori , licuti non intelligitur rcucri 
neque etiam in fecundo pollcriori,;cft abfolutc 
vcrillimum , 6c illius adlus valorem non op- 
primi per peccatum ; & fccundb , illum homi- 
nem non clfe indignum qui debito adhli pri- 
mio priuctur ; ergo adlus ille erit iuxta hanc 
lentent iam condignus ea remillionc per modum 
ptxmi) ; quia in lue fententia habet hic adlus , 
tantam condigniutcm cum remiflione etiam 
ante dignificationem gradi , quanum habet 
eadem contritio in fententia Patris Vafqucz ad 
camdem remiflionem : vndcficut data lenten- 
tia Vafqucz , ctiamfi prius natura non fit rc- 
milfum peccatum , meretur eam remiflionem, 
imo ad eam merendam requiritur , ne prius 
natura fit remiflum ; iu in przfcnti dicendum 
erit eodem etiam modo , quo inter homines, 
fi inimicus Petri exhibeat ipfi Pecro adlioncm 
iquaicm alteri pro oH‘cnfa,c tli ea adlio in prio- 
ri naturi non fupponac remiflam oifcnfam, 
meretur tamen vt in fecundo remittatur. Et la- 
tis de iioc argumento. 

yj lam ad fundamentum contrarium facilb re- 

Qmmtdetx. frondetur , eam quiftionem , Vtrum remiffio • 
ffiddS 'tini, fit minus bonum , quam malum ipfum pccca- 
Atmifiu fu tum t folum habere locum refrcdlu hominis 
ke** ^ P cccant ^ s : vt fnhp alibi dixi ; Non cft tam fc- 
»« homo carens omni peccato, imb etiam in 
fututum. gratia , quam infelix e contrario pcccator.Ne- 
go autem refpedlu Dei remittentis id habere 


Sttnftc 


Emodus tradendi difaimen inter meritum 
remiflionis &: Cuisfa&ionis pro culpa , conflat pre eulf», 
ea duo omnino clfe idem diucrfis vocibus fi- 
gnificau , ac proinde non polfc puram creatu- 
ram obtinere remiflionem alieni mortalis ; ac ,d, m is n. 
tandem etiam pro ea condigna remiflione per Te» merito 
modum meriti fuifte nccclfaria opera Chrifti; £ 

loquor autem Jc peccati alieni remiflionemam 
inde colligitur ifortiori non polle clle meritum * 

iquale pro proprio tum obimqualitatemopc- Cbvfi. 
rum,& dignitatis dcfedkum; tum quia homo,fi 
in gratia habituali operatur , iam fupponitur 
illi rcmtflura pcccatum;fi verb opus non digni- 
ficacur a gratia , tunc non folum remiflionem 
mortalis , qui cft tanti valoris , fcd nec alia 
prxmia fuper naturalia mereri poterit de con- 
digno. 

Porro noftram hanc fententiam, paucis illis SententUm 
exceptis , de quibus in prxccdcntibus, reliqui . 

conftantcr defendunt ; videtur cllc valde ***" ■ 

conformis modo loquendi Patrum , qui nulla vamut m» 
fe&a diftindlionc inter meritura condignumdeA'"''**^ 
‘condignam fatisfadlionemabfolutc docent»non 
potui Ile redimi genus humanum nili pCr Clui- 
lium. Vnde Leo papa Sermone ii. de Paf- 
lione cxprefsc de merito loquitur his verbis: 

Qua ergo premi hemina vmucrfa pcSlcruat vno 
finad vtdncrt fundata corruerat , r.cc rlU Sun- 
Horum meritu conditionem pour.vit ilUiu mor- 
tis etancere , &c. eodem modo loquitur S. Bafi- 
lius;qucm umen Pater Suarczdilput- 4 .fedb$. 
pro pundlo fatisfadlionis ciucyiihil autem fre- 
ciale de fatisfaClionc dicit ; imb potius vticur 
verbis meritum magis fonancibus ; ad Pfahnum 
enim quadragefimum odlauum ait : Frater 
non redimit , rcthmet hemo ; non homo nudut , 
fed horno Dem ; ejutu nulhu alius poterat condi- 
gnum t id ferre prttinm. T* autem pretium ma- 
gis ordinatur ad meritum quam ai fatis fadtio- 
ncm. Eodem verbo vtitur Cyrillus Alexandri- 
nus ibidem a Suario citatus. Fulgentius item 
de Incarnatione Se gratia cap.^oit : Nu/Utemu 


wl 

'■'J 


•t ;/ 


Difp 6. An furtu homo de condigno ', (fc. Se&.i. y\} 


p yX^mriu r1al ’ inc D BoiUij,^ Patre V Vadingo illarcpti- 
,X' hdtit. UJ» non ede efficacia nonfolura pro hocpun- 
flimsnim mi. do de merito» fcd neque prt> fictione; 
**"’ S M ' a putae Sandos illos Patres in tantum dicc- 

rntmlr/L rc * *’ oril ' ncni purum non polfc alios rcJimc- 
htmmt fui», re » * n quantum ipfc homo lupponicurdlc in 
fti ftKMttn pcceato;pcccator autem non poteft pro fc fatis- 
facere. Sfholaftici autem iii prodenti agunt de 
T*Mim*n* l ,uro homine creato in gratia •, ergo ea tcftimo- 
4*ktrUltitr Pli ,,on ftint efficacia. Nihilominus tamen di- 
iefHHMnr. ccndum iudico,ca omnia cllc fufficicntia ; nam 
licet aliquando eam reddant rationem , potita 
tamen vniucrlalitcr loquuntur de omni homi- 
ne.imodc Angelis ttfpe&u homimun.Uafiiius 
veri» loquitur etiam de Moyfe quando agebat 
cum Deo , Se erat in gtatia , aitque cum tunc 
non potuiile redimere Ifracl , quia erat homo 
purus Se creatura & eodem modo loquuntur 
Patras, t^udd fi res bene vltcrius conlidcrciur. 


bumara natura ad auferendum peccarunt mundi 
fuffictcnt atque idonea feret ntfi vnione Verbi 
Dei. Alia adhuc loca adduci pollent ; fcd liare 
fuIHcjanc. 

Obi eruo autem circa ea omnia tcftimonia. 


n<m poteft cllc ratio dubitandi , quin locuti 
fuerint Patres etiam Jc homine i Deo in grati* 
creato : qui enim fieri poterat, vt illis non oc- 
currerit cafus hic tam facilis creandi vnum ho- 
minem purum line peccato * ficut creatus cft 
Adamus , vel certe ficut creata cft ipfa huma- 
nitas Chrifti ; maxime cum recurrerint ad mi- 
•raculofiorcm cafum de vnionc hypoftatici, vbi 
duplex miraculum admiferunt , Se hoc creandi 
humanitatem fine peccato , 8c illud infinicies 
prope maius dandi illi hununitati vnionem hy- 
puftaticam } Si ergo vniucrfalitcr dixerunt, per 
puram creaturam non patuillc redimi genus 
humanum j profcdb ita idimcllcxciunt ac fi 
dixillcnt; Non luffcciifi:t crcaflc hominem fine 
peccato in gratia vt alios redimeret, fed ncccf- 
tarium fuit vltcrius ve ille homo cftctfimui 
Deus. Mic cft genuinus fenfus Patrum in cis 
propositionibus , per quas excluditur ea ratio 
Patris VVadingi , Se clare traditur , etiam ho- 
minem iuftum non polle pro aliis aut fatis- 
faccre de condigno,aut de condigno mereri re- 
miflionem mortalis , 8c infufionem gratix. Et 
hoc de pundo fatis. 


DISPVT ATIO SEXTA. 

An purus homo pofa de condigno fatis facere pro veniali , aut mereri 
eius r emi f tonem. 


P lima ifl 

P. rafyi ux. , 

docentis. pejfe 


/tum fotisfo- 
tert frt vt- 
ntolt. 

Se mado ex- 
tremo. 

Tertio fonti/ 
medio. 


fjHMtto Cer- 
dmolii Logo, 
veniale tolli 
it folle fer 
txmnfrcjtm 
Dei eendtu o- 
titnsm, e**- 
pitienem to- 
men indept- 
dtmier ab 4 r. 
upeoime 
Dei ejfo 4- 
f molem / 4 • 
utfoilinrem. 

1 


SECTIO PRIMA. 

Proponuntur varia feniculi*. 

ViSTiosiM hanc non iudica- 
'A5| rem magni momenti , nili tot diucrfis 
opinionibus eam viderem valde ob- 
fcuratam ; quatuor enim video fententias : 
Prima cft Patris Vafauez difput.4. cap.4. do- 
centis , abfohitc & umplicircr hominem iu- 
fturo per adum fupematuralcm polle facisfa- 
ccrc pro veniali de condigno. 

Secunda e contrario negat vllum adum bo- 
num ptirxcreacurx, etiam fupematuralcm di- 
ledionem Dei tuper omnia ab homine iufto 
elicitam .cllc ai id fufficicmcm. 

Tertia cft Patris Suarez diip. 4. fcd.i 1. do- 
centis, contt itionem quidem cllc ex fc aqualem 
facisfadioncm pro veniali, defado tamen per' 
eam non extingui , quia quantumuis litad- 
arquau, indiget acceptatione Dei > Deus autem 
de fado eam non acceptat ad hunc finem. 

Quarta fententia cft Cardinalis Lugo di- 
fpuut. y . fcd.7. quirentis medium aliquod in- 
ter Suarez Se Vafqucz; docet ergo ibi,adxqua- 
tam fatis fadionem uon indigere acceptatione 
libera oflcnfi ; in quo conucnit cum Patre 
Vafqucz , & a Suario ditlcnrit ; ait tamen Se- 
cundo , abfolucc adum contritionis de amoris 
Dei cllc adxquatam farisfadionem pro veniali; 
quo conucnit cum Vafquex Se Suarez. Tertii 
vero addit , nihilominus de fado non tolli ve- 
niale nifi per condonationem extrinfccam Dei: 
in quo conucnit cum Patre Suario, quia putat 
id efie nugis conforme modo loquendi Scri- 
ptura- Se Patrum , abfolute docentium , pecca- 
tum deleri per Dei mifcricordiam <5c condona- 
tionem : id quod fpcpaliter probat ex Epift.». 

* 


Ioannis cap.i . St dtxerimw , quoniam peccas um 
non Liberum ; ipfi nos fedtecimm , CT veritae in 
nubit non e/} : vbi fupponit hic A udor, Termo- 
nem cllc de venialibus : cumque idem Apofto- 
lus poft ea verba ftStim lubiungat , Si confitear 
mnr peccata nojha ; fidelis e fi ($■ iullu/ t vt remit- 
tat nobit peccata no>ira , videtur eo ipfa doce- 
re, etiam poft panitentiam hominis lufti de 
cis venialibus nihilominus debere accedere 
condonationem Diuinam : & licet* hic Audor 
non explicet-, quomodo dux hx ipfius conclu- 
fiones, fcilicct , quod xqualis fatisfadio non 
egeat acceptatione Dei qu5d nos pedimus 
olferre xqualcm pio veniali , conucniantcum 
tertia conclufionc , quod adhuc tamen egea- 
mus fatisfadionc Dei pro eodem veniali ; non 
enim fibi hanc contradidioncm obiicir, poteft 
tamen iu forte conciliati ; vt ctfi doceat pode 
a nobis odei r i aliquando adum adc6 incen- 
ium ,aut toties multi plicatum , qui fit faris- 
fadioxqualis , ccnfcat tamen hunc raro fieri, 
ideoque ferefemper nos indigere ea condona- 
tione Dei. Vtrum autem per nane explicatio- 
nem tollatur omnino eius fententix contradi- 
dio , dicam infbius. 

Quintam fauentiairt poteft idem Cardinalis Synta *’"[• 
Lugo conftitucrc , dum ait hominem in pura ^ 
natura creatum , fi folum venialitcr peccaret, j um bu!s£ 
fore , vt polTec phyfice loquendo tot adus bo- p ** 4 notnra 
nos naturales dficerc ,vtdc condigno pro eo fete autem 
veniali per illos fatisfaccrct ; moralitcr tamen 
id fore ipfi valde difficile, aut forte impollibilc, ^uptjfiel 
quia non pollet tamdiu ben^ operari fine gra-pf» e» fotu- 

eia. Quam fententiam videtur etiam infinuarc/zm# * dtjfu 

Pater Vafqucz lupri cap.i. fuppreflo nomine 
A udorum ; eamque breuiter dicit polle mani- 
•fefti erroris conu mei. Sed de hac ccniura in- 
ferius nonnihil dicemus, lam fcqucntibus con- 
clufionibus 


7* Rod. DE ArriaGA T radiatus De pne ($ ntctft.mjp.Incarn. 


cliifionibus noftrara lentendam clare & con- 
fequentcr ad ea qux alibi docuimus > propo- 


SECTIO II. 

7 res priores conclujiones no Ure. 

P RimA cowctvs i o : Si fatisfa&fo , qu.t 
offertur creditori, fit omni no xq itali s culpx. 


• ,_JP | 

«fMiu i*l • j \ cc aliunde impediatur , debet ncccflarb t_„ 
^ItHan ^ oftcnfo. In hacconucnio cuin Patre 
Vafquez , Lugo , fic multi* aliis j neque illam 
indutu eu Puto elfc contra Patrem Suarcz; nam licet hic 




dicat noftram fatisfaclionem pro veniali efle 
adxquatam , fic nihilominus polle non accepta- 
ri & Deo j id tamen fundat in eo, qu&d aliunde 
impediatur ea fatis factio , qu& miniis a&u de- 
leat peccatum. De quo nos ftatim. Conclulio 
ergo noftra fic facile fuadetur ex iis qux alibi 
diximus de conftitutiuo habitualis , fcilicct il- 
lud conii ll er e in ictu prxtcrico non condonato, 
aut non furticicntcr rctra&ato ; rctraftatio au- 
rem lufficicns cft ipfaadxquaca facisfa&io-.fua- 
detur autem vltcrius ; nam ii quis aliquid alte- 
ri debeat , illiidque foluat , eo ipfo extinguit 
fonnaliter debitumi neque poteft creditor iurc 
aliquid aliud exigcrc:vnde ut nolit acceptare ea 
occaiionc folutionem, eo ipfo inique iain in al- 
ter um conqueritur , ac proinde alter ccnfctur 
omnino liber ab obligatione foluendi. Neque 
in hac conclulionc iic pofita vlla poteft efle 
difficultas. 

4 Secvnda conclvsio fic: Quantumuis fa- 
SMufMtV» tisfaclio fit aJxquatacx fc, fi tamen ob alios 
aKii <***- titulos lit debita, indiget acceptatione perfon* 
tk&ttum* °^ cn ^ ar * ^ ^ » ncccJ,um cft vt offenius cedat 
d,yj M *™'l aliis titulis , vditqoq prxeise ratione oflenfc 
gtt MicifiA- eam acceptare. Hic cft Patris Suarcz fupra; 
iunt. videtur autem efle contra Vafqucz fi: Lugo, 
< l natcnasinclctrrmina ^ docent, facisfaftioncm 
“Olzcr L* ' ai ' c q ua 'am non indigete acceptatione libciaU, 
gt. non explica do , an loquantur de fatis faftlcmc 

etiam debita aliis titulis-, crediderim autem cos 
omnino etiam de tali loqui : nam certum cft, 
omnem aftum amoris Dei , quem elicit iuftus, 
etiam dolorem de veniali , polle a Deo alus ti- 
tulis exigi *, cumque de illo dicant , li feraci fic 
fa:isfaclioaJxquata,non indigere acceptatione 
Dei, procul dubio loquumur de facitfadionc 
^--eriam aliis titulis debita. Quidquid veru de 
» kmmaaH' Wrum lT »cntc fit, facile conclulio noftra proba- 
tur ex humanis , fic ratione ipfa : ex humanis 
quidem ; nam licet obfcquia , qux mihi meus 
lenius poteft offerre . fint ex fc fufliriemia ad 
fatisfacicndum pro iniucia in me ab ipfo corn- 
milla i non propterei ego debeo Illa acceptare 
ad condonandum eam iniuriam ; quia dicere 
polfum , Hxc obfcquia ego a te peto titulo 
domini j , eodem plani modo quo Ii me non 
offendilies, adhuc tamen nollem ea i te petere: 
nolo autem de fa&o ea ob alium titulum acce- 
ptare , i J coque nec volo deponere indignatio- 
nem iuftam in te. Neque enim (fic hxc fit.ra- 
tio mauifcfta cius conclutionis ) rationale eft, 
vt ob offenfam , & maximam iniuriam in Pe- 
trum commi llam , non amplius tenear ei offer- 
re , qu.im tenebar ante , quando illius eram 
amicus i cerrum enim cft illam otfenUra dare 
nouumius oftcnfo vt fiat fibi compcnfapo • 
qux autem compcnfatio cft , offerre illi id 


,, , S 

A unent. 


ipfum quod fine offcnfa debebat ei offerri ? Et 
(ane hxc verius mihi explicatis terminis vide- 
tur omnino per fc nota ; fic vix videtur negari 
polTcabvllo , licet dcfccndcndo ad particula- 
rem materiam aiftus amoris fic doloris de pec- 
cato Aici fortafle poflit , cum aftum non deberi’ 

Deo niti ratione peccati ; de qiu folutionc fta- 
tim; quia ea non eft contra conclufitmcm lunc 
fecundam vniucrfalitcr propoli tam, in quaab- 
ftrahimus ab hac aut illa materia. 

Dicere umen poteris , Si ego debeo iam ^ 

Deo omnes meas actiones , licut etiam manci- D , t l uu tx 
pium debet fuo domino omnes a&ioncs , re- »$*[* * *t 
pugnat ex mea offcnfa Deo accrcfccre ius in »• •Biton 


rtfutt . 


prius habuerit in omnes ; ergo dicendum ne- h a b*e- 
ccflarib cft , foium acquiri in antiquas i ergo rit im « «*- 
per antiquas , quantumuis debitas, egi» valebo *« *Suau. 
vtrique titulo fatisfacere. Neque enim repu- 
gnat , aliquando vna asione exungui duos ti- 
tulos diucrlos ; vt fi quis voucat fc velle refti- 
tucre, fine dubio ipfa reftitutione fati-.facit fic 
voto fic iuftitix.RciponJco. haric obic&ioncm 
nullam efle , nimiumque probare : etenim ex ohieBubu 
eo quod ego non poffun Deo vlla bona opera 
offene , nili qux illi prius debebam , probarur ^ * ' 
quidem optime, mihi efle iinpoilibilc Deo fa- 
tisfaccre, nili ipfe velit (vt dixi) cedere titulis 
aliis i at inic nullatenus infemu:, ea opera foie 
fine libcralicate creditoris aqualia ad extingue- 
dam re Tpfaoffenfam fic alios titulos i alioquin 


eodem modo argumentarer ego ad probandum, 
ex illo eodem principio pofle purum hominem 


etiam peccatorem tatis facere de condigno pro 
fuis omnibus peccatis : dicerem enim hoc mo- 
do , Ex peccato meo non poteft Deus acquire- 
re ius nili in aftiones mcas-,atqui actiones meat 
ego polium Deo offerre i ergo ego etiam pof- 
t um illi ad xqualitacem fatisfaccrcific vniucrfa- V Pj 

liter ex eo principio inferretur , quamlibet 
quantumuis limplicem polle fatisfacere pro 
offcnfa grauiffimain Regem v.g.aut Imperato- 
rem a te commilfa : quia ficuc m obicibonc di- 4 
cebotur, Deus ex mea offcnfa aliud ius non ac- 
quirit quam in inca opera anteii illi debica-,ergo 
per illa [«illum condigne fatisfacere , non oo- 
ftante quod iam (int debita ; eodem modo ego t 

argumentum formabo in eo Imperatore : Non 
poteft acquirere Imperator ex offcnfa Petri nili 
ms in adiones Petri ; atqui eas aftiones 1‘ctrus ; w 
poteft offerre -, ergo per illas Petrus poterit il- 
lud ius extinguere, & confequcmcr utisfaccre 
ad xqualitatein , quantumuis Imperatore infe- 
rior Iit i ideo fupri dixi eo argumento valdfc 
multum probari. 

Quod fi propterea rcfpondcatur ( vt rctieri y 
debet refpondcri ) Deum ratione peccati habe- RtfytndtHt . 
re (us in a&ioncs ei peccato xquales, flue ego Deum bshno 
interim illas poffim offerre, fine non ; imb flue r4i,w 
illx ab v lio alio etiam a me diftindfo offerri pof- pj?. 

fint , fiue non \ xqualitas enim facisfaftionis uu* 
non detumitur ex viribus fatisfatienris , fcd ex h* *l* 
proportione ( vt dixi fufius fupra) ipfius fatis- 
ravlionis cum culpa -, idcoque explicari debet ** 
illud ius condicionaliter , qu6d fi poflibilcs ef- 
fent tales aefiones, eas po flet offen fas exigere: 
fi ita inquam rcfpondcatur, eodem modo dicam 
ego , Ltiamfi homo independenter a peccato 
nihil habeat, quod non debeat Deo alii sticulis) 
nihilominus per peccatura Deo accedere tilc 
ius nouum, vt fit per impoffibilc eas asiones 

npA 


I 


Difp.6. Anpuruihomopofitdcconiirno&c. Sedi' 

no,, deberet homo, vd certi reipfa Deus aliu * 

mulis m eas cederet •, nihiiommili manerent 
debita; ob peccatam : ob quam rationem vltc- 
nus fit.vt quando alij tituli liant , non roffi-n 
ego unsfaccre , nili liberalius ea opera aece- 
ptet offcnlus. 

allata in contrarium 
"• L ,us c(t i qdia licet aliquando poilit 

■^^'«ft^ioneduosea.ingueredtu- 

I0S ,d lolom tll verum, quanJo per fc ambo 
dw tini., Otnli cadunt in eamdem rem , vt in exemplo 
ibi politotnam qui vouitreflitutionemdircae, 

" rcl P' c " iam rem debitam , & ad eam fe nouo 


_ 7| 

ht mihi iam illud peccatum , S,- confidetauit 
quidquid luris « eo peccato potuit infumae, 
adhuc tamen poflitmihi imperare titulo donii- 
mj , vt eliciam contritionem de eo peccato; vti 
Id tpfum imperare potuit beato Petro , ctiamfi 
iam .11. reuclaflct remillum eiTe peccatum; qui» 

r t FeCC1 “ r " ni "° T‘ cft d[i in ««num 
dolor & contritio; ergo Deus huic titulo do- 

nunij nollet cedere , non tenebitur acceptare 
eam contntionempro venialis remiffione. Id™, 


«b , 

ditMlmr tfft 
[m*- 
fmilia ft» vt- 


Ofeufs^n vulc obligare. Ar offcnfa non dae i us 
diin .f„. oncnlo dependentet a titulis prioribus.fcd pla- 
Sf* dfparitatc * indcpendemer.pcrindc ac fi 
, U n ° n P r *“®fient ello deinde celfcnt : 
apparet autem clarius ca differentia inter in- 
iumiam allatam & noftruin calum ; nam quia 
votum reftituendi rem ablaam furto clTcntuli- 

tcr lupponit aliam obligationem, fit. vt fi.an. 
ecquam ad reftituri/'- — •••"“' » dominus 

rem err .ir* u T^ arct * co ‘pio quia iam non 
-louisv» 1 rcftitutiomvcrar, liberarer ero 
: ili"“(“.'l'>firoe^ £1( ®, 
lubct ante peccatum , adhuc tamen manet in- 
tegrum & perfedum ius cx peccato acquifi- 
tum i ergo per opera alioquin debiu.etfi ex fe 
* fint *qualia offenfar, non conlideraris aliis titu- 
lis , non poteft deleri peccatum nili deperiden- 
tcr i voluntate offenfi , quatenus hic vult cre- 
dere cis prioribus tituIis.Hinc fit 

CoNctvsto TBttTiA : Efto concedamus 
adum amoris Dei aut contritionis clle .r qualem 
fatisfadionem pro veniali ex fc , nort tamen 
propterea dicendum , dc faifto illud tolli fine 
condonatione Diuina. In hac conucnio cum 
•mpfidiam Patre Suario ; eamque ex prxccdcnci deduco. 
ida ^ am c ^ m amor Dei, contritio, cctcriquc adus 

nmtUaMiinu ^ nC «l^bici Deo titulo domini) fupremi in ho- 
DtWd. mines, & ( vc oftendimus ) per adus alias de- 
bitos non tollatur peccatum independenter k 
voluntate offcnfi , non poterit etiam tolli pet 
eam contritionem. 

6tii<* fuit Dices Prim6 cum Patre Vafqucz : Adus 
tnhwfdi COf, Wtionis feu doloris dc pcccafo noncil de- 
bitus Deo nifi pure pute propter peccatum; 
fnftrr pet- non enim haberet vllum ius aut poccffatcm mi- 
— — pmt) hi illum prxcipicndhnifi ego peccalfcm ; ergo. 
“ Rcfpondco Prim6 , falcem hrhe non probari, 
per alios adus, qui polfunt fieri ab homine non 
peccatore , debere tolli peccatrlm independen- 
ter h volitione Diuinaiqualis eltct amor Dei fu- 
Snu*£>. per omnia. Rcfpondco Secundi, Eciamf i ante- 

quam committatur peccatum, non pollet Deus 
a me petere eam contritionem , quia neque 
IO c g° pollcm eam tunc habere ; ad impollibi- 
SKfftjutftt- k atttcm non habet Deus ius domini) ; tamen 
im Dt* eo ipfo quM fuerit peccatum , iam Deum du- 
M.m •rt piici titulo poile illam contritionem a me pc- 
tcrc ’^ c ritulo.vtdixi offenfir,& titulo domini); 
%f*4r ? u ‘ a ll, FP° <lU poffibilitate contritionis in me, 
i nmif. iam Deus habet ratione domini) titulum eam 

petendi : vti dominus in feruum non feientem 
pingere non liabcc ius , vt ab eo petat lucrum 
ex pidura ;at ciim primum pingere fcit,iamco 
ipfo habet ius ad petendam ab co pi duram. Id 
quod ad rem prxleritcm non confulcrauit fuffi- 
cientcr Pater Valquez. Hinc fit , vt etiam 
ceflante ratione oftsnfx , quia ipfc Deus remi- 
Ttium FI. 


«m contritionem pro venulis reni ffionc.ldcm 
dico Je titulo gncitu, lini, nb benefici, p,-«e- 
dcntu.NequcobcH quod obilcit V,fquci,ei 
atrum c nnrr,r ' n,i ' r - -ir * 


P*th trg». 
RtfptnMta 
f tmt. 


contritionis non elfe gutiaruraadtionf; 
qu'^efto nonlitfomulitcr graturum aftio 
ril tamen res grat.flima Deoiomnia autem qu^ 
fumgtau knefadori , poliunt ei eabiberi in 
gratiarum achoncmjvt pafiim contingit in hu- 
m«us 1 per re, enim ,Sc per bona qu.T , n f c noo 

per - r .wris gracilum adiou«. S 

tcrrL C ?nt7 1 r ndC ^ ’• & hxcClt VCTa F^tio i i\ 

bcrem.u n U ,on ' S: ^ ,cc tnullisalii^ titulis dc- 

Am» ,~quiVi lanHu ^.«^.'ujFv-Wdfjillf 

pantur dc fado in merendo dc condigno gra-'*" 
tix Sc glorix augmento, non pollent adu habc-I^JJ*^ 
rc rationem xqualis latisfadionis pro peccato *** pejfZ 
veniali;quia id cllet habere duos quafi effedus wtu 
adxquacos fibi,fciliccc oe mereri illud augmen-^'* 
tum.&fimul fatisfaccre. Vt enim fiisc alibili id *ffH 
offendi , adus lupenmuralis fi cft fatisfadio^w/ 
pro veniali , id habet formalitcr quatenus cft 
obfequium Deo gratum, ei placens, &c. Atqui. 6- ^* 
tou liare bonitas impenditur in merito au- 
gmenti glorix & gratix ; ergo non relinquitur 
ci vis ad fatisfacicndum. , 

Neque obftat quod nonnulli dicunt , fatis- 
fadionem fle meritum clle in diucrfo genere, fJUuai» 
idcoque vnum non impediri per alterum ; lioe/m »» Uiun~ 
inquam non obftat , quia ca diucrfius generis 
(ft per accidens in morali xlf imacione; & repu- 
tatur perinde ac fi cllct in vno eodem genere . . 

meriti , aut latisfadionis. Da me grauilfimc 
offcndiirc Regem , iu vt adxquata latisfadio ia u, 1 
pro tali offcnl* Iit exponere me periculo vice 
pro Rege ; profcdd non poliero tunc a Rege 
vitia remimonem offcnfx petere vt me donaret 
Comitatu , quem tamen fuppono polfc petere, 
ii ca mea adio non fuiilcc occupata in obtinen- 
da ca remiflione : quis enimdicac,fi duo eam- 
dem adionem eliceremus , & vnus iubcrec 
offenfam ei adioni xqualcm , pro qua deberet 
fatisfaccre , alter verb nihil haberet , quod de- 
beret ; nihilominus illum & remiffionem offen- 
fx , & fimul xqualc aliud prxmium cum hoc 
fecundo promeriturum ? Profcdi a nullo rem 
prodemer confidcrame verum id iudicabitur ; 
ergo cx hoc capite noftra bona opera etfi ex fe 
fine xqualia pro veniali , non tamen de fado 
illud tollcnt/cd per folam condonationem Di- 
uinam debebit illud remitti. 

Aducrto Patrem Suarcz probare non pofie, j i 
noftra opera tollere per fe immediate veniale; /r*- 
quia nullum cft bonum opus , cum quo hon s***»**' 
queat diuininis ftare veniale. Hanc tamen ra- ‘t*** 
donem ego non iudico firmam ; nam fi de 
aduali veniali fermo fit, facile conflat non efte vt% i*U. 
verum illud antecedens : etenim voluntas non 
admittendi vllum veniale line dubio repugnat 
<3 etiam 


i.. 


74 Rod.de Arriaga T ra&atus De fine & nece fi .myfi. Incarn, 


etiam diuinicu* cum omni veniali a&uali \ fi 
vero de habituali termo fit, tunc fupponitur a 
Patre Suario id de quo cft tota difficultas.Nam 
Vafquez Se alijdicunt cum a<ftum,qui cft aqua- 
lis Uu.sfadio,non polle non toljctc veniale ha- 
bituale -,vt ergo contrarium probcrur,vnicc re- 
currendum cft ad argumenta a me potita. Ad- 
de, polle forte a Vafquez rcfpondcri , ctiamli 
amor Dei vt oftov.g. lit fatisfa&io adxquau 
pro vnomendaciolo i nihilominus tamen diui- 
nitus polle cum illo cohxrcrc, fi homo ille ha- 
beret tot venialia , vt pro omnibus non edet 
fufticicns fatisfa&iorncquecnini infertur bene. 
Hic ailttt tfi fiinrfjtho te-tuhs pro vno zcniult t 
ergo eru pro ommbtu jimu I fumptit. His ergo 
argumentis relidi is,ftandum noltris. 

SECTIO III. 

’ £*Art* conciujit. 

I ^ ✓^iOnclvsio Qvaict a :L ongc probabilius 

ft 4 /foditm lupri obiter : licet enim ex infinita dignitate 
t" W ”'.i* Dei ofFenii rcCultct in moruli ea altitudo ordi- 
” nis ’ *•”* " on P 0 * 1 «mpcnliri per opera pura: 
crcatur.r . non lubcinur [omen vllum vcllruc 
fundamentum ad alicrcndum , veniale , quod 
ea Ce cft leuis iniuria.unum contrahere magni - 
tudinetn , maxime cura id neque in iplo mor- 
tali poflitnus efficaci ratione oftenderc. & veri 
vnicc id doceamus ob aueloritatcm Patrum Se 
Thclogorum. Cur ergo debemus id trahere ad 
veniale, vbi rora ea autftoritas ccllat ; 
t.rdfaiz Pater Yaiqucz, qui totam repugnantiam 
r!,wnuii' r S ualis f»«»ftaionu prouiortalircducit ad fo- 
mmtffitfn. >> m prarcedentiam auxilij , camquc rationem 
/“■ Dr. firn. «notis ordinis valde refutat , miram cft quam 
ftWnr. iniquo animo ferat non idtm dici de veniali ; 

quare totus cft capite fecundo vr oftendae , mi- 
niis bene cos loqui.qm dicunt veniale non clfc 
offcnlam (impliciter Dei : cum enim veniale (it 
verum peccatum, erit etiam vera offenla. Se- 
cundi) rciicit illos qui dicunc olfcnlam leucm 
fcu veniale non attingere Deum , fcd res Dei, 
idcoquc non indigere unta fatisfaflionc i pro- 
bat autem ibi etiam , veniale polle clTc imme- 
diate contra Deum in fe. Tertii) rciicit cos qui 
dicunt fatisfa&ioncm hominis iufti non cilc 
exific equalem veniali ; te nihilominus cilc 
condignam ; ait cnitn fe nm capere h.rc duo. 
s . 1 4 , E g° an ' tn . <I«ia q tuitionem de modo !o- 
««"2?, 1 uc " a ! • S U3m for!c follent ha: tres lolutio- 
X114 Dii if. Dos reduci, fugio , rcfpondco breuiter, line vc- 
ftm r 4 . f.< niale (it vera oftcnla Dei , f:uc immediate con- 
•i 4 .,fl. 4,4 traperfonamiplius Dei. icc.illud tainenelfe 
1414 ' ~ i * nI *Driam leucm, Se parui momenti, neque a di- 
mmtmt4n. gostate it’ Imita Dea dcriuaii in illud polle eam 
altitudinem ordinisjquil non cft materia luffi- 
cient rantr graniratis t Se , vt Tater Vafquez 
(quidquid iam (it de primo auxilio ) docere de- 
bet cum Fide , eam dilfirremiam mortalis a ve- 
niali tantam dfc.vt illud mereatur inimicitiam 
Dei , qua: cft quodiain malum quodammodo 
infinitum, i terti pernam xternam : nux duo non 
meretur veniale:itcm, quo J mortale habear re- 
pugnantiam cum gratia , quam non habet vc- 
nialr.iiuc vtrumque fit ablolutc peccatum, fiur 
Hnt, luit non.Curquxlb ex canoabiii diucrfiate , non ' 


recurrendo ad illud principium de primo auxi- me>uU fit 
lio, dicere nos noii poirumu$,morralc dic in al- 
tiori ordine lupra omnia bona opera Uoniinis 0m JJ" F ^ md 
uifti.cfto veniale fic infra illaJ.Sanc ego hic nec 
leucm vmbram inconfcqucntix video. Miror h tome» 
autem , illum "hic num. 5 .adeo cilc folic itum de 
vniuocamlo vuoque peccato intpr fe , vt vix 
permittat folum analogice ea conuenirc , cum 
tamen 1 .Se a.difput.( vt luo loco vidimus j di- 
cacjfolum arquiuocc- conuenirc mortale cum ve- 
niali. Sed de hoc puncto fatis, conftat enim nos 
canfcqucfitcr valde camdiucrfitatcm alfignar* 

Vbi adime obferuo , hunc Audtorem valdi I f 
laborare ve explicet, quomodo homini iufto p ' 

non detur auxilium ad vitandum veniale , cum ^ 

veniale non demereatur auxilium congruum in 
perpetuum i quia id cllct mereri poenam arter- « p **» de- 


nam : vt igitur id explicet , recurrit ad pecca- 
tum .morule , fcu ad originale , in quo fumus 
demeriti etiam auxilia congrua ad viunda ve- ^ guijfu 
—‘«fit Verum contra hoc rurfus fibi obiicit : thnwu* 
Repugnat mui-;- ■ j^oonem auxilio- 
rum pro tempore quo luppoYrtlu. .. 

Um enim tunc rcmillum cft mortale pcrH\*. . 

auxiliis. Rriponderque, per moruie muu»; a s9 ±. 
lud debitum non ex fuppoficionc , quod homo 
fit futurus in gratia, fcd abfolucc ad non haben- 
da auxilia in futururti. 

Ego tamcn,vt verum fatear, hanc folutioncra importat**- 
nullo modo capio : Primo , quia cum peccati l>* *4 tfSmit- 
mortalis debitum totum extinguatur per iufti- 
ncationem , videtur repugnare in terminis, ve 
maneat cius demeritum edam poft iuftificacio- 
nem ; vnde quod refpondct Vafquez , mortale f 

niercri negationem auxiliorum omnium, etiam 
ad vitanda venialia in futurum , non poteft vl- 
U ratione clfc verum , fcd folum cum hac limi- 
tatione , in funerum, cju.midiu non furnt remif- ff 

fmn i firut idem peccatum non meretur odium 
Dei abfolutc in futurum, fcd folum quamdu 
non remittetur. Ratio a priori ea cft ; nam cum A 
per iuftificationcm quoad omnem pernam xter- ^ 
nam ita aboleatur morule, ac fi plane non firil- 

fet ( vt ait Vafquez ) neceflum omnino cft , ve 
non magis maneat condigni taS illius ad caren- 
dum auxiliis, in pcrpctuum,quam fi numquam 
fuiirct. 

Secundo etiam rciici poteft ea rcfponfio} 1 6 
nam licet forte liabcat locum in cis venialibus, 
qu.r funt independentia a ftatu gratia; j falcem 
incisqux gratiam fupponunt non habet lo- 
cum j nam in cis non poteft fieri ea confiden- 
do quali materialis Patris Vafquez, quod mor- 
ule priuct auxiliis ad ea viunda , non confidc- 
rando ea ve fafba in gratiajhoc inquam dici non 
poteft •, fupponimus enim clfcntialitcr ea pen- 
dere a ftatu gratix ; haud dubie ergo non pof- 
funt ab ea conti derarione rcaliter fe parari. Por- 
ri aliqua venialia polle clle talia, cit certo cer- 
tius in Apoftolis v.g.qui ex Fidefeiebant fe cflc 
in gratiaA' ea cognitione fuppofiu committe- 
bant lenem defectum inprxparationc ad Sacra- 
menta in ingratitudine Icui erga Dei beneficii 
_ Tertii eam folutionrm ideo non capio,quia Stbuit hu 
videtur dcftmerc totam doftrinam huius Au- dt ' 

<ftoris:ctcn;m fi ratione peccatorum mortalium tttMm 
pracccdcntimn aclualium , aut faltem ratione 
originalis adhuc manet in iufto aliquod debi- dtru. 
tum carendi auxiliis ad fugienda ven ial ia for- 
tiori i ane manebit ad carendum auxiliis pro 
fatisci 


Difp 6 . An purtu homo de condigno , &c. Sed. 3 . 


»7 


farisfa&ionc corumdcm venialium iam com- 
millorum \ quia committo iam veniali non red- 
datur ille iuftus nugis dignus auxiliis quam 
antea, fed potius magis indignus. Vndc effica- 
citer argumentor ; Illud debitum carendi auxi- 
liis non poteft tolli per opus fatftum ex cis auxi- 
liis, vt Jc farisfa&ionc pro moruli argumenta- 
batur ipfc Pater Vafqucz ; ergo licut ob eam 
rationem non habet locum faris faflio xqualis 
pune crcaturx pro mortali in cius principiis, 
neque etiam habebit pro vcniali.Quod fi e con- 
T>igtcHlt*i, trario dicatur, in homine i ullo non manere vi- 
xi ft Ium pbnc debitum carendi eis auxiliis , iam 
W' e ' *W* corruit ea folutio } Se videtur vigere obiedio, 
' cui rcfpondcbatur, fcilicct auxilia ad vitanda 
venialia , & fatisfacicndum pro cis non ede ex 
} metitis Chrifli . fcmcl fuppofita fatisfa&ionc 
pro moruli} cb quod per Chriflum nihil nobis 
detur nili quod amiferamus per peccatum} 
auxilia autem ad fatisfacicndum pro peccato 
veniali cum edentia! i ter fupponant iam horni - 
9 nem in gratia , Se confcqucnter rem illum iam 
, peccatum rcpugnat,vc consipiantur tunc anul- 
la per peccatum. Vides in quas diffiailtates fe 
coniicit Pater Vafqucz ? Nos quidem ei ob- 
ic&ioni , qua parte tangit eam inflant iam ex 
'mortali , facillime fatisncimus }quia non ex- 
plicamus ex eo capite repugnandam fatisfa&io- 
nis xqualis-.quatcnus vero videtur habere in fe 
difficulutem aliquam illud principium in ea 
adiimptum , quod per Chriflum non dentur 
nifi qux per originale amiferamus } inde enim 
videtur inferri , ea auxilia non ede per Chri- 
m»ih . • * rc lp^ n ^ co Pn*n 6 : Elio homo iullus iam 

itOiantm. ' non ^* ,c dignus talibus auxiliis congruis, non 
tamen ideb vllo modo inferri, ea, dura dantur, 
CheUIm ntn non dari ex Chrifli meritis : etenim Chriflus 
folhm venu n on folum venit , vt qux amiferamus in Ada- 
Hrdu i***? 1 * mo rcf^hucrcntur , lal etiam ad obtinendum 
n °b is quidquid ii» ordine ad finem fupernatu- 
v* oblimet ratem bcaritudinis conducere ex lc poteft unaxi- 
uthm em** me fi illud fit in fua entiute fuipei naturale , Se 
VtMdtutmfu iu^bitum etiam fuppofito ordine gra- 
pmuurtUm ox. Quam limitationem ideo pono,quod dixe- 
rim primo Tomo, Se alibi fxpc, etiam ipfa be- 
neficia ordinis naturx conferri fxpc nobis per 
merica Chrifli , quando ordinantur ad fuper- 
naturalcm finem. 

Secundo tcfpondctur , vel forte deebratur 
Altte» (rtm- magis folutio dau,ctiamfi homo fit iam in gra- 
w. tia , & nullum habeat pofitiuum demeritum 

auxiliorum} non tamen ideb ea dcberf.maximc 
li fint cfficacia.F.tcnim vti Adatnus ante pecca- 
tum non erat pofuiuc indignus gratia cnicaci} 
nihilominus non debebatur ei auxilium efficax 
ad rcfiflcndum}ita a fortiori in omnibus nobis 
iam 4b originali iuflificatis idem dici potcfl. 
Addidi it fortiori propter tertiam auam addam 
folutioncnv.fi ergo ea auxilia non debentur iu- 
fto.cbrc conflat, Chrifli merita opportune in- 
tcruenirc etiam fuppofita ea iuftincationc}nam 
Chriflus ea omnia nobis promeruit, qux vel 
amiferamus per originale : vel lunt nobis inde- 
bita in ordine fupcrnaturali. 

T crtib refpbnderi poteft , Originale ctiamfi 
remittatur quoad rationem totam culpx. Se di- 
ri 9 * 1 ^ 1 » g n ^ a fem pernx xtcrnx damni Se fenfus , non 
YJp* tamen quoad debitum carendi auxiliis cfficaci- 
gnitAttm pm bus } ficut non remittitur quoad rebellionem 
nt «wm. nt appetitus, quoad morbos , Se e. ideoque, quan- 
ttmoa 1 04*4 ^ocumquc Deus Jac auxilium efficax, remittere 
Tomm r/. 


7S 


18 


Tritis frlntie: 
0*gm*lr r 


aliquid de perna originalis}& ita multi videntur dihitmm ea- 
difeurrere, quf rationem dilcrClionis inter Pe- 
trum v.g. Se Paulum, cflo ambo fuerint iu in- ^ 
fantia baptizari ,& ab originali mundari, di fere- 
rionis inquam, qua vim? ad auxilia efficacia cli- 
gitur,altcr vero fotum ad congrua, vndc etiam 
proucnit vltcrius, vnum faluari , alterum veri 
damnari , referunt ad originale } dicunt enim 
vtrumque quidem incumlfc pcrorigmale de- 
bitum carendi auxiliis cfticacitras } liccc autem 
rcmiilum fuerit vtrique originale , non tamen 
ideo vtrique remilfinn illud debitum } Deum 
autem deinde ex fua mifcricordia illud vni con- 
donare, cique dare auxilia efficacia .alteri vero 
ex iuftitia nolle remittere illam partem debiti, 
ideoque ei dare auxilia folum fumctcncia nega- 
tis efficacibus. 

Sed contra obiicies:Nam ea dignitas carendi t<? 

auxiliis congruis cft perna xterna.quia refpicit okieBu tm - 
totum pbnc tempus futurum } nulla autem 
perna rterna manet poft rcmilfiim peccatum} ^ 

ergo. Vrgetur obic&io, quia ii ea poena mane- tu*. 
ret, maneret etiam quodammodo debitum dam- 
nationis xtcrnx. Nam eo iplo quid homo fit 
dignus cui negentur auxilia efficacia, cft dignus 
qui efficiatur reptobus } nam per negationem 
eorum auxiliorum conftituicur in ratione re- 
probi } hoc autem videtur abfurdum } ergo. 

Rcfpondco , ob hanc rationem videri mihi ali- 
quantulum duram eam foiutioitcm tertiam } lur 4m , ur 

S ui tamen voluerit eam tueri, rcfpondcat huic aU^usmnm 
bie&ioni Primo, negationem illam non effe ****** 
proprie poenam xternam} quia pjtcft contui- lmmdl . 
gere , vt poft rcmiilum mortale homo flarim 
moriatur in gratia. Se faluctur, iam autem non 
fit vllus locus negandi talia auxilia,quu in cx- 
lo homo femper cft in actuali amore Dei,& in- 
capax cuiufcumquc peccati. Ha c autem inflan- 
tia habet locum in omnibus infantibus, qui an- 
te vfum rationis moriuntur in gratia. Secundi a o 
poteft rcfpondcri , eam iiuiigniutcm ideo non Alma n- 
dlc panam xternam, quia non cft nifi inordi- 
ne ad tempus vitx,co modo quo rebellio appe- 
citus , Se capacitas morborum , qux non cora- 1 4 
putantur inter poenas xternas peccati } quando ■«« f‘< *jei*4 
autem dicitur omnem panam xternam deleri, t mns ' 
intelligendum id ellc de dignitate ad perpetui 
carendum vifionc. Se ad tortura xternam ignis. 

Ad confirmationem dicimus non reddi homi- 
nem per hanc panam reprobum , Primo, quia, 
vt paulo ante aixi , fxpc homo moritur in gra- * 
tia , antequam fit noua occafio vt ei negentur 
auxilia congrua ad vitandum morule, quia non 
occurrit huius occafio. Secundo, quia ea perna 
non cft debita per modum quafi infallibilis le- 
gis, fed plane arbitraria , ideoque Deum illam 
pallim remittere fine vlla alia noua fatisfa&io- 
nc. Tertib , quia cflo homini negentur auxilia 
congrua , femper tamen cft in potcftatc cius ea 
reddere congrua, & faluari. V ndc ficut in fccun- 
do peccato non rxcufatur homo a culpa per t r **- 
hoc , quod non fit ipil datum auxilium efficax } 
iu neque debet tribui priori peccato iam re- 
nuito hoc fecundum , cflo ob illud non iu ei 
datum auxilium congruum ad vitandum fc- 
cundumfticut non tribuitur peccatum Deo ipfi 
voluntarie Se libere neganti illud auxilium em- 
cax:qubd vero ea negatio auxili) dicatur pana 
prioris, nullum videtur cite inconucnicm. Et 
uris de pun^lo illo. 

C , SECTIO 


7 6 Rod. de Arriaga Tm&atus De fine nece fi.myfl. Ineam. 

nifi per adus fupcmaturalcs bonos hominis «i 

SECTIO IV. iufeoon quia dtr ede exigat eorum fupernatu- 

raliutcm.icd quia in naturalibus non t operitur 

Diu vltinu concluftonc. anu bomcas,quanu in veniali cft grauitas : Se Zl , u *„ \t- 

fortalTc tanta cft cius venialis grauitas , vt nec Ims f*m r +- 


tl /'“sOnclvsio qvi nt A : Dodrina Cardina- 
li, i()(l V-jHs Lugo.qnod icilicci «qualis farisfadi° 

Cjtrdmtik non requirit acceptationem Dei , &c qubd no- 
Lujfdt /jir (Ua bona opera fintxquaUavnihilominus tamen 
ttn non tollant peccatum nili ex condona- 

ri** tionc Dei ; hxc inquam non videtur libicon- 
H c AuiUt Rare, vtinfinuauimus Cupra. Nam hic Audor 
ntopupAii- ncc rceurrie cum Suario , nobifeum Se aliis ad 
Ut ^' ucr ^" os titulos , ob quos ea latisfadio poteft 

i 3 ^ co pctijncc item ad td quod nos addidimus> 
f4thf»8t**i fcilicct eam farisfadionem .impendi totam 
utfniH quantam in augmento gratis A: gloria: prome- 
l,m n i imuB. . cr g 0 non relinquitur locus vllus huic 

2 fk£ut*- A uder i ad conciliandas eas Coqclufioncs \ nili 
i<n n»* [0 ille quem fupra nos infmuauijnus, vt fcilicct ad 
»'A eam farisfadionem «qualem requiratur tam 

S /t H,e f intenius amor, qualem faciic hab.rc nonpollix- 

4,n ' ,nus * Verum neque hxc folutio omnino fatis- 
facit/quia videtur tota fundata in diuinatione: 
,fi enim fupponimus , adus noftros polle cllc 
aequales, ouomodo polfumus feire ex C>lo defe- 
du intcnlionis non habere de fado eam condi- 
gnitatem; aut cur fieri non poceft.vc licet pro 
i craftiotibus venialibus non lufficiant ordinaria 

opera, lufficiant tamen pro lcuioribus; aut cur 
. diuo Petro , Ioanni A: fandiirimis viris non 

concedamus aliquando maximam eam intenfio- 
nem actuum? ergo vel in illa dodriiu non nili 
pure diuinatur j vel condufioncs illae fibi non 
cohxrcnt ; vel denique affignandx funt aiix 
cauflir, cur de fado non extinguantur venialia 
per farisfadionem nolham. 
it Vltima conclvs.io : Quod addit idem 
inutt* t(i Audor, fcilicct, in ftatu purx natur.c per adus 
J»ann* Lm f 0 ( 0J naturales fieri polle facififa^ionem xqua- 
liuitjvitvit p ro v^njaii . cft valde incertum, & non 
'mAtm* p*fe videtur cohxrcrc cum dodriha communi A: 
fini fit sii ai ciufdem Audoris : ii cenfura verh quam Vaf- 
nAOnalti f. i< q UCZ c ,- dodrinx inuritomninoabflinco.Pro|jo 
'bitwmtU cr S°* 3,n om nia per partes. Igitur minimum efle 
PrtbaiHt. incertam eam dodrinam fic oftendo-.Nam lice; 

probabile valde fit quod hic Audor infinuat, 
A: futiiis tradit P. V Vadingu. , fatisfadioncin 
pro culpa noftra in Deum, ctiamli fit mortalis, 
non exigere ex conceptu fuo fomiali fupernatu- 
raliutcm adus fatisFacicmis quia ea remiflio 
non cft quid in fua lubftamia lupenracuraic, 
fcd potius reftuuit hominem in Ratum natu- 
ralem priorem : ad fatisfadioncin igitur non 
requiritur nili «qualitas cum iuiuria illata j 
idcoque (i naturalia ubfcquia ab homine fada 
poffent efle «qualia oftcntx ( qux etiam cR in 
ordine naturali ) f ne dubio polfc per illa Heri 
TniaMiji- fatis. Vnde probabiliffimc dicitur Chriftum 
nuci*Bmm dominum infinitam dignitatem perfon* 
'Z^HitJlZ P° tu hlc iatisfaccrc de condigno pro mortali per 
infim,s fn adus fubmilhomvnatuniUs i cfto nullum plane 
l«ai fitmfft adum lupcrnaturalem fcciflct i licet inquam 
tmr *!!,**'*& ^ ,TC ^ nc valde probabilia, forti! etiam probibi- 
mifnJt fn ^°ra quam oupoluum , idcoque a f utiori fic 
fuca ia me*, probabile, polle per adus natiirales bonos fieri 
m/i (ai ij* latb pro venialiiquod cft in longe inferiori or- 
T..^^ aine< » u ^ nM>rta ^ c * Nihilominus addendum 
fit ^.u ';^' » cum veniale fit o|fenfa Dei , etiam ex eo 

/>*i. v */«? capite videri haberem luo genere lupcflorita- 
• /I • »» *rdnu uni ordinis , ratione cuius non pollit adxquar i 


quidem a<!lus ipfc fupcrnaturalis fufficiat , nifi Mivr ’ 
ab homine iufto fiat , vt limul accipiat nouam 
dignitatem a gratia i idcoque fi crearetur liomo • 

in puta natura, &c veniali ter peccaret , fore vt 
ille, cfio deinde eleuaretur ad eliciendum amo- 
rem Dei fuper omnia , non tamen pollet faiis- 
faccrc pro veniali a fc commilfo. ! : .t, vi verum 
fatear, non video, vnde poflit a nobis lixc qux- 
ftio probabiliter decidi ; ergo minimum cft in- 
certa ea dccifio huius Audoris. 

Secundo, cum fupponat dari in adibus na- i $ 
turalibus eam fufficicnciam.turfum videtur di- Suffii a (*f- 
uinarc allcrendo, in pura natura moraliccr fore h * e 

difficillimam eam fatisfiidionein > quod vcrt> . 

in hoc etiam diuinetur probo Primo, quia licet f ar , tMmt H 
fine auxiliis extraordinariis non poflit homoin inpntMtut»- 
co ftatu diu fc continere a peccato, vt non cflcnt '■* dijficilhmji 
ad eam pcrfcucrantiam ncccJlaria au\iliaordi- 
nis fupcrnaturalis, fcd fufficercnt fpceiali Intra 
ordinem nature , Se per qux homo non extra- fini dmiuMf* 
hcrctur abfolutc a ftatu hominis puri.fcu a fta- 
tu naturali ; ergo falcem eo modo pollet homo 
tunc fatisfaccrc pro veniali. Habet autem hxc 
ratio maiorem vim, quia ipfc*Audor ibj n. i 5 1, 
in finca;t,in ftatu purx naturx habiturum ho- 
minem potentiam non folum ph)licam , fcd 
etiam moralem ad feruandam totam legem , Se X ; 
adanundum Deum fuper omnia', ergo tunc 
ea potentia moralis pollcc reduci ad adum ; 
quia in potentia morali reducenda ad adum 
nulla cll difficultas : quid ergo tunc reddertt 
aut impoflibilcm aut moralitcr difficillimam 
eam fatisfadionem ? Secundo, cciamfi affirme- 
mus eo tempore futuram tantam difficultatem 
in fer uarnla diu lege i vnde quxfo poteft tam 
audader alteri, tres, quatuor aut fex adus bonos 
intra breuiflimum tempus non polle tunc cli- 
ci?Ec rogo vltcriiis , vnde conftcc illos non fu- 
turos «quales veniali alicui, maxime fi hoc cf- 
fet ex valde Icuibus etiam intra fuum genus? 
ergo etiam in hoc pundo fumitie diuinatur, &: 
vcx6 data ea condignicatc contutui alius vide- 
tur aflcrcrc.forc tunc in aliquibus cafibus om- 
nino «qualem eam fatisfadionem adualcm 
pro illis. 

Venio iam ad inconftantiam eius dodrinx; 
etenim fcquitur de fado, in natura lapfa polle Zx dtHAn* 
homines per adus naturales fatisfaccrc de con- ktfi^mtm, 
digno, ac proinde non remitti de fado veniale bemma m 
per condonationem Diu irum , vtfupponithlc VJrr^^, 
Audor. («iriln/ti 

Rclpondebis Primo cum eodem , in natura 
lapfa line gratia non cfTc vires morales ad dili- f A!trt - _ 
gendum Deum fuper omnia , & ad feruandam 
totam legem , ac denique ad faciendos egre- t jjt vito **- 
gios adus virtutum , in quibus ea fatisfadio m.'m *d JUt*- 
. conliftat.Scd contra Prhh6, quia licet diu non V nl%m *** 
peflit lex feruari fine gratia , falcem ad breue 1 

tempus poter iti^ 5 c iuxta probabiliorem fenten- him». 
tiam, quam puto efle ciufdem Audoris , vnus •Sn* 
aut alter adus amoris Dei fuper omnia fieri; f‘ Utm ** 
optime poteft etiam in hoc ftatu fine auxilio £^“3? 
gr at ixzvnde autem quxfocolligicur talem ,ecijfi , L 
non diu durantem , non fore ad eam remiflt'.»- 
nem «qualem ? rurfus fani liic diuinabitur , ii- c#«*« 
cut fupra diximus. Contra Secundo, quia etiam , 


Difp-7- Qua feruitw incurratur per peccatum. Se&.i. 77 


in hoc (lacu nacurx laplx ca auxilia fpccia- 
liarcquifita ad a&um lucuralcm amoris Dei, 

- * & ad lcruandam legem, non fune neccllario in 

Tua enti cate fupcnuturalia : vade Pacer Vaf- 
quez.qut magis eam nccelfitatcm gratix exag- 
gerat, non tamen requirit ca ellc ordinis fuper- 
nacuiaiis;& non dubium, fxpc aliquos cfhccre 
diu aliqua opera bona , cc abftinere a peccato 
graut, etiamft nihil fupernatut ale e(Hcianr,crgo 
per talia onera poterunt facisfaccre de fiido 
pro venialibus. 

X f Secundo id oilendo fortius : Nam de fado 
ofiandttur, quandocumquc datur occatio in >u do efficiendi 
T‘7um lupcrnacuralcm; quia Deus dat 

uluts (uptr- a ^‘lium ad illud i probabililTimc funr (imul 
naturalem tunc adus naturales circa obicdum illud ; hinc 
Attum . dr argumentor efficaciter ,Ergo de fado iuftus tol- 
1« de condigno fua venialia per adus naturales 
rmttm fimui, c g rc g ,os , quos lunul elicit cum I uper naturali - 
dmot fa. bus , edo (upcrnaturalcs id non prxftcnt , eo 
imfattrt da qubd occupentur in merito fupcrnaturali au- 
wm** & mcnt > gratix Se glori* , vt fuperius diximus; 

nam naturales non occupantur in huiufmodi 
merito, ideoque manent ex integro expediti ad 
eam facisfadionenv.quSd vf r6 homo iuftus per 
auxilia gratixcfficut de fado fxpc adus egre- 
gios fupcmaturjlcsj&c.vidcturclic extra con- 
ooaentam ex ipfacxpericntia^rgo tu uc eliciet 
etiam egregios naturalcs,£c ad illam fatisfa&io- 
nan' omnino proportionatos, iuxu dodrinam 
quam impugno. 

a *a Quod vero iidcin docent , etiamft in natura 
lapfaiubcj nt adus naturales eamdem congrui - 


tatem , quam haberent in lutura pura, non ta- 
men nunc in lapfa acceptari ai delendum 
veniale de congruo ; quia de fado Deus 
non attendit nili ad adus fupcmatiualcs , ad 
hoc vt ob illos de congruo remittat venialia; 
hoc inquam fupponit id quod pau& ante da- 
re rcierimus, nempe cos adus non habere con- 
dtgnitatcm ; probauimus enim cos clTc egre " 
gios , Scc. nec polte amplius in ds dcfidcrari ; 
cumque iuxu principia huius Audoris in ac- 
ceptanda condigna latisfadionc non habeat 
Locum libertas Dei , omnino tenebitur Deus 
acceptare hos adus iufti. 

Secundo , ca dodriiu habet dtfliculutcm; 
nam etiamft dcfolacongruitate loquamur, vi- 
detur longe conformius rationi dicere , Deum 
in homine iufta non attendere pro ca remiflio- 
nc ad adus fupernaturalcs , fcd hos relinquere 
ve penitus occupentur in promerendo augmen- 
to gratix & glorix, attendere veri» ad adus na- 
turales ;qui limul (vt diximus) fiunt.vtob eo- 
rum congru itatau.lt ponamus eam habcie,rc- 
mittat de congruo vcnialia,nc ibi otiofi lint hi 
adus. Qui modus dilcurrcndi videtur magis 
naturalis , neque per hoc prxiudicatur meritis 
Chri(fi;namciim ca auxilia ad adus bonos na- 
turales dentur fimui cum fupertuturalibtis, Se 
dependent er ab illis, omnia etiam dabuntur in- 
tuitu mentorum Chrifti. Concludo ergo to- 
tum hocpundum,dicoquc illud ede circa adus 
naturales plane incertum , vt dedudum fultus 
fupra. Et latis de fatisfadionc pro peccato 
veniali. 


aUatn , cur 
aflu* matm- 
r tln iu pura 
nattiia na» 
tu lapfa f». 
tu fanant , 
[xppaua id 
tfued rtUti • 


16 

Ptakakiim» 
iiaitur , Dei 
mhtrnuit im - 
/f< frt nmtf- 
funt vtuaalt 1 
non a-tendt- 
rt ad [“fer- 
naturahtall 
a ituum. 


DI.SPVTATIO SEPTIMA. 

Qut feruitus incurratur per peccatum. 



V C vfquc adum cft de infuffi- 
cicntia creatura- ad fatisfacicn- 
dum de condigno ero mortali- 
bus , aut ad merendum de con- 
» digno eorum remtflionem , Se 
caoccaftonc etiam de venialibus ; iam nunc 
videndum , an Chliftus Dominus re i pia 
condigni pro nobis fatisfeccrit , & quomo- 
do. Pro quo tamen prxmittcnda cft dit putatio 
prxfcns , vt ex ca conflet , quam libertatem 
obtinuerimus per Chrifti Domini redemptio- 
nem : hanc autem quxftioncm mouco , non 
quia iudicem efle magni momenti ; offen- 
dam enim infri fere ellc de folo modo loquen- 
di ; fcd quia eam video apud quofdam Rccen- 
tiores valde ferio eradam n , & ve rem valde 
arduam exaggeratam , nollcmquc , vt fxpi di- 
xi , res faciles reddere oblcuriores , lcd 
potius c contrario ex obfcuris cla- 
ras efficere : de eadem etiam 
agit Pater V afqucz 
hacdifpuc.t. 
cap. 1 . 


Tmm FI, 


SECTIO PRIMA. 

Proponitur quorumdam Re c en t iorum 
docfnrt*. 

P Rius tamen fupponendum cft contra Pe- 1 
lagium , nos ex peccato Adami vere con- 
traxiilc peccatum Se potationem gratix; 
ideoque in hoc fcnfu nos cflc feruos peccati ; 
id quod Temo $. tradauimus ; ac pro pe e rea 
hic non cft repetendum* Vnde cum Pelagio 
dilfidium noftrum fine dubio cft de re non tam 
ratione fcruicutis , quam ratione contradi 
aut non contradi peccati. In hoc ergo fcnfu 
quxftio non difeuritur in prrlcnti , lcd lup- 
pofito peccato originali & adualibus , qux »». 
paflim committuntur , quxrimus , an Se quo- 
modo per illa fimus feni» diaboli , Se ipfius 
peccati. _ . . „ 

Pro hac quxftionc in prx.ftdo fcnfu refe- £ 

rant Rcccntiorcs Petrum Abailatdum vt hx- *' * * 
retice errantem , quatenus teft c D. Ikrnardo 
Epilt 1 9 o.non longe a fine docebat, Totum eft, 
cjHcti Dem in came apparuit ( fcu Chriftus Do- 
minus) neSiram de \trba & exempla ipfitu tnsh- 
tuttanem , fittt inflmfUonem\ taiutr. , quod pajfut 
CT martum eft , ftu erga nos eharitaiis affern 
fioncm , vel cenrnendananern. Confiat id ipfum 
adliuc clarius ex eadem Epiftola plani ad mc- 
diuiDivbi Abailardus ait,Chriftum non venifle 
Q ) vi 



I 


78 Rod. de Arriaga Tra&atus De fine Z5 ncctfi.myfi . Ineam. 


Votat AXrni' vt redemptorem generis humani. Fundamen- 
r jUil tumautcm huius erroris illud cft, qu&d Abai- 
lardus putet nuUumtes diabolo acquifitum in 
fir f lenium peccatores , nifi fummum ad cos tentandos , 
ia fete Minet j}co id pcifnittcntc,vcl certe ad eos puniendos 
in inferno. Contra hunc errorem egit D.Bcr- 


mifiM 4 ett nar< | us el Epiftola adducens pro Ic 1 'aulum 


, a.adTimoth.cap.2. vbi hxc lutet : Ne quando 
EfiitmirM & tw ^ et P*™*™**"* COgueficendam %'tri - 

AiMiltt dum tat em i & refipifiant a diaboli laqueis , et quo ca- 
D Ber»*r- puni tenentur ad ipfius voluntatem. Idem ex 
**'■ cap. 1 . ad Coloflcnus verf. 1 j. vbi de Deo ait : 

Qui eripuit nos de pote Jiat e tenebrarum, & tran- 
CmJtrmMiier fi u t, t in Regnum filqdilellietnsfiua.Conbitnamc 
d!min? Tt auccm c * Tridentino Seflionc j. cap. 1. in 
‘ nt ' quo defini tum cft , Nos per peccatum sld.am 
incurri fle mortem , & cum mone cap I i u: tat em fub 
eim poteftate , ept i deinde mortis habuii imperium. 
Et Canone a.dcfinitur. Adarui pofteros pecca- 
tum originale contrahentes caldcm pernas in- 
currilic.Harc contra eam fententiam. 

Vari* feruttu- Vt vero explicent hi Recentiores in quo 
nmm* em co^ftat cacaptiuitas 6c feruitus , fusi difeur- 
irmeium ex - runt ; & Primo referunt quorumdam fenten- 
fUiMm Re. tiam docentium, cam lcruitutcm non cllc aliam 
eemierti. ab illa de qua Grcgorius Papa 1 . Rcg.7. ad illa 
verba , Er liberabit vos de manu Phihflbum&it: 
Qua efl manus Phihslhi.m , mfi pete Jias sila dx- 
moni.lH , r/ 4 nuttuai w peccato animas ad sterna 
termenta perducit : ab tJla Phtliflhnm manu fio- 
lui hbrrfi: cratem dicebat : Venit prir.cept mundi 
huius. & tn me non habet quidquam. Non placuit 
his Audloribus hxc explicatio , eo quod puta- 
ucrint hulufmodi fcrultutcm & potcftatcm 
non fuillc vllo modo negatam dxmon i ab Abai- 
lardo, cum D. Bcruardus lupr.t referat h.rc ver- 
ba illius : Sed t* mbi* vufetur , nec diabolus tw- 
qu.nn vDum imi 1 m homine h.ibuit ,mfi forte Dea 
permittente vt carre rarius. Ex quoconftat,Abai- 
lardum dxmoni concedere oftidum comiucn- 
taricnlis incarccratorum in inferno. 

4 Quapropter ccnfcnt hi eum Andrca de Vc- 

Cenfmt hi ga lib. 1. fnpra Concil.cap.4. H< cum Yafqucz 
(ermubttm typri», ad ciufmndi potcftatcm, prxter illud iuf 
I M iwSriMt ^ ctru ^ c,, di in infernum damnatos, cofquc ibi 
mj infernum torquendi , pertinere etiam ius ac potcftatcm 
feeeaterti . acriter puenandi aducrfuscos , qui inlethalc 
dutT * aliquod, (»ue originalc.fiue adualc inciderunt, 
eeiern vcxan ^° cos gratiiflimis tentationibus ; quibus 
utjfunn re o. abfquc dubio vidi ac fu perati fuccumbcrent, 
tMiimhni- nifi eos Chriftus fua gratia liberaret prxftando 
vires ac auxiliaaddxraoncm ipfum vincendum 
yjm mOmL ^ Superandum. Hanc vero cfle caulfam, ob quii 
J tenemur capriui fub darmonis poteftate, videtur 

docuiflc Auguftinus r j. de Trinitate cap.ta. 
ctimcnim ibi procerto fuppofuirTet,filios difli- 
dcnti.r cfle eos qui faciunt voluntatem carnis, 
dc affc&ionum fcnfualium, indudi & inftigati 
a diabolo, fubdit:^Mocirr<r etnr.es hermnei.ib ori- 
gine fur.t fnb principe pot e flatu aeris , ejni opera- 
tur m filios diff.de>. ttt.s bi doccr, homines in eo 
traditos fui Ile poteftari dxmonisyouod ille fuis 
tentationibus operatur in cis dchdcria carnis 
A' afTcdioncspraius;ohquam caulfam Ioan.i x. 
ille vocatur princeps mundi huius. 

J Addunt deinde, ipfummct pcceatum mortale 

AiJmm.ftt. per fcipfum formaliflime cfle pfxcipuam cauf- 
u' forma! 'tfi * am ’ °h quam homo cft femus &: capriuus dia- 
miiMujfom holi fub cius tyrannide conftitutus;adc6 vt licet 
ojfooh quam darmon nen haberet potcftatcm vexandi homi- 
h*mo fit «4. nem impellendo tum fuis tentationibus ad no- 


ua peccata, adhuc homo in Icthali cxiftensriTct ftkm dia- 
dc regno diaboli •, cb quod diabolus per lcchale 
habitet in anima vt in fua propria domo vfur- l“_ 

pando illam Deo , & vtendo ipla perinde ac fi bitat im »»»• 
cllcc res propria:anima enim per peccatum for- «« vtiup**- 
maliftime fubtrahit fc a Regno Dei , Sc ab eius f riA J** **“- 
fcruitio.feqnc nuncipiat regno ac feruitio dia- mt ' 
boli •, proprii fliir.um autem «;ft ferui, addi dum 
clTc ad cxcqucndum alterius voluntatem: ho- 
mo deinde peccando rcflftit voluntati Dei : Sc , 

fac. t iuxta voluntatem diaboli, qtii ai Jcntiflime 
oput vt homines peccent; & quidem dum ho- 
mo peccat , non iolum facit iuxta voluntatem V 

diaboli, fcd ita, vt ficut qui fc alteri vendit ad 
femiendum , aut qui ab altero in bello captus 
cft.iant deinceps non cftfui iuris^uia vel inui- i 
tus compelletur vt feniiat : fic homo deinceps 
poft peccatum fcmcl cotninillum vel inuitus 
leruict dxmoni, nili Chriftus fua gratia liberet 
eum d peccato : qui enim fcmcl incidit in mor- 
talc,ncquii fuis viribus fine Dei gratia exire ab 
eo , in quo dxmoni placet , ac feruit : id quod 
fignifi catum putant h Paulo cum Rom. j. dixit; 

Omnes peccaverunt ,C egent gloria Dei ',Sc ^ Chri- 
fto domino, cum loan.8. ait : Si ergo vos filius 
liberauerit .vere liberi eritis. Hanc camdcmfcr- 6 


Nefiatis quoniam cui exhibetis vos J eruas adde- 
diendum ,fiend eJliseiut , cui obediSUe ,Jwe Jtec- 
catt ad mortem , fine obedirionts ad luJlitiam ? Rom. i. 

Non dixit homines clTc feruos pcccati,e 5 qu6d 
poflit dxmon illos acriter tentare ; fcd quia ipft 
tentationibus fuccumbunt , exhibentes fc da^ 
moni ' famulos per peccatum ei obcdiendoS 
Vndc paulo fuperius addit Apoftolus : Nen 
ergo regnet peccatum in vellre morr.tli corpore, vt 
obedi at is conci/pificetriu enc.Std neque exhibea- 
tis membra velim anna iniquitatis peccato. Ecce, 
nc diabolus regnet in corpore noftro , hortatur * 

Paulus, non quidem nc tentationes & concu- 
pilcentias fcntiamus.fcd nc illis obediendo dx- 
moni conlcnt iamus, neque ad efferum & cxc- ' * 

curionem praua defideria perducamus : vt enim • - ■*: 

notauit DiuusThomas fupercum locum lc&. 

50. peccatum dupliciter regnat in nobis;Prim6, 
fi obcdicrimus concupifa-ntiisi Sccund6,fi per 
exeeutionem operis. 

Huius feruicutis duplicem titulum aflignant 7 
hi ex Scriptura A' Patribus.Primus cft visoria, XtofUx titm2 
quamde geiictc humano dxmon rctulit.quan- intAfynMW 
do homo tartationc vidlus pcccauittquo alludit tm,m /*”"• 
fandius Petrus in fua fecunda Epiftola cap. 1. 
dumdcquibufdam fitperbis ac carnalibus rna- 
giftris didt : Cum ipjificrm Jint corruptionis : d rnmlit dimsu 
quo erum quis fiuper.uus cjl , huius & fieruus eft. ** 

Et (vt fatetur Abailardus ipfcapud Bcrnardum " n,u *** 
fupri ) omnes Catholici dicunt , Quod fi quis kmmm ’ 
aliquem vicerit, vidhis iurcvidorisleruuscon- 
ft i tuitur. Ex hoc.tttulo proucnit.vt peccatores 
non foluin fint ferui fcd etiam captiui & man- 
cipia darmonis. Ille enim feruus qui in bello 
captus cft appellatur proprie captiuus,& man- 
cipium , vt docet luftinianus in f. Serui autem 
i/. Jhrura.dc iureperfonarum. Quapropter ele- 
ganter Diuus Tnomas lupra illa verba Petri: 

Q’ C(l Fr-”"' Petrus loquitur ad fimulltudinem 
f eruunt i i ac qu: fiunt . qua ohm capri ab hoJh- 
bm eorum ferui ejf. ciebantur , fimihter capti a 
diabolo & d peccato , ferui fitust & diaboli & 
peccati. Secundus titulus cft venditio , qua fc 
dxmoni 


uituccm lub tyrannico dxmonis regno putant EsmdtmhXe, 
i idem Rcccntiorcs explicari a Paulo Rom.if./'"»^»» N 


Difp 7- firuittu incurratur per piceatum. Se&.i.' 79 


^lltn titmlt u darmoni libere vendit peccator ob viliflinuim 
•vtmdtti», pretium illius voluptatis, quam capit ex pcc- 
vih - .iv- rl cato ‘ ^ unc titulum alTignat Paulus ad Ronu- 
,n p].'2n' nos 7- Ego autem carnalis ftnn t xe..nrndatu* fub 
dedit d<ohb. ?*“***• Super qux diuus T horna* led. j. Quod 
Dituu Paulm dicit ve n imula: m ; quia peccator 
feipfum vendidit in fertum peccati pretio propria 
voluntatis implenda» tttxta illud ifaia 50. In 
Ptiqmtnttbw veflris venditi efi is. Hxc Rcccntio- 
res illi fufius deducunt. 

SECTIO II. 

ExpticMlur quid hic de re , quid de nomine. 

8 t > vt verum fatear, quoad pundum hoc 
Cfcruicutis ccnfco quatit ionem cuin Abai- 
) lardo cllc dc foio nomine , quidquid hi Rc- 
ccntiores in lue qu.cftionc dicant ; quidquid 
item Diuus Bcrnardus& Auguftinusdc ea Icr- 
u ' tutc tradiderunt , totum re ipfa agnofei ab 
nit mm C» Abailardo ; vnde re ipfa illum admittere eam 
^botu-.t . Urtt feruitutem , quam Catholici ponunt , licet ob 
«m laba**? ea qux dicemus nolit eam vocare feruitutem. 

Enumerabo qux d.rmoni poliunt in hoc 
'n if'm P 011 ^ 0 dere *pf» tribiiiiPrimb, illum in infer- 
intaammr „1 no damnatos punire, feu c(Tc quali carectis cu- 
h«e funto ftodem, hoc cxprcfsc concedit Abailardus : Sc- 
dtmni, eundo, Annonem polfc tentare homines ad 
pcccandumihoc etiam illi coiKcdit Abailardus: 
Tertio, qui pcccaucnint ratione peccati prxee- 
dentis gramiis a diabolo tentari-.hoc item non 
negat Abailardus : Quarto , Deum iuftiflimfc 
dxmoni permittere eam tenutionemifed neque 
hoc potuit inficiJri Abailardus-, qui non incidit 
in eam amentiam.vt Deum diceret poffc, Se re 
ipfa defado peccare, permittendo ve diabolus 
2 nos tentet. E contrario veri Quinto, ipfum d.r- 
Vomen fot- nionem tentando peccare, idcoquc nullum ha- 
tat btmintm bcre poficiunm ius ( prxtcr permiflionemDei ) 
ttntando, n- c b q U0< j poflit licite eas tentationes immitre- 
Kdn plfa. rc > nullus Catholicus non dirit;idcoquc re ipfa 
nam ad id <]uoad hoc conucniunc cum Abailardo , ideo 
foetendum, vnicc negantem nos efle feruos vere diaboli, 
quia diabolus nullum verum & proprium ius 
habet ad nos licite tcntandos-.putat enim Abai- 
lardus dc ratione verx & proprix fcmicutis cllc 
illud verum Se licitum iu>. V ides ergo cum hx- 
rcticum in eo pundo re ipfa non diffentire k 
Catholicis , fcd foliim in acceptione eius vocis 
ferum : foliim enim cos vocat feruos , qtlibut 
Dominus iuftc & licite potcll illis imperare; 
aut fotte eos etiam vocat feruos , qui phyficc 
coguntur Domino parere; Jc quibus pauli poli. 
Eccc totum cum eo Audorc dilTidium. Non 
loquor iam dc pundo peccati originalis , an 
illud contaxcrimus , de pundo redemptionis 
noftrx per Cluilium ; quia in his circa rem 
ipfam grauiter erraute Abailardus ; fcd dc fer- 
uitutc noftra prxeise loquor. 

! 0 Secundi dico , Etiamfi Scripturx Se Patres 
/tttgtrue (y hominem paflim vocent fetuum peccati , hunc 
fgmouai tamen modum loquendi multum habere dc al- 
dtct'1 legoricode figurato,non dc propria Se vera fer- 
h»imntm ftr- u i tutc< |<i q U0 d meo iudicio manifefte f ftendo: 
j"s!pn*im Nam Scriptura, prxfcrtim Diuus Paulusfpaflim 
kom firmum, eam feruitutem peccatoris non explicat nili rc- 
t.m ponffi- fpcdu ipfiufmet vecat\ t Serwti peccati» fitb iugo 
m*m rtffttin p eccMl > & c . Certum autem cft, rclpcclu ipfius 
peccati non polfc cllc veram & propriam lcrui- 
ftaon uen rutcnv,qa»icruictts propria cft rcfpcdu pctfo- 


nx rationalis ( aut/* vis latius vocem accipere» fottMtffiv^ 
rcfpcdu bruti ) qux poteft pro fua libertate, fmdtm. 
aut falcem , fi brutum fic, pro luo appetitu vri 
re aliqua ; crgo.Ncc fu/ficit vllo modo rclpon- 
dere , nomine peccari ibi incclligi diabolum» 
ui cft perfona ratioiulis:hoc inquam non fu^ 
cit ; quia cfto nullus cifet in mundo diabolus, 
fcd homo ex fua nequitia peccalfet ficut pec- 
cauit ipfc diabolus, profc&6 tunc peccator di- 
ceretur a Paulo fertuu peccati eodem omnino 
modoouo iam ; quia ea feruitus maxime expli- 
catur ab Apoftofo per hoc, qu6d homo non Q*»ftnf*&b 
poflit luis viribus i peccato turgere, fcd in eo, ( e, *“ mt ,x ' 

1* per Chriftum non liberatus raifl*ct..pcrpctu6 ? lurt * r ' 
maniilkt, & qu&d cllc e dignus odio Dei , per- 
na «terna, &c. Hxc autem omnia penitus lunc 
indcpcndcncia ab eo qu^d diabolus cxiftat;nam 
irreparabilicas peccati, dignitas pornr xtcrar, 

6cc. non proucniunt a diabolo. Vnde Paulus 
cum dixit omnes pcccalTc , & egere gratia Dei, 

& Chriftus Ioan.6. Si rrgo vot filius Ulerauerit, 
vere liberi eritis ; qux loca ibi pro ea feraitute 
adducunt Rccentiorcs ; nunifcllc ollcndic nort 
aliam feruitutem penitus fe intendere quani 
irrcparabilitatcm peccari, &: ncccfliratcm Chri- 
fti redimentis ; perinde ac li omnes clicnt cor- 
poraliter infirmi,diccrc poifemus.Omncs xgro- 
tant,& medico egent ; ac proptcfci dicere pof- 
fumus , Si vos curaucrit Medicus , critis vere 
liberi : per hoc autem quis veram 8< propriam 
infirmi feruitutem rcfpcdtu morbi dicat elle 
fignificatam ? Quare vehementer admiror hos 1 1 
Theologos ad rem fcholafticc difcucicndam u- Horni»- 
libus vlos tellimoniis , qux non nid allcgori-X 1 ’^ 
eam impropriamque feruitutem denotant , ma- 
xime t 0 liberate: quod verbum ad omnia alia v r, 
mala eam excluditur quam ad feruitutem ; Se moaiii non 
idem dico dc illo, Egent gratia Dei, 6cc. " fi alltgtri- 
Confirmo : Noit minori titulo dc jpio dx- 
mone dici poteft , quod Iit fub iugo peccati, H y u , rjmrn 
quod ftt feruos peccati , Scc. & tamen ille non p*n nimio di- 
cft proprie feruus nec fui iplius , nec alterius tmdm 
dxmonis; ( quia & in ipfo Lucifero habet vim 
totus hic modus loquendi ;) ergo ea feruitus ' n 8 \ 
non cft propria. Vnde Paulus hoc loco pro fe 
ab his Rcccntioribus citato RomXdc peccato 
ipfo ait : Non ergo regner peccatum tn vejlro mor- 
tali corpore, vt obediatis concupifientitt enet. Vide 
Apoftoium non de obedieniia erga diabolum, 
non dc regno diaboli , fcd dc obedientia erga 
concupifccntias proprias noftras malas agere ? 

Ideo puto Apoftoium eo Icnfu locutum , quo 
poifumus diccK dc homine iaccntc in grauif- 
limo Se incurabili morbo , Ille cft feruus hnius 
morbi , Se ea etiam phrafi qua dicimus, Hoc an- ’ 
no regnat pellis, regnant febres , Scc. Eli qui- 
dem aliqua differentia inter has inflandas Se 
nollrum cafum ; qux tamen parum vel nihil 
obeft pro pundo pr.rfcnti;fcilicet quod in ho- 
mine folcamus quali duas naturas diflingucre; 
fu per io rem Se inferiorem, quod peccatum fic 
adus omnino liber. Vnde fic , vt quando pani 
inferiori in peccatum propcnfx confentit iupe- 
rior , cen Icatur hxc fu perior fubiiccrc fe infe- 
riori, Se concuptfccnciis cius ; idcoquc dicatur 
cumaliquamainri fimilitudinc ( intra terminos 
tamen allegorix ) homo lenius fuarum concu- 
pifccntiarum. Se confcquenccr peccati quod iri 
eis concupifccntiis liberis coniillit ; lieut au- 
tan per hanc lirailitudincm homo non cft pro- 
prie feruus fui, neque concuplfcentix funt na- 
G 4 riira 


So Rod.de Arriaga Tra&atus De fine & nece fi. my fi. Ineam. 


tura rationalis capax domini) , im6 non fune 
aclus materiales ciufdera voluntatis» fcu animi 
fpiritualis •, ita ea feruitus non cft propria v Ilo 
modo ; ac denique» quod maxime incendo» tota 
quanta e(l independens ab eo, quod clficnt in 
mundo diraones \ ergo ratione illius non in- 
tendit Scriptura vllam veram feruitutem pec- 
catoris rcfpc&u diaboli fignilicarc. 

SECTIO III. 

Ohieclionts attqtu feluU. 

Ia TJ X aliquarum obiettionum folutionc cla- 
lZ»rius intclligctur hxc veritas » qux alioqui 
milii valde facilis videtur. 

oiitBie fri. Diccsergo Piimo: Saltem in aliis locis Scri- 
mu.f, etdurr pturx vocantur peccatores ferui diaboli. Rc- 
im Str frun jpondeu , polle ea loca, & verh debere eodem 
dHdclt '"r" mo ^° explicari de allcgorica tantum fcruicucc 
Ut* & impcrfcCla etiam rcfpc&u diaboli: ‘‘rimo, 
t'J* txflu*n quia vera feruitus folum poteft duplex cxcogi- 
d* 'fi it 4 /• tari, vel iufka j qualis cft in mancipium iufto ti- 
Ufmc»[tna cu | o auc debriatum , aut in eum qui 

fc alteri tradidit in feruum.Hxc autem feruitus 
eonfiftitin eo , quod dominus habeat licitum 
& verum ius mandandi alteri quod vultic con- 
trario vexb feruus tenetur fubjieccato volunta- 
Pt tutT »e» tem domini excqui. Hanc lenii tutem nmo 
ttMiimr audebit dicere cllc in peccatore rcfpcchi dia- 

fiiAiftb;.'.» ... * r ‘ 

w boli : non enim peccator cenetur luo nouo pec- 

cato obedire daemoni \ neque hic licito poteft 
imperare peccatori vt peccet i ergo de hac fer- 
uitutc non poteft c/Ic vel ratio quidem dubi- 
tandi. 

15 Vbi obiter obferuo , Rccentiorcs hos , cum 
Ai- quibus difputo , dicere, hoc argumentum im- 
Ttiim A mc propolitum cllc Abailardi, coque 

illum impie vlum ad negandam feruitutem no- 
4 bxii Ah 4i- Uram rctpcdu diaboli. Miror tamen cos Au- 
l*r,tnrn. >,j ft orcs jam nulc de eo argu nento fcniillc-,quan- 
min .fiTfT' ^oquidem pauli» inferius ei rcfpondcntcs con- 
d» futim un- cedunt omnino Abailardo totuin intentum, 
ttdumi. fcrlicct, dxmoncm nullum habere iuftum ius in 
hominem , neque iuftarn aliquam potcftatcm 
tentandi liomincs;id enim facie. do grati illime 
peccat ; id autem prxeise AbaiLudus voluit eo 
argumento probare ( vt iidem Recentiorcs fa- 
rentur : ) led quidquid de hoc fit conii at mani- 
feffc , dimonem non habete vllum milum ius 
tentandi homines ; idcoquc & hi Recentiorcs 
rclida hac feruitute ad fecundam recurrunt. 

14 Ea ergo iniufla cfl , quando in bello iniuilo 
In»a* fnmi quis capitur, & tenetur violenter fttb potcftacc 
tm qn*. capientis. Hic tola feruitus videtur habere lo- 
f»e cuin in «nclcnti , quia non cotifillit in obliza- 
tOtomt . nn trone Se adltridlrone morali , led pure pute 111 
•mum -n m» phylica coack ion e quod fcilicct cogatur ille 
t * l ‘ •W'j4- homo phyficc eo loco manere , Se cis cibis, vc- 
tu*t. ftibus, Are. vti , qui iniquus ille dominus ipfi 
permittit ; & pr.i cerea cogatur labos are iuxta 
mandatum domini. Addo tamen , nec de hac 
feruitute in rigore polle cll*c quxftioncm \ cer- 
tum cnifn cft eam proprie non cflc in peccato- 
re rcfpcchi dimonis : etenim uimon phy lice 
nec cogit,ncc a Deo permittitur cogere pecca- 
torem ad velles , cibus, locum , laboret, dee. 
quos ipfc vult, fcd nec quidem in genere moris 
eam habet coachonnn i quia ctiamli dfabdus 

hsb.f ItptriA . . 

um md mtm lcmct pccfatorcm ad nouuro peccaturo , hic 
fttMBdmm! tamen libertatem totam habet ad non peccan- 


dum : quod fi cortfentiac, libere conlcntityolio* 
quin non peccaret : qui autem liberi* confentit, 

& phyficc & moralitcr , profc&o non habet 
eam feruitutem phyficam violentam, quam fe- 
cundo loco pofuimus j ergo luppolita ipfa 
actione peccari iam priterita , ad nullam no- 
uam adt ionem peccatoris dimon habet de fa- 
dto ius aut licitum , aut faltcm phyficd coadi- 
uum, nili, qudd fi in peccato moriatur, cum ad 
infernum detrudat. Sed de hoc pauli» poli. 

Adhuc Secundo obiicies id , quod luora ab / j 
his Rccentiotibus dicebatur .dimoncmfpccia- nhiuiu *(!*. 
liter habitare in anima peccatoris vt in fuapro- 
priadomo , fubtrahendo illam Deo, Se v tendo 
ea ac fi cllct res propria •, ergo cft verus domi- „„ 
nus. Rcfpondco , hoc totum clfe allegoricum, 
quia excepta ipfa nucula peccati , qui tota ** ' 0 * 
quanta ( vt diximus ) cft independens ab eo V rumm > 
quod lint dimones in rerum natura, non ha- 
bet diabolus aliam habitationem in j>ec catore 
nec phyficam, nec moralcmuion phyiicam;nam 
ctli forte ibi fit localiter, aliquando etiam ineo 
fcnfu poteft clfe in eodem loco cumanima iufti: 
ea autem penetratio non nugis ponit phyficc 
dxmnncm in anima peccatoris, quam e contra- 
rio animam peccatoris in dxmonc. Non habet 
item potcftatcm moralem ; nam ( vt dixi ) nul- 
lum ius phyficum habet aut coadiuum contra 
iplius peccatoris voluntatem. 

Priterea, quomodo diabolus peccatore vti- t 9 *'!*. 
tur tamquam domo propria •, Dices, quiapee- % 
cator manet in peccato : id quod fumrac ipfi i vtitrr ^^ 

' diabolo placet. Sed contra , qui* hoc non cft f,i m . 
cum cllc dominum peccatoris proprie , fcd Io- RtfUt* 1 ** 
lum nllcgoricc. Etenim iuftuf e contrario ma- 
nens in gratia cft in eo ftatu, qui maxime nla- Sfd ; 
cct Angelo Cuftodi *, Se ad quem ftacum iacm hh proprii 
Angelus Cuftos hominem induxit ;ficut e con- ««« ‘fl f f '• 
trario diabolus induxit in peccatum : quis u- 
men proptcrca dixit , nos cllc Angeli Cuftodis >#rjfc 
veros & proprios feruus } Item fi ego vel in 
malum vel in bonum alteram inducam meis 
conliliis , illeque confenticns maneat in ea vo- 
licionc, qui mihi cft gratilTima, numquid pro- 
ptcrca dicetur ille meus feruus verus «Se pro- 
prius } aut ego dicar habitare in illo vt in do- 
mo propria , vtens illa domo perinde ac fi cftec 
res mea ? 

Quod iterum addunt hi , hominem , poft- 1 6 
quam fcmcllapfus cft in pcccatum,vcl inuitum Hrmmtm U- 
fcraircdannoni.nili Dei gratia liberetur, & fal- * ^ 
fum videtur , &: non cft ad rem : fal funi ; nam ^ 
cum homo non amittat fuam libertatem per ftrmtu d*mo- 
peccatum , non cogitur vi priccJcntis peccari. 
facere inuitUs id quod diabolus vult i habet au- ngm 
cem locum lu*c ratio maxime in nouo peccato: * rtm ' 
hoc enim ex fuo conceptu fi>nnali debet cllc 
voluntarium j ergo repugnat hominem ad illud 
fadiendum teneri inuitum : quod fi tamen id 
verum cilet , adhuc habet locum fecunda ob- 
feruario , fcilicct, id elfc extra rem pnrfcnccm: p m,A 
etenim cfto homo non prius pcccairct.li tamen "rn mu 
cilet conilitutus 111 pura- natura. Se dcfticucus 
auxiliis gratii Chrifti.non minorem forte ha- ify r rilmrr 
beret difficultatem in luperando primo pecca- ?•.>*<** pri- 
to, quam habeat in luperando fecundo : neque 
enim proprie , immediate A' per fe tollitur lio- 
m.m vlla potentia rcfiltcndi tcmatiomex eo, ium p tmn _ 
quod antea pcccaucr.t in alia maceria i ergo ex imm. 
hoc capite nulla maior feruitus affignatur ratio- 
ne con.mifli peccati , quiun cftct ante commif- 

lunu 


Difp . 7. Que feruitui incurratur per peccatum. Sc6t j . 

fum -.atqui in pura natura homo ante peccatum 


Si * 


18 

Ctnelmpt.ft 


1 ctli difficulter pojfet rcfiftcrc tentanoni, feruus 

tamen diaboli dici non pollet > ergo nec de fa- 
cio dici pote (i proprie feruus, prxein ob illam 
\-j 'difficultatem in relidendo ccntationibus.Rxtio 
Hi/io * frit- * priori » quia ea difficultas cll omnino annexa 
ritfwa difp- homini ratione fux natura; indcpcndcntcr i 
tuUaeHUam. priori peccato, & ab exiflentia diaboli ,iuli cum 
Deus Ipccialitcr confortet auxiliis gratixei in- 
drnttriprit- debitis. Vt enim docuimus in materia de Gra- 
n fucait , tia cum Caictano & aliis communiter , homo 
&** lapiui Se homo in pura natura non differunt 

C nili eo modo quo homo nudus Se fpoliatuv, 
quatenus hic dicit lubuiilc antea velles, Se 
eas amifillc , ille vero nihil antea fupponitur 
. habuillc de prxfcnti vero aequales omnino 
fune i ira rebellio appetitus , difficultas circa 
opus bonum , &c. eo modo , vt dixi , Client in 
homine creato in pura natura,ficut lu ne in ho- 
mine lapfo ; atqui ea difficultas & impotentia 
in pura natura non conflitucrent hominem lcr- 
uum diaboli \ ergo neque homo iam peccans 
conflituctur proprie femus dxmonis pet eam 
impotentiam. Patet confcauentia , quia ea dc- 
. nominatio fetui non conliftic in caulfa vnJc 
oritur ncccffitas, fcdin ipla neccflitatc>vti fer- 
uitus humana non confiuit in eo, quod in bel- 
lo aut per emptionem fitcaulfata, fcdin eo, 
quod homo teneatur iam alterius voluntati 
obcdirc. 

Ex his omnibus concludo , Etli.homo per 
peccatum, quo diabolo confcntit,amifcrit gra- 
tiam& auxilium ad bene operandum, idcoquc 
liltnHtttf- ^ Chnftfgrttia non adedet , illi foret difficilli- 
ptwn. mum peccata v itarc,& quodammodb impoten- 
tia morali clTct ad peccandum determinatus, 
maxime vrgente graui tentatione ( ve fuoloco 
diximus ) idcoquc per allegoriam dici polfec 
femus peccati i accepta tamen ea voce ferum in 
rigoroia Se propria ngnificationc vere non cllc 
lVruum illius, quia ( vt fusi dcdu&um cft ) nec 
diabolus habet ius licitum cum obligandi vt 
’ libi ©bcdutjin quo pun&o coniiltit dominium 

licitum v neque item cogitur iiomo inuicus cius 
voluntatem implere, aiioquin non peccaret eam 
faciendo , quia contra conceptum clfcntialem 
peccati cd, quod dat inuite iimplicitcr. In quo 
pun&oconfiftit altera fcruicusiqualis cd cotum 
qui in iniudo bello capti func,aut alitet cogun- 
tur violenter. 

1 9 Obiicics Tertio cum iifdcm Rcccntiotibus, 

obitBi» ttr . 5| £)i u0 Gregorio Nazianzcno putidum hoc 
thJu $*G". iudicatum valde difficile Se magni rno- 
Itrif menti Oratione pa. pod medium ; vbi dubitat, 

- An/. cur Sanguis Chridi/quo redempti fumus, non 
fit oblatus dxmoni , fub cuius potedate tene- 
bamur, fcd Deo Patrii quandoquidem in feruo- 
mm redemptione pretium ei loli offertur, fub 
cuius potcllatc illi ferui erant. Habet autem 
Sandus Dodor ibi hxc verba ; F.mmutrl alte- 
rum no n fuent rem .te dollrutam inquirere a Mul- 
tis quidem ncfltilam , ineo autem tudteto fiudtese 
- v ptrquirentLtm : Cui enim ille Pro ntb» Sancitu 

& quam ob caujfam effufnstfi \ tUe inquam ma- 
£nm& nobili* Citri (ii tpm Fonti pe it tumfacnfi - 
cij Stt t>\u:i ? no \ erum a diabolo detinebamur, vr- 
pote qtu remandat: tffemtu fub peccato, ac vitium 
cum voluptate commuta {fatim : qttod Ji redemptio- 
nis pretium non flb a lu quam ei qui capttuos tenet 
per ftltutur -, quaro , cui tandem chia : um rfi ,* & 
tjtt.m 1 ob confiam l fi prout) ilU , S panem <om*- 


t netiam ! fi non a Deo fotum ,fed Deum quoque 
ipfum pro redemptionis pretio latro accepit , adeo- 
que infigite & excellens rjrasntidtt fux promum: 
fi autem Patri primum , quomodo id filium e fi f 
neque emm ab tpfo tenebamur , Scc. Ex his verbis 
Gregorij inferant i) Audores, Se rem hanc dic 
magni momenti , Se veram ac propriam lctui- 
tutem lute dxmonis , liue peccati per iplum 
peccatum incurri. Rcfpondco tamen , 

Gregorium ea Oratione magi sage re rhetorico 
modo quam lcholadico , & quxdioncm facil- mede loqum. 
linum per exaggerationem aliquam voluilfc di vfom »»•« 
reddere difficilem. Etenim cum ab omnibus l* 
fciatur ( quidquid iam fit de feruitute ) Deum ‘ 
folum oflendi pec peccatum , Se contra cum 
committi iniuriam , &c. per fc inttlligebatur 
faiisfadioncm ipfi Doo foli offerendam •, non 
aliter quam in humanis foli perfonx offenfx 
fatisfadio offertur : id quod apuJ omnes etiam 
idiotas cd primum principium ; fi enim Rft 
aut Imperator v.g. offendatur , edo inde offen- 
dens tradatur tortori , vt pro fuo libitu illum •* . - • 
•torqueat , idcoquc dicatur tunc feruus carnifi- • 
ds i nihilominus, vt ex terminis notum, omnes 
fupponunc facisfedioncm pro ea culpa offerri 
debere ipfi Regi aut Imperatori iniuriaaffcdo, 
vt ea placatus mandet carnifici ne torqueat am- 
plius cum reum , fcd hbcrum permittat abire: 
ad qUod punctum per accidens cd, quod Carni- 
fex non folum torquere potuerit cum reum, 
fcd etiam eo vei tamquam ramulo, fcu tamquam 
mancipio ; quia tunc non vticur iure fuo , fed 
ex commirnonc Regis. Eccc qu.im facili» & 
clara fit fcholadicc loquendo ea qux dio, quam 
Nazianzcnus rhetorice exaggerauit. Qubd ve- 
ro propria feruitus peccatoris rcfpc&u dxmo- 
nis non fit ncccllaria ad cum modum loquendi, 
abunde oflenfum a nobis cd j neque pro hac 
veritate ncccffarium ctl adducere multa Scri- 
pturx loca , in quibus dicitur nos redempto* 
per Sanguinem Chrilli , Scc . ea enim non lunt ' 

pro probanda ea propria feruituttf, led pro Ca- 
tholica doctrina, qu&d Chrillus venerit, vt no* 
liberaret a peccato. 

SECTIO IV. 


aliqua notantur. 


II 

Demon nec 
dAnatu <fW- 


P Ro complbmcnto adhuc huius quxdionis 

duo notanda fune: Primum, neque quidem ^ 

ij)fos damnatos in inferno polle dici proprii T,m Ztitur 
icruos darmonis •, quia cis ibi non vritur ipfc [»* o*Bm- 
pro fua voluntate, nec eos torquet vt vult, aut 
detinet in loco quo vult i fcd tam ipfi Jxmones 
quam homines damnati immediate D^i virtute ,3^. 

Se potentia ibi & 'detinentur Se torquenturi 
iam autem ibi amplius ad peccandum nonten- 
tantur homines a dxroonc. quia afeiplis Se vi 
tormentorum lunt quali nccdlitati ad ea pecca- 
ta : de quo alibi fuiius : in hoc autem pun&o 
non minus ipfi dxmoncs lunt ferui peccati 
quiun alij damnati. 

Secundi aduertendum cfb ( id quod valde Aiuoun- 
toriit hos Rcccntiore», dum tradae voluerunt dominum... 
differcntiaii: inter iuflos & peccatores quoad 
hoc punClum feruitutis ) totum hoc , quod cft Mparhatt 
expolitum clTc tcntationibusdxmonum,& dif- mo.xim* iit . 
ficultatcs maximas pati in rcliftcndo illis , in 'rfidmJi/o* 

quo hi maxime confticucbanc feraitutem, etiam tMm 

conocuuc ioftls : diabolus enim omnes ommno 
■-x : eeuurc 




8 1 Rod. de Arriag.a T radtatus De pnc & necefl.myfl. Ineam. 

6c valJc rcalibus agit , dcco fc ilicct tempore, 
quo Ch nilus ad internum dcfccndit, tk eduxit 
iutlos : affert etiam tota ea concione limilicudi- 
nem Goliathi Se Dauidis , hunc cum Chrifto, 
alterum cum «hemone comparans i aitquc,ficut 


tentare poteft i Se fxpc grauius etiam tentat 
i pios iuftos. Deinde cum ( vt luo loco oftendi- 
»*» mus ) gratia habitualis fcu iuftitia per fc im- 
md mediate non det vires vllas ad bene operan- 


fllin. 

dmm g%em 

fucatos. 


d*s vmi mm mc£ jj atc „ on det vires vllas ad bene operan 
r; 1 0 {i*i dum » "x enim fomulitcr conliftunt in iplis 
auxiliis adualibus ; nunifefte colligitur, homi- 
m«n t(lf*rtin nem iuttum fbrmalitcr non jdeo cllc magis for- 
•d rtfiltm - tem ad re fidendum temationibus quiiin iit pec- 
cator \ ergo ex. hoc capite iuftus non cft miniis 
feruus diaboli quam pcccapjr. Vnde nonrar6 
ipli etiam iuli i conquciumur fc dic fub ferui- 
. 2 1 tute carnis ; vt i aulus Ronr.7. Vtdt v alutm le- 
ge?n m rnethlru nnu refutat:*:, tau /egi menta 
tnta , «£■ c.\j unantem me at l ege te.can. Qux 
vctba ctli aliquando Augultinm lib.8 j. Qux- 
ftionum quxrt.66. putaucrit cllc hominis ad- 
huc fub lege conftituti, nondum lub gratia j re 
tamen melius conftdcrata lib.j. in lulianum 
cap. xf*. aguouit dic hominis in gratia iam 
v ,_. conftituti : Se camdcm expolitionem approha- 
uit Diuus Thomas ad cum locum Pauli icd.4. 
vbi ait : Lex enim peccati captivat hemina u du- 
pliciter i rue nudo L anilem peccatm att per tei'- 
Jchfu>n CT operationali , alto modo jul gratia cer> 
fimuum , cfvantkta ad coucupifcenua natum. V bi 
obiter norandum, eam captiuitatcm erte nen 
in ordine ad dxmoncm, fcd ad miferias peccati 
( vt dixi fupra ) ideoque cllc extra intentum 
horum Audorum. Quidquid vero de hoc pun- 
do fit, iam oftendi fupra maiori ex parte, id, in 
quo ponitur feruitus noftra , clle in iuilis , cos 
tamen non dici ; quia non lunt in miferiis pec- 
cati , per quas explicatur ea alicgorica ferui- 
tus. 

x j Quxrcs : Quo ergo fcnfu dicitur regnum 

Qoe(tmfmoJ. peccati cllc dcfttudum ab aduentu Chrifti; 
*ii*f*»Oni. item diabolum dic fpoliaium, vidumf&c. Ra- 
Jlm dtflrmxt- t j 0 antcm dubitandi cft ; nam etiam in lege na- 
turx & vctcri dabatur gratia per Chriilum i cr- 
Rat m> dnbi- go etiam erat tunc dcftruduiu peccati regnum, 
tamdi optni* yti & diabolus vidus. Alsqui Recentioics cx- 


de mente 5 


vbi docet ante aduentum Chrifti diabolum 
fuiire folutum, a tcinpoic vetoaduentus Chrt- 
fti ligatum i explicant inquam ve rk ante deno- 
tet non ordinem temporis, fcd ordinem caullx, 
vt diabolus quali prius natura quam intclligc- 
rcturChriftus vcncurqs fuerit (olutus, ligatus 
vero poftenus natura ad Chrifti aduentum. 
Hu ex flue Hxc tamen explicatio meo indicio dl tota 
tio et tenua quanta contra mentem Auguilini, qui eo loco 
non P r ‘ or ' ut, h us his naturx , fcd temporis. 


Dauid inucnit Goliath j ugnantan & vinccn- 
tern.&c.iu Chriilum inucnilfc ludxos in aHc> 
diombus,capuuiutc,&c.fi autem de lola prio- 
riutc naturx fermo ibi cllct , non magis Clui- 
lius inucnit ludxos qiutn homines legis natu- 
rx, imi quam nos Chriftianosiquia etiam om- 
nes nos xqualiter prius natura ante Chriilum 
eramus fili) irx, poftetius natura fili) gracix, ve 
fic dicam ; ergo ea fubiiiitas de inflantibus na- * / 

turx plane cft extra intentum Auguilini , qui 
tempus nuxime rcalc denotare voluit , in quo 
yere diabolus fuerit folutus ; eo modo quo 
etiam in Apocalvpli dicitur diabolus ad tempus 
ligatus , ad tempus vero folutus : quis autem 
quxfo recurret ibi ad aliquam prioritatcin na- 
turx i RcfponJco viccrius , me valde mirari ab *4 
his inucniuni cllc fpccialc aliquod m> tlcrium 
in eis verbis Auguftini.de in eo modo loq ucn- 
di:cccnim eadem plane ratione dcbuillent dubi- hm fpen+u 
tate.cur lex noflra dicatur lex gratix,& non tri- •** «cr- 
iniatur hoc nomen c:iam antiqux iquandi>aui- mode 
dem etiam in antiqua fuit data gratia per Cruri- lOf^dTaU- 
fium licui in noilra; eodem molo quo ipfi obii- jm/Inn. 
ciunt in lege veteri etiam fuillc dxmonem vi- 
dum per gratiam Chrifti,ficut vidluscll in no- 
llra. Vides idem dic my fterium in vno modo 
loquendi, quod in alio unnibus omnino Chri- 
ftianis familiar.llimo ? Vno ergo verbo refpon- 
dcmus,cis de fimilibus locutionibus nihil aliud 
denotari quam, licet ante aJucntum Cjuifti 
fuerit iiomimbus data gratia per ipfum Chri- 
flum , fuerit ircmdxmon vidus , &c. maxime f 
tamen id ipfum appatuillc i Chrifti aduentui 
tum quia toti mundo fuit vera lex prxdicata, 
diaboli afiutia patcfada.vidoria Chrifti de illo 
omnibus fere* innotuit;tum quia ( quodprxci- 
pue iu eo modo loquendi intendimr ) mult& 
maior Se copiofior gratia data cft, longe nlurcs 
Sandi iam reperiuntur , plures incredibiliter 
Nationes ad veram Fidem cunucrix funt a 
Chrifti aducntu,quamamca,quando Detis non ' 
nili notus in Iitdxa , Se in Ifcacl magnum no- 
men cius*Hxc cft tota lubftanria,cur lex noftra 
prx Molaica & prx lege naturx dicatur lex 
gratix ; Se cur darmon dicatur vidus. Et de hoc 
pundofiuh>& de eaeaptiuicate hadcnus.quia, 
vt dixi, maior i ex pane ad vocem illa fpcclat. 


D1SPVTATIO OCTAVA. 


Chrtjhu fxtrsfectt de condigno pro peccatis noftris. 



JVpposo vt intet Catholicos, 
ft* i mu omnes fere ha ree icos ccr- 
jl tum, Cirriftum Dominum venif- 
* lc ad redimendum genus huma- 
1 nuia , & de fado nos redcmilTe, 
quoquomoilo id fadum Iit : plciu enim cft 
Scriptura teftimoniis hanc veritatem confir- 
mantibus , maxime Epiftolx Sandi Pauli i in 
quibus vix aliud concinetur quam ollcndcrc 
nos redemptos per Chriilum ; inter eas autem 
id cicganciflimc explicat tora Epiftola ad Hc- 


brxos ; ideo de hoc pundo vt nimis certo nil 
amplius agendum. 


SECTIO PRIMA. 


£“od ftt punctum difficultatis , & qux 
inter Catholicos certa. 


pRxeipua ergo huius difputationis dilficul- 
1 us confiftit in explicando modo, quo a 
Chrifto de fado liberati fumus , An ita ve eius 
fatisftaia 


Difp 8. Cbrijlui fatisfccit de condigno pro peccatu J&c$cGt.\. 8j 

ClnSfi fuerii facisfartio fuerit xqualis Se condigna pro pcc- aliquid aliud pro quo Chriftus fatisfccit ad 

tx catis *, Se vnde ca .vqualitas proiKncric , an ob xqu alitatcm omnino indcpcndcntcr a bona no- 

i^i» Lr« folain Dei acceptationem, an verbex intrinfcca ^ftsa cooperatione, fciliccc pro collatione auxi- 
ab acieftM- pcifcrtionc-.hxc enim puncta videntur cilc ali- liorum ad bene operandum , maxime circa pri- 
tunt Diutu*. cuius dubitationis, Se icholafticx dacuffionis. 

Hoc ergo fuppoftto. 

i Co nclvuo certa inter Catholicos,im6 Se 
Ccrtmm betet inter omnes fere hxrcticos cft , Chriftum Do- 
tirmii ep , ni inum perferte Se ad xqualicatcra rcdcraiilc, 

^ k^sfccifle P ro peccato de condigno. Hxc 
Qualitatem conduiio lic explicata cft de Fide, ex variis 
ndemijfe. Scriptura: & Pontificum tcftimoniis*, qux vi- 

deri poliunt apud Suarer difp^.fcrt . }. Se Vaf- 
quez difp. j.cap. j .Se 4. 

QuiJam te. Aduerte tamen Primb , aliqua ex illis tcfti- 
/hmenia t* mon ij s non probare .t qualitatem redemptionis 
ZTemelttpt. Chrifti ; foluni enim abfolucc dicunt.Chriftum 
meuep* neo nos. redcmillc, lauific a peccatis , vtrum vcr£> 
de. Unm , de condigno non dcclarant;alia tanien funt qux 
wtiun cbti. eam «indignitatem oftendunt: quod prxripuc 
im fatbftta- k C * C * ,au ^ us totocap.y.ad Romanos , vbi & 
w . fuperabundantem eam dicit i ad Hcbrxos item 

7.8.9. & io.cap. Idem confirmatur ex Pon- 
tiheibus, Agapito , Leone & Caio exprcfsc id 
docentibus : quos vide apud citatos. 

Cbtijlu* nm Aducrtc Sccundt» , concluftoncm hanc non 


mum bonum opus : ibi enim nullum puteft ex 
parte noftra prxfupponi bonum opus, per quod 
nos ad illam dationem difponamur, eamve me- 
reamur. 

Edi in liac conclufionc , ve dixi , Catholici 4 
omnes conucniant i diffident tamen inter fc in catbtUeidir. 
explicando eo valorc operum Chrifti. Celebris fident iuttrfa 
autem cft in hoc punrto Scoti lententia apud '* 

Suarez fupra 3c Vafqucz cap.i. qui edam pro u ri ^eptrum 
ca referunt Durandum,Gabriclcm,Almainum, ebrifli. 
Ioanncm Medinam : ca ergo lententia docet, 9 t *** » 
fadsfartioncm Chrifti Domini fuiile condi- 
gnam prxeise cx voluntate extrinfcca Dei eam 
de farto in redemptionem generis humani ac- pr*ti?ltxvt- 
ceptands *,adduntquc etiam, purxcrcaturx bo- luutau Dei 
num opus potuiffc habere condignicaccm cum 
redemptione generis humam ex limih accepta- - 
tionc Diuina-.hinc inferunt, opera Chrifti non 
dic de farto infiniti valoris , quia non fune ac- 
ceptata ad infinitum prxmium , fcd folum ad 
finitum. 


na*faiiifect P cccat ^*» fcd etiam pro poenis pcccacijnon dico 
(ei etiam [re tamen ideo Chriftum iua menta obtuiiffc pro 
' pernis temporalibus mords,dolorum, Sec. quas 

ob originale incurrimus , fcd pro iis qux pro- 
* & per fc rcfpondcnt peccato i quales lunt 

penu- fcrn j Se Purgatorii , priuatio auxilio- 
rum, Sec. lu., r 

Obiicics : bi^. i oCUm habet argumentum 
hxrcticorum huius •—.«r,*, . * „ 


3 

ObitBto 
ferri bene hnt _ 


rib/ae hnt L .r ’ T , P ons » 9“^ conantur 

» W„. p^baie.non dfc ncccllar,. noftr.txmaopenic 

w« »n/. -WbttioMI i eo quod C'.-ift us l',ir_ ls f ct crit 

“A* u,n pro culpa quam pro paninpcnbuniui- 
“r' R , C 'l > ° niCl) ■ b « jr.un.cntun.crc contra 
1 ‘P fos ^rct.co S , qui fJtcm fidem rcv,. ltuiu ., 
f aptat ettam “ autem latisfartio Chrifti fuit iuperabuni^j^^ 
taiurabattti. ergo Fides noftra erit fupcrflua.Rclpondco Se 
*a Sfjjrf 3 *" cull ^o,Eiiamfi opera Chrifti ex fc tucrinteon- 
f^nnduma ltipcrabundantiadu vt potuerit Deus 

4mi \dt (j. f m - ' nlu ‘tu prxeise eorum operum , nullo ex parte 
ftrabvndaiu noftra expertato bono opere, condonare nobis 
fuit. Dt u* ta. omnia ncccata i iuftiffimas tamen ob caulfas id 
Z^ffae^cutri non vo ‘ u ^^ c i fcd cxcgUTc vel contridoncm vel 
tUaem^vel 1 ' aur ‘ c * oncni cx P art c noftra ad remittendum 
attuutMem adultis pcccatunijUi infantibus vetb folum Ba- 
•tfuifiuit ad ptifn*.um;quamrcnoncftnifiipliusvoluntas 
temtiKsJmm p ro rat i onc vlcinu quxrcnda. Congruendx ta- 
meMth* mcn » S ux P°dunt etiam dici cauilx iuft iffimx, 
C»a puentia *lhr funt,qubd cum in remiffione peccati noftra 
kuiut Dtuiaa tantum agatur caufia , Se quidem fummi mo- 
vitauath. mcnt j t oportuit vt nos non pure paffiue habe- 
remur, perinde ac li id nos non conccrncrct.Se- 
cundb , cimi nos voluntarie Deum peccatis of- 
( ' fendimus , xquiffimum fuit vt & nos fadsfa- 

rtioncm quam poffiimus offeramus \ idc6 dixit 
Apoftolus ad Colof.t. sidtmplco ea ejua dtftuit 
pajjtoftem Chrifit > vt Se ex fatisfartione noftra 
Se cx meritis Chrifti confletur vna integra fa- 
tis fartio xqualis , Se fupcrabundans;pcr inde ac 
fi petrus deberet Regi mille , non haberet au- 
tem nifi decem vt folucrctyaliiis autem olferens 
edam bis mille Prtro diceret , Otfer tu ca de- 
cem qux potes, ego coniungam duo millia , Se 
fic Regi pro tuo debito fatisiacicmus non folum 
de condigno > fcd fuperabundanter : cft edam 


SECTIO II. 

Proponitur cimmun t & ver ufent enti 4. 

O Pinio prxccdcmi fertione pofita meritb j- 

i ceteris Theologis rciicitut, idcb lic no- opera chrifti 
ftra conduiio antcccdcntcr omnino ad accepta- amtetednutr 
donem Diuinam : Ex lciplis habuere opera 
Chrifti Domini non folum condigfiicaccm, fcd "X»r W#- 
Se infinitum valerem ad redimendum genus „ m uij lm- 
humanum , irab Se alios infinitos mundos , fi tum. (jr /«1- 
crcaturx ali* infinite rationales peccallcnc : 
non dilputo iam , An fuerit nece (lar ia accepta- 
tio ad redimendum de farto, an nonjlcd dico,ca 
opera ex fc fiiiflc condigna : id quod diucdum 
quid cft a punrto acceptationis ( vti fxpc noca- 
ui : ) condigni enim fune Se fuperabun dantes 
-entum floreni v.g. pro emenda vna vina lim- 
pll«* panni , indigene tamen acceptatione : fi 
enim dominus panni nolit , non tenetur dare 
illum , cfto q*fi ofterantur mille floreni j Se in 
latisfartionc pro iniuria hoc ipfiiin conftat, 
quando non ht fatisfartio ab i pio offendente: 
licet enim, fi ipfe oflendens ofterae coiiftignam 
fadsfartioncm , non poffitoffcnfus eam rccu- 
farc ; quod li rccufcc , iam non maner meriti 
offcnlus in pofterum , nifi forte habeat alios , 
titulos,ob quos jHjffit cani fatisfartionem inde- 
pendenter a culpa petere ; fi tamen alius loco 
offendentis velit facisfaccre, non tenetur idof- 
fenfus acceptare : & licet cx fc ca fit condigna 
latisfartio, poteft tamen nolle ab illo fcd ab ipfo 
offendente eam habere. Nos ergo folum nunc 
dicimus opera Chrifti dic condigna pro pecca- 
to, liuc indigeant noua acceptatione , e6 quod 
poffit Deus ab ipfo peccatore fadsfartioncm 
exigere , fiuc non ; cx lue tamen condigniiate 
fcquitur , fi fcmcl Deus conftituac Chriftum 
ve mediatorem noftrum , tunc non poffc am- 
plius illius fadsfartioncm rei puere ■, quia iam 
cx voluntate fua moralitcr fecit perfonam Clui- * 
fti perfonam offendentis •, idcoquc ab co ficut 
ab offendente tcncbttur Utisfadionem acccpu- 
rc, cum aliunde fuppo namus eam dfc xqualem 
oftciilx : & in hoc icnfu intdligc aliquos Re- 
cciuioxes> 


S 4 Rod. de Arriaga T raftatus De fine €5* nece fi.myfl. Ineam. 


terniores, qui in fatisfadionc dicunt idem ellc, 
eam adxquacam dic , ac non indigere accepta- 
tione. 

Satisfacio nem igitur Chrifti cifc ex fc 
«qualem & fupcrabundantern defendit Diuus 
T hornas , Alexander Ancilidorcnfis , te ali) 
inulti , quos referunt te fcquuntur Vafqucz 
cap.a. Suarez fupra te Taiincrus difput. 1. 
tnhufv »[- dub. 2. Probatur autem ex Paulo 1. 

fertu rx S. ad Corinth. 6. Empti enim eftia pretio mafno. 
PomU 1. Inepte enim pretium magnum didum fuiflcc 
Cor.t. . ab Apoilolo, Ii opera Chtifti Domini in fe non 
hsbuilfcjic cum valorem , fed ex fola accepta- 
tione Dcirqurbbct enim res in fc minima pof- 
fec hoc modo dici magnum pretium: quod eft 
ridiculum :ac fi qui» diceret , Petrum magno 
pretio condigno & fuperabundanti emilfe 
equum , cum tantum dediiletCrucifehim pro 
illo; vendens autem fuillcc contentus darcillum 
7 pro folo cruci fero. Id ipluin clariflime expedit 
dmad*Htlr ,dcm l' au * us ad Hebreos fo. illis verbis : Im- 
, 0 . * pojpbilt enim eft /anguine taurorum & hircorum 

auferri peccata 5 ideo ingredtenj mundum eheu: 
Hoftiam & oblationem noltufti • ; corpm autem 
adapiafti mihi. Quem locum fic vrgeo : Diuus 
Paulus non folum loquitur de fanguine tauro- 
rum fecundum i e iumpto.iSe vt prxcifoabadu 
» honefto ipfius facr ificanti t ; vt lic enim cui po- 

terat vel venire in mentem , per cum fangui- 
nem ablatum iri peccata r Senfus ergo Pauli 
eft , facrificia antiqua fcu voluntates honcftas 
faccrdotum faaificantium non potuille luffi- 
cicntcr te ad «qualitatem fcu de condigno tol- 
lere peccata. Vbi non negat imperfede te ex 
acceptatione Diuina optimi: tollere potuille; 
quia fi gratis omnino poteft Deus peccata con- 
donare , poteft etiam rue vel ilia petita ex parte 
noltra condicione : loquitur ergo ibi Apoftolus 
de ablatione peccati per «qualem &: condi- 

f nim oblationem ; tunrtquc nane neget operi- 
tis purx creatura: , tribuat autem e contrario 
eam Chrifto Domino , dutn ait illum ideo vc- 
nidc, vt quod per ea facrificia nrxftari non po- 
terat , iplcpcrnccrcc, haud dubie fcnrit, opera 
Clirifti habuille in fc eam condignitatcm . ob 
quam meruerunt acceptari a Deo. V^ic idem 

Apoftolus capite quinto ciufdeiu fpiftolx di- 
xerat» Chriftum clamore vjlido ac lacrymis of- 
ferentem exauditum fuillc pro fua rcuerentia; 
non vocat autem magnum clamorem ac vali- 
dum phv lice , fed moraliter quoad valorem te 
efficaciam ; ergo manifefte denotat ea opera ex 
fo Se ab intrinfcco fuillc condigna, non ex fola 
acceptatione Diuina pro redemptione generis 
humani. 

* 8 IdipfumfuadcturexClcmcnre VI.Extrauag. 
Suade mr iit rutgcnum.de pet nitentia ti remiflionc. Vbi 
ax cUmnn Pontifex ait vnam gutram Sanguinis Chrifti 
Vt.turai m. proptef vnionem ad Verbum fuflecifle pro to- 
dlf^uJmiia c ‘ us luinuni generis redemptione. Id quod ri- 
dfnmfina. diculum plane eft in fememia Scoti , tumquia 
for ta Ile eadem excellentia iuxra ipfius fenten- 
tiam pollet atpibui mex cflufioni fanguinis, 
fi Deus decremflet e» dare tantum prxmtum, 
quantum dccrcuit dare Chrifti operibus , & 
i eduliora Sanguinis ipfius ; tum quia eam fuffi- 
cicntiam Clemens tribuit vnioni ti dignitati 

C cnicnri ab ea vnione , non autem (oli vo- 
lti acpromillioni Diuinx.vt difcurritSco- 
tus. Id iplum tradit Tridentinum Sedione 22. 
rapa, dum rationem propitiatori) in (acrificio 


aleatis reducit maxime in dignitatem Chrifti 
Domini, fc nunc ficut olim in cruce offerentis 
Deo. Id pallim fandi Patres tcftantur ingenti- 
bus encomiis extollentes valorem operum Chri- ^ * 

fti, cb quod ipfc Deus ellet ; quibus nunifelU 
oftendunt fc antcccdentcr ad ipfam Dei acce- 
ptationem in ipfis operibus inuenird eam di- 
gnitacem , te lupcrcondignitatttn cum noftra 
rcddmptionc , fcu cum remiflionc peccatorum; 
ob quam deinde acccpuca fune pro redemptio- 
ne noflra. 

Id quod manifefte confirmatur ex omnibus 
illis qux fupra attulimus ad perfuadendum, p rabatur 09 
puram creaturam non potuille nos redimere, diitufupr*. 
ted ncccflariam fuillc perfonam Diuinam : li 
enim opera Chrifti Domini non haberent ex 
fccam condignitatcm, fed ex acceptatione Dei, 
certe cum Deus potuerit acceptare opera purx 
crcaturx , & fic ea reddere condigna , non fuit 
procul dubio necelfe perfonam Diuinam car- 
nem aflumere ; potuit enim Deus acceptando 
opera purx crcaturx inucnirc etiam redemptio- 
nem condignam. 

. Forte rclpondcbis, opera Chrifti Domini ex 
fe fuillc magis capacia acceptationis quam no- 
ftra. Sed contri Prim 5 ;quia fi abfque condi- 
gnitate Deus potuit acceptare opera Chrifti, 
potuit etiam te alia, cftonon itacflcnt capacia; 
nam ablolute fcmel polita acceptatione iam 
fuiflem condigna pro pcccato;& confcquenccr 
non fuillct ncccllaria Chrifti fatisfadio;contra 
ea qux fupra fuse probata liint. Contti Seeur J#c **** 
do,qnia vnde quxio eam maiorem ra«w l ^ 5 m 
habent opera Chrifti ? fi dicas.Ei u M u 
opera hominis Dei , r rofcd6 ‘ ,dcm modod *~ 
ccrc debebis , ea accipere -^dignitatem perfe- 
ram cum icmiflion^^WP»» cn,m au S c " 
tur illis valor pt , «teris oneribus puri ere- 
tunc , te nec-" r illis «qualitas cura peccato; 
creo in ea fimuone minus confcqucntcr dif- 
curritur rixc fententi* amplius declarabitur 
jjf^fendo varios modos quibus ea dignitas 
operum Chrifti declarari poteft. 

SECTIO ! I I. 

Vtu pricres r triones. 

N Onnulli ergo ciun bene agnouerint di- 1 0 
gnicatcm operum C hrifti ante acceptatio- Alorum et» 
nem; eam tamen explicarunt per vnionem , 
quam opera habent cum Vctbo;ita ve Verbum 
non tantum allumpferit humaniutem , fed te non fo- 
opera humanitatis. Referuntur pro haefenten- lum humani- 
tu a Suarrt difpuc.14 .fer.4. Marfilius , AI- H 
mainus te Gab.Non eft animus di fputarc nunc, Tjfum- 

an repugnet vnio hypofiatica cuni accidenti- O- />■:»- 

bu'.;dc hoc enim aliquid infra commodius; ab- tu hae do+ 
ftrahendo ergo ab hac qu«ftione,Primb difpli- 
cct hxc doctrina , quia line vlla ncccflitate re- 
currit ad eam vnionem phyficam Verbi cum 
operibus, ve ex dicendis patebit. Sccund6,quia 
omnes fere Theologi & Sancti Patres folum 
agnofcunt vnionem hypoftaticam cum huma- 
nitaternon licet autem- tantum myftcrium fine 
cuidcniidima audoritate transferre etiam ad 
alias res, & maxime ad accidentia. Quod fi ali- 
quando in Conciliis aut Patribus inucnitur ea 
propofirio, l^erbii ajp.-n.pfir alhonts humanitati* . 
intclligenda eft , quAd Verbum acceperit hu- 
nuniutem operantem non impediendo in ea 
opera 




Difp 8 . Chrifttu fatu fecit de condigno pro peccatis ,&c. Seck. 3. 8f 


* operationes proprias;agcbant enim Parres cum 
tarmitis vnicam uncum operationem in Chri- 
fto agnofcencibus. 

* 1 Non multum diftrcpat ab haefententia altc- 

ra ^ occn *»PP era Chriiti phy lice procedere im- 
immiifcrifit mediate a pcffonal itate Verbi. Dico non mu! ~ 
i ^ri»n,iftr* tun Jif}nt\<\u\i multi lunt qui vnionem Verbi 
cbnfli fhyfi. cum humanitate in nullo alio confticuunt quiun 
*" cau ^* tatc quadam fpctiali Verbi inhu- 
m aniutcm ■, iuxta quos concella caulfalitacc in 
S*i & ijJ* C hr : fti etiam vnio hvpoftatica cum iif- 

[tmttmxA it. dem operibus concedi deberet. Sed quidquid 
SmPctfL* ,1 ca °P ,n l° num vicinitate Iit , dilplicct hxc 
f-h* pfiut ^ntcntiaPriui^, quia fine fun lamento ponitur 
ille concurfusitam cft enim auinu Chrifti ciuf- 
que voluntas potens ad efticiendos fuos adus, 
quam noftraad nollros : non enim Verbum illi 
ademit virtutem propriam i ponere autem con- 
eurfuin alterum fuperfluum , omnino fuper- 
fluuin cft. Secundo , quia quidquid fit , an ad 

• intra relationes Diuinx fine operatiux ( de quo 
alibi ) certe communis lententia Theologorum 
maximum habens in Patribus fundamentum. 
Se prxeipu.* in Concilio Toletano 1 1 . negat ad 
extra polle vnam relationem fine altera operari, 
aulfpccialitcr vnam prx altera i ergo non debet 
concedi pcrfonalitati Verbi influxus phy ficus 
in ca opei j. TertiS, quia nihil per illum expli- 
catur : fi enim influxus phy ficus fecundum fc 
conlideretur, hunc de fado habet Deus in om- 
nia opera i ulli 1 inde tamen non deriuacur valor 
infinitus in ca opera. Qubdfi ideo recurratur 
pprtcrca ad vnionem quam habet cum huma- 
nitate, iamtunc ille concurius phyficus nihil 
iuuabic : tota enim dignitas fumetur ex fandi- 
tate proucnientc humaniud per vnionem cum 
Verbo. 

It Vbiaduencndumcfl.aPatrc Ragufadifp.t j; 
Ati* pnugm . $. Xi referri fententiam quorumdam allercn- 
'“nurnch* c ' um * va l° rc,n operum Chrifti conlillcrc in 
'ii felarione reali ipforum operum ad fuppolitum 
nimtmxtm fcu pcrloium Verbi ; citat autem cxprcfse pro 
«f/W«u0 of,,. ea Cabreram difp.j. $. 6 . licet autem ipfc Ra- 
*mm tum fuf. gjjfj hanc fencentiara rciiciat ex alio capite.vi- 
grgf- detur tamen admittere , omnino dari talem or- 
dinem etiam determinatum in cis operibus aJ 
perfonam Chrifti. Cumque libi obiccillet , 
etiam mutata pertona, potuiffe manere eofdem 
nutnere actus in humanitate Cluiftiicrgo nul- 
lus eft rcfpedus realis in cis adibusad eam 
pcrlr.nam;rcfpondct,rcfpcdum fcu relationem 
non variari ex mutatione luppofid.fcu termini, 
quia relationis identitas fumirur ab identitate 
fundamenti , non vero ab identitate termini. 
Addic tamcn.refpcftum determinatum ad fup- 
AiAit t*mtn pofitum non efie de ratione indiuiduali eorum 
b**i actuum , ede tamen aliquid reale in ipfis adi- 
ttfftdun it- bus ; quia rcfpcCtus rcalis a cius Se adiionis non 
tttmnarum r t' n. i , r r 

mem tfft it m. folumclt ad naturam, verum etiam ad fuppoh- 
ti»m i» imi. tum, imo per fc direde refpicit luppolitum. 

tuum Circa hanc dodrinam dico , me non capere 
*duum. eius connexionem ; etenim omnes videntur i 

* J contrario lupponcrc, terminum fcu fubicdhnn 
** c ^ cnc ’ a fi cci rc l"pi^i ab omni rclarionciharc enim 
t^nmxil* m, cft vnica ratio ponendi eam relationem , vt de- 
terminet clfcntialitcr ad hunc terminum potius 
quiun ad illunv,vnde fit, vt nemo ponens asio- 
nem diftindam, dixerit camdcm numero adio- 
nem polle iam ab hac caufa iam ab illa ptodtrc, 
lam hunc terminum producere iam illum ; cum 
adtio diftinda ideo ponatur , vt cffcduin de fc 
T«mm y I. 


indifferentem ad procedendum ab lue &r ab 
illa caufa determinet ad hanc in particulari po- 
tius quam ad illam ; quod fi adio ipfa edet in- 
differens , tunc deberet habere vnam alteram, 
perquam determinaretur, Se fic daretur pro- 
cclfus in infinitum ; vel , ve meliils dicam, ini- 
pertinenter omnino poneretur ca adiodiltin- 
da. Idem cft luo modo in viiione , amore. Se e. 
nam vifio , qux rclpicit hanc numero albcdi- 
ncm.non potcll nccdiuinitus cllc vifio alterius 
albedinis ; alioquin hoc , quod cft videre hanc 
prx alia , deberet habere per aliquid fupciad- 
ditum \ illud autem cifct vifio huius albedinis. 

Qux doctrina locum liabcc in omnibus omnino 
relationibus :ciim enim illx per fcipfas,& non 
per aliquid fibi fu pei additum refpicianc fuos 
terminos ( alioqui non ipfr, led illud iuperaddi- 
tuin cifct ipfa relatio, & in illo haberet locum 
argumcn.umquod facio ) ncccifum cft , vt fic 
illis eflcntiale rcfpiccrc hunc potius terminum 
quam illum ; ac proinde qux fcmcl refpicit 
vnum , femper debet & debuit illum rcfpiccrc. 

Se nec de potentia abfoluca poccft aut portut 
alterum. 

Ex qua dodrina colligitur , minus bene ab 
hoc Auctore doceri, identitatem relationis non 1 4 
f umi ab identitate termini , fcd ab identitate Minin ha 
fundamenti , cum potius contrarium fit diccir- 
dummam eadem numero vifio poccft efte in hoc 
vel in illo fubicdo , non tamen poteft hoc vd dtfmni 
illud numero obicdimi re fpiccrc-, fcd cllcntiali- *l> 
ter cft determinata ad hoc numero , vt huc vf- • [•• 
que deduximus. Quod verb dicebat hic Au- 
dor, in actibus non cllc clientule rcfpiccrc hoc 
numero fuppolitum , cllc tamen quid reale itl 
illis hunc rei pedum, videtur mihi velin termi- 
nis repugnans , vel extra rem prxfentatL Vel 
enim illud aliquid reale , quod determinate re- 
fpicit hoc numero luppolitum , cft identifica- 
tum ipfis ad ibus, vel cft diftindum-.fi identifi- 
catum.ergo cft clicntialc i quia omnia qux funt 
1 taliter identificata cum aliqua rc,funt ei clfcn- 
tialia, vtpcr fc patet i & confequentcr funt in- 
feparabilia ; ac proinde ca dodrina erit libi iplt 
contraria : (i vere) fit quid diftindum.illud erit 
ipferefpedus;ac proinde illud pendebit clfcn- 
tialiter ab hoc numero termino, & non poterit 
eo termino ablato manere ; & tamen fupponit 
contrarium hic Audot. 

Reflat nunc brcuftcr rcfpondcrc ad argu- 
mentum quod affert, fcilicct, adus maxime re- I f 

fpiccrc fuppofitum. Dico ergo , cum ipfcopti- ckrifii 
me fupponat pcrfonalitatem non influere om- T,{ P UU 
ninoin adus, debere fateri, adus non rclpicc- 
re pcrfoiuliutcm -.tantum enim refpicit adus ,ff, Amth* 
ille principium , a quo ptoccdit proprie , 8 c ) hu 
luminum ipfum fubicdum , in quo recipitur; 9m * ta9 . *“* 
dicitur autem adus rcfpiccrc perfonam me- 
diate , quatenus natura pendet vt a conditione 
ad operandum a perfonalitatc ; ( A: ver6 hanc 
etiam dependentiam negant illis adibus multi 
valde probabiliter ; de quo nos alibi ; ) eodem 
modo quo calcfcdio dependet ab approxima- 
tioue ; per quod nullus refpcdus realis tribui- 
tur calcfadioni rcfpcdu vbicatioms;quid vero 
fit , hunc effedum adu pendere a conditione,' 
fuse dixi Tomo j. Ec facis de hac Ragufx len- 
tentia. 


H 


S EC 


86 Rod.de Arriaga Tra&acus De fine ttcce(!.myft. Ineam. 


16 

Ali* finien- 
ti* dtfmmei .1 
X4 ierim «fe- 
tum tx e t 
1 *oJChnflut 
Uetfmbitinu 

tmfmttAm 

hJ’z*u»hm. 
Ce+tTmeuur 
tx minuenti 
i exi* 


C»*f’m*tnr 

Seimnue. 


*7 

tolfrluet cr 
feminet* Qr 
iUum freb*- 
ut. 

IxflieAiU' 
t*ws feni i fi 
*U Q>fl»jM4. 


Tkteiegi •* 
tmmtLn* efe 

ulm Che [h 

V*l«revt er.fi- 

aiem/ei «{*»■ 
fem*i , (y e*, 
mr» nt* fue- 
rant eetintt 
Acim b-mi- 
liMiiinn. 


SECTIO I V. 

Vi/cutitar [ementia eam infinitatem ex 
oiieclo volito def umens . 

A Liqui Tcrtib putane , valorem operum 
Chrifti non dclumi cx perfona operante, 
fcJ cx eo qubd Chriftus fubieccrit Sc humilia- 
Ucric Deo infinitam tuam dignitatem, fcu Ver- 
bum ipfum : id quod confirmari poteft ex Cle- 
mente Sexto fupra a nobis citato,vbi Pontifex 
vium guttam Sanguinis Chrifti propter vnio- 
nem ad verbum docet fuffcciftc pro redemptio- 
ne generis humani : atqui gutta ilia habebat 
valorem non tanquam principiuin operans, fcd 
tamquam obicdum volicum •, volita enim i 
Chriito edulio cius Sanguinis i ergo dignitas 
operum Chrifti formalitcr proucnit cx infini- 
tate per toni humiliati , & fubicdx per mo- 
dum obicdi voliti a Chrifto, non autem cx in- 
finitate perfom offerentis. Confirmari Secun- 
di* potelt facis apparenter hxc lententia cx hu- 
manis : Vtenim quis a mercatore v.g. rem ali- 
quam magni Valoris cnut, non tam attenditur, 
vtriim perfona emens fit magni, aut c contrario 
exigui valoris , quam, verum id quod offertur 
mercatori fit magni iftimationis ; ita vt Chri- 
ftus dicatur nos condigne cmilTc/olum cft con- 
fiderandum , quod fe ipfum habentem omnem 
valorem infinitum Deo Patri obtulerit pro no- 
bis. 

Hic tamen explicatio valde difpli«c,& qui- . 
dem confirmatio illius cx Clcmcntc Sexto licet 
probaret guttam Sangu : nisvt obicdum voli- 
tum dedifie infinitatem effufioni , non tamen 
probat cxcluliuam, fcilicct cx infinitate perto- 
na: volentis non refundi infinitatem in adum. 
Secundi rcfpondeo, Pontificem incelligendum 
clfe de vnionc pcrloni offerentis quam colligit 
ex vnione Sanguinis-.non enim Sanguis vnius 
Verbo potuit cttundi a Chrifto, nifi ipfe Chri- 
ftus vnitus etiam cllec Verbo. Forte ibi propter 
vmorem eia* non de Sanguinis vnionc , fcd de 
vnione ipiius Chrifti debet intelligi:dc quo fu- 
fius infra, dum egero, V trum oftendatur cx hoc 
loco Sanguinem fuilfc immediate a Verbo af- 
fumptum.Quod vero eadodrina non fubfiftat» 
probatur Primo, quia infinitas per modum ob- 
icdi non refunditur in adum,vt fipe diximus. 
Se fpecialitcr hic oftenditur •, nam oblatio Bea- 
ti Virginis , qua tuum Filium Patri in templo 
obtulit, non fuit adio infiniti valoristnon enim 
Bcarr. V irgo effecit adum.quo potullfct fatisfe- 
ciftc de condigno pro genere humano, aut mc- 
ruitfc omne pi.vmium poflibile ; Se tamen illa 
adio habuit proobicdo cotum Chriftum •, er- 
go non dciumitur infinitas operum C hrifti cx 
eo , quod iplc per modum obicdi offeratur aut 
fubiiciatur Patri a Soipfo. 

Secundo, quia fandi 1 ’ acres & Theologi vni- 
uerfaUter in omnibus Chrifti adionibas agno- 
fcuiit infinitum valorem •, nen autem omnes 
adiones fuere oblati- ries aut humiliationes 
Verbi : multi enim pnccisc ferebantur in 
Deum aut iri creaturas henefte iilas anundoj 
cfg . Ad ratioiu#pro contraria lententia infi- 
nuatas , quia concernunt fentemiara fcdionc 
iequfcnti examinandam, ibi rcfpondcbitur. 


SECTIO V. 

Dficutitur fententix Patrum Rdgufc & 

Tannert tn hoc p anclo . 

SVBSECTIO I. 

Ea / entent! a proponitur. 

P Ater Ragufa difp.14. quem per omnia fe- 1 8 
eurus cft in hoc pundo Pater Tannerus r.K*i*f*f— 
difput. 1. quift.a. dub.4. ccnfct , ctfi infinitas 
meritorum Chrifti proucniata Verbi operantis 
dignitate mfiniu, addit tamen debere concedi, tdMI „ , & 
eam etiam pcoucnire ab ipfa infiniutc Verbi omfeUm vt 
vt offerentis fcipfum l atri 1 terno. Ad hanc ve* 
tb vlcimam inftantiam de beata Virgine offc- 
rente luum Filium rcfpondct , infinitatem rei t*finu*umim 
ablati tunc foliimargucrc infinitatem in adio- *ab»*e, debet 
nc.quando in offerente datur perfedum & in- "***“ 
tegrum ius in eam rem oblatam •, cumque hoc rf^rrrr 
ius non fuerit in beata Virgine, idc 5 ait non 
concedendum infinitum valorem cius oblatio- 
ni, feci» in Chriftoriplc enim perfedum de in- 
tegrum ius habuit in fcipfum.Et hinc docet, fi 
daretur talis cafus , in quo Verbum alfumcrcc 
naturam ouis, & eam oucm Deus nobis trade- 
ret, vt eam offerremus pro noftris peccatis, non 
ide 5 futuram infinite acceptam Deo eam obla- 
tioncm.cb qubd nos in tali cafu non haberemus ^ 

perfedum ius in eam oucm.Cum ergo in Chri- fmmf * . 

fto ius illud refpedu fui detur, putat cius obla- ,bi*si**m 
tionem habuiiie cx triplici capite infinitatem: cbrtjh It*. 
vnam, quatenus efficienter oriebantur ea opera 
a Chrifto : alteram, quatenus in ea rccipicban- • 

tuntertum, quatenus res oblata erae infiniti va- f “ 
loris. Porri» eam infinitatem rei oblati condu- 
cere ad infinitatem oblationis probat tum cx 
loco fupra citato ex Clementi. mm exTriden- 
tino ScUione 11. cap.a. Vbi Concilium docee 
facrificium Milii ellc propttiatoriumjquia ea- 
dem res nunc offertur , qui olim in ara cruci» 
fuerat oblata : vbi fupponit Concilium , idc 6 
Chriftum in ara erucis obtuliifc facrificium cx 
fe iufticicns pio totius mundi rcdcmptionc-,quia 
ipfe Chriftus in cruce oblatus erat infiniti va- 
loris. Vltcrius idem oftendit , quia licet obic- 
dum non det infinitatem adui,h tamen ius per. 
fcdum fic in eo qui offert illud obicdum , dat 
valorem infinitum ; vti elccmofyna infinita fiu 
da a nobis haberet valorem infinitum. Pro hac 
autem lua lententia citat Diuum Thomam, 
dum hic q.48. arr.i. ait Chriftum Deo Patri 
maius quid obtuliflc , quam exigeret compcn- 
fatio totius generis humani: id quod S.Thoma* 
probat cx infinita dignitate viti ipiius Chrifti, ^ 

quam ipfe pofuic pro nobis ; 8 c eodem articulo 
ad tertium ait cum valorem proucniflc ex di- 
gnitate carnis.qui erat caro Dei. Denique hoc C»nfrm*t 
confirmat ratione a priori , quia res oblata non etOrm*m 
tam perficit oblationem per modum termini ,at,nm * 
fcu obicdi cxtrinfcci,quam ingrediatur intrin- f”*** 
fcccadionem ipfam,quircm oblatam quali in 
fe recipit.Ex qua dodrina infert ibidem fusi 
contra Suarrz & alios.norv folos adus internos 
Chrifti, fcd etiam externos omnium & aliarum 
potentiarum fuillc forma! iter meritorios Se fa- 
rtsfadorios , non autem foluin per denomina- 
rionem cxtrimecam. 

Ve ab hoc vltimo, quod videtur dic extra x 
inten 


SdmtimU r. 

vult- 
imrftU H*mi. 

nt diulrf < M 

femtatta 

Saanj. 

Siit UijntnJi 
mndm ifh 
diffluit tr im- 
tiU'£’t*r. 


Difp.8 . Chrifttu faiufectt de condigno pro peccature. Sed. j. 87 

intentum noArura , incipiam, dico brcuiAInic 
ciim hic Audor non admittat in illi? o jieri bus 
externi* diAindum meritum a merito volitio- 


xi 

tmum itu 

trikmtn; lijf- 

mtAiim itlin 

qui bebet tu* 
%• um ekU- 
temjun ait» 
fi fui mtteit 
um hebit, 
viditar nui- 

u. 


11 


nis interioris, videri eius fcncentiam folo modo 
loquendi diucrfam a lententia Suarcz Se com- 
muni. In eo autem loquendi modo non capio 
quid hic audior intendat , dum ait non tantum 
per denominationem cxtrinfccam , fcd proprie 
& formali ter cos cllc meritorios : etenim fi non 
vult concedere eam rationem meriti prouenirc 
ex denominatione ab adi ibus i piis internis me- 
ricoriis.fcJ habere etiam aliam propriam diftin- 
dlam Se formalem rationem meriti, tunc nuni- 
feclc ipfc libi contradicit ; offendimus enim 
ipfum non admittete, deberi adibus exteriori- 
bus diucrfum prxmium ab eo quod debetur 
interioribus ; ergo non habent -diffindam ra- 
tionem meriti ab illis, alioquin deberent habe- 
re etiam diucrfum prxmium. Si autem, ei» qubd 
adus interiores line etiam incrinfcci eidem 
fubiedlo , quod habet externos, contendit eam 
denominationem non dicendam cxtrinfccam, 
haud dubie ad vocem reducit rem totam. Se mi- 
niis proprie loquitur quiaadhis internus non 
cft iotrinfccus interiori , fcd omnino ex trinfe- 
cus. Et de hac quxAionc ad vocem fpedame 
ac de nollro alieno inAituto laris. 

SVBSECTIO II. 

Rciicitur cm fcntenttM. 

C irca eam dodlrinam ego in primis diAin- 
dlioncm illam de habente aut non haben- 
te plenum ius in rem oblautam , vt proinde in 
vno inferatur bonitas infinita oblationis , in 
alio verb Colum infinita, nullo modo capio i ve 
autem conflet omnino eam cflc inutilem , for- 
mo argumentum m oblatione beaex Vieginis 
qua Cnei Ilum in templo obtulit in ca,in qua 
iple ChriAus dixit j O flere me tifn 11 er ne Pateri 
Se jiro nuuc permitto huic Audlori, Chriffum 
habuillc perledum in fc ius, beati Ai mam verb 
Virginem illo caruilfeprxcisc autem peto quid 
effecerit illudias, vt vna oblatio fuerit infiniti 
valoris,altcra nomCcrte Pater xternusvi illius 
oblationis ab apio ChriAo fad.r non acquifiuit 
ius maius in fubAanriain ChriAi, quiun vi obla- 
tionis x Maria fadx,quia nullum ChriAus 
tranAulit dominium fui in Deum , nec produ- 
xit libere fuam exiftentiam , qux Deo infiniti 
placebat ; quomodo ergo attendendo ad rem 
ipfam oblatam vna allio habuit infinitum va- 
lorcm prx aitcra?lntcr homines quidem fi offe- 
ro mercatori mille aureos habet mea oblatio var- 
iorem mille aurcorum(& hoc probat inflantia 
Patris Tanneri fcdionc prxccdcnti contra nos 
pofita,cuius folutionem nucrcicci)quia do do- 
minium Se ius mercatori in mille aurcos,in quos 
ante nullum ius habebat ; vnde obligari potcA 
inde ex condigno, vt mihi refundat merces va- 
lentes mille aureos ; dignitatem vcr6 nerfonx 
emetitis non confident, quia hxc nihil illi dat. 
Similiter nos producentes libere adus noAros 
fupcmaturalcs valentes vt decem , aut vt cen- 
tum , meremur apud Deum dcccra aut cen- 
tum , quia per eam liberam produdioncro no- 
Arorum actuum damus Deo occafioncm oblc- 
Aaiionii in cuvcxhibcmus itent illi ea obfcquia 
quibus antea carebat , ac proinde meremur ve 
tantumdem nobis refundat : A tamen ad Chri- 
Temu rt. 


Aum vt oblatum recurramus , nihil penitus in- 
ucnictut.rationc cuius oriatur illa infinita noua 
in Deo complacentia \ etenim fubAantia ipfi 
ChriAi edi infinite line dubio Deo placoat, 
iam tamen antea erae produda , ac per illam 
oblationem , nec quidem fpcundb producitur, 
nec confcruarur de nouo in rcruin natura;crgo 
ex hoc capite non habet ea oblatio vlbm inn- 
nitatcm:dcindc neque per eam obbeionem in- 
cipit cAc tota ea fublbmia fub dominio Dei, 
quia iam ante erat fub illo \ ergo neque ex hoc 
capite vlla oritur infinitas. 

Vt vexo rem hanc perfedius adhuc conci- Exftketm^. 
pias, aduerte, licet nos fuse oAcndcrimus primo 
Tomo ( &: hoc Tomo nonnihil circa infra dice- ^ 
mus ) polle nos per rem , qux cA fub perfedo 
Dei dominio , aliquid ex toto rigore iullititix 
apud cumdem Deum promerer» , inde tamen 
nihil in fauorem Patris Tanneri iriprxfcnti 
concludi;quia,& hoc diligenter obferua torpe- 
ri u Dei, v ulixi etiam cis locis , non aliter no$ 
meremur, neque aliter illum danulccmus quam 
producendo eas res , qux per luam cxillcntiam 
ipfius oculos obledant. Hinc Iit , vt per rem 1 3 
iam fcmcl exiAentem , quia ex illa non potcA N * n 
Deus aliam voluptatem accipere, quini accipiat £ ilnfluttr 
iam ex ipfa cxiAcncia, non poAim ego nouum qu im frtdm- 
aliquidapud Deummeteri , nili quatenus con- tmJo nm 
feruo vltcrius eam rem qux erat alias peritura} *. 

vt contingit in libera continuatione adus , 
quam dixi non cllc m inus de nouo meritoriam on na Ut 
quam fuerit prima illius produdio. Ciim ergo tbuaet. 
per eam fui uobeionem ChriAus Dominus nec c " f 
ic producat, nec fui produdumem continuet, Mmhmt 
nihil penitus videtur Deoo Arne .ratione cuius Ht a mnumt 
mercatur prxmium infinitum i niultb autem Ufmiiamprx- 
minus potcA hinc defumi differentia inter Bea- 
tiffimam Virginem Se ipfum ChriAum , quan- 
do ambo Chri Aum offerunt. 

Dici potcA in fauorem eius fentcntix,Chri- obitBI» . . 
Aum Dominum ratione cius perftdiiuris, quod Chiflmm 
habet in fc , non foliim offerre fcipfum Deo, 
fcd etiam omnes fuas adiones , quas potcA de- f, % fu 

inde exercere } id quod BeatiAima Virgo non [*« tuam 
potuit prxAarciratiouc autem carum adiouum 
reddi in ChriAo infinicx x (limationis eam t '* * 


dai Dti if- 


obbtionem. Sed contra eu identer } quia tunc ea f f „, 
obbtio non habet infinitatem ratione ipfius s id inuri. 
fubAantix ChriAi,fcd ratione ipforum aduum 
ChriAi,quos reflexe ea obbtio vultihabct enim 
fc tiuic.per modum adus reflexi imperantis 
alios adus dircdos,p&r!ndc ac li dixillcm. Vo- 
lo cfliccrc adum amoris Dei, aut adum humi- 
litatis , &c. idem aiimeA dicere , Offero tibi 
adus amoris, humilicatis}&:c.vt autem dicinms 
alibi,adum imperantem amoris Dei cllc longi 
minus bonum quam ipfumamoremiiu in prx- • . 
fenti addimus illam volitionem , cAo rcfpiciat 
vt obicdum adus habentes infinitum valorem, 
n*in tamen clfe infiniti valoris.fi confideremus 
prxeise valorem ab eo obicdo illi proucnien- 
cernuum quatenus ille idem reflexus adus ori- 
tur etiam apcribna infinite grau.procu! dubio 
habebit inhnitum valorem , de quo iam non 
agimus. . 

Ne veri vlb detur tcrgiucrfandi occafio.id . 24 

efficacius adhuc oftendo , Se fimul toum hanc rtuttiki de? _ 
dodrinam reiicio. Pro quo ponamus diuiniras BtUsifi» n-' 
hunuiticatcm ChriAi fmcvnioncad Verbum, ,uiH ' 
ita tamen vt Deus illi promiferii fc eam daturum 
in inAanti fcqucnti. Certe in hoccafuilbhu- 
H a nunitas 


2 


88 Rod. de Arriaga Tranatus De fine d necefi.myfi.lmern. 

SVBSECTIO II!. 

Re frendetur citu Argumentis. 


V 


manius non minus habuit ius perfedum in 
re eciarn pro futuro inflanti , quam Haberet (i 
iam tunc clfct vnita Verbo , quia ca vnio non 
addit hununitaq vllum ius ; Sc tamen fi tunc 
obtuliflct fcipfam pro inflanti fcquenri , non 
habuiflct iflam inhniti va!oris,quia adhuc eflet 
actus puix creatur* ergo infinitas rei oblatx 
( nam pro inflanti quo Cnriftus oficrebac fe iam 
erat infiniti vaioris ; offerebat enim fc pro fc- 
qucti.in quo iam erat futura vnio hypoflatica. 
St cotifcqucntcr futura erat infinita res oblata) 
non dat infinitatem adui » etiamfi offerens ha- 
beat perfedum ius in cam rem. Vnde tandem 
infertur id quod paulo ante dicebam , volun- 
tatem habendi adus infiniti vaioris non cife in- 
finitam cx obiccto , quia ca volitio Chrifli in 
inflanti A crac,volitio habendi rro inflanti B 
& Icquentibus adus infiniti vaioris ; Ac ver 6 
erat voluntas ett.cax,&: ab operante potenteeos 
adus .sequi pro inflanti fcqticnti ( ficut Chri- 
tus habet >us ad fuos , quos initio vite obtulit 
patri pro toto tempore futuro vitae ) ac proinde 
1 j erat oblatio cum perfedo iurc in eo adus. Nec 

Nec mfnnti- poteft vis argumenti infringi , cS quod non fit 
vi *>i*- idem fu ppol itum feu ca icm fubfiflentia in vno 
& ^ tcTO inflanti, quali proptcrca non polfit dici 
*U C operans in primo inflanti habere ius in 
vm iafldnn adionem futuram infequenci , feu non habere 
m */• vllum iusin rem infinitam. Hoc inquam non 
t0tt * poteft rationis mcx vim infringere, quia deno- 

minationes huiulntodi non cadunt de fado in 
naturam abflradam/cd in pcrfonam-.non enim 
dicimus , Mea humanitas meretur* peccat, &c. 
fcd.Ego mereor, homo metetur , &c. id tamen 
tocuni cft ad pundum pixfcns impertinens ; 
quia re ipfa dominium in adiones meas non cft 
In mea (ubjiflentia,qua: cft modus quidam in- 
fcnlibilis, irrationalis,incapaxquc omnis domi- 
ni) & iufis;cft ergo totum ius in anima, quz Se 
eft libera, & rationis capax poteft imperare, vel- 
le, nolle, Acc.fuos adhisjv n ie cum eadem huma- 
nitas fit in cis duobus inflantibus , e flo variata 
fit fubfiflentia , fine dubio dicitur mcririllimc 
illa humanius in priori inflanti habere domi- 
nium pro fuis adibus m Icquentibus inflanti- 
bus producendis , perinde ac fi retentura cfTct 
femrer camdcm fublifteutiam ; maximi cum 
fubfiflentia Verbi aducnicns humanitati Chri- 
miUomodo fibi vfurpaueritlibcrtatcmciufdem 
• humanitatis Lhrifti, magis quam li non fuiflet 
illi vnita.Certum igitur cfTe debet cx infinitate 
ipfius fubflanrix Chrifli * vt obicdum eft ab 
ipio Chrifto volitum , non proucnire aliquem 
infinitum valoccm cis adibus. 

1 6 Vnde etiam rciicicur quod idem Audor do- 
Rtytirmr nl. cct j n ca f u illo , quo Verbum alfumertc nacu- 
ram *? n *» ^ donatet nobis illum agnum , vt 
fiam d* pro noftris peccatis offerremus illum Deo, non 
ufinmfe 4 futuram adhuc oblationem illam noflram infi- 
Vfb » , mbif n jti vaioris, eo quiVi non haberemus integrum 
V* ius in cuin agnum ; rciicmn inquam Primo; 
»fc«r*wa" quia ( vt probatum cll fuse ) illud ius nihil au- 
ueknnen f*t get de valorc.. Secundi rciicicur «quia pilemus 
vMtotii a/i tunc tam pcjfcdum habere ius in agnum* 
"**• quam iam haberemus in alios agnos , in quos 

fine dubio habemus integium ius ; & quidem 
maius o t uam Chttllos habeat in fc vi vnionit 
. j prxeise ; non enim idei» fotdHicitc Ie rvccidc- 
/ rc,comburetc*nifi ipccialircr ei! et iu a Deo ppr- 
miffum ; & tamen fine ca fpcciali licentia adio- 
nc» illius cflcnt tam infmitx quam nimc;crgo. 


I Am ad ea qux pro fc adducit TannerUS ; & 

Primb ad exempla cx humanis delumpca : j, 7. 
fuperiiis oflciidimus in humanis * quando do \ p, 
mercatori rem vaioris v.g.vt mille , etiam me r**»,r# *d- 
emere polle de condigno rem vaioris vt mille; 
ita e hriftum dantem Deo fuos adus liberos, tMn * 
qui valebant infinitum, etiam promeritum fuif- 
Ic infinitum ; inde tamen non inferri, in datio- 
ne feu oblatione lui mentum \efk fofma! i ter in- 
finitum , quia iam probauf illam dr nationem 
non futlfexllimabilcra infinite ; quia lub flantia 
ipfa Chrifti non cft fada ipccialius Dei quam 
antea. 

V enim hinc replicabis Prim6:Ergo nec qui- Jt >fU*n : r ij» 
dem vilius vaioris fuit inde ca oblatio, quia ni- &*** 
hil fmgularc dedit Deo. Secundi rrplicabis ; 
plane videri nos reficere veram oblationem ** 
Chrifti , quandoquidem dicimus nihil penitas Xrffc* «/. 
per eam offerri Dco.Rclpondco.vti Pater Tan- 
ncrus in oblatione, qua Bcarillinu Virgo in 
tempto obtulit Filium luum Patri, admittit me- 
ritum, non tamen infinitum ; ita & nos ctli ne- 
gemus oblationi Chrifti infinitum meritum ra- 
tione rei oblatx , non negare proptcrca omne; 
diximus enim luo loco, ab ohicdo infinito <k- 
riuari quidem perfedionem in adum, illam ta- 
men elio finitam ; vri conflat in amore noftro 
erga Deum , Se erga Angelum : non enim hxc 
obieda faciunt luum amorem dfe tam perfe- 
dum quam ipfa in fe funt. 

Secunda replica eodem modo rctorquetunin- it 

terrogabo enim, quid Bcarillinu Virgo offerens jup#»/» aJ 
luum Filium cficccrit,fcu,in quo cunfticerit ea f^^dan te» 
oblatio , qux non habuit infinitum meritum ; 

& idem dico de oblatione a Chrifto fada : vni- 
cc enim inter nos decertatur de infinitate ; in 
reliquo conucuimus. Dico ergo ablblucc cam ^ cnfc 
oblationem in hoc confidere , Se quod ipfum fltisi riUtiu 
Chriftum, qui erat iam re ipfa Dei , quali affc- ckrifi f»Bu 
diuc voluerint fecundo titulo fbcerc Dei ; ve %£•*, 
cum ea ipfa bona ; qux Deo luna identificata, w ^* r " 
ipli amamus;pcrinde ac fi diceremds, Si ca non 
haberes. Se ego poliero efficere vt concederen- 
tur tibi, id libenter prxftarem.Conliftit Secun- 
do ca oblatio in cc , quod infinitam dignitatem 
Chrifti reprefemauerint Deo , vt per illam feu 
cx amore in illam moucrctur ad concedenda be- 
ncficia:Tcrtib,in eo qmklcanfcniaucrine Chri- 
ftum ad fpcciali» obfcquia: vt cum ingreditur 
quis Religionem, fcipfum offert Deo, hoc eft, 
fc obligat ad feruiendum fpccialitcr Deo. Vbi 
licet perfona denominetur Deo ablau, proprie 
tamen 5c in re adiones illius offeruntur Deo 
( vt diximus fupra : ) poteft autem dici perfona 
oblata in ordine ad adtones. 

Ad audoritates illic allaus cx Ciementina Se 
Tridentino refpondcmus , in Ciementina qui- ^ 

dem valde dubium elfc , An non re propter 
vntohtta citu item f'erbo faciat fenfum hunc *3m * m « 
propter vnionem quam Chriflus includit ciun ?••***•**»& 
Verno. Sccundu rcfpondctur , arguitiue tunc 1 ’ 
inde inferri infinitatem , e 6 qu6d fi Sanguis 
effuius vnitus erat Verbo, ergo & perfuna effun- 
dens ergo cx perfonx operantis infinitate er ie 
oblatio tanti val >r is. Eadem folutio poteft Tri- 
dentino applicari, maxime cum in eodem capi- 

$ 


Difp S.Cbri/?Hi fatisfccit de condigno pro peccatu, tfc.Sed; j. 89 


i° 

Rrf}™ Jttmr 
ad taiiema 


te paulo inferius idem Concilium in Cbriftum, 
lc in altaris lacti Hcio offerentem, reducat valo- 
rem eius laetifici). Sed de valorc laetifici) fu- 
fius nobis Deo dante inferius agendum erit. 

_ idttm Ad illam inltantiaxndc hnmine faciente clcc- 
mofynam infinitam, qui eo ipfo mereretur infi- 
nitcicrgo etiam Chriftus in fui oblatione mc- 
citmt dnm» rcbitur infinite •, rcfpondcmus negando conle- 
fy»*m ixfii- qucntiam.quia tunc illa dauo cllct in fc infini- 
ta, quatenus damnum, quod m l'c fateretur ille 
homo, cllct infinitum ; ac denique clccmofyna 
illa intinita produceretur tunc ab eo homine, 
ac confcqucntcr daret ille Deo aliquod obic- 
dum ex lc cauliatiuum infinite voluptatis in 
Djco , quodque non exiftebat antea. Nihil ho- 
rum, iuxta dida lupra, interuenit in oblatione 
fadaa Chrilto, quia per illam nihil producitur 
infinitum : Chriftus enim antea iam lupponitur 
cxiltcns, Se omnem voluptatem Deo caullans, 
quam caullatc poil oblationem potdl ; folum- 
que additur adus ille quali fpcculatiuus circa 
Chriltum, iuxta fuse dicta, at proinde non ha- 
bens ex obicdo illo infinitam (impliciter boni- 
tatem. 

Ad rationem prxccdcnci fcdionc polium, & 
Tannero faucnccm , quod mercator non atten- 
ta* patn dat dignitatem cmcntis,fcd valoreni rei oblate, 
Tinntt » /«- iam fupra diximus, rationem clfc \ qubd mcrca- 
mr§ w***" tori ea dignius nihil adferat vtiliutis : hxc 
enim ex fota re oblata dclumitur. Diximus au- 
tem quo pado rcfpcdu Dei noftri actus flue 
res ipli dau , id veri non conucniat ipfi perfo- 
nx quatenus cft obicdum velitum. 

Mejfmdni Ad Diuum Thomam rcfpondcrct quis, Efto 
T^mam < *‘ xcrit 03 48. arui. Chriltum fatisfe- 

Um tMrmM c *^ c P ro nobis ob infinitam digruutem viae, 
tu» effe u». quam pro nobis ponebat ; nihil uincn inde 
tt a «i, er contra nos,quia ea pofitio vitx non debet con- 
fiderari per modum obicdi voliti , aut oblati, 
^ P cr m °^ um asionis in Chrilto rcccpcx j 
fandam p, > «am licet vitx polit io iit negatio, cft tamen rc- 
m» d»m ah», cepu iuo modo intrinfecc in Chrilto , quate - 
Si veliti. fed nus jpf c paflus cft cius vitx amiflionem i ergo 
^ xftiraabatur infinite ea v iu.cius amilTio ccn- 
fui»cbrijl\ fcndaclt malum fuo modo infinitum, fcuccn- 
fendus clt Cluilius pati malum infinitum ; hoc 
autem fufHcit ve adio illa Iit infinite merito- 
ria : vt fi quis libere pateretur pro Deo infini- 
tos dolores, haberet meritum infinitum. 

3 1 Neque id elt contrarium hucufquc didis. 
Hae rtfptnfte q a j a folum fumus locuti de obicdo, quod non 
trarufk^J. 3U£ F 3 ® 0 ‘P^ lus pctlonx illud volentis. 

qm dis». Nihilominus aliunde non poccft hxc fiducio 
Htqmt 1«. fuftincri , quia inde fcquerctur , Chriltum fc 
mtnfnfimni . bumiliantcm mereri infinite ratione obicdi 
n*tm»*h!df humiliati in ratione infinitx excellentia: quam 
* humUiauiuPrxtacufcquitur.rcflcxaminccrio- 
rem volitioncm reflexe imperantem aliquem 
adum lio ne Itum habuilfc infinitatem ex eo ob- 
iedo ; quia illud fc habet rcfpcdu imperij ner 
modum adionis , eo plane modo quo fc habet 
Sequit* de- adio exterior refpcdu interiorisiSe forte adhuc 
■<9 ut , exit - magis cum ea conftituet vnum quid •, confc- 
rmtm Sa»- <^„5 autem cft contra id quod diximus pauli 
a ntc. Denique inde fcqucrciur.cffulioncm San- 
duk^vaU- guinis dediti e valorein infinitum adioni ; nam 
nm aituni ea ctfufio erat edam exterior Chrifti.Jc xftima- 
in fimum- bilis infinite ob infinitam dignitatem fanguinis 

vniti Verbo. Qux omnia fupta a nobis negata 
fune. Vrgeo autem id ipfum i nam e contrario 
carnifices Chriltum occidentes non commiie- 
Tmm /'/, 


•runt peccatura infiniti grauc ab ea vita Cliriftf» 
quam ei abftulctunt ; ergo neque ipfc Chriftus 
eam profundens habuit inde infinitatem ; ac 
proinde iplc DiuusThomas eodem loco com- 
parans peccatum carnificum occidentium cum 
adu meritorio Cluilii ponentis vitam, difpari- 
tatem . ob quam fortior fuit cius adu* quam 
peccatum crucifigentium , folum defumie ex 
charitacc, a qua iil:u* niottis tolerantia pr % >cef- * 
fit i ergo non agn-auit Diuus Thomas infinita- 
tem ex obicdoipfo. 

Abfolutc igitur refpondcn Jum cft , Diuum 3 ^ . 
Thomam agnouiflc quidem excellentiam gran- Vtr * f, Jb* f* 
dem ex eo obicdo refufam , non tamen infini- 
utem ; hanc enim folum agnouit ex dignitate 
perfonx infinitx operantis. Quod vcr6 pauld 
ante diximus, eum qui fuftinerct infinitos cru- 
ciatus habiturum infinitum meritum, non obeft 
nobisjnam eo cafu cllct in eo homine infinitus 
phyficus dolor. Quid ergo mirum, It meritum 
elfet infinitum ? At Chriitus ratione vnionisad cbtifim 
Verbum non patitur in morte infinitum dolo- u»m wnil 
rcm,ncc habet aliquid cxtrinfecum, quod poflic tt,m 
infinitatem vllam refundere. mSuui^tddi. 

Quod vltimb in confirmationem fux fen- bnmmmtr- 
tentix adduxit Tannetus, rem oblatam clfc par- te. 
tem intrinfccam oblationis,cftin primis contra V T*»»enm 
ipfum i nam codan modo in oblatione , qua 
bcatiflima Virgo obtulit Chriltum , dicam ego iMUm ^/4. 
Chriltum intrallc ve paitcm intrinfccam» ac 
proinde habuille eam oblationem dignitatem «»/«*»**• 
infinitam \ neque oftendit lue Audor, cur in- 
trare debeat in vna oblatione res oblau vt pars, 
in altera vero vt obicdum cxtrinfecum , aut e 
contrario quaqdoquidem in vuaque elt per 
modum obicdi volui. Se femper debet differre 
ab adione fcu volitionc, qua res illa offertur. 

Scoimlo rcfpondco abloluce negando ante- ** 
cedens i dico enim, femper fc habere cxtrinfccc 
fubftantiam ipfam Chrilti rcfpcdu volitionis p. 
illius qux Deo offertur ,ac proinde non conclu- Ta»»eriSu& 
di inde vllam veram infiniracem.Ec hxc quoad 
argumenta pro laitcntia Patris Tanneri. Iam 
breuiter oblcruo, nullo modo tradi confcqucn- e ftru*r ,jt 
ter quod ibidem additur, fciliccc,ab infinita di- #-»»»«« or- 
guicatc humanitatis ex Verbo orta non defurni 
in fini rattm ad i onum cius hununitacis.Etcnim 
li perfonam ede dignam infinite refundit digni- 
tatem infinitam in adioucm cius perlonx, cer- 
te a fortiori debebi: refundere inhniutem infi- , 

nitas iplius humanitatis opcrarltisjquandoqui- ‘Zfoul 
demipia humanitas magis immediate influit in t „ nOt*»*t 
adiones illas quam pcrlonalius,ac proinde ma- Cbnfli quam 
gis illas informat , magifquc cum illis coniun- fyf»**t»** 
gimr. Cene fi ner impoflibile daremus huma- 
nitatem fine fubfiftcntia confccuatam elfcad- 
huc Deo infinite craum, 3 c infinite fandam,ac 
infinite dignam iubftanuali gratia , fine dubio 
ciusadtoncs elfcnc infiniti valorts.Ncquc hinc 
fcquitui, de fado adiones Cluilii clfc duobus 
titulis infinite fandas , Se ratione Verbi, & ra- 
tione infinitx dignitatis , quam fubet humani- 
tas ipfamon inquam id fequitur.quia gratia illa 
& dignitas illa humanitatis cft ipliffima Verbi; 
cum ergo Verbum per fc immediate dignificec 
ea opcra,non cft cur eadem fecundi ab codcra 
Verbo dignificcntur , cum Verbum idem non 
poflit camdem dignitatem bis communicare fi- 
mul & femcl eidem omnino fubicdo. Quid fi 
in hocfcnfu locutus fit Pater Tanncrus.admitti 
debet cius dodrina i puto tamen illum dicere 
H i aliquid 


54 


<jo Rod. DE ArriagA T raftatus De fine & nectft.myfl.lncarn. 

nus » natura humana naturx Diuinx finit qux 
ipfi propria funt pati Se agi. Vndc curfus 
num. $ 4-.ait ex mente Cyrilli dicendum; A. quo- 


aliquid ainnlius. Et fatis de totaipfiu* fen- 
ccnria. 

V nhiexfalitcr autem contra eam infinitatem 
Ca*tm injini ex obierto in finito ablato aut humiliato inde 
tAitm ex »b. argumentantur etiam ali) , qubd Verbum non 
utu i«a*« »* fuerit reflexe humiliatum aut lubicdum nifi 
communicaooncro ultomatum ; quo rado 
v*rbum, trflr dicitur Verbum mortuum , paliuro , &c. licut 
xi «/» ;■* fle autem proprie non eft mortuum, iu nec fubic- 
ii tm-U iu» ihim \ de confcqucnter nec proprie hoc modo 

Umen*Tft P^ tu ‘ t ^ arcva * oraT1,n ^ n * tunia ^‘ on ‘^ uls Chri- 
h, 'e «** 1 luic tamen communi oppugnationi pollet 
*io*e , de- refpondcri facile ab Aducrfariis,conccdendocx 
fumprmm *x propria Verbi in fe humiliatione non proucni- 
Um** xc 6301 * R hnitatcm , aJhuc tamen relinqui Io- 
kxmmnttm t! tura » vt c * obierto humiliato proprii- cainfini- 
vfmimum. t*-* dclumatur i nani { vt dicemus inferius ) ex 
vnionc ad Verbum etiam ipfa humanitas Chri- 
fti redditur infinite fanda, &: placens Dco-.atqui 
ea humanitas fuit proprie humiliata, Se fub;e- 
rtaDeo ; ergo aliquid infinite fandum Se pla- 
cem Deo fuit humiliatum coram Deo ; ergo ex 
hoc capite bene poterat artus accipere inhnira- 
C*np,mmtuT tem ab obicrto.Con lirinatur. nam etiam ilii,qui 
hmt nfytmfu dicunt infinitatem pqpucnirc a perfona ope- 
tnmm ttrum jante f non diter explicant eam infinitatem 
dtfrtrriunt m- < l uam recurrcndoad Verbutn vnitum ei buma- 
fimimttm i R iwti qux proprie operatur , Se a qua V erbum 
firfmm eft- fimul per communicationem i Jiomatum deno- 
**"'• minatur operans ; ergo pari ratione pollet de- 
furai infinitas ex obierto humiliato , quatenus 
fdlicec humanitati, qux proprie eft humiliata, 
vnitum eft infinitum Vernum iidcoquc dicitur 
denominamur humiliatum ; ergo argumentum 
hoc vltimo loco allatum contraeam Icntcmiam 
non eft efficax ; fufficiant duo priora. 

SECTIO VI. 

Sententia 1’ntris fafqucT^ 

w pAter Vafqucz difput.y. cap. y. dum rctu- 
L lilfirt in fine capitis quarti lupprcllo nomi- 
ne modum duplicem , quo Pater Suarez cxpli- 
«■ catvalorcm opetum Chrifti , ne in cum con- 
#* * c,U!rc videretur, mirabilem ingreditur viam 
,a ^ an quoad modum externum loquendi i ait 
•vxitum »m enim non folum dignitatem operam Chrifti 
fitiem tx i,, prodiiftc ex dignitate pcrlonx Diuiiur, cui erat 
f,,[» vn j u humana natura, fcd etiam ex eo qubd 
pmffju °P cratio Chrifti fuerit Thcandrica, hoc eft Dei 
ntnm tx t» virilis, aut Dei virique operario : pro qua fen- 
c/mfli ccnria refert multo* Patres Danufe. lib.j.dc 
tout^r. u* Fidc ca P; 1 I* v ^‘ a ‘ c * hkh falutares fu i Ile artio- 
Tmffimtmim' *. lcs Chrifti , quia humana non humano modo, 
?* irum r „ fcd Vt Deus agebat ; ac fi diceret : Ex eo quod 
Vmfyutf^ art<o Chrifti cllct Thcandrica , & Dei virilis, 

luit Ulucaris. .Secundi), in idem intentum refert 
Theodotum , Amgranum Epifcopum , Homil. 
de Natiuitate Domini ; vlterius etiam Diony- 
fium Alexandrinum in Epiftola contra Paulum 
Samofatcnnm;aitquc id fuille prius a Dionyfio 
A reopagiu Epiftola vlrima ad Caiura traditum, 
j 6 Num. vero 3 3. liare habet : prxtcrca ex dortri- 
na Patrum conftat.^onfortium duarum natura- 
rum in C hrifto in operando non tamum in eo 
clfi:,vc per idionutum communicat ionemopera 
vnius naturx alrcri tribuantur concrete ligniii- 
catx.licut Rcccnciorcs citari dixerunt, fcd quia 
vtrique fi;?ui \Se vnaquxquc iiiarum qux libi 
propria fune operatur. Ve enim ait Damafcc- 


J7 


fartum eft Verbum homo, opea Diuina non 
cllc foii ipfi tribuenda , led cami Se humanita- 
ti;ncquc per folam communicationem idioma- 
tum, led quia aliqua cius operatio fimul adiun- 
rta fucric.N umero verb j 6. tandem ait ex Leo- 
ne Primo Papa inferri , communicationem na- 
turarum non fol&m in eo dfe,vt operatio vnius 
naturx alteri tribuatur , fcd qubd vnaquxque 
operetur quod illi proprium eft.Comra Suarez Tmtii ixnmtt 
verb h.rcadJit:Eo autem modo quo Reccn- 
riorcsprzdirti interpretabantur tcftimonia Pa- 
trum , qui dicunt vnara naturam operari cum Mrntikthtu* 
conforcio alterius , Monothelitxetiara illacx- 

I dicarent : ipfi enim negantes operationem vo- 
untatis humanx in Chrifto,& lolam Diuinam 
concedentes, non negabant opera vnius nature 
de alia conactc pr.rdicar^pcr id it una tum com- 
municationem ; fcd lolura contendebant , in 
C hrifto membra exteriora non moucri nutu 
voluntati* humanx. Hxc ibi Vafqucz fufius; 
quibus ucicc iniinuac explicationem Patris 
Suarez fauerc Monothclitis. Quoad iubftan- 
tiam cius fententix multi Rccentiores adhx- 
rent Patri Vafqucz,& fere de verbo ad verbum 
omnia eius tcftimonia repetunt ; inde vltimb 
hunc formantes lyllogifmunv.Opcra naturx hu- 
manx Chrifti Domini funt vere Se proprie ope- 
ra Verbi Diuim infinite in fe digni Se fanrti; 
atqui opera infiniti digna Se lincta iunt infiniti 
valoris;ergo opera naturx humanx Chrifti Do- 
mini funt infiniti vaJoris. Alfctt deinde Pater 
Vafqucz nefeio quam differentiam inter opera- 
riones Chrifti, vt accipiebant virtutem Se effi- c ^jn «4 
caritatem ad operanda miracula, & inter artio- ef<tmnim mU 
neseiuidem Chrifti, prou: pendentes ex nuta rmtml*>Sr F* 
voluntatis Chrifti in ordine ad merendum , 
qubd illx accipiebant vimitcm^c efficacitatem \^ H 
ad miracula ex natura D»uina vt erat volitio; f-I „ <>-/!«•. 
hx verb ex eadem natura, vt natura voluntaria 
Diuinx , cui coniungebantur in Thcandrica 
operatione ; ait autem eas artiones dignificatas 
fuille k natura Diuina non per incrinfecam 
vnioncm,fed per cxtrinfccam denominationem. 

Ego , ve verum fatear, puto iri hac dortrina 3 9 
Patris Vafqucz & Rcccnriorum folbm poni r f ri,m eu3,i- 
terminos magnum aliquid fonantcs.iifquc rem *« »*•- 
clari flinum muolui;prxterca verb nihil re ipfa 
dici, nifi qubd A: Pater Suarez A: omnes ali) 
communircrdoccnt^cdeniqueproea veriure mmtt mbftu- 
gntis defatigati adducendo Patrum tcftimonia. 

V no enim verbo, tota ea dortrina in hoc confi- 
ftit,qubd humana natura , cuius funt illx ope- 
rationes , fit coniunrta fiue vnita phyficc cum 
Verboi^c qubd abeo fanrtificctur. Hoc autem 
Suarez docct,adcb vt cenfeat.cafu quo per im- 
poftibilc Deus peccaret, non fore artiones hu- 
manas ipiius infiniti vaioris*,quia non cilcnt ab 
humaniutc infiniti- fanrtlficatx. Hoc ipfum 
etiam intclligit idem Suarez , dum ait illos 
artiones Chrifti ellc infiniti valoris ; quia fune 
Verbi per communicationem idiomatum ; nam 
effe Verbi per communicationem idiomatum. 

Se efle artiones humanitati* vnitx Verbo , eft 
idem fot/mlifiimc loquendo mucoris terminis. 

Vides ergo in camdcin omnino fenteniiam 
Suari) Vafqucz incurrere t Sed iam ad cos ter- 
minos explicandos. 

Dico ergo non debere in C hrifto concipi 
aliquam 


Djfp 8 . Chrijhu fatis fecit de condigno pro peccatis, tfc. Se&.tf. t,t 

SShJ! ‘!T °P*”“ l Dn *ni conflatam cx Diuina & ' lampcrfonam, ali imcri cflct Deus , non ta- 

2”,, “ r“ raln ''1“ fit TI 'candrica , Dei virili,, &c. " 

■“ quu m Cluilio fumdua; naturx inter fe 
ttwfUtm tx onuuno diftind* , im6 in perfectiones infinite 
P* mna & di ftantes, quique inter fe non vniuntur inunc- 
£2%? d “ u :* ,n H uo P undo minus quui habent quam 


ipfa humanius de Verbum-, nam fure duo ita 
lunc diftindb , vt tamen lint immediate vnita; 
illa veto , vt dixi , omni carent vnione phy fica 
SU dMA tp- propria & immediata. Dux hx operationes in- 
'flindl dtnt- ^ d ^‘ n '-b ,r P cr communicationem idoma- 
mtmutt ftr lum ^ cnora iuant v tramque naturam operantem 
ratione Vnionis vtriufque perionx cum eodem 
tumtm ,4,0. Verbo; nam & Verbum dicebatur mori, doiroi- 
[ c * orarc > do,crc » horno vah dicitur infinite vo- 
ifnsMtan. * cns » co gnofccns omnia,&e> Prxter has autem 
operationes fic dillindat, Ile denominantes in- 
uiccm Deum Se Hominem nulla omnino eft 
alia operatio , qux fit mixtum quid,& dicatur 


JfaUr» « Theandnea, fcu Dei viril»s.Scd quilibet cx U- 
dki^ Z 15 d . lubuS dicitur Thcandrica , diucrfo tamen 


wW« tihmm- modo » nam operatio fcu volitio naturx Diui- 
dru*. ox eft proprie de immediate Dei , per commu- 
nicationem veri idiomatum hominis ; certum 
enim eft , humanitatem nullum penitus habe- 
re influxum in eas vo! itiones ; e contrario 
asiones natunc humani folum funt proprie 
6c immediate humanitatis , denomicatiuc vero 
fcu per commumcacioncm idiomarum funt 
Verbi , ideoque poflunt dici Dei virilis. Vbi 
obiter obfcruo,mirari me vehementer eos Rc- 
ccntiorcs , qui totius humanitatis actiones di- 
cunt cllc vere de proprie Verbi : etenim ficut 
Verbum vere de proprie non eft flagcilacum, 
occifum , dcc.fcd natura humana, cui Verbum 
erae vnicum, ideoque per folam communicatio- 
nem idiomatum eiulmodi prxdicata illi tri- 
buuntur ; ita dico, non nifi per commuuicario- 
nem idiomatum dici poflc V crbum orafTe.pro- 
meritum c(Ie,&c. Quod fi ob hanc communi- 
cationem idiomatum vocare volunt eas actio- 
nes verede proprie adiones Dci.iam tota qux- 
ftio transferetur ad voces. 

4° Replicabis :B. Virgo veri de proprie dicitur 
krt*** 1 ^ C -^ .^ atrr ^ c * » erj? 0 eodem moJo adiones 

mtMMuuT Cl ^y d »ci potcrunc vere de proprie actiones 
mcitonn w VerbL Refpondco.Bca t i fiim a re Virginea® non 
cmn vtlmxt aliter dici veri de proprie Matrem Dei nifi per 
ThtndruM t communicationem idiomarum; quia fcili- 
wetnti. * *** ^ ,!C Mater cius naturx, cui eft pbyfice vni- 

HtfUcA : b. tum Verbum : forte fuic etiam cauiTa ipfius 
Yui • vtn vnionis hypoftaticxjidcoqueexcocapitemagis 
&ptopru di dici poccft cauira illius complexi hominis Deu 
JJL, ^ In q«« pttndo minus adhuc habent adiones 
mOu, ui humanitatis Chrifti , quia illx immediate Se 

cbr,jn dum- proprie non procedunt a Vcrbo.ncquc a com- 
pk*° *fi°' > aut vnione V crbi ad huroanita- 

M«i#. tcm.fed a fola humanitate ; ergo nihil eft ibi 
aliud cxcogitabilc prxter eam communicatio- 
nem idiomatum , ratione cuius dicantur illx 
adiones vere Se proprie clfc Verbi. Et fatis de 
ea digrcffionc. 

Hinc infero Primb , illa verba Damafccni, 
quod Chriftus Diuinanon vr Deus.dc humana 
non vt homo ageret ,ntm etlc fic inrelligenda, 
quali adiones naturx D-.umx non eifcnt infi- 
niti, inercatx, dee. aut e contrario volitiolfic* 
humanitatis non clVcnt finiti in fua Cnntatc 
acati , &c. Solum ergo volui: Damafccnus, 
vel eas adiones non lolum denominari Dei, 
aut folius hominis» fcd vtriulquc ; vel certe il- 


txplicMttim 
twf» D«. 
mMfi/ni. 


men fe gcflilfc cx integro ve Deum , oft.n.icn- \ 

do totam fuam Maicftatcm, & veendo tota fda 
omnipotentiaded iuxta illud Pauli.exinaniuille 
fcmctipfum ; e contrario itera, cum cflct verus 
homo , geflxlfc tamen fe ac fi non clfct Jiomo, 
ciliriendo ea qux funt fupra hominan. Et hic 
mihi videtur genuinus fenfus verborum Dama- 
fccni; eodem autem modo reliquos Patres cen- 
fco explicandos. 

V mlc Sccundd infero, minus bene Patrem 4 * 
Vafquez eo num. j j. di x ille. Patres non folum J* 4 ® 
voluifle docere, quod operationes vnius naturx 
tribuantur alteri in concreto fignificatx , fcd jwr. 
qubd vtraque fimul Se vnaquxquc illarum 
qux libi propria fum operatur : etenim vel in 
his verbis vult Vatquez docere , v tramque 
operari duas eas adioncs:& hoc aperte fallura 
e fl, nam nec humanitas cfticit volitiones Diui- 
nas , neque Diuimtas efficit nui vt caufla ge- 
neralis operationes humanas : fi vero dicat 
quamlibcc fcorfim fuam cfliccrc,& naturam 
Diuinam non impedire humanam , neque e 
contrario humanam impedire Diuinam in luis 
operationibus , vetiflimum omnino dicit. At 
quid id quxfo ad rein prxfcntem de dignifica- 
tionc-qudtl enim quilibet faciat qux luafunt, 
nihil denotat de iignificatione. Quod item ad- 
dit cx Damafccno, naturam humanam Diuinx 
naturx beneplacito linere qux ipli propria funt 
pati,& agi ; id quod num. 3 6. cx Leone Papa iMfUtAtm 
confirmat; ; vel ica inccliigit,vt natura Humana 
regatur a Diuina, quatenus Diuma dicfcat na- ^ 
turx hununx qux uebeat facere. Et hoc cfto 
vcriun fit , non eft ad rem , quia inde non in- 
fertur vlla fpceialis dignificacio actionum hu- 
manitatis ; nara etiam ennnes iufti, dum fe tra- 
dunt voluntati Diuini, linunt Te ab ea regi* 
fcu faciunt quod ilia di&at ; non tamen pro- 
pterca vlla infurgit in eorum operibus infinita 
dignificatio : vel ita id imelligit Vafqucz , vt 
natura Diuuu vtatur humana tamquam pro- 
prio inftrumento cocfticiendo adiones huma- 
niutisidc hoc omnino falfum eft; nam,vt diri- 
mu>,Diuinius nullum penitus habet influxum 
fpccialcm in adiones Chrifti, quem non habeat 
' in meas. Id quod etiam ipfe Vafqucz admittit. 

Quid ergo quxfo per ea verba ad rem noftram 
lignificatur ? 

Tertii , difficilius eft quod addit repetendo 4* 

ruriusex Cyrillo, operaDiuina clfc etiam car- 
ni tribuenda : id quod commentatur ipfe non 
intclligcndum de fola communicatione idio- 
nucum, fcd quia aliqua cius operatio fimul ad- ««'««</» ** 
iunda luit : hoc inquam difficilius eft. Qux Sl ^ 
enim quxfo eft ilia adiunda operatio, an pure 
Diuina, an pure humana, an mixtum quid ? hoc 4.4 vtrU*4- 
vltimum dici non poteft , quia cflct quodam- •hiUa fmrM 
modo hxrcticum raccrcvnam operarionem cx 
Diuina & humana ; fi crgodicatur Diuina , id 
quidem omnibus Diurnis operationibus con- 
ucnicc , & non erit aliqu 3 altera fpecialitcrad- 
diu : prxtcrca e contrario tunc folinn conuc- 
nict humani naturx per communicationem 
idiomatum. Qubd fi ea operatio tertia dicatur 
humana , id non de vna , fcd de omnibus hu- 
manis ait verum ;& prxtcrca illa folum con- 
ueniec naturx Diuinx t>er communicationem 
idiomacum.Quid ergo it>i myfterij ? 

Quarto, quod inunuac Suarium fancrc Mo- ^ j 
nothclitis , mirabile fupra modum vifum eft r. s* 4 r*^ I 

H 4 P&b 


•jt Rod.de Arriaga Tra&atus De fine nec cfl.tnyfl. Incarn. 


4 mihi , cum cx diametro ei» Suarez opponatur, 
** uw a ‘ l «pcrationcm vnius voluntatis clfc ad eb 
“* diAindam Se cKfparatam cura voluntate alte- 
rius , vt lolum per communicationem idio- 
nutum vna prxdicctur de altera. Profc&b i ple 
VaiqucE luo modo falcem loquendi , dum 
vnam quali diflmclam Se quodamm :>d6 con- 
futant Theandream operationem adflrait , vi- 
detur magis eis foucre. Sed neque hoc ipfura 
Patri Valqticz obiicio , quia fcio cum nullate- 
nus duas eas operationes diftin&as negare, ne- 
que v tiara phy lice cx duabus conflatam admit- 
tere j ac proptcrca magis admiror quod huc in- 
tiufcric Monothclitas. 

Quod denique docet de diflin&ionc adlio- 
rt,ut difti. num C hrifli.vt accipiebant virtutem Se effica- 

rw itU *u*u . i - i i • 

w>rr mU»un cum po^nda miracula ex vna parte ab ul- 
c bvfiu dem asionibus C hrifli,cx altera prout penden- 

tes erant ab humanitate , quod ilLr fciticet ex 
volicionc ipfa Diuina acc.picbant virtutcm.hx 
vero cx natura; hoc inquam edi forte rciici fa- 
cile pollet, quia(vtoflciuii al i bi) omni potentia 
Dei non cit fumuliicr ipfa volitioadualis;antc 
omnem enim volitioncra a&ualcm datur in 
Deo omnipotentia : imd etiam ratione noflra 
fcu virtualiter non confidit in omnipotentia, 
led in iola natura ipfa Diuina vt tali ; deinde 
cum humanius Chrifti non efficiat illa mira- 
cula phyiicc,fcd tantum morahrer in fcntcncia 
Vafqucz , non aliter quam alij San^li miracu- 
la efficiunt , non fcio ad quid illa dignificatio 
Sed litet *d- fcu confortatio requiratur ; cito ergo videatur 
miiesinT, ni. ea doftrina minus vera, nihilominus tamen pro 
htl tx<M m- qu.r Ilione admitti pueli ;indc tamen 

tSu*T*l ’* contra fententiam Patris Suarez Se com- 
munem , nihil etiam pro dignificaeionc actio- 
num Chrilti, de quibus agimus in prxfcnti. 
Conflet ergo illam fententiam Vafqucz , edi 
terminis videatur aliquid magnum & lingulare 
pnr fc ferre , re umen ipfa non polle fubliftc- 
* re nili ad communem reducatur. Fuliiis autem 

. hocoltcndi, ouia, vt dixi fuprj, aliqui Kcccn- 

tiores illam obuiis vinis amplectuntur quali 
vnicc nccclTariam ad explicandum valorem 
operum Chrilti; nollem autem folis terminis 
res faciles obfcurari ; & dum te ipfa cum aliis 
couucnio , voces parere qux diucrfum aliquid 
Tonare vidcamui. 


SECTIO VII. 

Opportuna digrefiii , <£* di* 

[eructum, 

I Llud umen hac occafione videtur dignum 
difpuutione;Vtrum fcilicct dignitas operum 
Chrilti proucniat immediate ab vnionc Diuina 
per lonali taris cum natura Diuina humana ;ira 
vt li per impoflibilc non ian&ificarctur huma- 
nitas per eam vnionem ( vt dicunt nonnulli re 
ipfa contingere) aut li per impoflibile humani- 
us lub vnionc peccaret ,adliuc umen tunc cius 
opcuclfcnt infiniti valoris;an vero in tantum 
cum valorem habeant, in quantum ccnfetur 
humanitas Uuictificaca per Verbum, iu vt hoc 
primum det fancTificationcnt humanitati , Se 
lixc fecundo dee valorem- operibus. In hac 
quxflionc Ite propoli» conucniunt Patres Sua- 
rez Se Vafqucz , ve infmuaui fupra ; alluunt 
igitur immediate ab ipfo Verbo oriri eam di- 
gniftcationctn , indcpcndcntcs ab eo qutid hu- 


4 + 

An 

immeJm’ i 
fnnBfi n 
kmmAnvtii , 
& pir h*nt 
epet* Jifnlfi- 
eet . nn w i 
unmidmi 

fimdtnd* nl 

k * MAXlt * l » 

/tnSfiiAfA i 

f’ -A'" 

t inLrum tfe 
riimt. 

Ceneeti*»' 
f. Smnrtx. <jr 


manius fan&ficcuir : cos fequuntur commtt" 
niicr Rccentiorcs.Etiufcntit Vcgalib.-. fu" 
per Concilium Tndeminum cap.y. quem fc- 
quuntur Patres Albcrtmus lomo t. Corollario 
18. ex primo prmeipio philofophico num.j. 

Petrus ilurtadusdifp.i 1.5.48 Lugo difp.6. 
num. 19. Ratio cfl»nam etiam; i tunc non lan- 4 f 
dificarctur tumuli ter humanitas ; nihilomi- 
11 iis deificaretur , quia dlct phy fice vniu Deo. ^r r U arij 
Vbi miniis bene videtur Pater Vafqucz difp.5. gnfi et ,p„* 
num. $ ‘r.ncgadc eo cafu humanitatem deifican- 
ilam ; nam deificari non cfl aliud quam vniri 
phyiicc Verbo , vel Deo : ex hac autem vnio- 
nc rurfum lcqucrctur , etiam ccllantc fan&ifi- 
cationc caro Immanitatem r.cvnium,fcu Clui- 
lium vt hominem fore infinito honore Se rcuc- 
rentia dignum : cilct enim perfona infiniu, Se 
perinde Deus ac nunc : valui autem operam 
non folum dclumitur cx fandiutc perfonx, 
aut natutx.lcd cx digmutc fubllanciali illius. 

Adde, illam pcrlonara tunc temporis fore etiam LUa tmm*- 
infinite fanclam ; nara licet humanitas non m,,m nr * **• 
fandi fi caretur , imi cflo humanitas peccaret, 

Verbum umen, quod in ea pcrlona includere- ’Jdl 
tur ,& cui etiam tribuerentur adiones huma- bnetnfmuA 
niutis, clfct infinite fandum ; ergociusadio- 
nes cllcnt infiniti valoris.Quod vero indepen- 
denter a conceptu landiutis daretur valor in 
humanis, patet '.dignitas enim Regia dignifi- 
cat adiones Regis ad furnnum xfltmacioncm, 
cflo Rex ille fandus non Iit. Vnde li per im- . 
poflibile darentur duo di| libixqualcs,<fc vnu* 
peccaret , nihilominus ii deinde fchumiliarcc 
coram alio Deo , haud dubie illa humiliatio 
clfct infinite magis xflimabilis, quam fi eadem 
fieret a creatura •, ergo Deum fc humiliare per 
humanitatem allumptam, cflo hxc cllet pecca- 
trix, maioris cilct xftimationis infinite , quam 
ii fc humiliaret purus homo ; ergo. 

Dices : Deo tunc difpliccrct ea humanitas 4 ^ 
ob peccatum ; ergo non polfct ei placere eiuf- 
dan humanitatis adio. Rcfpondco negando ^ 
confequcntiam : grata enim iunt Deo opera uimiie. 
fupcrnaturalia etiam peccatoris , licet non fuf- 
ficiant ad meritum condignum glorix , aut ad 
perfedam fatisfadionem pro mortali; e 5 quod 
non habeant vnde dignificcntur tam multum; 
ergo etiam in eo cafu opera humanitatis place- 
rent Deo , quia fupponimus illum bene ope- 
rantem fupcmaturaliter , ullo elice in peccato: 
aliunde vero cum ab infinita Maieflate perfo- 
nx reddantur infiniti valoris, non cfl cor non 
Client tunc ulia opera futura fufficicntiaad fa- 
tisfacicndum pro peccato ,Se ad merenda alia 
praemia. 

Vbi aduerto contra nonnullos Rccentiores, 47 
minus bene cos dixilTe , cafu quo humanitas 
Ghrifti peccaret, Chriftum vt hominem futu- 
rum ,Sc non futurum Filium lututalcm Dei; vt 
futurum , quia cilct Deus ; non futurum, quia fmmimm 
non haberet tunc ius ad gloriam , fcu ad here- faanm 
ditarem. Aduerto inquam hxc minus bene did, 
quu filiatio naturalis non conflituitur in Chri- 
lio per ius ad hereditatem : hoc cnitn ius etiam ruite» m 
filijadoptiui poliunt habere: c contrario vere) cbnfl» *m 
ctiamii per impoflibile repugnaret omnis vifio 
bcora Dei creau, i dcoque humanitas non habe- 
rct eo lcnfu ius ad hereditatem ; nihilominus 
Citri Aus homo clTct Filius naturalis Dei ; vti 
etiam iutcr homines Se bruta maxime id cerni- 
tur : non dclumitur enim filiatio naturalis per 
aliquod 


"V 


* &> , « WHi P Mtj • « ^»» 1 ay , . «Mfrygw» 

Difp 8 . Cbriftm fatit fecit de condigno pro peccatu, ^c. Sc£h 8. 93 


aliquod tus ad hereditatem : quam enim quxfo 
habent bruta , Se tamen eft ibi vera Se propria 
filiatio naturalis?Dcinde,cfto‘filius inter horni - 
* ne* amittat per peccatum omne ius ad quam- 
cumque hereditatem, non tamen propterei de- 
lineret clle naturali* filius ; ergo ex eo qu&d 
humanitas Chritii pcccaret.non pollet vere di- 
ci Chnftum Relinere clle filium naturalem 
£jm 4 fiSaiio etiam vt hominem-Filiatiocrgo naturalis, iux- 
matmtaitt. u definitionem filij fcu generationis , eft erigo 
Vttuntu a x mente in /imihrutitnevi natura a prin- 
cipio tomunfio j vbi de hereditate mentio nulla 
* fit. Ex hac definitione cumChriftusvc homo 
procederet viucns a viucntc Deo a principio 
coniundo, quia elfet phyficc vnitus Deo , & 
elice in limilitudincm natutx ; vel quia, vt ali) 
volunt, eflet vnita filiatio Diuina fubicclo ca- 
paci , Se nihil penitus horum per peccatum 
amitteret tunc Chriftos ; miror cos Rcccnrio- 
J-' res tam auda&cr dixillc , ex folo peccato cella- 

turam in Chrifto filiationem naturalem , ideo- 
que nec futura Chrifti opera infiniti valoris. 
48 Secundo , ideo ea rado difpUccf, quia cfto fi- 

zfUioiUrtthr liatio naturalis tolleretur «adhuc tamen maneret 
f&mk nat*- infinita Chrifti dignitas & Maierta^reo habe- 
rolm , adhuc rcnt jHi us 0 p C ra tunc inde valorem ad faris fa- 
ti»/- 


clmfii ciendum : in ordine enim ad hoc pundum per 
accidens omnino fe habet , qubd perfona fatis- 
facicns Gc filius naturalis % dummodo a&toncs 
iprtus ob maicftatem Se dignitatem propriam 
habeant valorem dignum,qui acccptctur.Et fa- 
tis de hac digrertione ; iam ad aliam fentendam 
circa dignitatem operum Chrifti. 

«14 Alij ergo Quincb, ctli ex dignitate perfonx 
• operantis , nempe Diuina , deiununt valorjm 
tum chrijh operum Chrifti , dicintquc illum clle alrioris 
m linitum ', or dinis quam fint omnia prxmia creaturx, pu- 
tjuta valtm'. tant tamen clle finitum fimpLcicer ; quia , in- 
tm Chnjhfi. quiunc, caulla finita.quali* eft voluntas Chrifti 
Doraini,non poteft infinitum cffcftuin } rodu- 
n flmpu umm ccrc> Qy atcnus hxc fcntcnria allirmat opera 
Chrifti Doinini efle altioris ordinis quam line 
omnia prxmia creaturx, omnino placet* ditpli- 
cct tamen quoad limitationem : argumentum 
49 autem horum non vrget * Ptimft , quia ii cum 
caulla finita concurrar alia infinita , bene pote- 
runt producere infinitum cftc&um * non enim 
eft neccirc(iuxta fxpc dida)yc quxlibct caulla 
partialis contineat totum cflc&um; erga cum 
voluntari Chrifti iuneatur infinita Verbi fan- 
ditas communidms illum valorem, bene pote- 
runt dare infinitummec video quid inuenerinc 
hi A umores f pedalius in caulla finita refpcclu 
valoris infiniti, quod non fuerit rcfpe&u valo- 
ris altioris ordinis;ccrtura enim eft, huncaltio- 
•* rem ordinem non ab humanitate, qux eft infe- 
rioris ordinis,fcd a Verbo proucmrc;hoc autem 
non foliam eft fuperioris ordinis , fed infiniti *, 
ergo hoc poterit dare valorem infinitum , ficuc 
dat altioris ordinis , cdamfi humanitas non iit 
infinita, neque altioris ordinis. Secundo , ideo 


SECTIO vnr. 

Probabilior modi* explicandi valorem 
operam Chrtfli. 


V Era ac communis fentenda docet , digni- 
tatem operum Chrifti non folum clle fu- vaXaittmm 




penoris ordinis, icd etiam infinitam. Ita Diuu* chnflijr fm- 
Anfclmuslib. i. Cur Deus homo , cap. 1 4 . *?••- 
Se x p.Diuus Thomas hic quxft. 1 . artx . ad 1. *** 

& quodlibcto x.art. x. Alexander , Bonaucmu- r-tbnnr »#. 
ra.Richardus.C aprcolus.Suarcz, Vafquez locis flumniu. 
fupra citatis, Valentia & alij, quos refert & fc- 
quitur Tannerus fupra dubio tertio. Probatur 
ex Clcmcndiu (i.fupra citau,vbiaircritur ope- 
rum Chrifti chefaunxm infinitum clle, ipfaquc 
opera infinitaJdipfitm Chryfoftomus Homilia • % ■ 

in cap. 1 .ad Romanos aifedt cxprefsr. Vbi ad- 
uerte , aliquos Patres citari pro hac fcnccntia; 
qui tamen folum agnofeunt lupcrabund.inciam 
operum Crifti rcfpc&u peccati, de infinitate 
verb non agunt. A priori ea lententia fic poteft 
optime pcrfuadcri-.Opcra Chrifti Domini mo- 
raiiter funt vniu infinite fanditari; ergo ab ea 
infinite fandificantur. Probatur prima confc- 
qucntia.nam fandius vniu fubicdo capaci id 
undificat •, atqui opera moralia creaturx ra- 
tionalis funt capacia fandiucis * ergo. Antece- 
dens autem probatur * nam opera C hrifti Do- 
mini procedunt * perfona D mina, & funt vere 
opera hominis Dei virilis * ergo adiones illx 
recepcx pbyfice in ea hifinanitate vnita Verbo 
intelliguncur eo ipfo moralitcr ipli Verbo 
v ni ur, & quidem non folum moraliter, fed me- 
diatc,phylice Se intrinfede; nam vniuntur phy- 
ficc humaniuri , qux vhitur phylici Verbo; 
habent ergo inde infinitam fanditatera , fcu 
dignitatem. 

Vbi aduerte , me non ponere medium ali- J 1 
quod ens morale, in quo ea fandius confidat; K*n admit. 
rcicci enim alibi ciufmodi entia moralia media; ••'•*'** atj- 
prxrisc ergo dico confiftcrc eam fandiutem 
m phyfica vnione mediata , qux in ordine ad p^famauat. 
prudentum xftiiiuriqncm j>crinde eft , ac fi ef- 
fet immediata phy fice. Vbi nonnihil ad hxc 
hxrcndum eft propter Patrem Ragufam , qui 
difput.i j. rcfiiut hanc noftram fententiam de , 

denominatione intrinfcca ab vnione humani- 0« inmnfua 
tatis ad Verbum; c6 qut»d vel illa denominatio 
fumitur formalitcr, & ficeft folus adus animx 
Se intcllcdus noftri vocantis uli auc tali modo 
rem illam ; cmiffimum autem eft ea opera non • 
habere furamum fuum valorem, per hoc quid 
intcllcdus nofter ea vocet hoc vel illo modo: 
fimili enim argumento reficiuntur illi, qui cum 
valorem dicunt ellc ens rationis; nam ante om- 
nem operationem intcllcdus noftri datur in 
eis operibus talis v alor. Si Veto dicatur eam de- 
nominationem fumi pro ftmdamcnto,& in eo 
dicatur confifterc valor.in primis eodem modo 


argumentum aduerfum non vrget, quia falcem ~ polfunt fe explicare , qui dicunt valorem efle 


clcuata poteft caurta finiu producere infinitum 
cftcdum : ignis v. g. <diuinitusc}cuatu$ jvjtcft 
calorem innniCc intenfum producere ; ea ergo 
limitatio nullo modo lublillic. 


ens rationis, noc eft(diccnt illi) efle fundamen- 
tum ipfura entis rarionisiciim tamen hxc fen- 
tentia defendatur pne illa de cixte rationis. 
Deinde nondum explicatur quod fit funda- 
mentum eius denominationis ; quare ipfc Ra- 
gufa quatuor condufionibus explicat cumva- 
lorem-.in prima ait valorem operum efleipfam- 
met pciionalcm dignitatem Vprbi : in fecun- 
da ait eam dignitatem communicari a V erbo 

per 


f* 


-V* 




i 


94 Rod. de Arjuaga T radam s De fine necejl.mjft.hcnm. 


per modum formx immediatx»non imr infera, 
*cd cxtrinfecc •. in icttia ait rationem , qua 
communicatur ca dignitas , cilc vd vnionem 
mediam : m quarta vero ait eam vnionem ctlc 
tantum pci modum conditionis ime qua non. 

AnStr bk Ego circi hanc doctrinam Primd i u dico, 
ftdut ttm hu nc Audorem nihil aliud penitus dicere re 
7tntum frk ‘P 11 & verbis quam communis Se noftra 
mtul. lentent i a paulo ante pro polita ; nam ve ex fc- 

' eunda ipitus conclufionc conflat, Ulam digni fi - 
cationcin vocat fontum exttinfccam ; hoc au- 
tem formaliflime cft quod nos dicimus deno- 
minationem cxtrinlccam;nam omnis forma di- 
citur denominare,!! (it intrinfeca,dcnominabit 
intrinfccc,li cxtrinfeca, cxtrinfecc; ergo re ipfa 
Se veri» verbis dicit idem quod reliqui. Argu- 
Ultm mentum autem iptius contra nos nullius cft 
^ momcnt ‘ ; ^ uia non impugnat eam fentcnciam 
nifi male intcilcdam , fcu male explicatam, 
quali denominatio ipfa formalis a nobis dica- 
tur vaIor,non enim loquimur de cafonnaHter, 
fcd fundamentaliter furnpta. Quod ii hoc rno- 
do velint explicare fuam icntcntiam , qui di- 
cunt valorem ellc ens rationis , illam laciis ad- 
mittimus; nec nos profitemur nolJc cum illis 
conucnire, fi bene fc explicent : imi dixi lxpc, 
probabile efle, Patrem Vafqucz , qui larpc vti- 
tur cis vocibus , nihil velle aliud quam dice- 
re denominationem rationis , fcu ens rationis; 
quod nos dicimus denominat ionem extrinfe- 
cam; ergo per hoc nihil contra nos obiicirur. 

JJ Quod tamen dicit in quarta conrlufione 

Lui/ xnh mihi valde difplicet^juialkct vn!o hspeftatica 
bjftflMjtcM non f lt j, ar< dignitatis ipfius Verbi , cft tamen 
P rs intrinfeca dignitatis opcrum.fcu, viciarius 
Vtrh, tft u. dicam, cft pars operum dignificatorum : Jure 
mtn f*u 1 ». enim tria dicunt clibitialiter intrinfccc opera, 
tum fu* d 1 . f ormam & communicationem formr , iuxra 
principia inter omnes certa. Nam vnio inter 
torfti» ty animam Se corpus non debet dici conditio 
mumAm ntm connotata vt lit homo, fcd intrinfccum quid 
dtku i a ti hominis , illique omnino eircntiale ; licut licet 
JUbm 7. ^ vn '° i* lt conrvntatum rcfpcdu albedinis fecun- 
dum fe ; ac fubicdum album , fcu concrctiun 
album intrinfccc & cllcntialitcr includit tam 
vnionem ; quia fola ea ablata formalitcr S: in- 
trinfurenon manet album ; ergo vnio cft quid 
intrinfccc conftitucns illud concretum, & non 
conditio cxtrinfecc connotata : quod ii placet 
. dicere , vnionem efle aliquid cflcntiale Se in- 
trinfccum pertinens ad illud concretum , ad 
diftindionetn vero illius a partibus velis illam 
• vocata conditionem , poterit fuftincri modus 
;> - - ►Vr loquendi, dummodti dicatur conditio imrinfc- 
‘ ; ce componens vt aliquid ipfius concreti. Et de 
eo pundo facis. 

J 4 Reflat tamen nobis adhuc alia quxftio cum 
TniAt RAgk- eodem Audorc,qui difpnt.i x.tradans, Vmim 
f* perfona vt ralrt det valorem operibus Chrifti, 

uvr*hr-*!i. a “ veri» vt digni ricat hurraniutem, fu si- contra 
isiem mm Patrem Vafqucz conatur probare, Deitatem vt 
dii ">fi- fan&ificamem humanitatem non polle digni- 
c4*i Ad fu- Hcarcad pnrmium : lica enim videatur prim2» 
mtum ' intendere , non folo eo modo dignificari quo 
Pacer Vafqucx ait ; omnia tamen argumenta 
qux addic cb vcrgunt.vt ablolutc probent, non 
Afg/ tmemti polfc illo rnodo dignificari : Prim6, quia Patres 
fnmmm. -lumum valotcm operum omnium Chrifti in 
Sdtmudum. or jj nc pcTlonam. Scctmdo.quia ratio meriti 
in puto homine non confidcratur ratione gta- 
Trnmm. tue habitualia Tcitio, quia Diumitas non per- 


l 




ficit per fc voluntatem, fcd animam. Quarti, fi?"»»»* 
suia Diurnius , quatenus facit humanitatem 
anctam & gralam , npn dat valorem infinitum 
adi ibus ; nam etiam gratia habitualis facit fan- 
dum, & deificat hominem, & tamen non dat 
valorem infinitum. Quinto, quia fonnain or- fi»*»»*, 
dinc ad operationes non dat. denominationem 
natura: , fcd fuppolito. Scxib.cfm^ratia habi- Stxam. 
tualis dat valorem , quatenus facit hominem 
filium aJoptiuum I)ci;at pcrionalitas non facit 
humanitatem filiam adoptiuam , ergo nec dat 
illi vim ad mercndum.ncc quidem finite. 

ludico omnia hxc argumenta ciTc nullius j f 
pondcris;idcoquc ctfi fententia Patris Vafqucz, An*mtnt* 
pia parte negat opera dignificari a pcrfona,non 
Iit vera , quoad fccurtdam tamen, quod dtgnifi - JJJj? 
ccntur ratione Cuidticatis natura: communica- fatdau [*nt. 
tx.cfic verifltimm , vt ex liarum obic&ionum 
folutkmc breuitCT conftabit. Ad primum argu- ri,m * 
mentum e Patribus dico , eos allcrcre, digniu- "**'■ 
tem illam oj-erum venire a pcrloiu Verbi, ’ V 
vtriim autem abea vt dignificantc naturam, 
an certi vt denominante totum fnppolicum 
operans , an denique vtroque modo , illi non 
diftinxcium. Ad fecundum , ex materia de gra- 
tia conftac potius contrarium , fcilkct i pios 
aiftus lupcrnaturalcs, fi fubicdum non e flet in 
gratia, non futuros de condigno meritorios vi- 
tx xternx : vode potius haouinus difficulta- 
tem maiorem in oftendendo , non crcfccrc me- 
rita ex intenfion gratia , quam ad fuadendum, . • 
per gratiam reddi opera condigna. Ad tertium, 
qubd natura Diuina formalitcr fandificct nof» 
voluntatem , fcd naturam, dicimus in probabi- 
liori lentenda , non concedente difhndioncm 
potentiarum ab anima , cellare omnem diffi- 
cultatem. Secundo rclpondeo.milii.ctiam data 
ea diflindione , probabilius efle, gratiam in 
fola anima recipi ; Se confcqucnier ficut fic 
reerpta dignificat opera , ita idem debere tri- 
bui nacurx Diuinx ianclificami humaniutem; . 

quia non requiritur ve potentia illa , qux cft 
ratio formalis Operandi, dignifiectur , fcd fuffi- 
cit , fi natura ili? , qux fc determinat libere. 

Si epix meretur , Se demeretur , &c.fit fanda. 

Quodvcrb videtur hic Audor dicere f. Ex 
fu .vipr.mn , fanditatem Chrifti cilcpcr fe 
in pertona , non veri» in natura rcali ter ; quia 
perfona habet rationem fubicdi , natura vcr6 
fbrmx ; fomu autem nnn afficit fubicdum i 
hoc inquam non cft ad rem , «Se nimium pfo- 
bans : etenim ( quidquid lit de vaiorc operum, 
de quo folo iam agimus ) non negat ipfc Pater 
Ragufa humanitatem Chrifti reddi fandam 
fandicate Verbi Se nacurx ; ergo vel ad hanc 
denominationem non requiritur , quod Ver- 
bum afficiat humanitatem ;vel |xitcft afficere, 
ctfi fit fubicdum ; vel denique poteft huma- 
nitas luo modo dici fubicdum recipiens Di- 
uinitatem. Denique minus bcn6 hic Audor 
fupponit , a fubiedo non polfe tribui aliquas 
denominationes formx : id quod maxime lo- 
cum habet in denominatione morali ; qualis 
cft denominatio fandis fiuc enim per modum 
fubicdi , fiuc per modum formx natura ratio- 
nalis fit vnita landitati, redditur fanda vere Se 
proprie. 

Quartum argumentum procedit ad xquiuo- Argmmuua 
OtioKc: Nam quando dicit Pater Vafqucz Di- t 
uinitatem qua landificantcra humanitatem da- ,^ tx ^ 
te valorem illum infinitum opcribus,non dicit ■ 



17 

QmMimm tfl 
frimm de me. 
dtUqmtadi. 


Difp 8 . Chrtflus fatis fecit de condigno pro peccature. Sed S. 95 


cam qua Candificantem vt fic.in quo conceptu 
conucnit cum gratia habituaUjfcd qua Candifi- 
cantem infinite humanitatem ; vcl(vt quxllio- 
nem de voce vitemus, an dicenda fit humanitas 
infinite fanda Se grata Deo ) qua Candificatur 
in altUEmo gradu iandicatis communicata: ; at 
gratia cfto iandificct , non tamen eo in ordine; 
quomodo ergo infertur ea confcqucntia,Gratia 
habitualis Candificando limitata non dat Cum- 
inum valorem, ergo neque dabit illum perfona - 
litas Verbi Candificando infinite ? 

Quintum argumentum ,qu6d Coli fuppofito 
I tribuatur a ferma denominatio in ordine ad 
• operationes .nititur Colo modo loquendi. Pone 
diuirtitus humanitatem fandam fine vlla per - 
fonalitate , iuftam tamen Se gratam Deo ; ( Se 
cales forte Cum anima: fcparat.r , qux non ha- 
bent iuxta communiorem Cententiam vllam 
PcrConalitacem ; ) profcd6 tam perfede mere- 
bitur talis humanitas , quam de Cado merca- 
mur cum ea per fonalitate. Et hinc etiam refi- 
citur quod argumento Cexto dicitur , perfona- 
litaccm Verbi non polle dignificarc opera me- 
diante dignificationc naturx , eo quod non 
conllituat humanitatem in efle filix : dicimus 
enim eam denominationem non requiri ad me- 
ritum, fcd fufiiccrc , ii natura fit landtfEma, 
grat illima Deo , cfto tunc non cfict filia. Se- 
cundi rcfpondcmus , perfonalitatc Verbi con- 
ftituci Chriftum vt hominem in ratione fili), 
id fufiiccrc , vt humanitas dignificctur per il- 
lam ad illum valorem. Vide quam line ea argu- 
menta debilia ad reficiendam communem do- 
drinam , quod Ccilicct dignificatio ipla natu- 
rx operantis bene moralitcr , vehementer , fi 
non vnicc conducat ad valorem operum. Dico 
fi non vnice , quia multi Caris probabiliter ( ctfi 
contrarium Cupri Vt rrobabilius defenderim) 
dicunt, fi per impolitbilc humanitas Chrifii 
eirct in peccato , fimul cum vnioni non habi- 
turam valorem infinitum in operibus , quia 
non redderetur fanda & placens Deo : vnde 
omnino improbabiliter dicit hic Audor.fi per 
impolfibile humanitas vnirecur Verbo aut 
funditari naturx Diuimfc , rcddcrcturquc infi- 
nite fanda. Se non conftituerctur vna perfona 
cum V crbo , non Core illius adiones infiniti 
valoris : ccrtillimum enim cft, vti' tunc ea hu- 
manitas infinite placeret Deo in genere Candi- 
catis communicare; ita habituram in Cuis ope- 
ribus valorem infinitum ; ve confiat manifeft£ 
ex infiantia allata animx fcparatx aut huma- 
nitatis fine vlla Cubfificntia ;qux tamen non 
ideo clfct incapax meriti. Et de hoc pundo. 


quia nimis cfi durum, Catis. 

Tertia adhuc exigui licet momenti quxfiio, y g 
Se qux forte ad modum loquendi Cpedat.circa ai» 
cumdcm valorem rcftat nobis cum eodem Au- 
dorc , qui difput 1 ?. diftinguens in operibus **' 

Chrifii valorem ex obicdo.tfc valorem ex per- 
Cona.ait.non polfc in Chrifto ea duo habere ra- & 
tionem vnius valoris, eo quod bonitas operum **•" j-' f"»‘ 
Chrifii non i uuet valorem prouenientem a per- *“‘ r * f” m . 
fona ad merendum vllum gradum gratix , cum 
omnia prxmia rcfpondcant valori provenienti p, r» 
ex palonavtpotc infinita ;vndc e contrario in ***** 
adibus finitis dicit duos illos valores polfc re- vuior,t - 
putari per modum vnius ex vtfoquc coalclcen- 
tis ; additque in hoc etiam difiingni valorem 
a mcricotquod meritum rcfp.cit aliquid deter- 
minatum.valor autem non. 

Dixi haec fere pertinere ad modum loquendi, N,e f‘ ,f *• 
in eo tamen miniis placere hunc Audorem : 
id quod ofiendo mani icit e ex eadem doctrina 
quam ille hic tradit: Nam quando valor ex ob- 
icdo ce valor ex perfona iu conjunguntur ad 
merendum aliquid.vc vnus line altero non fuf- 
fc ei ilee, haud dubie dici potiunt integrare vnum 
valorem : atqui totus valor perfonr Diuinx ni- 
hil adu prodcllct ad merendum, nili adus ha- 
beret 1'uaiu bonitatem ab obicdo ; nam per 
adum indifferentem nihil Chrifius metetur; 
ergo ibi ponendus cfi vnus valor confiatus ex 
bonitate adus,& c\ dignitate perionx ; vti il- 
lum pofuit Pater Suarez difp.4. Ced.4. quem 
hic ifte Audor refutat. Neque obfiac quod a 
perfona veniat infinitus , finitus vero ab obic- 
do; quia rede illi duo concurret e poliunt in 
genere moris ad integrandum vnum quid. 

Quod de diftindionc inter meritum Se va- j 9 

iorem dicebatur , cfi adhuc minus probabile; rtJn—mi- 
tum valor qua talis ex conceptu fuo dicit ordi- 
nem ad aliquid.cui xquiualcat;hoc autem nihil ^ 
cfi aliud in operibus meritoriis creaturx quam 
prxmium;idc 5 non capio,cur dixerit, magis me- volari* na. 
ritum dicere ordinem ad determinatum prx- tdltm V rUm 
niium.quum cum dicat valor , fi vtrumque ac- 
cipiatur eodem modo, valor finitus ad finitum 
prxmium , infinitus ad infinitum : id quod de 
merito eodem modo dicendum cfi. Si loquatur 
de aduali merito , poceft forte fuftincri ea do- 
ti tina ; nam Chrifius adu non meruit infinita; 
ideft .prxeise Cuunt ei data prxmia finita.ctiamfi 
habuerit valorem ad plura : adhuc tamen in eo 
Ccnfu poficc dici habuillc meritum in adu pri- 
mo infinitum. Et de voce fatis.Iam ad obirdio- 
nes ,qux contra valorem operum Chrifii fieri 
poliunt. * 


DISPVTATIO NONA- 
£xpcdiuntur tjua valori operum Cbrijlt pojjunt obejfe. 


j E difputationcm odauam redderem 
I nimium longam.iudicaui opportunum 
) ad nouam difpuutioncm obicdioncs 
omnes contra ibi dida transferte. 


SECTIO PRIMA. 

Proponuntur Au* priores obiefliones: 

P Rim6 ergo dices; Si Chrifti Domini ope- i 
ratio haberet condignitatcra ad omnia prx- Trim * *&*- 
mia pofiibi lia ; ergo fi darentur dux humani- 
tates vnit* verbo , & vna peteret in prxmium, 
ut altera exaudiretur, haberet ad id condignita- 

cem; 


y6 Rod. de ArriaGA T ra£htus De fine (fi nece fi. myfi. Ineam, 


et f u quo ien icm; vnde rurfum fieret, illam alteram non ex- 
tur a** h* audiendam ;ac proinde cftoxlfct Verbo vnita* 
#n miiaiei ^ non habituram condignitatcm ad prxmium il- 
VunuLvn j', P ctcrct * Htlic difficultati rcfpondcnt 

ne exsuu *’ aliqui.opcra Chrifti habere valorem infinitum, 
tmr ai t,a. nili aliudjTicritum cis xqualc alterius Chrifti 
R,ip*e>fia ali- ciiiicm rcliftat i quia tunc infinitum rcliftit in- 
VuTpljirit Aliquibus aliis non arridet hxc folutio, 

(olunt hae quia indo (tqucrctur, quodlibct cx illis meritis 
•(hi. non efie infinitum (impliciter, quia non haberet 
condignitatcm ad omne prarmium (impliciter 
poflibilc. !dcb refpondcm ipli , habere quidem 
quodlibct cx illis condignitatcm vt exaudiatur 
vnum prx alio;quia tamen incompoflibilia iiint 
ea prxmia.idcb non polle linml vtrumque prq- 
ftiio affici; (icut duo iufti poliunt i» Deo portu- 
larc obieda contraria , vnus fanicatcm infir- 
mi, alter continuationem morbi ; Se ambo pol- 
iunt habere congruitatcm vt exaudiantur, 
i Ego(vt verum fatear) non capio vim huius 

DiffuMltn i* folutionis.nifi reducatur adpriorcm;etcnim di- 
uliigunr -vh cere^pus vnius Chrifti habere condignitatcm 
tmlum ^ v * nccnt ^ un, alterum , fcu vt exaudiatur prx 
altero (qux duo diuerfis vocibus in idem reci- 
dunt, efie potentius ilio altcro;ac hoc ipium cft 
diccrc,altcnim clle debilius ; vnde inuiccm cf- 
fet vnum altero limplicitcr potentius :id quod 
omnino repugnat , quia non poteft in materia 
perfedionis dari mutuus cxcellus,vt hic fune- 
ret illum,& ille hunc; ergo non poteft ablolu- 
tc dici,quod vnus Chriftus habeat ius.vt alteri 
negetur quod petit, fcu, quod quodlibct cx illis 
operibus fit condignum vt pnr altero exau- 
diatur. Qubd fi redeatur ad repugnantiam in 
obicdo , eo ipfo iam reditur ad priorem folu- 
tionem ; nam ea repugnantia non defumitur 
vllo modo ex eo , quod abfolutc non fit pofli- 
bilc alterum exaudiri ; fcd prxeise quia cum 
alter Chriftus habeat cqualia merita , & petat 
contradictorium , eo iplo reddatur impoflibilis 
ea exauditio ratione .rqualis rclirtentix in con- 
trarium ; nec mirum cft quod xqualc meritum 
rcfiftat xquali , ctiamli vtrumque fit infi- 
nitum. 

j Facilius ergo poteft ei obicdioni refpondc- 

Refyenfiavi r * » Primo , illa merita polfc eo fcnfu dici con- 
r* (j- fatui, digna illo prxmio , quod fi poflibilc elice 
vtrumque illud obicdum fimul neri , eo iplo 
caderet lub meritum cuiullibct cx illis operi- 
bus ; & quoad hoc idem omnino cft , fi huma- 
nitas Clu-.fti , cafu quo non haberet feientiam 
lummarn , peteret aliquid a Deo, quod re ipsi 
edet im polii bile , non haberet abfolutatncon- 
ddimpaflik- dignitatem ad illud ; nam ad impoflibilc non 
U neat /i ak- 3 bf 0 luta condignitas,vt per lc patet ; habe- 

" ‘ rct uincn co fenh*» quatcnus.fi per impoflibilc 
f*ta ea res in fc edet fadibilis , caderet eo ipfofub 
mtn n ea/ee meritum illud ; imb quodammodo dici pollet 
haberet tan. | u ber C jl| U£ i impoflibilc coudignitatem cx 
tVmAmtnti. » h°c cft, tanti & maioris valoris cft hoc me- 

ritum , quam edet illud obicdum fi esifteret i 
quod autem non poflit per illud obicclum re- 
munerari hic adus,prouenirc prxeise cx repu- 
. gnantia ubicdi , non cx dcfcdu condignitatis 
in adu : & poteft limilis calus poni in vna ea- 
dem que humanitate Chrifti, qux fi (vtdiuini- 
rus poteft fici» ) not» recordatur hodie fc heri 
hoc petiifle , pollet hodie contrarium petere : 
non enim pollet tunc dici , qubd ille adus 
vnus 1 alberet vim ad vincendum contrarium, 
fcd quilibet ad fuum obicduna , polito quod 


vtrumque edet poflibilc. 

Rogabis : Quid ergo fieret in eo cafu ? fcu 4 ' 

quis cx illi>'adibus exaudiendus cdec?Rcfpon- $*'t 
deo, cum qui prius petiiflet obtenturum a Deo, ,x0Hr 
alterum verb non;quia fuppolita volqmatc Dei 
annuendi priori , non cllct iam poflibilc obic- pnau 
dum a fecundo petitum. Qubd fi detur cafus, 
quo eodem ligno temporis & naturx vterque 
peteret , liberum tunc edet Deo facere quod- 
cumquc vcllct,& deferre cui vellet non ex con- 
digni tate vnius prx altero , fcu cx vi adfupe- 
randum alterum : quia duo xque potentes non 
fuperant fc formahter , fcd prxeise cx cb qubd 
res fit pofita in xquilibrio , fibi inuiccm rcli- 
ftcntibus(vt dixitm»s)cis xqualibus meritis. Et 
fatis de hoc argumcnto,quod meo iudicio non 
habet magnam difficultatem. 

Secundo principaliter obiicitur : Nam fupe- 
rius diximus militiam crcfccrc cx duobus capi- ^aamUen» 
cibus, ex vilitate perfonx offendentis, cx ma- fii m an efia 
guitudinc perfonx otfcnfx; fatisfadionem verb fta 

e contrario cx iifdcm capitibus dccrcfcerc.Vn- 
de (ic infero : Ergo fatisfadio Chrifti non eft iuitfAaigmi 
xquali s peccat ». Probo conlcqucntiam \ nam 
ctiamli latisfadio Chrifti crcfcat cx magnitu- crefun ex 
dine perfonx fatisfacicntis tantum , quantum dti»uate per- 
crcuit peccatum cx vilitate offendentis, cx per- 
fona tamen cui offertur dccrcfcct etiam e con- 
trario ea ipfa fatisfadio Chrifti; ciim e contra- 
rio e x cad<-m per fona aefea e grauitas peccati; 
ergo faltem cx vno capite lemper peccatum erit 
maius. Confirmo & explico : Si vilti perfona 
infurrexcrit in maiorem , nccclfarium eft ad Audeat 
hoc vt fiat compcnfatio, vt maior humilietur 
viliori : fic enim erit adxquata ea compcnfatio. 

Si autc xqualis humilietur xquali, non videtur 
vllo modo compenfari audacia minoris in ma- 
iorem ; plus enim cft in genere mali, ceteris pa- 
ribus , rufticum infurgercin equitem, quam ia 
genere boni equitem equiti lc humiliarcutqui 
Chriftus fatis fecit non minori fc , fcd ubi 
xquali, id cft Deo; ergo non poteft ibi elfc tan- 
ta xftimacio in genere lubicdionis,quantafuic 
in peccato in genere audacix : hxc enim non 
fuit xqualis ad xqualcm, fcd infinite inferioris 
perfona; ad infinite fupenorem. 

Hxc obicdio non ponitur ab Audoribus; $ 
cft tamen valde difficilis : cui forte rcfpondcrct 
aliquis , Etiamfi fatisfadio Chrifti fuerit per- ^ 
fonx xqualis in xqualcm , elfc tamen in altiori ntH 
ordine lupra pcccatum;cb qubd cifatisfedioni ale AxBati- 
Verbum det valorem per vnionem phyficam hm. 
fui ( vt lupra diximus ) idcbquedct multo ma- 
iorem quam Deus dat peccato; quia prxeise illi 
dat grauitatem cxtrinlccc, Se vt obiedum pcc- 
cati. Adhuc tamen cft aliqua difficultas; nam 
obicdio loquitur de viliate perfonx operantis, cmitAl 
qux facit olfenfam grauiorem ; ea autem per- 
lona peccans etiam vnitur phy fice pcccato.licut 
adio Chrifti ipfi Verbo; ergo cx hoc capite 
pecccatum accipiet untam grauitatem cx per- 
lonx oflendentis indignitate , quantam fatisfa- 
dioChrifti cx perfona fatisfacicntc ; aliunde 
autem ( vt obicdio probat) cx parte Dei ma- 
ior grauitas refunditur in peccatum quain in 
fatisfadioncm;hxc cnimdecrefcit cx infinitate 
Dei ; inde autem crcfcit peccatum ; ergo hoc 
abfolutc erit maius quain fatisfadio Chrifti. 

Pro folutione aduerte hominem peccantem, £ 
etiamfi in fc dicatur vilis , non tamen id ita in- Hama pettMs • 
tclligcndum,vt cenfcatur habere in fe intrmfc- *" •*- 

cum 




DiTp 9- Expediuntur tjut valori operum Chrifli.&c. Sc&.i. 97 


tr mfemm vi- cum aliquod malum aut vilitatem , quam for- 
kiMitm 4 h. ma ]j tcr communicet luis asionibus : cft enim 
Yammd!m$ U ^ omo * n l* c quoddam bonum, & vtcuniquema- 
tommum.it. gno dignum amore & xftiniationc etiam Diui- 
na ; vnde etiam a&ioncs illius, nifi aliunde de- 
turpemur , dignar fune xftiniationc. Dicitur 
ergo vilis rcfpc&iuc ad Deum infinite maiorem 
ipio homine ; non quia hic , vt dixi , fit malus 
pofitiuc, & multo minus, quia fit infinite ma- 
lus; fcd quia ille , id cft Deus , cft infinite me- 
lior : ambo ergo boni, ambo xftiniabiles, vnus 
Htmni» dnt tantum infinite nugis quam alter. Hinccolli- 
grMmtmem g Q , hominem non dare peccato grauitatem in 
C* r< p*^m/4 S cncrc » quafi ipfc nomo in fcipfo graui- 
okuti, 'fftMfi ratem eam mali conunerct,& per vnionem fui 
dt/Uuu*. cum peccato eam huic communicaret : confert 
ergo grauitatem quafi rcfpc£Uuam,quia (cilicct 
oftendit perfonam infinite fc meliorem. Hinc 
vltcrius fcquitur, non dare grauitatem peccato 
nifi ex infinita diftantiaobic&i offcnfiUcuquia 
offendit bonum melius fe infinite : hic autem 
modus communicandi grauitatem cft quid cx- 
trinfecc proucnicns ab infinitate obic&i.ctiarn- 
fi hic infinitas ccnfeatur nugis communicare 
grauitatem . quando perlutu offendens magis 
diftac ab ipfa ; communicatur ergo folum geo- 
metricc;qu>aobicClum vttalc.iuxta fxpedida, 
non 'communicat totam fuam bonitatem auc 
grauitatem aftui.Econtrariocontingit in fatis- 
fa&ionc Chrifti : Vei enim Deas in fc cft in- 
finitum bonum , Se eius aftus omnino inde- 
pendenter ab infinitate obiefti funt infiniti per 
mtrinfccam vnionem cum ea infinita bonitate 
Dei ; ita fuo modo aCtus humanitatis Chrifti 
vniti phyficc cum Deo habent valorem altio- 
. rem . quam habeat peccatum , quod folum cx- 
trinfccc rcfpicit Deum, Se extrinfcce accipit 
grauitatem a Deo. * 

7 Hinc rurfus oritur ea differentia pro pnfenti 

OfiTM C bria i difficultate , quod fcilicct opera Chrifti non 
fau "mori!" ^ ,,,n fi*Ur > n fuperiori ordine rcfpcdu noftro- 
/mfenin ' rum peccatorum , fcd fint infinita fimpliciccr, 
nofirs r«(* quia accipiunt infinitatem per vnionem phyfi- ' 
tM.fid infin- eam cum infinitate limplicitcr : peccatum au- 
tmfimplutitr. tcm <^ u j a non vn f wr phyficc cum re infinite 
* mab,(ed folum accipit fuam grauitatem ab ob- 

ic&ocxtrinfcco innnito.noo cft infinitum Gm- 
pliciccr ; ac proinde multi miniis quam fit fa- 
St iffit Mitius tisfa&io Chrifti. Fateor, fi poffibjlisdlct per- 
<>j sZ"i ^ 0IU aliqua peccans, qux infinite Se fubftantia- 
fiSfismuili- liter clTct pofitiuc mala , eo cafu peccatum il- 
tir er P*["*- lius.fiuc oftenfjm in Deum, futuram maiorem 
»2 msiujtune q U a, n j n genere boni fatisfaftionem Chrifti; 
faMm*u** q u ‘ a cunc lcm P°^ s cx efficientis , id cft 
fatufaOmo peccantis Se latisfacicntis , communicaretur 
Cbrifii. 1 qualis grauitas : vna enim cflct infinite bona, 
altera infinite mala ; cx parte veri Dei offcnfi. 
Se cui fit fatisfa&io , peccatum , quia crcf cerer 
cx infinitate Dei, cflct maius quam fatisfa&io, 
qui dccrcfccret cx eadem infinitate : Se hoc fo- 
lum probat argumentum fupra faftum , non 
tamen quidquam contra noftram conclufio- 
nem ; quia, vtoftcnfum cft, vilitas perfom hu- 
mani vtcondiftinda ab infinito cxccflil Dei 
noivdat limplicitcr grauitatem , quia in fc non 
habet malitiam quam communicet a&ui; ideo- 
qile non facit infinite grauc peccatum ; ficut 
pertona infinite bona de faCto facit achi infini- 
te bonum, idcoquc maiorem peccato. Vtriim 
autem cx malitia accidentali peccati prxccdcn- 
ds in homine proucniat aliqua grauitas in fc- 
Tcwu ri* 


quenti peccato, difculTum cft fusi Tomo 3. Se 
ad reni noftram prifcntcm dilanietur infra 
obiter in obieeVione quinta. 

Sed rcplicabisiluxta hanc folutionem folum g 
aflignaturvnum caput.yndc peccatum accipiat 
fuain grauiuccra.exccftus fcilicct infinitus Dei na no(b*m 
rcfpcdu hominis ; ciim tamen fupra.dam egi- jwlttini 
mus de grauicate peccati , femper pofuerimus 
duo capita,ncinpc infiniutem Dei in fc , de vl- * 

litatcm hominis in fc ; ergo dux hx dochinx , 
non cohxrcnt.Rcfpondco,hic polle fieri qui- Solutio. 
ftionem aliquam de nomine , an fint dicenda 
duo capita , an vnum. In hoc feni u dicuntur 
duo,qu6d poliamus confiderarc magnitudinem 
perfom otfcnfx non confiderando vilitatem 
offendentis : fi enim Rex offendatur ab aliquo 
xquali Rege, cft ibi magnitudino perfonq often- 
fx, & non cft vilius otfcndcntis-.li autem a viU 
offendatur idem Rex, duo videntur clfc. Se ma- 
gnitudo ipfius , Se inferiorius offendentis : & 
hoc cft quod fupra diximus agentes de grauitate 
iniurix. In prxlcnti autem non negamus hanc 
do&rinam , fcd dicimus vilitatem perfom cflc 
quid rcfpe&iuum cllciuialitcr ad I uperioritatem 
alterius, neque cflc malitiam aliquam intrinfe- 
cam Se pofitiuam in ipfapcrfonavtcondiftin- 
dla a peccato ; vnde condufimus.non commu- 
nicari ab ipfa pcrlona grauitatem vllarn peccato 
diuerfam ao ea qux ei peccato prouenit extrin- 
fece ob magnitudinem pcrlotur offcnlx.hoc cft 
Dei ; licet, vt etiam fupra dixi, hxc magnitudo 
moraliter plus conferat oficnfx . quando hxc 
prouenit aperfona viliori ; femper tamen con- 
fert extrinfcce Se vt obicdlum. 

SECTIO U . i 

Tertis cbieclto. 

T Ertio obiicics : Si opus Chrifti cx infinita 9 

dignitate perfom accipit infinitum valo- Terti* dit» 
rem ■, ergo opera omnia Chrifti erunt «qualia ^ ebrifii 
in valorc ; vnde vltcrius fiet, vt redempti limus tmMt4 | ort 
operibus bonis Chrifti Domini ante paflioneiu . fi 

faftis : quod videtur eflfc contra communem vira nefit a. 
fenfum Eodefi* tribuentis morti Se paflioni 
Chrifti redemptionem noftram. Quoad hanc 
fcciindamconlcqucntiam non cft magna diffi- ^utadftt»»- 
cultas^cfpondcricnimpotcftjChriftumDomi- d*m u*fe+ 
nuta non voluifle prxccdcncia opera offerre in " 

adxquatam fatisfaclionempro peccatis, ctiamfi 
potuiflet id faccrc-^ed libere dcctcuifle per mor- Quidam di - 
tem Se paflionem confummarc noftram redem- (l>*ptuntv*, 
ptionem. Quoad primam vero confcqucntiam 
quidam diftinguunt valorem operum Chrifti.i inn4 „ & 
dignitate & bonitate corumdcm: ficut in rebus hnuait. 
phyficismufca v.g. cft in le melior , Se dignior 
quam gemma, non tamen tanti valoris, non ergo 
. bonitas cft idem quod valor opcrisrhinc conce- 
dunt omnibus operibus Chrifti «qualem va- 
lorem ; negant tamen xqualcm dignitatem Se 
bonitatem. Ali) vero abfolutc concedunt, om- J/ftouuJJIf 
nia opera Chrifti cflc xqualia in genere moris, jjjjj jjj* 
c b quod omnia habeant infinitatem, vnum au- ^ talia i» 
tem infinitum non fit maius alio ; nec reputant gttwt mor*. 
in eo confequentivllum clfc ablurdum. 

Arbitror urnen neutram folutionem pofl*e 10 
fuftincri: non prinum, quam Rcccntiorcs de- Ntmtatami 
iumpfaunt cx P. Salas Tomo 1. quxft. 1 o. t ,u ( i 

Tractatu 7ulifp.i.fcck. 1 x. Nam licet in otdine 
ad homines non fit idem dignitas rei , Se valor 
1 illius. 


98 Rod. de Arriaga T ra&acus De fine ($ necefi.my fi. Ineam. 


illius , ve in exemplo de mulca fc gemma 
ofteniitur i in ordine tamen ad Dcunfin rebus 
moralibus idem omnino cft valor quod digni- 
tas. Ratio a prior i, qux fimuloftcndit diferimen 
P* m ' inter creaturas & Deum , ea cft, quia homines 
sfUmanc res non propter bonum phylicum,fcd . 
propter vtilitatem moralem,aut aliqua acciden- 
tia externa lentibus grata-, ideo magis farpe xfti- 
• irtfoc res in fc multo v lliorcs, vnum equum v.g. 

quam mancipium. At Deus non aliter in rebus 
moralibus a-ftimat actum v. g. duritatis quam 
vt hic cft bonus,fc dignus amore, & c. nec per 
srlHmationcm fuam minuit aliquid, auc e con- 
trario auget quidquam de merito rei in fc*.abtic 
■ enim a Deo vt minus xftimet maius bonum,fc 

magis minus bonum ; ergo rcfpcdu Dei non 
diftinguitur valor operum a dignitate de boni- 
tate ei rum omnibus confidcratis. 

1 1 Occafioncm dedit huic dodrinx Rccentior 
quidam doccn i meritum crclcerc ex diucrlls 
< 1 capit. bus quam crefcat bonitas, tciliccc ex libcr- 
r* i < tatc nuiori.ex intcnfione,rx dignitate perfonx; 
nnert vn j c valorcm prauenientem \ dignitate 

tr/ pctlonx non ei» e bonitatem aut dignitate ope- 
s d vmIA ris : in quo tamen valde fallitur , nili ad folum 
fallumr. modum loquendi rem deducat : crcnim bonitas 
adus in genere moris non folum dciumicur ex 
ph\fica bonitate fc tendentia illitis in oBic- 
dufn , fcd ex omnibus aliis circutnftamiis ab 
hoc Audorc enumeratis; quia de Illis moralitcr 
hic & riiinc quali vcftitur adus; vnde omnes 
illx dum augent valorcin, augent dignitatem & 
bonitatem moralem operis ; im 6 quia hanc bo- 
nitatem augent coram Dco.augent etiam valo- 
rcimfic opus ipfum,v.g. humiliatio eadem ex- 
{ terna fada ii Rege non folum eft maioris valo- 
risquam fada a iuftico,fcd fimplicitcr melior, 
& dignior.de laudabiliori mvS quia hoc habet, 
ideo cft maioris val« ris tconftat ergo valorcm 
Se dignitatem in prxfcnci idem omnino dic, ac 
proinde per eam diftindionem non fatisficri 
obiedioni propolitx. 

1 2. Sed neque latisfaciunt fecundi, qui abfolutc 
F* 8 »nt*r e contrario omnia opera Chrifti dixerunt xqua- 

» nui lethnJi. lia i nam licet omnes a&iancs Chrifti dignifi- 
fMu-nt centur ab infinita Verbi fandicatc , Se in hoc 
in*jtu*d- ^ nC •Vales * lasricn ratione irftrinfccx boniu- 
luu fai eft tis(a qua etiam fumitur dignitas , honcftas Se 
e* cbnjt m vator-moralis operum) inx quales funticrgo ab- 
aq»Mi* 1« folute & fimplicitcr funt inxqualcs. Patet 
gi** tmttu. fcquentia, quia fi in vno pundo funt inxqua- 
ies , ftccc in alio fiut aquales , (impliciter in- 
xqualcs funt. Vnde folct dici : Si sqiulibu/ tn- 
sqkaU* adei.u , *ut irsqtupikn* squali * , femper 
tuAHta t ■ 1 qi'*!i*. Id quod veram cft , licet id 
quod additur fit infinitum , dummodo idem 
* addatur vtri que rei. Pone hic v. g. e Ile centum 
i homines , Se decem untiim equos, a Deo veri 

• prxtcr hos produci infinitos homines, quemli- 
bet iu fuo equo & cum prioribus coniungi; 
fanc ex terminis patet piares futuros homines 
. qu.tm equos: tum in inhnito aducnicntc de no- 
uo nec plurcs nec pauciores fuere homines 
equis; antea autem erant plurcs homines quiim 
equi ; ergo inxqualiras illa femper manebit , Se 
femper erunt plurcs homines ; idcb etiam alibi 
decui, fc fupra id aenei , inter ipfofmet adas 
Dei ratione noftra nobiliorem clle , qui habet 
nobilius obicdum, meliorem dic amorcm‘v.g. 
Angeli quam amorem formica-. Nec arbitror 
in prxfcnci pofte k quoquam negari , Deum 


fimplicitcr Se abfolutc plus complacere fibi in 
adu Chrifti Domini , quo pro ipfo Deofum- 
medilcdo mortem appetiit, quiun in volunta- 
te ciufdcm Chrifti , de comedendo v. g. tem- 
perate. 

Hinc ad argumentum fupra po fi cum rcfpon- 
dendum eft , non obftantc infinitate ex part< 


>5 

parte s*ImU a>i*~ 


pcrlonx adus Chrifti Domini manere inxqua 7 muni vet*. 
Ies , iuxta inxquahtatem boniutis phyiicx, 
quam ex fc iiabcnt -, Se quidem non minus in- 
xqualcs quam in nobis iidem Client. 

Dices: Valor Se dignius (vt paulo ante pro- oHtShi 
baui ) funt idrm;fcd valor cft xqualis in omni- er di- 
bus,qiiia quilibet valet omn it poffibilia, fupra •S am 
qux non eft plus; ergo omnes lunt xqualis di- 
-gnitatis. Nego minorem. Ad probationem re- ‘ m ,**&*• 
lnondco -, Licet ex pane promeriti premi j non m " stu • 
nt plus , tamen valorcm polle clle imiorem in <y «***"*• 
vno quam inalcero.Sicut licet non clfct pofhbi- munt - 
le prxmium aliud quamvnicus gradus gratix, 
plus tamen adhuc valeret adus imcnhllimus 
chiritatis , quam adus comedendi temperati 
ob honeftum finem ; non enim repugnat ad 
vnam candcmque rem plus habere de condi- 
cn itate vnum meritUm quam altcrum;quod per 
nane conditionalcm , quam Se fupra etiam tc- 
.tigi, optime declaratur. Si per polii bile vel im- si fer impaf. 
polhbilc plura clfcnt pnrtnia quim qux pro- fidi piu* * 
meretur adus minimus Chrifti, illa tamen ea- f" tal 
derent fub meritum adus nobilioris. Confir- 
matur: Negari non poteft ( vt paulo ante dixi) aa-ffim* 
Deum oufnibus penfatis plus complacui ire fibi ‘ W». 
in opere Chrifti Domini per fedi (fimo, quo 
mortem fubiuit , quam in opere minimo Se 
nullo modo difficili ciufdcm Chrifti ; ergo fi cemfimMw. 
plus haberet quod daret propter mortem,quam 
quod dedit propter minimum opus , non du- 
bium quin illud daret ex condignitarc ; ergo 
condignius cft opus perfcdiusqu un imperre- 
dius, licet quodlibct rcfpiciat idem prxmium; 
quia per accidens cft illi operi fuperiori , quod 
non luit poflibilia plura pr.cmia , quam qux 
opus inferius cft promeritum. 

Confirmo in ijpfo morrali, quod licet fit fu- j *■ 
pra omnem fatistadionem purx creaturx,& in cmfirmatm 
hoc pundo vnum non fit mafus altero, negari /> ,emt»eb 
tamen nequit , magis clfc fupra omnem fatis- » ""f* _ 
fadionem odium formale Dei quam furtum 
vnius ftoreui; vnde etiam in fententia docente mm - 
quodlibct peccatum mortale mereri pernam 
omnem poflibilcm , nihilominus tamen abfolu- 
tc admittitur vnUm peccatum grauius alia 

Dices cum Reccncioribus quibuldam , qui oktffis 
magis huic noftr* refponlioni aduerfantur: R,f ' ww **» 
Qtiidquid cft bonitatis Se valoris in aduchari- 
tatis pcrfcdifumo Chrifti, id totum contineri 0 # m rf,, 
eminenter in pcrlbnadignificanteadum infe- mam ckuJU 
riorem ; vnde fit vt adus inferior fit tam bo- t*rfrfhfiupt • 
mis,& tanti vaToris quanti lupcrior : ficut quia uannmtmi ‘ 
tota perfedio , qux cft in Verbo Diuino.cft in 
cllcnt ia Diurna, quam Pater habet, fit,vt fi fo- tame *a*m 


lus Pater vnirctur ei humanitati , ea foret tam 
grata & fanda , ac fi etiam firnul Verbum Se 
Spiritus fandas eidem humanitati vnirentur. 

Et fimiliterlblcrousdicerc aggregatura ex Deo 
fc creaturis fimul fuinptis non dic fimplicitcr 
melius quam foliim Deum ; ergo eodem modo 
aggregatum ex perfona Diuina & opere inten- 
liUimo virruris crcatx in Chrifto non erit fim- 
plicitcr perfedius qoam aggregatum ex eadem Abna eite- 
periona & opere minimo Chrifti. Secundb &•* 
adhuc 


Dify Expediuntur qwtvalori operum Chrifti, &c. Sc&.j; 99 

°P et “.Chrifti niui dignificiu redditur atqui perfodi ac cft 


«r 

Rtftcnd,rur 


cft infinitus ( vcfupponimus ) debet efle xqua- 
us in omnibus operibus ; nam ille cft valor iim- 
pliciter infinitus, quo non poteft excogitari 
maior. 0 

Kcfpondco vtritjue obicaioni , ea foliira 
voifM* . /i- Pfobari , valorem minimi operis Chrifti eire 
lmnraimi mtenfiuc qui poteft excogitari i Se 
i 1 ,d P«fuadcnt inflant ix dux primx obicdio- 
Bimi * niS : C , X Umcn oflendo , cxtcnliuc non efle 
chrifli ,(f, squalem valorem ; nam omnes dicunc exten- 
fmmmmn is. Iiue perfedius efle aggregatum ex duabus per- 
° nis “ rauI vnam lolara ; dicunt item 
u ft iM*u. ^ Cum ltdum °on efle extcnfluc tam pctfcdum 
•>m txun . < l uam Deum flmul Se creaturas \ ergo funditer 
£&• a SS rc 8 atum ex r>cr!ona Diuina & adu creato 
pcifcdiflimo Chrifti erit cxtcnliuc perfedius 
quam aggregatum ex eadem perfona Se opere 
minimo Chrifli ; Se conlcquentcr cxtcnliuc 
non erit hoc vltimum tanti valoris. Quando 
dico e.xtenJtHc , non volo dicere, plurcs numero 
perfediones includi in vno aggregato quam in 
altero : in vtroque enim lolum includitur vna 
mercata, altera creata : voco ergo extcnliuc ma- 
iorem , quatenus in vno aggregato vna parscfl 
nobilior etiam intcniiuc quam altera pars altc- 
” us a SS rc £ at ‘ »S u,a tamen illa pars non cft in- 
tcnliuc nobilior , im6 mulco ignobilior quam 
pars altera , qur in vtroque aggregato inaudi- 
tur , ideb non dicitur facere maiorem intentio- 
nem , led cxcenltoncm , aut , !i proprii loqua- 
mur , maiorem iecundum quid. Sicut aggre- 
gatum ex homine Se equo non cft intcniiuc 
perfedius quam aggregatum ex eodem homi- 
ne Se cane v.g.quia canis Se equus, in quo dif- 
ferunt ea duo aggregata , non funt intcniiuc 
perfectiores homuie, qui in vtroque aggregato 
includitur. 

** FortaiTe adhuc ei obicdioni pollet refpon- 
*£,{, dCfi * perfrdionem amoris liberi Dei fuper om- 
B»»eml2*ri ” u " on cont incri proprie eminenter in digni- 
utnoru Dei ncatiaqc Vcibi.rclpcdu adus ea ft itatis; quia 
fmpn tmn, * Verbum vt vnitum hununiuri non facit illam 
r^-r? T m forraalitcr ^««tem Deum ; ergo humanius 
fri) irn dtfi cura ca vnionc amans temperatam comcftio- 
fiutum vn. nem non cft formaliterncc eminenter amans 
kin^tau Deum fuper omnia , vt ex iplis terminis con- 
ftat i ergo adus ille minimus non xquiualcc 
Atunei etn ““pBaw. maiori , etiam fuppoliu in Chrifto 
l-il&et vnionc pA V erbum. 

•pme Chrifli Ec hinc tertia obicdio foluta manet;dicimus 
cni . m H uoJlibct opus Chrifti clTc intcniiuc in- 
finitum i quia perfedius intcnliife excogitari 
jf **' potefl nequit ; cum quo non repugnat, vt poflit modo 
frdiaemod» prxdido aliquid extcniiuc maius excogitari. 

Adde ( vt fxpc dixi) ratione infinitatis bene 
eZe&ni P°^ c etiam aliquid maius intcniiuc in vno infi- 
nito quam in alio cxcogitari;vndc ex hoc capite 
etiam inxqualia poterant efle opera Chrifti. 
Hacoccafionc poliet quxri , VtruinDeus tan- 
tum fibi complaceat in operibus Chrifti digni- 
ficacis a Veri» , quantum in Verbo ipfo. Hxc 
tamen quxftio infra explicabitur , dumegeri- 
I mus, Vtxum Deus tantum amet humanitatem 
dignificatam , quantum iplam edendam Di- 
• unum dignificantem : eft enim eadem plan£ 
vcriufque rado, fireuiter tamen interim dico 
contra quofdam Rcccntiorcs , illum amorem 
efle minorem, quia cfto motiuura illius fic fum- 
mum , lernpcr tamen minus amatur obicdum 
quali materiale quiun fonualc : neque huma- 
Tnntu ri. 


/futdldt*! em- 


iofum Verbum. Vide rem hanc fu/i iis infra 
nue deduftam. 

SECTIO III 

Satisfit quarta obieftioai. 

Q Varta obicdio Se valde difficilis defumi- , - 
cur ex eo,qu6dnon quodlibct opus Chri- aU* hi, ait 
lti habet valorem xqualcm omnibus prxmiis tentr* v*U- 
pofli bilibus i ergo quodlibet non cft fimpliciccr M * *&uf 
infinitum. Confequentia eft bona *, quia ver 6 r f n " m 
antecedens varie probatur,oportec in diftin&as V*- 
fubfc^ioncs diuidere cius probadones. 

SVBSECTIO I. 

Dua priores probationes. 

P Rima fic : Si Chrifto inprxmium pro vno ?rim* «a/«- 
adu duritatis v.g. daretur alter adus cha- pr *• 

neatis, fieres facis Uli merito ;eflce enim xqualc 
prxmiumcum merito, ago prxtcr illum adum 
non pollet alia prxmia de condigno mereri. 

Succumbunt quidam Rcccntiorcs huic pro- 1 8 
badoni , dicumque opera Chrifti loliim cifc 
fupra omnia prxmia poflibilia pure creata , Se 
in quibus non includitur dignius ipfa VerbL Uuatfft(mp^ 
Ego tamen facile huic probationi refpondeo tw fumis 
Primii , Etiamfi phylicc xquales fim illi duo M*‘h* /»*• 
adus,& qui mcrctur,& qui datur in prxmium, ’* *1*^* /M 
hunc tamen in ratione prxmij non ede vllo flt. n»JL ' 
modo adxqnatum. Rado a priori cft,quia quod d*tm 
datur alicui in prxmium, debet cfli aliquid cc- *• frmksm 


dens quafi in coronam & gaudium ipfius , non 
innouum laborem. Sicut in humanis non elfcc ; 


proportionatum in ratione prxmij dare homini, 
qui totum fere fanguincm cfludit gloriose in 
pugna, dare illi inquam occafioncm ve iterum 
pugnam cum eodem labore fubircc ; hoc enim 
magis eflee feruidum nouum ab eo exigere, 
quam antiquum prxmiarc ; ergo non cft ad- 
xquacum prxmium adus Chrifti mecitorij 
alius adus etiam meritorius. Secundo , quia in Anniends 
actu meritorio debemus conliderarc Se perfo- tfl » *ii m 
nam ipfam infinitam dignificantcm,& bonita- pe*~ 

ccra iplius operis. Quando ergo datur Chrifto 
in pnemium nouus adus , non datur illi per- ^ lTU *'■ 
fona , qux dignificat infinite *, hanc enim iam 
habet ante Chriftus i ergo iolum illi datur cn- 
dtas adus , vt ipfe eam dignificcc : atqui end-; 
tas adus non cft nec quidem phyficc condigna 
valoris operis mer itorij , in quo includitur ip/a 
perfona, ergo non datur illi tunc prxmium pro- 
portionatum merito : in hoc enim includitur 
ipfe D?us,in adu vcr6 qui donatur non inclu- i 
ditur. 

Secunda cius antecedentis probatio fitiQu ia j ^ 

fi per impoflibile Chriftus fub vnionc pcccaf- stiu*d* m> 
fet contra Deum grauiter , non potuiflet tunc 
fatisfacerc Patri per quodlibct opus bonum. Si t ""/! cAf *' 
enim Rex Regem oflcndat gtauitcr.non ftatira JJJJI 
ei fatisfacit quolibet minimo opere, fcd debet p„u ejftudif. 
nugnum aliquid efficere i ergo non quodlibct [* Drmmjts 
opus Chrifti habet condignitatcm ad facisfa- 
dtionem pro omni peccato , imo a fortiori ne- 
que pro noftro \ quia illud monale Chrifti in „j«. 
eo cafu impoflibili non ellet tantum quantum 
noftrum , quod ( vt dixi fupra ) aefeie ex vili- 
tate nolha, qua careret in Chrifto. 

I i Pater 


r 


ioo RoD.DE Arriaca T ra&atus De fine ($ ncctfi.myfl. Inoum. 

Patet Suarez difp.4. fcd. x. & rum en nnn- 

SVBSECTIO II. 


?. s**rez. Patet Suarez difp.4. fcd. 4. & cum co non- 

T*' nulli Reccnciorcs , contra quos fupra aliquid 
«/* Mdmet- diximus .cenlcntcafum hunc non admittendum 
(ctiamli in difputationibus fzpc admittatur ca- 
fus impolUbilis i) rationem rcddunt.qubd in- 
cludat repugnantiam in ipfis terminis : ex vna 
cniin parte Chriftus retinens vnionem pcc- 
canfquc mortaliter manet Sandus , ex altera 
non manci Sandus*, manet, quia manet Filius 
naturalis Dei ; non manet Sandus, quia pecca- 
tor : vnde (equitur rurfus , quid pofticdc non 


poflit farisfaccrc*.po(Tet,quia Sandus* non pof- 
, . lct,quia non Sandus. Ego tamen ccnfco.licct 

ftT f argumenti cafus.prout fupponitur, cllct impli- 

’ rarnriiK. nnn nnim |)ifrcm Cnirat .1:0. .1...: 


f.Smanmml iu|<(n>nuui, enet impn- 

fiumfmrit d'f. caror ius, non tamen Patrem Suarez difficultati 
pnitati. fatisfaccrc : poteft enim cafus paululum aliter 
proponi, vt non ipfcmct Chriftus qui pcccauit 
satisfaciat, fcd altera perfona vnita humanitati, 
& peccato carcns,in qua non cllct ea repugnan- 
tia -, ibi autem obicdio habet fuam vim. Nam 
fi quis Rex grauiter alium offcndat.non folum 
ipfc non fatisfacit minimo obfcquio , fcd nec 
alter Rex pro illo fati -.faciet per minimum 
obfcqdium ; ergo pro otfcnfa graui' Chrifti in 
Deum nonfatisfacict etiam altera perfona vni- 
u Verbojergo opus perfora vniti non fufficit 
pro omni fatisfadionc , imi neque pro noftra, 
vt paulo ante vrgebamus. 

S 4 «/i» », Admitto ergo cafu modo prardido , rcfpon- 
muZm» p >7 ^ co * Po ,Il \ lalccm illam alteram perfonam de 
fensm de ri condigno fatisfacerc i quia fi Chriftus de fado 
djaefseujM- fatisfacit pro noftris maioribus, a fortiori fatis- 
*** focict P ro . co n^nori peccato. Sine dubio enim 
minus edet Deum offendi a tam alta perfona 
quam a viliflima. Inflantia de Regibus non vr- 
Jjet : Primo, quia raifum fupponitifi enim Rex 
fatisfacic pro iniuria a pieoeiu committi in 
alium Regem fc illi hiuniliando,a fortiori facis- 
ftcict pro iniuria commillaab altero Regemur 
fine dubio cft multi minor. Secundi . quia li- 
^et in humanis, eu quid Regia dignira. fit fini- 
ta, poflit aliquando iuperari grauicatc iniuria:, 
iu vt non fufficiat vnica Regis fatisladio : ait 
in Diuinis quia perfona cft infinite digna non 
poicft fuperari per vllam oftcnfam,inult6 mi- 
niis per eam qui in obiedionc p >nicur , qui 
cllct exj miniinisidccrelccrct enim ex magnitu- 
dine oftendentis. 

at ll /, Refpondco Secundo cum Patre Hurtado, 
,J t ™ aliis, de quibus fupra, eam humaniu- 

Heemawt.v [ cm cc, * a *" peccatum manfuram infinito 
chnfh $tum honore dignam & honorabilem per fummam 
peflt«<« am ado rationem latri.r. Sicut filius Regi, ctiamli 
7 **™™** °^ cn '* ac ^egcin, adhuc tamen manet filius Re- 
tnf.m ta. ^ venerabilior quam plcbcius, idcoquc ex 

. c potens dignificate luas adiones. 

C onfirmo \ nam ea dignitas quaft fubftantialis 
non tollitur per culpam illam, ficut excellentia 
maior Angeli fupra hominem non tollitur per 
peccatum ipfius. Et hinc apparet, minus bene 
a Suario didinn , repugnare in terminis cum 
calum lupra politum * nos enim non admitti- 
mus eam humanitatem ftiturara & non futu- 
ram fandam, fcd pure negamus illi co cafu 
fandjtatcm; dicimulquc ob dignitatem infini- 
tam perfonx, cfto non edet fanda , fore fuffi- 
cicntem ad fatisfadionem , vt inftantiis ?Marj f 
fufficientcr oftcufuiu cft. 


Tortior probatio etas ante cedentis i & 
vana illius [olat tones. 

E A autem probatio defumitur inde : Nam fi xt 
daretur in primium operi Chrifti vnio hy- Ai- 
poftatica cum altera natura creata , fieret faris 
illi opcri-.Dcus enim qui daretur in primium, 
cllct iquc bonus, ec valoris tanti quanti cft ipfc aM i 
Deus dignificans meritum ; ergo non podet ii- dota oUtn 
lud opus mereri aliquid vitra prxdidain vnio- 
nem ergo non haoctquodlibctopus Chrifti 
condignitaccm ad omnia prxmia poftibilia. 

Pauci hancobicdioncm difeuriunt* ex qui- tuteuu oH- 
bus quidam ei fuccumbunt , fatenturque pro **" \ 
vno opere Chrifti iqualcm efle rcmuncratio- ^rnmCkrS!" 
nem vnam hypoftaticam vnionem. Quod ver6 eflt v n ntm 
dicitur communiter, opera Chrifti Domini ex- i^ofiatUaao. 
tendere fc ad omnia primia poftibilia , folum 
intelligunc de pnmiis , in quibus non datur 
proprie ipfc Deus. Dixi non datur proprie ; nam 
in vifionc beata datur in primium Deus : ille 
enim cft obiedum formale fpei.vt fuo loco di- 
ximus ; de ex illo de ipfi vinonc conflatur vna 
integra beat itudo-, ac proinde ex hoc capite di- 
eae forti- aliquis poftet,vnicu gradum vifionis 
beati efte adiquatum primium vnius operis 
Chrifti : li enim Deus cft qui meretur, «tiam e 
contrar io datur Deus in primium. Verum huic * $ 
replici occurritur per illam reftri&ionem:Da- 
tur proprie Deus ; nam Deus rcfpcdhi vifionis 
cantum le habet vt obic&um extrinfecum , de «. 
non communicatur per phy (icam Se veram 
vnionem , ideo ea vino non icnfctur adiqua- 
tum primium operum Chrifti-, at hypoftatica 
vnio cft phyfica de realis communicatio Dei, 
idcoquc cenfcri debet primium infinitum , ac 
proinde adiquatum cuilibet operi Chrifti fcor- 
fim furnpto. 

Ah ) vero ablolutc docent quodlibet opus ^ 

< hrifti habere yalorcm ad omnia omnino prx- 
mia poftibilia : id quod Cardinalis Lugo inde Iere valerem 
explicat ; nam cum in rcmuncratione debeat *d omnia 
confiderari perfona Chrifti , qui cft tanto ho- F 4 "** 
norc digna , quanto Deus iplc in fe , pro Deo ***• 
autem in fc nullum primium fit magnum-, ideA 
ait , neque etiam vnionem hypoftaticam, iin& 
neque omnes vniones poflibiles adiquarc va- 
lorcm vnius operis Chrifti , maxime cum per 
vnionem communicetur Deus finito modo , ac 
proptcrca illa noua vnio non detur Deo ipfi, 
icd alteri humanitati non habenti Diuinitatem. 

Hanc vkimam folutioncm fufius rciieio in- 14 
fira, oftendens Deum in fe nec mereri, nec pn- Fmi reueitw 
miarc , led vt hominem -,fub hac autem redu- vUimaleu 
plicationc quia denout cdmunicationcm Diui- 
nicatis etiam per vnionem finitam,ficut hic Au- 
ifor dicit , dum datur Deus in primium ; inde 
colligo clari , non cfjealtiorem Deum vt pro- 
merentem quam Deum qui datur in primium 
alteri per vnionem diffindam. Vide rem hanc 
fufius ibi dedudam. Qu6d verh additur, ilhun 
vnionem non donari homini Deo , fcd alteri 
humanitati.non cft ad rem i quia fi alteri detur 
ad petitionem fcu in gratiam Chrifti , perinde 
id cft ac fi ipfi Chrjfto daretur. Ii no dt hoc ca- 
pite primium illud videtur efte maius , quia 
difficilius conceditur primium pcrfoni diftin- 
cti ab ea qui meruit , quam ipfi merenti } ex 

quo 


Difp.9. Expediuntur </ut valori operum Cbrifli.&c . Seft 5; 101 


quo capite Pater 'Vafqucr dixit nec diuinitus 
pofle per gratiam habitualem obtineri de con- 
digno primam gratiam aut augmentum gratix 
pro tertia perfona. Eft etiam ex eo capite illu J 
prxmium maius; nam incredibiliter magis eft, 
naturam adhuc non deiheatam eleuari ad dcifi- 
carioncm, quam iam fcmcl deiheatam fecundi 
deificat e ; ea ergo folutio ex omni pane eft in- 
fufficiens. 

Proptcrci poflet quis cum Patre Coninch, 
Tojfrt fww VVadingo Se nonnullis aliis dicere , mei itum 
« •iZtm/pt- con ^ i S nai11 non requirere xqualitatem cum 
rit ftlmm u- prxmio.fcd polle efle longe illo inferius: vnde 
tfutnr* fro- cfto vnumopus Chrifti non fitxqualcpropric, 
ftnitmtm ii etiam poft dignificationem Diuinitatis,nili vni 
vnioni hvpoftaticx,iuxta dida;nihilominus il- 
lud opus cire polle condignum meritum om- 
nium vnionum edam podibilium, quia eft illis 
StJHefuthi>r omnibus aliquo modo propomonatuin. Verum 
m$d» f tu 1 fit neque hoc modo videtur latisfieri argumento; 
—immtnt*. nlJ11 lj cct ato co principio pollet ccnTcri meri- 
tum condignum , etiam illud quod eft inferius 
aliquantuliim ipfo pnrmio ; nullo tamen modo 
poteft dici condignum id quo<l eft infinite infe- 
rius prxm io ;crgo cum iuxta obicdioncm fupra 
politam vnafola vnio hypoftatica rcfpondeat ve 
adxquacum prxmium vnius operis Chrifti, de- 
bemus neccilario dicere, fi fupra eam vr.ionem 
daretur habitualis gratia infinita , aut infinitx 
numero vniones, futurum tunc primium illud 
infinite maius quam iit dignitas incriciiid quod 
♦ (vt diximus) non poteft pramiio condigno vllo 

modo conuenire , quod non debet infinite fu- 
pcrareluum meritum. 

2.6 Hinc etiam rciicitur alfinis huic refponiio 
titiatur ttti dlftingucns in opere Chrifti duplicem vaiorc; 
ilU n/fitafn vnumabipfaperlonalitatcDiuitufanftificate, 
Afimirntat alterum ab i pia perfedione acintcnfionc upc- 
ifm f t n tiiiM, ***• P r * rao valori vnius operis dicit hxc folutio 
it, & altum fieri fatis per vnionctn hypoftaricam.piofccun- 
m pirftBtim do vcr& adhuc deberi alia prxmia dillinda-.hxc 
f*rh tpfim inquam folutio ex didis rciicitur,quia licet ali- 
qua alia prxmia debeantur prxtcr vnioncm.non 
poliunt uraen illa efle infinitarum bomus mo- 
ralis operum Chrifti.vtcondiftinda a dignita- 
te pcrlonar.non meretur nili finitum prxmium 
odo aut decem v.^.gradus gratix, prout fuerit 
intenlio Se perfcdio fpccihca eiu-s operis , Se 
prout mereretur, fi non fuiflet coniundum il- 
lud opus cum perfona Vetbi,fcu prout de fado 
in nobis meretur fimilis intenlio ; ergo pnrter 
vnam vnionem hypoftaticam , qua fit fatis pri- 
mo valori.non poteft mereri alias infinitas. 
Rcfpondcri poteft Quarto ex dodrina Patris 
mm , Ragulx difp. 1 S.vbi cum fupponat donationem 

tuamrjfjaj. vnionis hypoftaticx efle prxmium infinitum, 
«fMri p, A . ait adxquace & intenfiuc fieri per illam fatis 
ta- cuicumque merito Chrifti ; nihilominus tamen 
•m» ^ u* dn- q U odlibet mulus alias im6 infinitas vnio- 

C brifilmtrg, ncs mcrcri;quia ilia additio eft tantum extenfi- 
fi fi*,,, v . \xb quid maiusj non addit xftimabilitatem fu- 
mitnn. pra alteram , licut additio creaturarum fupra 
Deum : & licut non magis valent tres perfonx 
Diuinx fimul fumptx , quam valeat vna fola: 
denique addit , tunc folum meritum fuperari 
quando additur aliquid intenfiuc melius fu- 
pra prxmium condignum , non veri» fi addatur 
aliquid cxtenfiuc maius. 

£7 Hxc folutio licet quoad adxquauoncm cu- 
Stliui» tjttead iuflibct Chrifti operis per foiam vnam vnio- 
}**• nem daum in prxmium fit probabilis» vt infra 

Tomw rr. 


Saluti* P. 


dicam , quoad alia tamen qux conhmgit , eam '*m pra. 
iudico omnino improbabilem : etenim princi- • n *+ 
pium hoc vltimum quod aflumic.it in quo tota*£ f " !*•** 
folutio eft fundata, (e ilicee tunc folum tuperari \ungir. * 
meritum .quando datur aliquod intenfiuc ma- 
ius , non ver6 fi detur aliquid folum cxtenfiuc 
maius;hoc inquam eft omnino improbabile. Se 
ab omni redo prudentum iudicio in genere 
moris alicnifliinum. Etenim fi homo faciat vnu 
opus; qno mercatui pix altero v. g. decem gra- 
dus gratix ; profedo nullus dicet illud idem 
meritum habere condignitatcm . ve pro mille 
aut pro infinitis aliis hominibus fimul fumpeis 
nouos Se nouos gradus gratix mereatur , eo 
quod poftquam dati funt Petro ccntuni gradus 
gratix , dare alios centum Antonio intuito il- 
lius mciiti,& lic de infinitis aliis, non eft maius 
prxmium intenfiuc, led lolumextcnliue : quis 
autem idnoniudicct ablurdifllmum>perindc ac 
fi diceret quis ; Meo obfcquio mereor ab Im- 
peratore monile aureum vt centum ; ergo fi- 
mul eodem obfcquio mercor centum talia mo- 
nilia ; quia vnum fupra aliud non facie quid 
intenfiuc maius, fcd foliim cxtenfiuc. 'Ratio eft 2,8 
manifcfta , quia multiplicatio prxmij eft prx- ytmlnp liratie 
miurn vere & proprie nouum ; ergo fi priori ?;*'»* t 
adui datum iam eft primium illi adxquatum, ^ 
profedo Ii addatur ilii nouum , cfto priori om- 
nino limile , iam illud ex liberali tate dabitur, aSm clnjii 
non ex debito ; pro nouo veri xquali prxmio tmptnfatur 
debebit cllc nouum tneciium nmile priori. 

Idem autem videtur adhuc clarius in fententia^*^^ 
longe communiore ponente omnes gradus in-mrrtupimii 
tcnlionis ciufdem rationisrin ea enim licet qua- 
tuor gradus fupra quacuor additi dicantur face- 
re inteufionem , quia in idem fubic&um ca- 
dunt ; re tamen ipfa in fc confidenti prxeise 
funt cxtenfiuc maius quid quam prxccdcntes: 
non enim habent intenfiuc maiorem perfetftio- 
nem:& in ordine ad meritum, iuxu fxpc di dia, 
idem eft mcicri Petto & loanni pro quolibet 
quinquaginta, ac mereri vni Petro omnes cen- 
tum ; ergo fi a&us habens virtutem ad decem 
habet etiam ad omnia alia vigimi extcnllue 
lumpta , mereri fani poterit pro lcipfo qucm- 
curTKjuc numerum graduum; quia femger noui 
& noui illi vigimi non funt nili extcnllue plus 
quam fini priores viginti^ic proinde adus me- 
rens gratiam vt vnum mereretur eodem modo 
infinitas vnitates fiue pro fc, fiue pto aliis:quo 
dici nihil poteft abfurdius. 

Quod vero hic Audor adducit in fui fauo- 2 } 
rem explicatur facillimi : dicimus enim , fiue s*lmuut «•- 
vjiio noua hypoldatica addita vnioni fadit plus $**>•* 
intcnfiue.fiuc tantummodo cxtenfiuc, 60 tamen 
ipfo quod vna vnio ex illis fit advquatum prx- t ^ # _ 
miurn operis vnius Chrifti, non polle cum vlla ni f.tiu* fit* 
probabilitate dici adhuc illud opus mereri plii-/ 14 " 4 * 
res Se plurcs vniones; id enim cllct habere du- ^ 
plicatum prxmium adxquatum ; quod manife- 
ftc repugnat» nili multiplicetur meritum ; iam 
autem fupponimus hoc non multiplicari; ergo. 

Quod dicebatur de complexo illo ex Deo & 
creaturis rcfpedu folius Dei, aut ex eribus per- 
fonis rcfpedu vnius folius, hoc inquam etiam 
non eft ad rem ; nam inde folum probatur in- . 
tcnfiuc nihil maius cllc in cis complexis quam 
in fola vna parte illius.Ac iam eft probatura iri 
ordine ad prxmium , idem efle dare duo prx- 
mia vt duo, quam vnum vt quatuor , ac proin- 
de in genere moris dare intuitu meritorum 
X f Chrifti 


ioi. Rod. de Arriaga Tradatus De fine & necejl.myfi.lncrtrn. 


Chrifti duas hypoftaticas vnioncs , vnam hu- 

• nuniuti Petri, & alteram humanitati Ioannis, 
dic bis folucrc illud meritum ; quod tamen 
fupponimus adxquatc intenfiuc per vnicam 
Vnionem remunerari i perinde item illas duas 
cilc duplex prxmiiun , ac fi daremus per im- 

• poffibilc vnicam aliam vnionem , qux eflet 
indiuif «bilitcr prxmium nobilius media ex 
parte , quam quxlibcc ex his qux nunc exi- 
(lunc i ftcut idem cft dare Petro duo monilia, 
quorum quodbbct valet mille , ac fi daretur 
Vnuin valens duo millia. Et de hac folutione 
fatis. * 

Rcfpondcrct quis Quinto » Quando datur 
$**d»k»lm alicui vmo hypoftatica , fotum dari in prx- 
f effer teffem- roium ipfam vnionem diftinrtam a Verbo , 
d*n,Vn nm.m q U j a jij a f 0 | a c ft qux producitur de nouo; hanc 
H ** Am 'E' f* ;uKcm e ile finitam & improportionatam rcfpc- 
m & u nacriti Chrifti , quod cft infiniti valoiis; 
Miwnm- vti dum datur vifio , ctiamfi per illam dica- 
sischijti. mur polTidcrc Deum , non tamen datur nobis 
?ba!ST P ro P r ** * n prarraium Deus ; alioqui quodlibet 
vsfuat. noftrum opus mereretur prxmium fimclicitcr 
infinitum, nempe ipfum Deum, Se conicqucn- 
tcr cflfct noftrum opus infiniti valoris (impli- 
citer. 

S:n tA im. Non cft improbabilis folucio,fimpliciter ta- 
fuUlriluyfid men reiicienda ex paul6 ante didis ; nam hu- 
**? nianitati Chrifti non folum cft data vniodi- 
bdt MiLk » fed *nult6 maxime ipfummet Verbum: 

male enim confundit folutio in vnum dure Se 
producet e \ fateor folum produci vnionem , ne- 
go tamen eam folam dari ; imi illa non pro- 
prie datur , fed per illam datur Verbum : licut 
quando quis donat alteri mille florenos v.g. 
licet non producat tunc moraiiter nili domi- 
nium , ipfos autem florenos non producat, hos 
tamen formaliflime donat. Et confirmaturi 
quia in ipfifmet operibus Chrifti id oftendi- 
tur : ea enim hon lunt vnita Vcfbo nifi media 
Vnionc creata ; & tamen (impliciter dicuntur 
habere valorem infinitum i ego (imilicer erit 
donum infinitum dare alicui naturx perfonain 
' Diurnam , licet hxc non communicetur nili 
media vnionc : id quod in aliis omnibus formis 
creatis patet : non enim lubierto communica- 
tur fola vnio,fcd prxdpue forma qux per vnio- 
nem recipitur. 

«I Adinftantiam de vifionc beata refponfum 
HjfyoiJrtkr pauli ante , vifioncm, licet fit quodaramo- 
inflamu it - do pollcffio Dei , folum clfc cxtrinfccam Se 
fmmfig i vi- intcntionalem , idcoquc non dici , fimpli citer 
fit»t iuMtif. io^ ucn< i 0> p Cr cam nos acquirere prxmium in- 
finitum ; vnionem tamen hypoftaticam non 
improprie 1 Se intcntionaliccr ede coniunrtio- 
nem cum Dco,fcd phy fi eam Se t calem, non mi- 
nus quamiptamet vifionis beatx vniocft vera 
Se phyfica pollcffio eius vifionis , licet non 
Dei : vnde ficut prxmium refponJcns noftris 
artibus non cft fola vnio vifionis , fed multi 
magis ipfamet vifio ; in in prxdirto cafu non 
folum vnio hypoftatica crea» , fed multi 

• . magis ipfcmct Deus datus edet prx- 

mium; ergo hoc cilct (impliciter in- 
finitum ; ergo adxquarct 
valorem operum 
Chrifti, s 


II 










SVBSECTIO III. 

££utd fit ubfolate refpondendum. 

H yf.c obiert io valde difficilis fatis proba- J i 
bilitcr oftendic , vnum meritum Chrifti 
futficicncer compcnfari vna vnionc hypoftati- *** 
ca,& confcqucntcr non quodlibet opus habe- 
re condigniutcm ad omnia pr.vmia poffibilia » im chijU 
firaul fumpta tam creata quam incicata-.nequc b»btttc*u&. 
qui hoc diceret, minueret in ordine ad latis fa- *d 

rtioncin pro noftris peccaris valorem operum 
Chrifti. 1 ’otcft umen adhuc rcfpondrri jHter, «««, f t »tu 
prxmium condignum non folum ede illud #»- 
quod in genere emis cft xqualc merito , fed 
quod moraiiter & prudentum iudicio cCnfctur 
xqualc jvidetur autem prudens iudicium dirta- t fl, q»td «■#- 
re, Deum ipfum bene operantem 5 c metentem rmU bmiuU 
non foliim cllc dignum ipfomct Deo femcl in 
prxmium , fi femcl illum petat , fed Se millies 
Se infinities. Sicut in humanis filip Se heredi ixfiutuur 
Regis feliciter pugnanti non folum debetur filutto txtmr- 
fola dignitas regia paterna, qux cft ilii xqualis ? ! * 
phyficc ( ad hanc enim quodammodo iure he- * ***""“• 
redi tatis artionem habebat ) fed vitra hanc 
multa alia prxmii ( ctiamfi non infinita , c6 
quod dignitas quam habet fini» iit; ) ergo 
Chrifto Deo bene operanti rlon folum debe- 
tur ex condignirate vnio vnica Verbi Diuint, 
fed & plurcs quotquot petierit propter bonum 
opus; vti in demerito e contrario manifefte ap- , , 
paret , etiam lcdudendo omnem indigniratem , 

lubicrti , a qua polfet peccatum eleuari ad ma- 
ius demeritum. Si enim quis furatur alteri mil- 
le , non ccnfctur adxqu.ua pccna , vt refundat 
illa mille •> fed iufte furtum illud puniri edam 
poteft priuatione vitx ;qux phyficc eft longe 
maius quam fuit illa ablatio mille florenorum. 

Habet autem hxc dortrina locum etiam fcdu- 
fa ratione offcnfx Diuinx , qux in eo furto re- 
peritur , Se coniiderata pure put& Republica 
naturali , cui illud furtum contradatur ; ergo h 
fortiori opus bonum Chrifti ; quod in fuo va- 
lore includit iplam Diuinitaccm vt illud digni- 
fi cantem , nou folum erit dignum vna dona- 
tione ciuldcm Diuinitatis media vnionc hypo- 
ftatica pro altera alia natura, fed etiam multipli- 
catione earum vnionum,& aliorum infinitorum 
prxmioni etiam fimut fumptorum ; cura mult6 
magis excedatur phylicc hutiun mille aureo- 
rum ab amiflionc vitx, honoris , Scc. qux funt .u 

in alciori ordine fupra illam pecuniam , quam 
opus bonum dignincanim Diuinirate exceda- 
tur ab ciufdera Diuinitatis bina ternave do- 
natione : hic enim cxccllus non cft nifi extenfi- 
uus,non intcnliuus. Qux folutio mihi videtur Cui atnani- 
valdc clara , Se maxime conformis prudentum ^ gla Z 
iudicio ; qu6d fi umen ea adhuc alicui non 'chi/t^tpai 
arriferit, fed in rebus morabbus voluerit phy- aM mmri 
ficam aliquam ex natura rei petitam, quia nane *•/* i 
nou inucnic in prxfcnti , dicat , vnum Chrifti 
opus non mereri nifi vnicam vnionem: quod 
paul6 ante diximus c(Te probabile. 

SECTIO IV. 

Okieftie ejuintA expilentur. 

Q Vint& obiicics : Ex maiori indigniute 54 
operantis noil aefeie peccatum ; ergo ne- Ali» tbieSU r 
que 






'43b r 




Tfeair 


Difp.p . Expediuntur qtuvalori operum Chrifti, &c. Se&.j. 103 

SECTIO V. 


V.HwnJi. 


Sed ttmfma 


Jt 


Ni><r Udi- H ue c contrario cx infinita dignitate Chrifti 
I*"* pot*- crcfcit meritam. Mirum eft quam turquantur 
””•#«**** ^ obieftione alicui, maxime ex his qui di - 
5 ^TmpT’ cuncc * maiori grana habituali crcfcerc merita: 
*» 4 mt Xi/m- difficillimum enim eft affi gnare dilparitatem 
*— i*ntmu inter deformitatem homini a peccato venien- 
*MUnm rp4 tcm,& inter maiorem gratiam quoad punduin 
nu*f- P rxlcns - Pater Hunadus ea difpuc.i 1 ait 
d*m btc tint diftancum vnius peccatoris maioris prx alio 
*». minori repueari a Deo quali nihilum ob infini- 
tam vtriuique peccati diftantiam a Deo ipfo; 
ldcoqoc ait ex eo capite non crcfcerc iniorum; 
in gratia autein Deum valde .Tftimare,qubd illa 
fit participatio naturx Diuinx , ac proinde ob 
mmim maiorem gratiam magis pr armi are. Profeci^ 
cenfura , quam ipfc adhibuerat), ji. contra 
•d ru*fijM4»- nonnullos dodos Keccntiores, docentes, inter 
petfonas ciufdcm fpccici multum valere cxccf- 
ium perfedionis ai digniheandum opus, frciis 
. in perfonis diucrfx fpccici i cenfura inquam illa 
in nare verba , Hic ridentur farturi* non peten- 
tium vig>I*re ut tuend* coaftquentia , tota quan- 
ta in ipfurn priori iurc retorquenda nunc vi- 
detur. In primis enim eodem motiuo illi Re- 
centiorcs vtebantur pro prxmio, quod hic Au- 
dorpro peccato , fcilicet quia inter Deum 5c 
homines eft infinita diftamia , idet» augmcit- 
tum maioris gracix habiulalis non facere opus 
magis meritorium hoc autem eft quod luo 
modo in nulitia docet hic , ideo fcilicet ex 
maiori vilitate maioris peccatoris non crcfcerc 
malitiam, quia ambo peccatores infinite diftant 
k Deo ; in infinita autem diftamia pro nihilo 
reputatur differentia illorum inter fc. Vides in 
idem principium vtramque folucioncm redire? 
Dixi autem poriori iurc eam cenfuram in hunc 
Audorcin retorquendam , quia cum ipfc dicat 
peccatum mortale infinite aiipliccrc Deo, ideo- 
que iudicet infinite magis illud Deu difpiiccre, 
quam eidem placeat gratia habitualis ;profcd 6 
hccellariura eft , vt in ordine ad difplicentiam 
Diuinam mulib maioris niomaiti lit multipli- 
catio mortalium , quam multiplicatio graduum 
gratix habitualis •, ac proinde licx horum mul- 
tiplicatione crcfcit prxmium, a fortiori ex illo- 
rum multiplicatione debete crcfcerc demeri- 
tum i mulro ergo minus hic Audor lcruatcon- 
fequentiam quam Rcccutiorcs quos ille rciicic. 
Abfolucc autem d folutio rciicitur ex ira- 


'****• (fi fu- 
ti metus 1 * 
haieri gratia 

hakiaaU. 




P reponitur obi e Hio v It ima, inde defumpta , 
quod maior gratia habitualis mon 


augeat tujlorum merita. 


V Ltirao contra dignitatem operum C hrifti . _ 

obiicitur : Ex maiori gratia habituali non tiehmaidM- 
crcfcunt mcntavcigo neque ex infinita erdeent. u* , Una* 
De hac obiedionc egi fuse Tomo 4 . in Tra- »*» nefiam* 
datu de Mcrito,quia illuc videtur proprie per- tx mt,en 
tincrc ratione antecedentis, quod in eaalliimi- 
turjqubd fcilicet ex maiori gratia habituali non mfiolta tn- 
crcfcant tncriu, quoad conicquctiliam veri in- /<«•#. 
de dedudam circa opera Chrifti huc nirede ea 
obicdio fpcdar.fed quia occafione eius antece- 
dentis tractata etiam fuit a me eo loci , idci» 
brcuilfitne me nunc ab illa expediam. 


SVBSECTIO I. 


Varia dt [par tutes retett * * 


R Eicci igitur ibi Primi fementiam qub- BauBa ##- 
rumiam ; qui in concucfum efficientem tam frauit- 
Vctbi in aCdioncs Chrifti , quem concurfum 
non habet maior gratia habitualis in opera ho- f ,*** #* *T* 
minis iufti,cam differentiam reducunt ioftendi ^4 m 
eccnitn Verbum non inHOcie immediate vllo ifftunuri*- 
modo in eas actiones , quia neque pcrfonalitas 
creata influit. Secundi, quia efto inHueret,non 
ideo videretur vlla fpcculis ratio menti in eas 
adiones deriuanda : per concurfum enim effi- 
cientem qua calem non dignificuntur formali- 
ter adiones •, vnde criam io fcnrcntia Patris 
Suarcr. , qui concedit concurlum immediatum 
cftcdiuura gratix in adiones fupcmaturalcs, 
non idcd dicuntur hx nugis raerttorix , quam 
in communi fentemia eum concurfum negan- 
tes i quia gratia & landrias fubicdi non aliter 
• dignificat quim reddendo perfonam operan- 
tem nobiliorem. 

Replicabis tamen hinc : Si, quia perfona ope- 


> ' 


J8 


rans eft nobilior , idcb opera funt maioris me- t"fdU 

n'ri .mn i Cirtinf i rfllt.t minii mMiMrii M. tHtOai lll nt- 


rit» , ergo a fortiori erunt magis meritoria ea- 
dem opera, fi ipfurn Verbum , quod eft ipfa in- 


Al filat} ttiu mediate didis, quia Deus valde xftinuc inge- 
fitm frimu: ncrc malipcccati i vnde ex illorum multiplica- 
aflmia^ A fit- ClonC Cliam ari ^ lmctic ‘ r ‘K c w g ct difplicCn- 
lata »• geme- tiam & auci fionem abeo homine & ptrrus^cr- 
« mali : go ex hoc capite non poteft explicari, cur maior 

mair^^ka P cccalor non g rau ‘“ s p«cct ex eo capite etiam 

riam^xmMl- F aciUiis ergo ad oblcd ionem t cfpondctur ex 

# T flitatuni dicendis ftatim , non crcfcerc merita ex maiori 
'amam. fanditate habituali , ac proinde non mirum fi 
SiqH»A* ncc demerita ex pluribus peccatis i qux 
funt criam indignius accidentalis ho- 
minis. Cur autem e contrario in- 
fmita fandius Verbi habeat 
vim ad augenda meriu , 
fuliiis eft a nobis 
declarandum. 

* * 


finita fandicas , immediati efficiat ea opera n «mi • 
phyfice ; ergo ratio concurfus effirdiui pet fc ri 1 
immediate conducit ad rationem augmenti me- g\Jfaa 
riti. Rcfponieo, ob hanc replicam laris proba- ^ 
biliccr dici polfe , eam efficientiam conducere m / Utffm* 
aliquo modo ad dignitatem , ac proptcrca fc- deo.haai iffi- 
cundatn impugnationem paulo amc pofium a 
nobis non cllc omnino efficacem ; nihilomi- d J ftt ,^ p f 
nusabfolucc non eft a noftra dodrina rcccdcn- ad di- 
dam. Nam ctiamfi Deus concunat per fcipfom gouaum,. 
ad adum aliqueir. per auxilium cxcrinfccum, 
ad alium ver 6 folum per habitum infufum-, 
non tamen proptcrca dignior eric ille adus, 
quem efficit Deus immediate per illud auxi- 
lium : quod auxilium non eft aliud quini ipfc- m 

met Deus : non inquam ideo erit nobilior aur 
dignior adus , quam alta qui efficitur medio 
habitu : id quod poteft adhuc melius declarari# 
fi pro prxfenti quxftione fupponamus fenten- 
tiam Durandi, docentis Deum non concurrere 
immediati ad adiones crcatur.r:non enim pro- 
ptcrca ellct minoris maiti nofter adus quara 
lam fit, quando habet infinite nobiliorem con- 
«aulfara cfficicntcm,quaro tunc nou haberet. 

1 4 Ad 


- 


i 

i *- » 


* 



• rf r : 



Mr 

JHI 




T® 


i 


331 ; -i- 




1 


19 


1 04. RoD.DE Arriaga Tra&atus De fincfj ne:ef.my/l. Incarn. 

Ad obiedtioncm ergo dico , dignitatem per- 


ttigmuu pe*, foti* operantis libere & proprio nomine ede 
fmbhtu & caudam dignificantcmopcra;qubd autem fimul 
ft$fu9 nem, cum ^ pertona aliquid aliud influat quali con- 
frtim'/"!,', 1 ' «^“^•determinata tamen abipfa pertona, non 
utafiu mt> da c a itioni illi nouum valorem ; cum ergo per- 
fnftntlvMi fonalicas Verbi qua talis noti iit qux operatur 
•*em 1 ',<bt libere , non potcil ratione fui immediati con- 
,Miu "*• curfuscaullarceam dignitatem operum Chrifti, 

‘ * nifi quatenus ipfam perfonam qux libere ope- 
ratur dignificat hoc autem non aliter facit 
quam efficiendo formaliter ve Chriftus.quatc- 
nus homo qui operatur, flt Filius naturalis Dei 
infinito honore Si xftimationc dignus, Scc. vti 
diximus fuperius. Conflet ergo immediatum 
ilium influxum cfle omnino per accidens,idco- 
* que ex illo non polfc defumi differentiam inter 
Verbum Si gratiam habitualem. 
jUt0>am [0. Ideo fit aliorum folutio > qui dicunt maio- 
tmib.imr gn» rem gratiam habitualem non inagis dignifica- 
1 i*k*h*»*lh quia foliim concurrit tollendo peccatum: 

mtur »#<• ^ p Utant cnim hi,fi homo in pura natura cftice- 

rct a ^ uin fupernaturalcm , eodem modo illum 
Imm (iKimt futurum meritorium de condigno gratix & 
ttOiMif ftt- glori* ac nunc eft : ) cum ergo mortale tam bc- 
/ 4 tnnt de fafto expellatur per vnum gradum gra- 

ti* quam per infinitos , inde fit , vt ex maiori 
gratia nulla noua dignitas accrefcat operi i quia 
vero humfquc folutio hxc nondum declarat, 
cur in Chrifto fatidicas Verbi concurrat non 
foliim aJ impediendum peccatum, fcd etiam ad 
magisdigniheanda opera Chrifti,id vcr6 ipfura 
non prxllctur a maiori gratia habituali i idc6 
dicunt gratiam habitualem rcfpc&u Dei clfe 
perinde aefi nihil cfletjac proinde cius augmen- 
tum nihil facere ad augmentum prxmij, digni- 
tatem vero Chrifti , quia infinita eft > iumccre 
ad augendum in infinitum ipfum prxmium. 
40 Mane lolutiorvem ibi ieicci Prim6, quia falfum 
Sclun» hu fupponit •, oftendi cnim condignitatem ad glo- 
riam oriri in merito ex gratia dign:ficaiitc,idco- 
"*• que opus fupcrnaturalc puti hominis non clfc 

meritorium de condigno grati*. Id quod polfcc 
txtmfhjiim fuadeti : Nam de fadlo contritio fuperna- 
tvurrtfnu tuialis elicita ab eo qui in peccato exiftit, vere 
fM Se proprie eft opus hominis non exiflcncis in 

peccato i Se tamen non eft meritoria de condi- 
gno gratis , c6 qu&d non dignificatur per gra- 
tiam : quod autem homo pnrccflcrit in peccato, 
videtur per accidens ad impediendum meritum 
condignum, iuxta horum doclrinam : nam per 
hoc nullatenus cfticitur,qu6 minus eo inflanti, 
quo eft meritum, non fit vlio modo peccatum*, 
ergo. 

reo. Huic **gu 4 ncnto rcfpondcri pollet , idet» 
tr* timfmtJt adum illnm non mereri de condigno gratiam; 
M&um. quia occupatur in promerenda remifltone mor- 
talis, quod tunc expellitur per illam contricio- 
$td ku /#V nem dilpofiriuc. Qux tamen folutio in fentert- 
n* tia horum Rcccnciorum non poccfl luftincri; 

fi* 4 ” * Rt ‘ nam hi fatentur remiflionem mortalis polle ca- 
*ftmi m. < j crc p u g mcr j tum condignum purx creatur*, 
licet non lub xqualcm fatis factionem 5 inde 
enim cuidcntcroftcnditur, quandoquidem gra- 
tia habitualis non auget valorem opcium, tam 
me polfc de condigno promereri eam remiffio- 
nem pro me , quampoflit alius iuflus pro me; 
quia ram poteft eam promereri non iuflus 
•* quam iuflus in hac fententia, dummodi», quan- 
do eft illud meritum, non adiit peccatum ; ergo 
tam bene poterit eam mereri ipfc -peccator 


I 


quim quilibet alius iuftus. Vide qu* fupra dixi 
contra nos Rcccr.iiorcs, difputam , Vn um pu- 
rus horao polire alteri mereri remiflionem mor- 
calisde condigno. Quidquid ergd de hoc argu- 
mento Se eius folutionc Iit. 

Inde efficaciter ofteudo, eam refponfionCm, 4 1 
innitentem ineo qubd Deus gratiam habitua- Ofitmd*ar 
lem non ita xftimet ob infinitam cius diftan- 
riam ab ipfo Deo , nullam omnino clfeiPrimo; 4 jf,*_ 
nam hac dodrina fuppolita profero non fuit W i gtuum 
necclfarium his recurrere ad alterum illud prin- 
cipium , quod gratia nihil aliud prxftct quam ** 
tollere pcccatum:etcnim ctiamfi gratia dignifi- 
caret poiiriuc opus.pollet dici per cius augmen- 
tum non augeri prxmium ; quia illud augmen- 
tum rcfpcdu Dei quafi nihilum reputatur. Se - 
cundd argumemor,Quia ficut ex gratia ipfaau- 
da quantumuis infinite diftet a Deo , augetur 
eodem omnino modo dignitas ad gloriam fle ai 
maiorem amorem Se complacentiam Dei ; cur 
quxfo non faciet idem in ipfis opcribus.Tcrti&, 
ficut hi dicunt , apud Deum exigui momenti 
cfle cxcclfum illum grati*;ita eodem modo de- 
berent dicere nullius momenti clfe apud Deum 
addere nouum prxmium j cur ergo ex augmen- 
to gratix tantum valentis quantum gloria valet 
non augebit Deus etiam ipfam gloriam, quan- 
doquidem vtTaque apud ipfum quau nihilum 
reputetur'Quarto,in ipfis operibus bonis idem 
argumentum habet totam iuain vim; nam ma- 
ior forte* diftantia eft inter opera ipfa & Deum, 
quam inter gratiam habitualem Si Dcum;& ta- 
men hoc non obftanre , ex augmento intenfio- 
nis operis augetur prxmium ; ergo etiam prx- 
mium idem augebitur ex maiori landitatc lub- 
icdi, quantumuis ob diftantiam infinitam gra- 
tix a Deo videatur apud Deum parum xftimari 
illud grati* augmentum exifteus infubicdo 
merente. 

Qu into denique ratione a priori id reficitur 41 
Nam cfto ille cxcelfus lcuis fit in ordine ad R»i aar UU 
comparandum hominem cum Deo ; femper JtSr ‘* a ** 
cnim habet infinitam ab illo diftantiamfin or - ,ifmt 
dine umen ad xftunationem Dei de illo maxi- 
mus eft : nam Deus canto plus xftimat vnam 
gratiam prx alia, &e vnum inftum prxalio, 
quantum in re ipfa in fc vna gratia excedit Dnti 
aliam , & vnus iuftus excedit alium : Deus au- 
tem in ordine ad magis minufuc prxmiandum luumr»*frs- 
iuftum non mouctur nifi ex maiori amore Si »»- 

complacentia ac xflimatione quam habet rcfpc- J<Iau ” 'f 

rt r r r • » r MI tmvflw tm * 

ctu iplorum inter le, quidquid fit, an per illum nttmflMm- 
cxcclfum moraliter non magis accedatur ad Dei /m mmtn, 
perfedionem, quam fi non haberetur. Id quod 
talfum quidem eft, pro prxlcnti tamen intento 
admitti potdl;qu*rcndacrco alia difparitas in- ”^„1,, gu 
ter cratiam habitualem & dignitatem Verbi. gmfirMsmd»-. 

Illam Au&ores quidam tradidere Tcrti 6 , "«**«•*■- 
dum alfctunc Diuinitatem non foliim concur- 
rcic dignificando & deificando naturam huma- ^ 
nam Cnrifti, fcd etiam conferendo cis operibus d$ v*Ufm 
valorem quemdam intrinfecum fupcriorifllmi •tdmn (*&• 
ordinis , longe diftin&um a valore quem ipfa r ** w ^* i - 
opera haberent ex fc ; nam ficut natura fufeipie 
intrinfccc vnionem ad Verbum, ita accidentia, 
qux phy fice ei natur* inhxrcnt, lufcipiunc in- 
trinfccc & in fe vnionem , qua funt phyfice Se 
intrinfccc cum natura Verbi vnita , vnde ha- . j 
bent infinitam dignitatem. Ac gratia habitualis 4t 
folum concurrit dignificando lubic^um , non 
verb conferendo operibus valorem aliquem in- fttim 
' trinfecumi 


tere fmkit- 

An d>pti~ 
fuMmdt. ntn 

tmfmudr 

‘Uaianrrt 


Exuet fmfii 


xii 


Difp 9. Expediuntur qu* va, 

tr in fecum ; quia adus virtutum fupernatura- 
lium licet phylicc fim vniti anima:, non tamen 
funt phylicc vniti gratix habituali i ergo gra- 
tia foium concurrit dignificando fubicdum in 
ordine ad capacitatem merendi , non in ordine 
ad plus minulvc merendum. 

Hanc etiam folutionem rcicci , quia rcucra 
nihil continet nili pura puta vcibajdc re autem 
nullam airignat di fpar itacem : qubd enim flarim 
ab initio dicit,pctlonalicatcm dare valorem iu- 
perior illimi ordinis nj- eribus, gratiam vero non, 
noc inquam cft ipfamct condulio,quain impu- 
gnamus : id ver& quod de vmonc per diucriil- 
iimos terminos additur non cft ad rem ; quia li- 
cut gratia vnitur fubicclo immediate ,non vero 
ipfis operibus, ita per fonal icas Verbi vnitur na- 
tura: , non verb operibus ; & ficut perfonalitas 
digniheat naturam infinite, ita maior- gratia 
habitualis digniheat magis in fuo ordine natu- 
ram. Item , licut opera chrifti vniuntur natu- 
rx digmficatx , ira opera hominis iuftioris 
▼niuntur natura: magis iuftificatx ; ergo quoad 
pundum vnionis eft eadem omnino ratiojergo 
debebit etiam eadem dfc ratio quoad dignifica- 
tionem operum,nih alia affignetur difparitas. 
Quarti» igitur : Alia nelcio quam vnionein 
" mrm hypoftaricam inrer opera Se peilonaliutcmad- 
eulmuttu™- m ** tcrc v M cnw f » fcd Se hos rcicci , quia talis 
dentur imo vnio Vcrb ‘ accidentia ccnfctur communicer 

ttrftuulitmi omnino impollibilis : quidquid vcr6 de cius 
f‘ d impoffibiliutc iit, de fadoccctc non debet ad- 
HtouLud. m,tti i pneter fcnlum omnium Patrum & 
mtjp tOi qui Theologorum nouam de fado vnioncmhypo- 
•X firfiai» ftaticam ponere, cft plane improbabile. 

Sexrb rcicci cos, qui ex pctfcdionc fubftan- 
/inrr/iimi ‘ vnionis hypoftaticx conantur oftendere 
d'gnmtum. 0x11 differentiam : cutn enim nequaquam de- 
clarent quid faciat gratiam cife accidentalem, 
aut lubftantialcm, quandoquidem qualibet fuo 
modo digniheet lubiedum ; facile eo ipfo reji- 
ciuntur, vt omnino nihil declarances.vri rcucra 
' nihil declarant 5 quia gratia habitualis etiamft 
non fit fubhllcntia.dignihcatopcraad meritum 
condignum ; ergo qu6 maior erit, digmhcabit 
ad maius meritum. 

S V B S E C T 1 O II. 

sd eum obteft tonem dicendum . 

4 J TT I* ergo difparitatibus rcicdis dixi Prim6, 

Mane fratia X Xgratiatn iubitualcm maiorem non digni- 
ficarcad maius meritum , quia id videtur cfte 
rd manum pl anc improbabile:! i enim ponerentur duo iufti 
ritum. prope. inhnitam intenfionem gratix habentes, 

. v.g. fandus Petrus Se fandus Ioanncs.auc Pau- 
lus, qui veerque ad finem vicx xqualiter labo- 
ra! lene innumeros proChrifto labores fuftinen- 
do, efficiendo etiam intenftffimos adus, Se e. Se 
circa ipfura pundum mortis ad eam quam dixi 
intenfionem prope inhnitam xqualiter omnino 
halat» tx pcrucniifcnt : (i item ante mortem vnus prx ai- 
mkfiuda quid tero eliceret infimum aduravirtutis,quempo- 

flubur. 

teft elicere \ eo tamen ipfo haberet tantumdem 
giorix plus altero , quantum vfquc ad illud in- 
flans ambo habuerunt , & adus ille inhmus 
xquiualcrct luboribus totius prxccdcntis vitx. 
Se gratiis ex opere operato tota vita ad illud vf- 
que vltimum pundum acceptis, id quod fine 
dubio cft valde difficile creditu i id vero lequi 
probaui , quia vnus indiuifibilis gradus digni- 


erum Chrijti,®c. Scd.j. 1 0 j 

ficat ad maius prxmium, debet ad vnicum gra- 
dumiergo duo gradus dignificabunt adduos. 

Se hc vfque ad totam intenfionem eius adus; 
quia ibi dignihcacio maior ht arithmetice per 
partes diffindas j varias autem cuafiones qux 
adhiberi potiunt rcicci ibidem. Vnde Pacer Pe- Mali t»3u 
trus Hurudus difput»i 1 .$.6 j. minus fuflicicn- *•$"*""* 
ter rcfpondcc , dum ait hoc argumentum non 
habere difficultatem in lententia ponente gra- Huoadm, 
dus incentionis homogcncos , fcu fimiles, quia 
poteft rclponderi, iultum vt centum operan- 
tem vt odo accipere foium noucm gradus gra- 
tie,ita ve ille nonus detur ob centum gradus 
gneie quos habet. Dico miniis bene hxc re- 46 
t ponderi -, nam ii femel verum cft , ex maiori l>+<*air vi» 
gratn merita crcfccre, ncccliarium profedo eo 4, ^*"*** < 
ipfo eft , vt fi vnus iuftus alterum (uperat , vel 
in folc vno pundo indiuifibili gratix ratione 
illius ciefcat etiam meritum , cumque minus 
nequeat crcfccre quam per indiuifibilc, ncccf- 
fariura tandem erit vt crcfcat tantum in prx- 
mio, quartum fuerit exccifus in gratia ; ac pro- 
inde ei qui habet centum gradus debebunt dari 
alij centum ob lolam gratiam ipfius fubiedi, 
prxter illos qui alioquin rclpondcrcnt ipfi 
adui ; ac proinde quilibet iufti^s bene operans, 
quantumuis remUlum habeat adum , debet 
plus quam duplicare totam gratiam ; Se inde 
hcc illud augmentum fere infinitum, quod in 
rebus moralibus folct ponderari ; fi fci licet per 
centum numeros duplicentur fenipet grana tri- 
tici , vix totius orbis grana fufficcrcnt ad cos 
numeros implendos, li i 


, .... primo vnum granum, 

in iccundo duo , in tertio quatuor , in quarto 
odo , &c. Idem autem fequitur in noftro cafu 
quoad merita •, cumque in magnis fandis, Se 
qui diu viuunt , non foium ccmum,fcd mi Ilio- 
nes aduum bonorum reperiantur , profcdb, fi 
per quemlibet mulciplicaut adxquatc prxee- 
dentem gratiam , debebunt ad numerum propi 
infinitum peruenire ; tancoqucgrauius apparet 
hoc inconucnicns.quanth per remiftUEmum 8e 
quafi infimum in genere virtutis aduraconrin- 
get ea multiplicatione, ita vt minimus adus 
ccmperatx comcftionis in fine vitx elicitus 
mereatur de nouo tantum, quantum ( vt paul6 
ante dixi ) iuftus ille tota vita fua promeritus 
fuerat omnibus fuis laboribus & bonis operi- 
bus ; item quantum gratix per Sacramenta ex 
opere operato receperat : id quod nemini non 
debet videri prorfus incredibile. 

Vbi Secundo ex didis conflat , minus benfc 47 
etiam e contrario aliquos putare, hoc inconue- Miam 1 /-««I 
niens cellare, fi dicatur gradus gratix cfle he- f“- 
terogeueos, vel folo numero diuerfos,inxqua- 
les umen in perfedione \ ita vt vnus primus fit iSLi,f idb 
perfedior fubftantialitcr quam alter etiam pri- mutautm 
mus •, qua dodrina fupponca dicit, ratione ma- V***r*- 
ioris dignificationis gratix non cfTc necefta- 
rium dare tot gradus, quot funt illi dignifican- * 
tes *, fcd fufficcrc, Ii dentur aliqui , Se fimul illi 
fint ex perfcdionbus. Hanc tamen folutionem 
non fumccrc conilae ex didis: nam licet often- 
dat fufficientiftime , quomodo non fit nccella- 
rium dare tot numero gradus gratix , quot ha- 
buit fubicdum ; in ordine tamen ad prxfcntem jd prafm- 
difficultatcm plane cft impertinens , quia fiuc t,m djfod- 
dentur numero toc,fme non, falcem debet dari 
aliquid xquiualcns omnibus illis ; vnde xqui- 
ualenter fumma illa merita duplicantur per mr »,. 
adum illum infimum, quem in argumento no- 


io 6 Rod. DE Arriaga Tra&atus De fine tfnectfi.myfl. Ineam. 


Ut© pofuimus. In ca autem duplicatione eft 
totum abfurdum a nobis illatum : quAd enim 
ca duplicatio non fiat per tot numero gradus, 
fcd per vnicum illis omnibus xquiualentein, 
adeo non impedit eum cxcdlum , quem dixi- 
. mus nimium,vt potius illum augeat v quia me- 

lius eft habere perfedionem aliquam per pau- 
ciores gradus quam per pluresjvti melius eft 
habere vnam fpccicm inteucionalcm rcprxfcrv- 
tantem decem obieda quam decem ipecics, 
quarum quxlibct reptxfentet vnum tantum 
obicdum s ergo fiuc per multiplicationem tot 
graduum, fiuc per tres aut quacuor cis xquiua- 
lentes, feraper manet illud inconuenicns,qa6d 
w . fcilicet infimus ille adus cius hominis iulfi fa- 

dus in fine vitx xquiualcat infinitis, fi infiniti 
prxccffiflcnt , infuper omni gratix habituali 
quocumque modo infufx. Non ergo debet vllo 
modo admitti ciufmodi augmentum ex maiori 
gratia hominis iufti. 

48 Secundo, quoad confcqucmiam prrfentcm k 
M«u »#»/*- qux nos in vexat, dixi eodem Joco emi nullam 
2 * 7 »^» 'a c1 ^ a ^ infinita gratia Verbi ad gratiam habi- 
freue Vatii lua ^ cm - Pro quo luppofui , duo lurc valde cfle 
su ft* tum inter fc diucrfa •, primum eft dignificarc ad rac- 
biUtk^ni. rendum aliquid diucrfo modo quam antea ca- 
Dikttf* htt debaj f u b meritum ; alterum ccft , dignificarc 
'J tum a< ^ merendum idem quod antea nobiliori 
mtriHdHm motio , tum ad liniul nouum prxmium prome- 
diktr. icndum : hic enim ponitui duplex cxccilus; 
/• mU* , ©• vni | S j u mo Jo merendi , a/tcr in re ipfa quam 
biUnt mcrctur a & us - Certum eft autem lumine 
finnlfKt ed lutura: , plus requiri adcaullandum vtrumque 
mtmmtn ftt- hunc ctledum quam id primum folum. Hinc 
miurn. vlccrius intuli, ex eo quiid gratia habitualis ha- 
dirnificlt “ad ^ >catv ’ m ^uflandi eam priorem cflcdum.idco- 
mtnndmm ^ uc dicamus eam clfe ncccllariam vt dignificct 
id dt nudi- adus noftros ad merendum de condigno id, 
gnt.qked fu»» quod folum de congruo mereremur fine illa 
mlt gratia , hinc inquam non fcqui vllo modo per 

imt. n «II- “git**® 1 ® confcqucntiam , etiam illam habere 
um ftiuM- vim ad fccundmn cum cftcdum. Cimi ergo ex 
dum iSt iri. communi fententia prxdsc habeamus, gratiam 
««cellariam ad eum primum effcdum;vt 
fjMmtntum autcm tribuamus ei fecundum illum , non fit 
vl Ium argumentum ; non quidem ex audorita- 
te , quia { exceptis pauculis Rcccntioribus ) 
omnes potius funt incontraria fententia , ideo- 
que ex eo capite reiicicnda illa potius erit 
quam afferenda : non item a ratione * im£> argu- 
mentum a nobis paulA ante fadum ab abfurdo 
de ca multiplicatione meritorum oftenditefle 
valde durum concedere eam vim gratix j beni 
concludimus , abfolutc omnino die ei gratix 
talem vim denegandam. 

Nui* tti. Denique , eo quod gratia vnionis eam vim 
habeat, nullatenus infertur, debere eam in gra- 
trJtu ‘md tia ^hituali reperiri : nam ciim dignificatio 
v»,»ki hjp. Chrifli veniat £ fandicate infinita continente 
flata a. in fe omnem omnino modum poffibilcm digni- 


ficandi , quia eft fanditas ipfa Diuina conti- QmUdigwiJS. 
nens omnem perfedionem poflibilem , ac pro- CMfi» 
inde etiam omnem dignificationis,qui finccon- 
traditione excogitari potcll;finc contradit io- uL^*f 
ne autem excogitatur ille fecundus dignifican- fiidtm m*da 
di ad infinitum prxraium, optime fequicur de- 
bcre concedi gratix Chrifli , fine vlb tamen 
necdlicatc ideo id ipfum concedendi gratix 
cteaex accidentali fimtx Se limita tx ; quia non 
valet , Hxc perfedio repetitur in Deo , ergo 
etiam in creatura. 

Vbi obferua , ad hanc noflram di (paritatem 49 
flabilicndam per accidens dIc,quSd iuxta non- Pef 
nullorum fententiam non debeae fanditas £ * 

Cluilii tt hominis dici infinita (impliciter \ f„fh- 
nam licet eo quAd communicetur humanitati te» 
per vnionem dift indam , maiufquc fit habere **■ ****** 
eam fanditarem per identitatem , vt eam habet *** 

Verbum , quam per vnionem , dixerint aliqui , "' r ' 

fanditatem Verbi in fc cllc maiorem qujin fan- 
di tatem humanitatis, eo autem ipfo hanc non 
cfle infinitam •, quia nomine infiniti foliim in- 
tclligunt fummum quod potell excogitari. Ni- 
hilominus id per accidetis eft ad pundum prx- 
fens i nam mihi pro eo intento fufficit , quod 
fanditas ipfa Verbi in fe contineat ( vt fic di- 
cam) per modum fbrmx cum effedum; quia 
ipfa in fc eft lumma fanditas qux poteft exco- 
gitari } inde enim ego infero , cum cftcdum 
tribuendum humanitati & operibus eius , cfto 
non tribuatur in eo perfedionis giadu propter 
vnionis diftindionem, per quam communica- 
tur, ac tribueretur , fi per identitatem eonucni- 
rct ca fanditas Chrifli humanitaci:fatcor enim 
libcntiUimc , fi Deus immediate in fua natura 
eflet capax meriti , longe plus promeriturum; 
fcu longe digniora futura cius incriu , quibn 
merita hununitatis vnitx ei Diuinx naturx. 
per quod non impeditur,qu6 minus eadem na- 
tura Diuina communicet humanitatis operibus 
vim infinitam etiam merendi , qua careret ea 
humanitas, fi non eflet vnita : ficuci enim non ^ 
obftantc ca vnione communicat primum effe- 
dum fcu dignificationetn ad prr miurn infini- 
tum. Inde etiam colligitur , non valere confc- Cur iw» **• 
quentiam ex cfatia vnionis ad habitualem gra- Ust 

3 v , tr 1 ' 0 kkfUts ea 


tiam.quia perinde eflet ac fic argumentaremur, ^ rMtiM v 
vt paul 5 ante dixi: Diuinitas fcu fanditas in- \u «i j 
fini ta continet omnem modum iuftificandi Se ^ 
fandificandi \ ergo fanditas finita & limitata, ' 
qualis eft gratia habitualis , idem continebit: 
qux confcqucntia ex ipfis terminis apparet 
nullius momenti. Conftee ergo nullo modo 
pendere infinitam vim dignificandi merita 
Chrifli ab eo qu&d habitualis gratia , qu6 ma- 
ior eft,c6 magis cleuet ad maius meritum, ideo^ . * 

que nec coniequentix vi , neque abfolutc ex 
alio capite nos teneri ad concedendum illi hunc 
cftcdum. Et fatis de hoc pundo,& dcobicdio- 
nibus conua dignitatem operum Chrifth 


D I s P v 


I 


to? 

DISPVTATIO DECIMA. 

Vitrum dignitas perfont Chrifti augeat directe tpfum valorcm ope- 
rum, an vero Jolitrn indi re ii e. 



I A n c dilputationcm inftituo cx 
F propofito propter lingularem ali- 
I luorainRcccntiorum dodrinam; 

) qux ctfi videatur rc ipla coinci- 
• dere in communem Se veram, 
multum tamen ab ea diftert , & dat forte occa- 
fionem miniis bene difeurrendi circa dignita- 
tem operum Cluilii. 

•SECTIO PRIMA. 

. Proponitur eu finienti*. 

X Gitur ,hi Rcccntiores cura fxpc infinuallcnt 
ic communem ( quam ego vnicam’ iudico 
veram ) in hoc pundo lentendam defendere, 
tandem nouani ingrediuntur viam ad explican- 
di*,» hi Rt. dum valorcm operum Chrifti ; dicunt enim per 
u-tierts per fandi tat em inhnitam Verbi non reddi jftqpric 
n °F cra Chrifti nuioris in fc valoris, meliora aut 
dip tpiii^fj- nobiliora quam (inc eadem opera (ada ab aliis 
m me Ler*. iuftis;idcoquc docent directe Se immediate non 
mereri maius prxmium, qu.im in aliis homini- 
Sidqui* pre. bus mercantur ; quia vero prxmium, qpod pro 
mium, quod cisoperibus retribuendum cft, debet cllc docens 
f’° perfonam cui confertur, & pro Deo ipfo omne 

deum ftrfe- pr*mium cft, perinde ac ii Regi darentur dux 
nam tmi em- vel tres nuccs.coUigunt inde fieri, vt quodlibct 
fertm, Q p US chrifti mcrcaturomne plane prxmium 
D<# ***** cxcogitabilc;opus ergo fupornaturalc in liorum 
r * ' Audorum fententia , adus v.g. duritatis vt 
odo,non meretur certum aliquid,fcilicct vnum 
aut alterum graduum gratix , fcd meretur prx- 
^ mium magnum. Vt autem iudicctur quod fit 
magnum prxmium, debet videri quale iit fub- 
iedum cui conferendum illud cft i nam pro 
fubicdo paruo res in fc longe minor fortictur 
rationem raagnx folutionis ; pro lubicdo ver 6 
in fe maximo debebit res clfc longe maior , vt 
ccnfcatur pro eo nugnaivti pugnantibus xqua- 
liccr in bello Se gregario milite & magno ali- 
quo Principe prxmium erit proportionatum, 
pro gregario milite mille aut bis mille florem 
v.g. pro Principe vero id e flet perinde ac fi ni- 
hil ei daretur i debet ergo ei dari aliquid longe 
maius, admitti lcilicet m familiaritatem Regis, 
aut etiam flabilibus aliquibus magnis bonis 
jtid " «» i» . donari, &c. Addunt autem hi Audores, quan- 
pTtmiumnru t j raccm pnrmij condigni penfandam cllc non 
d^nex > pee' folum cx pcrlona cui datur , fcd etiam a perfo- 
/«4 em j*. na a qua datur : maius enim prxmium meretur 
tmr.fod num idem opus, fi remunerandum fit a Rege, quam 
ah iU 4 fi Prxtorc aur fimplici patrefamilias ; quia 

r^plL-sm u F*niium habet proportionem aliquam cum 
tJrn difntt. perfona remunerante.' Pro viroque verbeapi- 
fumr*fu<]tu te , ex quo crcfcit illud prxmium , melius cx- 
Jxm dtfam. pjjcanJo fingunt hunc caium, clfc duos ciuf- 
fn ak btm*- dem nuicftatis & infiniutis , quam habet no- 
• fter Deus ; fingunt etiam velle Abi inuiccm 
donare aliquid ali tantoque donatore Se dona- 
tor io dignum i.cctte quidquid creatum alter 
alteri daret, clfct perinde ac fi Rex aliquis alteri 


Regi pomum vel nucem daret. Ex hac dodri- 
na infert , iullos de condigno mereri per fua * 
opera xtcrnx vitx augmentum i nam ciiro fint 
filij Dei fandi ac iulti , prxmians autem fit 
iplc Deus Rex Regum Se pocentifiimus ditif- 
(imufque , quid mirum fi omnia opera iufti ab 
iplo mereantur augmentum gratix Se glorix; 
quia omnia opera fuperm curalia fune tanti 
iplcndoris, vt non vulgarem, fcd xftimabilcm 
- aliquam retributionem exigam iuxu qualita- 
tem perfonx operantis , Se attentis viribus Se 
potcftatc pnrrai antis. 

In priorem partem dodrinx , quod fcilicct 3 
opera i p. a in ,ic non reddantur magis xftima- rW« imdmOi 
bilia cx vnionc ad Verbum ( id quod umen *■•/'"* VfP ri ' 
nulla audoritate aut ratione direde confirmat ) *» atm 
videntur indudi primo cx eo , quini ob maio- 
rem amorem prxeise erga perfonam bene ope- 
rantem non debet ille, qui iuftc diftribuit prx- 
mia inter duos milites xqualiter laborantes, 
plus dare ei , quem magis diligit , fcd vel iuxta 
diucrfitatcm laborum , vel certe iuxta cxcellum 
nobilitatis ; cb quod pro perfona nobiliori, ce- 
teris paribus , reputari debebit param id quod 
pro ruftico cilct luflicicntiflimum. Altera ratio AU er» imum 
a poftcriori.qjixque maxime inducit hos Au- rt,M - 
dores, ea cft ; nam fi quantiras prxmi j non de- 
beat defurni cx dignitate fubicdi, fcd cx valorc 
operum Chrifti, Icqucrctur, opera Chrifti Do- 
mini non cllc fimpliciccr infiniti Valoris ; nam 
cum cis fimditas Verbi oon communicetur per 
identitatem , fcd per vnioncmdiftsndani , non 
poteft reddere ea opera (impliciter infinita, 
quandoquidem poliunt excogitari alia maioris 
nobilitatis, nempe opera ipfius Dei in fc.Con- 
fimutur , quia meritum qua tale dicit non fo- 
lum dignitatem perfonx , led boniutem mora- 
lem operis ; hxc autem bonitas cft infinita , & 
in hac poteft clfc magis Se minus -.maior enim 
bonitas cft in adu duritatis quam in adu tem- 
peraex comcftionis, ctiamfi vterque lit a Chri- 
ilo (adus; ergo merita Chrifti qu.i merita non 
funt inle fimpliciccr infinita, quia vnum po- 
teft cllc maius altero : Se pro qua inxqualitatc 
in ratione meriti adducunt Theodorum Pclta- 
num dc-Satisfadionc ( hrifti conclul". 1 1 .$ . Ad 
fti wtdtan , Se alios dodos Rcccntiores. Hinc 
inferant, merita Chrifti moucrc ad infinitum 

E ium , non umen moucrc in finire , feu ob 
m fuam virtutem. 

S E C T I O 1 1. 

Renatur hxc fintentiu. 

H A ne rationem puto nec fibi nec rationi i, ie 

clfc valde cohxrcntcfn, plane autem con- n , t [m»eeT»- 
trariam omnium fere Theologorum fcofui, cx-. timi ijl c«m. 
ccpto Scoto, aflerente opera Chrifti Domini r**i*.<^<*- 
non habere cx fe valorcm infinitum, fcd folii m 
cx acccputionc cxtrtnfcca Dei ; cui fententix 
valde faucnt hi Audores ioportet autem omnia ThitUynu». 


1 o 8 Rod.de Arriaga T ra&atus De fined nctefhnyfl.lncarn. 


Imcc per parces dare oftendete, Sc nuuum hunc 
modum cxuifccrarc , ne fortallc folis phrallbus 
inniteris alicui arridear. 

S V B S E e T I O h 

Viu priores impugnationes eius dottrina. 

•f *|7 Rgo Primo oftendo hanc dodlrinam cflc 
0/1 tnUitur. J£l<onttariam communi fenfui Patrum 6c 
Mimam Theologorum ^nam Patres, dumcflficadam mc- 

hMKtJft <*n- f j torum Chrifti commendant , extollunt maxi- 
'munt 'ftnfmt mc precium ipfuin quod Chriftus obtulit , il- 
Tbeobgemm ludque dicunt cflc infinitum , ideoque fuillc 
& Plurum, dignum maiori prxmio : id autem valde alie- 
num cft ab horum mente ; nam in hac do&rina 
non dedit pretium maius Chriftus Dominus, 
quam potclt dare quilibet iuftus, imo quilibet 
peccator perarum fupcrnaturalcm •, cfto quod- 
libec pixmram poftea rcfpe&u Chrilli dicatur 
Icuc propter magnitudinem fubic&i. Vnde 
numquam Patres vel Theologi recurrunt ad 
hoc , quod pro perfona illa infinita quidquid 
daretur clfct paruam.vtidcbuiflcnt dicere iux- 
ta hos Audores i fed quia pro pretio & operi- 
bus eius perforuc ommaclknt parua : Ce id ma- 
xime lignificat Paulus loco luperius citato , 
dum aicad I kbrxos Chrillum clomotr valido 
oclocryntu exauditum <ffe\ fane id differentiam 
denotat in ipfis operibus Ce eorum merito i vn- 
de Audior de Operibus Cardinalibus Chrifti 
t apud Cyprianum Sermone de AfccnfroncChri- 

fti , alludens ad hunc Pauli loaunait ; Inte/ligi 
tolirtt t» pretio, quod pio eo datum e/l , £7 in eo 
quod ipfe dedit pro mundo . quanta fuerit dijjinti- 
' Inudo , 1 1 dubium non /it quin preti) magnitudi- 
ne fupntt , & e. V idc hunc Doclorcm in ipfif- 
met operibus ponere eam excellentiam , Ce al- 
titudinem fummi ordinis, quo clariflitnc rciici- 
tur opinio, in qua vertamur ; ea enim cxprefse 
ait me tam multum dare Deo quam dedit Chri- 
llus *, quia in operibus ipfis non vult agnolccrc 
fpccuicm excellentiam , quam ex Paulo citata 
verba vnice intendunt. 

6 Eamdem phrafim femat Agapitus Papa in 
Dt4mvtum» Epiftola prima ad Anthiinum , vbi ait : bjjufio 
ftr* dtilnn* f/iirn tu/U faugmnu tam fuit diues ad pretium. 

Vbi iterum pondero vim poni in pretio ipfo 
oblato Deo » & iu ipfis actionibus Chrilli , iu 
vt iilx infinite maiores dicantur quam noftrx. 
Idem offendit Chryloftonms Sermone n.in 
Cip.f. ad Romanos , vbi ait : Quemadmodum fi 
qui* in emeeris cujlodsam nummos decem deben- 
tem comti eras . veniat vero aluu , qui non foium 
foin.u decem illos nunnnOs , fed etiam innumera 
.iui-t talenta largiatur \ ita nobiferm facium tfl, 
multo Jiquidem plura quam debebamm Cbrijlus 
pro nobis foluit. Hunc locum citat pro commu- 
ni fententia fine vltcriort dcdndionc Vafqucz 
difp. j. cap.i. Ego illum ad rem nollram lic vr- 
geo : Non enim dixit Chryfoftomus , Penit ali- 
quis lalde noli It t , qtts dans decem p> orneris m efl 
rtr/ham libertatem , fed ad pretium ipfum da- 
tum tnerit6 recurrens dixit : f r cmt qui innumera 
talenta auri largiatur. Eccc in ipfis operibus \ 
Chrilto oblatis differentiam fummam talento- 
rum agrtolcic Chryfoftomus. In cunniem fen- 
fum l iquuntur omnes Scholaffici ; & fane his 
Recentioribus cxccptis»nullum vidi nec audiui 
qui de dignitate ipforum operum Chrilli in 
fc ratione vnionis a Jco abiere fcntirct. 


ex Potniae 

•ubertin 


Dixi autem paulo fuperius , hosAtiftorcs 7 
re ipfa in Scotum relabi ; quem tanicnTxpi r«- o flendum \ 
ieccrunt •, id quod iam efficaciter offendo : Ete- Aulletti Ini 
nim Scotus non fuit tam limplcx , vt negaucrit *** 
vnqium pro Chrifto iplo operante , Icu pro , sm „ ^ 
Deo ipfo operante exiguum vel lcue elfc quod- mtenume. 
libet prxmium : quis enim Catholicus aut hx- 
rccicus admilla feraci vnionc vera Dei cum hu- 
manitate Chrifti polii t id vel in dubium ver- 
tere ? ergo dum operibus Chrifti ncgauit valo- 
rem infinitum , folum voluit dicere, ipfa opera ’ 

ratione vnionis non clle in le infinite mouen- 
tia Deum i quia putauix Scotus per vnionem » ‘ 
Verbi opera humanitatis non fieri altiorisordt- 
ifis, nec Deo magis placentia. Scotus autem 
ab his & a reliquis Ancioribus reficitur in hac 
do&rina ^qux tota quanta cft re ipfa Jodrina 
horum Audorum. V ides ergo quam de C hfifti 
operibus per hanc fententiam miniis bene 8c 
minus confequcntcr fentiat hic A udor. 

Quod proptcrca ea dodrina fibi non eonftet * 

offendo manifefte : Nam ex vna pane dicit , fi 
loquamur de prxmio promerito, opera Chrifti \ nmti 
die fimplicitcr infinita , ita vt nihil maius ftof- mtmeimfl». 
fit excogitari *, aliunde vero cum dicat iplam 
bonitatem operum conducere ad illud meri- 
tutn ,jBl admittat aliunde in operibus Chrifti 
,lnxqualitatcra in ea bonitate •, profedo eo ipfo 
debet in illis admittere inxqualicatem in valo- 
rc. Vt verb id clare offendamus , pono duos iu- ^ 

dos in fc omnino xquales , & confcqucnter 
xque magnos , fi vinis eliciat adutn charitatis 
vt do ,* alter callitatis vt duo , fine dubio inx- 

2 ualitcr merebuntur ; non quia idem prxmium 
t pro vno paruum, pro attero magnum ratione 
inxqualitatis earum perfonarum > cum enim 
perfonas fupponamus omnino xquales , certi 
ex hac parte xqualitas deberet cflc in prxmio^ 
ergo folum ratione inxqualitatis operum me- 
rebuntur inxqualc praemium. Hinc igitur ar- v»um efm 
gumentor efficaciter : Ergo cfto ratione xqua- cinfli jr* 
litatis ex parte pe rfonx idem mercatur Cnri- f , ^ 

Ilus per opus Icuitlimum , quod meretur per uiumi. <? 
opus perfeditis ; quia tamen opera ipfa itamc- mo- 
remur magnum aliquid , vt in ipfo magno ha- i"*b***"*» 
beant inxqualitatcm , Se maius magnum me- 
rcantut odo gradus quam vnus , Se centum fuk 

maius quam odo \ fine dubio magis merebitur oqualia. 
perfona eadem Chrifti cum centum gradibus, 
quam eadem cum vno gradu. 

Rclpondcbis , hoc argumentum habere tan- 9 
tum locum , quando perfonx ratione fui non Replka, Seu 
debetur totum prxmium poflibile •, vt cum 

Chriftus , quia cft Dcus,mcrcatitr per quodli- ^ 

bcc opus omne prxmium poflibile , nihil polle 4, ^femora. 
amplius reflare , quod per alia opera quanni- nent fui eum 
muis nobiliora mereatur. Sed cdntri, quia aliud debetur mmm 
cft , nihil dari plus re ipfa quod illi adhis me- 
icantur amplius i aliud veri, quod ex fc illa ^diomrk. 
opera non line magis meritoria , magis digna. 

Admitto riunc primum , nego vero (ccundum: 
vt enim in fententia docente , quodlibcc pec- 
catum mortale cflc dignum oinni parua pofli- 
bili , nihilominus dicitur vnum habere maio- 
rem dignitatem ad illam pernam , quam aliud 
habeat iuxtaluam grauiratcmfiJ quod per hanc 
conditionalem nobiliflimc explicatur, fi prtter # 
totum quod meretur peccatum leuius , eflee 
per poflibile vel impolhbile aliquid aliud, illud 
meretur poccatum hoc fecundum grauius,vnde 
dicimus abfolutc. In fc. Se in ratione merendi, 
fortius 


KSr” f v rF 


*7CV -ja&tti* 


Difp.ro. Vtmm dign.pcrfont Chrifti augeat, &c. ScCt.i. io 9 

eft hn,: Cecmim yrnn prjnnun , ia Coni , enim dicet , fi repagmret »Un, 


alius colo m II ) exceptu, quem nunc video, 
tunc ncceifariam foce potentiam infinite per- 
feram in genere videndi , quia ea vnoa&u 
tangeret omne vifibile poffibilc j Ego tanc i 
tali modo dilcurrcndi alienus omnino fum. 

Vnde merito Parer Petrus HuitadusdifpuLt i. Une 
$-15. oftendit , criamli homo contineret for- * l!lul *d*i, 
inalitcr Se aninenter omnia animalia , non 
ptoptetea cum futurum animal infinitum , fcd 'un^Mn*. 
omnino finitum. Vnde etiam inprxfcnti , vt »'*<** amm* 
infcritks dicemur, fateor pofTe concipi e con- . 

ttario mfimtatcm in aliqua re , ctiarofi illa J** f'" 


dicimus , Si per polfibiic vel impodibdc , prx 
ter ea omuu pr.rmia , qux racionc adus mhmi 
facli j Diuma pctfotu Chnfti ei funt prupor- 
tioiuu , datentur adhuc alia poffib.lia , cuam 
proillikcflct condignum hoc Iccundumopus. 

Profede» hxc perfedin radicalis fine dubio luf- 
ficit , vt ille primus actus etiam in* ratione va- 
leris non dicarur fimphcitcrxqualis alteri , & 
confequenter iuxta modum dilcurrcndi huius 
Audoris non dicatur infinitum. 

Confirmo hoc meo iudic 10 clauflimc ,Prim6: 

*** ^ bi,c V f 1 ««pofhhiic vnum opus tiario mfimtaccm in ahqila' re 7 «?aroV flla "* t 

•* •infimi. aJc6 P«fcttum , vt habeat condign itatein ad non fit maxima omnium qux excogitari pol- 'm&mS*** 
" S* ,Ib « h« capit, odmiLnnKma Chnft, 

omnino latu adarquate , adxquatilfimc •, profe- ; 1.- -u me.. r~,r 

‘Uud opui dicetur ab hoc Audorc de ab 
omnibus minoris valoris , quam de fado dica- 
tur opus Chrifti j quia huic nec quidem per 
otraiaprxmia pollibilia poteft fieri facis «ergo 
criamli vuumque opus Chrifti habeat condi- 
cnitatem ai omne prxmiura polfibiic , & nul- 
lum abfolute re ipfa & de fado poffic inferre 
plus quam alterum ; quia tamen verum clk ab- 
lolutc dicere , jis. p ex miis , quibus fieret faris 
Vnt operi , nullo nwdo fieret alteri , erunt eo 
lplo de fado abi olutc etiam in eo valorc inx- 
quaiu , ficut illud , quod fotum mcietut om- 
n ^_P^bil»a , e lier inxqualc ei , cui nec per 
pofiibilia omnia fieret facis. 

** Id ipfum fecundi» ofteudo ex dodrina ciuf- 
Jui /*' ,., Audorui pairun hic reperiu ait enim m 
opere Chrifti cflc valorem fimpliciccr 
fUtan ma- ln hnitum , quia habet valorem fuper omnia 


. . — ■ - • /rf • iu[)u umma 

gmumJtmtm i P**™ 1 * pollibilia. hinc argumentor : Ergo um 
TZmiL ^ h ’ Audor f 5 explicant magnitudinem vatacis 
m» «d ftffih. °P c,ur 3 1 etiam in ordine ad mipoffibiiia ; alio- 
Un. folhm debebant dicere , quodlibct opus 

habere valorem ptxcis* ad pofiibilia ; dicunt 
autem exprclsc , nec per omnia pofiibilia faria- 
tum iri eam condignitatcm i explicant ergo in 
ordine ad impoflibilia cum valorem per hanc 
«mdiriorulcm ; qubd fi vitra ea omnu pofli- 
bilia adhuc alia ettent , dTcnt ea opera eis pro- 
portionata } cur ergo quxfo edam mih» non 
licebit per aiiam fimilcm condicionalem expli- 
care maiorem ablolutc valorem vnius operis 
Chriftj prx aliis , eo modo quem fupra dixi ! 
quod fi per impofiibilc vitra ea qux Chnfio 
operanti vrunn adum vt vnum dlcntadxqua- 
ta , darentur alia pofiibilia, adhuc ilia deberen- 
t^tt eidem Chrrno propter iccundum iduni 
nobiliorem chatiuris j ergo abfoluti debent 
concedere camdem inarqualitatcm in operibus, 
ac jiropccrcj dicere , non omnia efic infinita, 
quu potefl cxcogiuri radicalis valor in vno 
v* maior quam in alccro.Hi autem Auctores nihil 

m* > volunt abfolute dicere infinitum , nifi id quo 
nihil maius poteft cxccwitari. Vides ergo eos 
non cllc in eo principio fibi conflantes ? 

. *' 1 . . v «b attinet ad hoc fundamentum Je 

‘H^H^abbi illud rcied cfficacitcr.oftcndcndo, 
mfamihu* n ° n ‘ dc ‘ ) fomulitcr aliquid cile mfiimum, quod 
m rf, sU- [efficiat omnia qux in eo ordine funt poflibi- 
imUiufinra. lia ; vndc dixi.fi per impofiibilc Deus non con- 
fi uiufrJt.», tincrct nifi v nam acat uram, non propterca vi- 
fiUmt « rtit- ^ 0ncm *U»us creatura: in Deo futuram infiniti 
m,n pftfciftani, fi dicamus de facio vifioucmciuf- 
dcni cteaturx non cllc infinitam i quia ea deno- 
miiutio,qu<>d fine alia plura vel pauciora pofli- 
g bitia videnda, cft penitus cxtrinlecum huic vi- 

TlfHMi f*/. 


inxqualia , dio quodlibct (it infinitum : vn- 
de obiter rclpondctur argumento aduerfx par- 
tis , iimitcnte eo pnncipio pro quo cicauic 
Pdtanum , qu6d opera Chtifti cum habeant 
ratione obitdri inxqualitaccm , non pofiint 
teddi infinite meritoria a Verbo. 

SVBSECTIO II. 

eflendttttr drfed ut confrqiuntijt 
m en declrm*. 

T Errio oftendq eam lentendam non cfte f . 

fibi latis conlcqucntcra^ctcnim dicit, ope- • 

ra Chriftfeb quod non fint identificata pcilo- h, n , 
nx verbi, non polfc cllc infinite metitona i & »*" 

tamai addit, iplum Cluilium cflc dignum infi- (* >m "■/*" 
nite quocumque prxmio. Et vabvt hxc duo 
noncohxrcrcintclhgas aduerte: Efto perfona 
Chrifti vere fit Diuina, vdcoquc.lit iplc Deus 
& honore Diuino fummo poflibili dignus \ ni- 
hilominus in ordine ad merendum oportere nos 
ibi itfChrifto diftmgucr e naturas , diftingocre 
item inter ea prxdicata qux foluin tribuuntor 
Dc<i per communicationem idiomacum, 5c in- 
ter ea qux vere Se proprie tribuuntur ipli Dei- 
tathoportere item iu ea diftindlionc prxdicato- 
rum difeurrere ccmfcqucntcr in vna Se alter» 
matcria.cx quo capite uftendam iam cius doiftn- 
nx inconftant iam.I loc igitur fuppofito dico.id 
quod vere Se proprie in Chrilto meretur, id 
quod vere & proprie operatur laudabiliter , id 

J juod vere Se proprie remuneratur, non cllc nifi 
olam humamtatem Chrifti : licet enim Deus 
dicatur humiliatus, mortuus, merens, prxmia- 
tus^ccomnia tamen ifta funt tantum prxdica- 
ta, qux pet communicationem ldiomarura tri- 
buuntur Dco;quia V cibum ipfum proprie po- 
tius cft remunerans, prxmiam, Se e Hinc infe- 1 4 
ro, Eigo id quod proprie meretur non cft infi- Id inij 
nite Se limplicitcr fummum ;quia humanius ^ ^ 
etiam vt fandi fi cata a Verbo non cft tatn fan- 
da quam iplum Vcrbum,qu;a hoc cft fandum „ £ fumpU- 
per identitatem, humanitas per vnioncmdi- * llr /m>m& 
ftindam ivt hi merith fxpc docent, (ex quota- 
* men vltcrius,& forte in hoc non bcnc.infcrttnt, 
humaniutcm non cllc infinite fandam ; ) ergo Krrfov. 
humanius non habet omnem digniutem cxco- 
giubilcm , creo neque omnem magnitudinem 
poftibilcm ad noc.vt rcfpcdu 1 piius omne prx- 
mium reputetur exiguam ,ium fi rcfpcdu Dei 
proprie & non dcnomiiutiuc tantum compara- 
tio fiat , conflat illam dignitatem clfc maiorenn 
ac propicrc& illa, qux rc^cdu humanitatis dei- 
ficatx non cflent exigua, clfcnt rcfpcdu Dei in 
fc immediate. Vnde concludo , Si per impofti- 
K bile 


M 


I 


' • ■ 




io Rod. DE Arriaga T ra&atus De fine £5 ncccfi.myfi. Incern. 


bile cfTct alius Deus noftxo xqualis , Se nofter 
immediate per fc , & non iu natura aliumpta 
mereretur apud illum , futurum tunc noftrum 
Deum dignum maiori praemio quam iam fit 
y,,^ ren Verbum merens i quia V crbum non in fc pro- 
m (g frei„i pric , fed in lutura humana atlumpta metetur. 
mtutur , {u id quod a nemine negandum credo i ac propter* 
•» nsimrm «/. ^ infero, iuaIc huncAudorem Jixi/lc , Chri- 
f* m t**' ftum merentem tam dignum efle omni prx- 
mio , quam fi Deus apud Deum in fc rncic- 
rctur. 

j. \ Idem explico fub conceptu remuncrati:Ccr> 

Vniim diti w® Cnim non «ranuncrari Verbum in fc 
tmr ftlmm fe t proprie &i fbrmalitcr , fed remunerari naturam 
«tmmmmii*. humanam , quae eft vnita Verbo > & inde per 
lunem idm- commun icationcm idiomatum Verbum ipium 
«•wwiT ^ c ‘ remuneratum. Vnde dare colligitur , id 
Htunsnirm* quod proprie remuneratur non efle iumrnum 
«num chri . ensjquia beet per Verbum fandifiectur, habet 
fi» prtfirii. tamen id per vnionem diflindam, id quod Ver- 
mJdfTtpni ^ um per identitatem. Hinc fit vlterius, 
IZumerttlr vt minus etiam bene dixerit idera Audor , ma- 
ne9tfit fm.- ius quid efle in genere merentis Cluilium > 
mum em. quam in renere prxmi) cllct alteri homini dare 
vnionem nypoftaticam, fcu,quam alterum effi- 
cere Dcurcuidcoque per vnain vnionem hypo- 
ftaticam concedam in prarraium opcium Cnri- 
fti non dari tantum quantum eft ipfc merens. 
Colliges inquam ha-c minus efle vera ; nam fi- 
1 6 cut dicit hic Audor, Elio, quando Deus datur 
in prarmium , res data fit infinita , quia tamen 
* non datur infinito, led finito modo, nempe me- 

dia vnionc diftinda ( ficut etiam licet Deus fe 
det Beatis in prxmiuin.quia tamen fc dat finito 
modo.ncmpc media vifionc finita) non eft prx- 
mium /impliciter infinitum \ ficut inquam hoc 
dicitur de Deo communicato alteri naturae, ita 
fine vlla prorlus differentia idem debet lici de 
Deo merente , fcu de Deo prxmio alliciendo, 
fcilicct illum non mereri immediate proprie in 
fe,nec remunerari in fe , fed ratione numanita- 
tis.cui per vnionem linitam fcu limitatam com- 
N*U»m di municatur ; nec video quomodo poflit diferi- 
fenmen ime* men vUumaflignari inter hxc duo quoad digni- 
D u- tatcrn , Dtu* «nntntnncaim , & Dtu‘ r> mntton- 

t«s?A*Dm cm ^ m » vt dicatur nobilium quid efle Deum 
communica. communicatum merentem , quam Deum com- 
doj, V» nin muhicandum dandum in prxmium.Adde, ficut 
hic A udor docet ex modo finiro , quo Deus 
1 ipfe communicatur per vnionem, fcilicetdiflin- 

ctam, limitari illud pra mium ad rationem fini- 
ti, mult& poderi iuic debere dici, cfto perbona 
operans Iit infinita , limitari tamen ad non me- 
rendum /impliciter infinitum, eo quod merea- 
tur per adum iimplicitcr finitum i qualis eft 
actus creatus amoris aut iuftitix. 
i j Neque huius argumenti vim labcfadat do- 
XtoljhjJe. driiu, quam hi tradunt num. 17 .cx Patre Vaf- 
fitinnaffiid, quez Se Patribus, fcilicct Chnftum habere 
chffie irebm camdem MaieflatemA: vincrabilitatcni quam 
^ habet Deus, cum omnes adus Se tituli, quibus 
ifji tribui*, fupremam maieftatcm veneramur Se rccogno- 
fcimus, tribui poffint Chrifto, qualis ell adora- 
tio latrix,& fimiles; vude inferunt, cum Chri- 
fto homine agendum ac fi t ura Deo ipfo agere- 
mus ; ac propterca eam folam ctfc magnam re- 
ucrcnciam erga Chriflumqux magna ccnfere- 
tur erga Deum immediatr in fc. Hxc inquam 
dodrina non labefactat in minimo noftrum ar- 
gumentum: Primb , quia etiam ego ex P.Vaf- 
quez Se ex Patribus ponderabo , illum Chri- 


ftum dandum in prxmium ob merita huius al- 
terius Cluilii, efle etiam dignum honore, ado- 
ratione , cftimarione , &c. dignum quo ipffe 
Deus , fcu quo i) dicunt de Chriliocxiftcnte i 
vnico denique vcrbo,quotquot exaggerationes 
{ fi tanun exaggerationes dicasdx tum ) ilk fe- 
cerint ad Chriituin cxiilcntcm Se merentem 
extollendum, ea idem faciam ego eodem omni- 
no modo ad extollendum illum Ciiriftum , qui 
dandus eft in primium i ac proinde concludam 
id quod prarcisi hucufquc intendo, fcilicet tam 
magnum quid efle Deum datum in pramium, 
quam Deum merentem ; ac proinde nihil per 
eas exaggerationes obtinebitur. Sccundofin ea 
doctrina videtur aliqua commicti xquiuocatioi 
aliud enim eft loqui de Chrifto in ordine ad < 


iiavf 


dtfi.U 


adorationem fcu Utriam , aliud ioqui de illo in 
ordine ad merendum , & ad hoc vt prxmictur: 
in Chrifto enim cum vae Se proprie fit Deus, n,*d\ 


e 


procui dubio ex ea parte haber Chriflus quid- < 
quid Maicftatis eft in I)co,i<lcoquc non minori 
Chriflus eft dignus icucrcntia quam Deus % 
quia Chriftus eu Deus, Se aliquid aliud, nem- 
pe humaniusmon eft autem minus honorabile 
hoc complexum Deus Se humanius quam 
Deus folus i quia humanius fuperaddiu illi 
complexo non tollit quidquam de ea excellen- 
tia Dei : Se in hocfcnfu loquitur Vaiquex 8c 
Patres:/! autem loquamur de Chrifto vt meren- 
te Se vt prxmio alliciendo, longe alia eft ratio: 
etenim in hoc fcnfu non cadit proprie Se in ri- 
goie illud prxdicatum tupra eam partem , qux 
in eo concreto, CbrtJ}** eji Dem, lcu fupra Di- 
uiniutemdcd cadit lupraiaturam.de per folam 
communicationem idiomatum fupra Verbum. 

Vnde fic , vt Chriftus vt proprie merens Se ve 
remunerandus non fit ouid um nobile quiun 
Deus in lc: hic enim habet locum tou diftin- 
dio a nobis fupra tradita. 

Confirmo hoc meo iudicio cuidentiffimc in 
hoc prxdicato. Verbum mortuum, pa/fum.&c. rji * 1 
Etenim non alitet Vcrbnm dicitur merens, re- 
muneratum. Se e. quam dicatur mortuum , paf- «mu &n- 
fmn,&c.quia tamen h.r denominationes foliim manetMtmm 
lunt per communicationem idiomatum , nemo 1 uim 
prudens negate potait , cafu quo per impofli- 
bile ipfa Deitas fc proprie tradidiftet morti in ' * 
fc ipfa.futurum id longe mauis 8t maiori xfti- 
nutionc ac prxmio dignum , quam fc folum 
tradere iu carne fibi vnica;quod piincipium ex- 
plicatis tenninis eft cuidcmi/finuim ; vnde cla- 
riflime infertur , non po/ic etiam dici nunc in 

§ cncic merentis debere nos coniiderare Chri- 
um , perinde ac fi Deus in fe immediate me- 
reretur, Se clfct prxmiandus. Vides ergo minux 
bene adduci illud pundium de adoratione fum- 
nu dtbiu Chrifto ad punchim merendi : & ve rn ^ 
in ipfa adoratione quid fit femiendum elate in- riUimcM. 
tclligas , oportet diflinguerc duas res adoran- P* • 
das in Chrifto : vna eft Verbum iplurn in fe ; 
altera eft humanitas propter vnionem ad V er- frrf>fr 

bum. Prima eft infinita Se fumnu adoratione vme—m » d 
Se amore |>oflibili digna *, quia eft fummum *'"***- 
bonum, A: iumma excellentia: altera vcr6non mM 
eft digna tanta adoratione •, quia humanitas I 

ctiamfi dignificctur 8c fandlificetur per fandli- ivntm:aln- 
extern V cibi, non tamen redditurtam excellens, r****tfidt» 
& tam fanda Se tam amabilis quam ipfuip Ver- J ^^**'* 
bum i quia cum cfledum fonnaien accipit pa ****** 
vnionem diilindam : id quod libcntifHmd fate- 
tur hic Audor. Cum ergo merifum proprii 
oiiawr 



Dilp » o . Vtrum dign. ftrfon* Chrifti augear, Qc. Scft. i. 1 1 1 

oriatur non i Verbo in fe , fcJ ab humanitate 


fandificaca per verbum Se illi vnita, line dubio 
Chrillus qua metem. Se qua prxmio proprie 
afficiendus , non c(l tam inhnicum bonum 


IO 

tifiA l>«vt 
tt Clinlhu 

„,ir£/'£*rn«r 


J)am er **' 

tura itialM 


p»e votant 
inter fe, eti- 
ime sigma- 
tum ia firti 


irft.tantHfut 


21 


foada juj » 


(yt. 


Msim «j» 


ftuaptut ha- 


manu at f, r 


fit retium 


tam txiA- 
lami , 

Uhtrm, ii. 
aamsdiwu, 

fUyS' th' 

f&Omfium 


Mfr.. 




quam Verbum iplum in fc. 

Vt ver 6 adhuc diftindionem carum rerum 
in eo complexo melius imclligas, ponamus fub 
lue voce Chrifttu aut fub aliqua alia litnplici 
ligni heari Se Deum Se naturam creatam , tine 
vnionc tamen vera inter f«v( neque enim repu- 
gnat vnica voce figniticari complexum aliquod 
duarum rerum inter fc non vnicarum phy lice, 
vt accrutu lapidum, exercitus Ac.) certe etiam 
in eo cafu veridinmin cliet diccrc.Chriftum fcu 
*S 8 rc 5 atum ‘Hud elletam bonum quim Deum, 
idebquc dignum tumma latria & amore , Scc. 
id camcn intelligi deberet ratione vnius cantum 
rci,qox in eo completo includcrctur,non vcr6 
altanus ; ac proinde mal* inferretur tunc , rem 
aberam merentem Se prxmiandam efle infinito 
amore A: latria dignaiu i efto tunc ratione illius 
alterius partis merentis denominaretur etiam 
Chriilus merens , Se bene operans : qubd ergo 
tunc diceremus dicendum etiam nunc , cum 
hac i edum diderent ia ,qu6d in eo cafu quia nul- 
la clfct phy fica vnio inter Verbum Se eam hu- 
manitatem, non cilct communicatio idioma- 
tum Verbi ad naturam humanam , Se natura: 
hnmansr ad Verbum: item tunc humanitas nul- 
lo modo digniticarctur a Vctbo ob ciufdcm 
vnionisdcftdumjt nunc & datur ea commu- 
nicatio idioreatum , 3 c humanitas dignificartir 
£ Verbo.: quod autem attinet ad punituro prx - 
Tens, qubd humanitas, qua proprie meretur Se 
pnrraiatur,non reddatur tam fanda quam Ver- 
bum , flc tam excellens , eadem plane cft ratio; 
quia licut per illam vnionem humanitas non fit 
Verbum, ita nec eam excellens , Scc. Qux do- 
drina ab omnibus Catholicis necelfarib con- 
cedenda videtur ; ex ea aurem 'clare apparet 
non iubfillcrc eam recentem dodrinam , quod 
fcilicec phyficc plus litChriftus merens, quam 
f« Deus per vnionem hypollaticam dandus ih 
prxmium ; quia, iuxia fuse hucufquc deduda, 
licut Deus datur media vnionc , datur modo fi- 
nito ;ita humanitas dum dignificatur ad me- 
rendum , Se eleuatur vt fit magna, vt fit digna 
magno prxmio , eleuatur de dignificatur per 
caradem vnionem dtftindain , finitam Se limi- 
tatam , quidquid fic de communicatione idio- 
mauim : qux conunumcacio licut ponitur in 
Chriflo merente, vt Deus ipfc lit qui meretur, 
io eadem communicatio ponitur in altero fen- 
fu , vt fimiliccr Deus fit qui dacur : id quod vi- 
detur explicatis foluniniodi terminis per fc 
notum. 

Forte dices,fi ea vnio noua hypoflatica, qux 
in prxmiura dicitur danda , datur Chriflo , qui 
iam habet vnam , non efle eam rcfpcdu illius 
raagnx xftimattonis; quia pet priorem vnio- 
nem habet xquiualcmcr Se mtcniiuc quidquid 
per fecundam poteft optare : fi verb datur al- 
teri pcrlonx, tunc non prxniiabitur infc Chri- 
ilus ; ergo non fiet ei faris pro bonis illis operi- 
bus. Refpondco , fi terrix perfonx detur ea 
vnio ad petitionem Chrifti , perinde efleae fi 
ipfimcc daretur ; ac perinde ex eo capite tam 
bene poirc habere rationem prrmi) rcfpcdu 
Chrilli , quam illam habet de fado temiffio 
noftroium peccatorum Se gratia nobis concefla 
pet merita Chrilli. 

Temne FI. 


Fltimo reiicitur es fententis. 


T Eitio principaliter impugno eam fenten- t . 

tum , quia per illam vocem aliquid ma- mg> _ 

^num plane reducit totum pandam meriti gra- g n fi aliqaid 
tu: Se glocix in inccrriflimum : etenim cum f*u- 
magnum & panium fmt rcfpcdiua , quia re 
ipla.vt fic dicam.in fc illud fotum cft magnum, tertnm '\m* 
quod cft fummura , & illud lolum cft paruum, v>, t fi 
quod- cft infimum , ficut in quantitate numerus u VeBms. 
lexcus v.g.cft magnas rcfpcdu primi , Se par- 
nus rcfpcdu ccntciimi. Item intra i pium con- 
ceptum magni fit infiniu prope inxqualitas ; 
nam numeros ccntclimus eft magnus rcfpcdu 
primi ,& rcfpcdu ciufdcm primi millcfimus cft 
magnus ; Se rdpcdu hominis iufti vi odo fir 
magnum addere illi alios odo gradus gratix; 
fit etiam magnum addere illi vnum.fic magnum 
illi addere viginti, fit magnum addere triginta, 
quo quxfo fundamento nifi pure pute diurnan- 
do dici poteft , adurn duritatis produdum ah 
homine iufto vt odo mereri ex eis prxmiis ma- 
gnis decem gradus , & non dicetur mereri cen- 
tum , ant e contrario iblos duos , cum omnes 
hi fortiantur etiam refpedu ciu» hominis ra- 
rionem prxmi) magni ? V ides quam arbitra- 
riam relinquant eam materiam per limilcs ter- 
minos. 

Idem vltcrius declaratur : Nam nugnum po- 14 

teft dici ale rcfpcdinc ad duos terminos, & ad U»m u*fe- 
fubicdum ipfum merens , Se ad alia prxmia 0m ~- 
minora , qux eidem fubiedo poliunt concedi *, fUm *' 
v.g. vnus gradus nouns gratix , qui rcfpcdu 
lubicdi habentis centum diri forte pollet res 
parua ; eft camcn magna, fi corpparctur rcfpc- 
du honorum de aliorum bonorum : iam ergo 
rurius ex lux: capile incerta redditur ea digni- 
ns bonorum operum ; cur enim , quxfo , non 
fufficict. prxmium illud eile magnum refpedu 
aliorum prxmiorum temporalium, quia rcucra 
rdpcdu illorum cft maximum > ac proinde cur 
non fufficict, vt pro quolibccopcre fuperrutu- 
rali detur vnus gradus gratix , quia hic eriam 
folus cft maximus refpedu aliorum pronio- 
rum I 

Dices : Si infimus adus fupenututalis me- x i 
retuifaltcmvnum gradum gratix , nccclfiuium 0 iudt. 
cire, vt altet adus eo perfedior mereatur plus. 

Sed contra, quia iam deferitur dodrina horum Sed temtri: 
Audorum,quinon volunt aliud pronium vni- 
ucrialrtcr tribuere illiadui fupcnuturali.quam 
illud quod dici poteft prxmium inagnum;acqiii 
efto omnes adus xqualicer mererentur, mere- 
rem tamen fimplicitcr prxmium magnum;crgo 
vd debet alia regula aUignari, vel omnes xqua- 
Ics erum. Dicere enim , quod vnus mereatur 
magnum, alter maius magnum, eft omnino in- 
certum : Primo . quia fi non fertur tunc deter- 
minate, quale lit illud magnum, quod refpon- 
dere debet adui duritatis v.g. quomodo po- 
teft fciri, quale fit minus nugnum , quod debet 
relpondcic adui natientix .'Contra Secundo ad Centri Sert- 
hominem , quia bic Audor docet «proximam 
mcnfm am feu taxam pfxraij non dic vpaquam , B m jUO*- 
nili ipfum lubiedumutqui ex hac inxqualitacc tum. 
aflignau contrarium cuidcnccr fcquicur. Pone 
enim duos xqiulcs iuftos bene operantes jvnum 
elicientem aduro durioris, alterum fobrieutis, 

K X pro 




1 1 2. Rod»DE Arriaga Tradatus De finef$ ncte(!mjft. Ineam. 


profcdb hi debent inxquaiiter prxmiari:huius 
autem inarqualrucis non poteft cllc ratio ipla 
dignius fubiedi , quia in liac duo illi funt 
squales, ergo erunt iplz operationes inzqualcs. 

, 5 Dices adhuc, duo cllc in eo pr*mio;& qu&d 
t jfii •, lua vnus achis fuperet alterum quacuor gradibus-, 
cftrattan um hocautcm proucnic ab ipiis opcrationibu^aliud 
iMf matuau vero , qu&d vni iufto dandi lunc quindecim, 
**t**flti a ^ tcr i vndeciin. Id quoddiuerfura cft a priori 
tx cxccflu',nam cum eodem cxccllu vt quatuor po- 

ftJneiln+m tcraut dari vni iufto odio , alteri quatuor , vel 
degmtau. vni fex, alteri duo > Se fic de aliis numeris intef 

fe .diftantibus loliim quatuor vnicatibus : illa 
autem determinatio dandi quindecim potius 
quam vudccim cft vltima , qux ncccllario re- 
quiritur vt Deus friat quantum debeat dare 
S*i tenua cuifib * 1 iufto:& hanc dices femper oriri vltim& 
Pnmi. “f lQ lubicclo.Scd contra Primo, quia in hoc 

fenlu non nugis ea determinatio venit vltim 6 
a fandliutc fubiedli quam ab ipfa perfedione 
i operis pone cumdcm numero iuftum vt odo, 
fuppofita iam in Deo tou notitia de quan- 
titate fandi tatis ipfius , fcu magnitudinis , ad- 
huc non fcit Deus quantum lit ille promeritu- 
rus , eciamli friat illum operaturum bene fu- 
pcmaturaliter ; non inquam fcit , donec etiam 
iipat cum effedurum actum chariutis, non ve- 
ro parienrix : tunc enim Primo lck Deus quot 
gradus grati* fit ei daturus in przmium , duo- 
decim v. g. daturus alioquin odo , fi fccillct 
adum virtutis inferioris temperanti* vnde ar- 
gumentor manifefte : Ergo ea dignitas fubiecti 
vt odo non miniis determinatur vltimo a di- 
x, uafitate aduum , quam iJem adus determina- 
tur a diucrfiutc fubiedi. Cumque aliunde di- 
gnitas fubicdi ordinarie lit prior natura quam 
actus ipfi,iion video qua probabiiiutc dixerint 
hi adum vitirao determinari per dignitatem 
fubiedi, & non potius contrarium fubicdum 
vltimo determinari per adum^ut faltem,quod 
vtriufquc per fe dio xque vltimb aut «que pri- 
mi» deberet confidcravi ad decernendam prxmij 
quantitatem cenam. 

1 7 Vbi noua rurfus inducitur per hanc fenten- 

Ktu* unum ciani inccrtitudo circa ea pr*mia j nam cum 
ftamkM». a< ^ us inuris mereatur plus quum adus iu- 
ntmrpeeiBam v.g. *»on poteft vllo modo detenninari, 
itUrinam. quantum debeat cllc illud plus, vnde heret , ve 
li e duobus iultis ambobus ve centum vnuscffi- 
ceret adum charitatis, alter vero iuftiti*,debc- 
rct pro ea fola differentia virtutis plus illi dari 
fupra illum alterum iuftum, qui haberet adum 
iuftitiz , quam daretur , ( i ambo habuillcnt 
gratiam ve odo , Se clicuiffcnt cofdcm adus ; 
ita vt non loliim ratione maioris grati* plus 
illi detur , fcd etiam ratione ipfius adus xqua- 
• lis: id quod omnino videtur abfurdurajnara 
iuftus vt centum habens adum chariutis vt 
odo non magis excedit alterum iuftum vt cen- 
tum habentem adum iuftitiz vt odo , quam 
iuftus ve quatuor habens caradcm char itat em 
vt odo excedat iullura vt quatuor habentem 
iufticiam vt quatuor i ergo iuxta omnem iufti- 
tiam przmiandi non debet illi ratione excclliis 
in adn plus dari, quam detur huic alteri ratio- 
ne ciufdcm cxccHiis. 

z 8 Non dico i am tantum grati* dandum obfi- 
Ntn Muta»- milcm adum chariutis iufto ve quatuor ac iu- 
dZiHm'ok ^ OVt ccm um » hoc cn ’ m pertinet ad pun&um, 
fi itUm aUi Tomo 4. Se noimihil iupcriu* i 

ti tntau, fe. quia tunc ratione maioris digniutis fubiedi 


poteft rcfpondere ille cxccflus qui haberet lo- * „ 
cum,ctiamii omnes illi quatuor iufti habuiffeuc tmt * «feto 
cumdcm adum chariutis i fcd loquor de ex- 
cdlu prx altero etiam iufto vt centum , quem 
loliim lupcrat in quatuor gndibus ratione vir- 
tutis chariutis : in quo pundo etiam vnus iu- 
ftus vt quatuor fuperat illum alrcrum iuftum 
vt quatuor in iifdcra quatuor gradibus virtutis; 
vnde dico ratione huius cxccilus abfurdifliraum 
effc dicere , debere plus dari iufto vt cenmm 
quam iufto ve quatuor. Iam vexb fequelam frahoummU 
probo cuidcma»naro c&rn adus charitatis non 
iiabcat in hac fencentia cxcclfiun determinatum U 
fupra aduro iuftitiz, fcd folum in przmio ma- 
gno & notabili, iam habet locum totus difcur- * 

lus Aduerfariorum , quod debeat edam quoad 
hoc conlidcrar i ipfum fubicdum i nam pro ha- 
bente centum gradus grati* nihil cft,!i pro cx- 
ccllu illo ipfius adus chariutis fupra adum 
temperanti* dentur quatuor gradus, ac pro ha- 
bente folum quatuor aut duos amplius , profe- 
do valde multum cft illi duplicare illos qua» 
tuor :qux ago Arithmetica poterit cocafu 
omnes has proportiones conlidcrare , taxare 6c 
combinare ( Et ex quot capitibus exefeet tunc 
illud przmium in eo homine magis iufto. 

Quaxtb impugno eam fententiam ratione & impapuim 
priori , quia unditas infinita Vabi vnia hu- 
maniuti reddit illam fandam infinite, fcu fum- fe. 

me , faltcm in ratione fandiucls participat*. >•«« 

Dixi folum , quia curo ille effedus communi- wak 
cctur pa vnionem diftindam , non poteft effc """V* 
tam nobilis quam in iplamet natura Diuina ; . 

vnde aliqui non volant illum effedum vocare 
(implicita infinitum : id quod ad folam quz- 
ftionem de nomine videtur pertinere , vt dice- 
mus inferius, & fupra tetigimus:ad rem autem 
noftram futKcic , quod illa lit fandius infinita 
in genere fandiucis participat*, Se communi* 
ccturafonnainfinkainomnigenaerinde enim 
infertur , opera C hrifti Domini dignificari ad 
infinitum valorem in genae meriti : nam me- 
ritum non poteft clfe nili in genere fandiutis chn/U ai 
participat*', quia Deus vt Deus non poteft me- tualurm infi- 
rcri. Qubdvetb ex ea (anditate fubiedi deri- 
uctur in opaa ipfa ulis dignitas, facile fuade- i 

turex vnionc ipla phy fica corumdcm operum 
cum Chrifti humanitate : vti enim illa cft vai: 

& infinito modo fanda , iu opera ei vnita 
vniuntur rei eo modo infiniti fand*;ac pro- 
pterca etiam cis operibus communicatur illa 
landitas, valor, dignitas ac fummum meritum: 
opera enim infiniti Deo placentia in genere 
meriti debent etiam ab illo extorquere omne 
pcxmium poflibilc. 

Quod verb ab Aduafariis dicebatur , mali RtflUa Ai» 
fadurum in crearis cum Iudiccm qui maiori 
przmio afficeret fuum amicum , ei quid ami- ^ 

cus cilct , ii cetera paria ellent in alio non ami- 
• eo ; hoc inquam non cft ad rcnr.nam fi amicitia [* tat v*Ua$ 
illa non fundatur in maiori valorc perfonz, fcd *• 
licut ordinarie Lola in amicitia creaturarum 
contingere , ve folum oriatur ex frequcnriori 
conua latione, ex confangumitatc, &c. qui ti- 
tuli funt impero nentes in ordine ad przmium ; ^ 
fateor libcntillunc obeam amicitiam non polle damr amiti - 
Iudiccm augere pr*mium illud. Si tamen ilia um inhumo» 
amicitia nuior fundetur in maiori digniutc Se Bu 
merius cius pcrlonz , negamus omnino , non f 
poffe inde Iudiccm aftkerc talem amicum fuum H ff Mm 
maiori prznuo \ 6c quoad boedodrina huius t* npiua. ' 
A odoris 


Bifp.io. Vtrumdign.perfbntCbtiJli Augeat, {Jr. Sed. 3 1 1 j 


1 ° 


E rgtkttti/t- 
Aiamm- 
»M Aiurr a- 

nu.ffl mtn 
mmrnti ,*du. 
ttn tmatrn.it 

rtddi 

rn rrniwi 
fmUuMf 

r -'i*'- >r- 

M- 


I* 


Cur Jig»i>/u 
enata ut» 
mugiat x-ala- 
nm aftnt 

atgatia, 
mugiat tamia 
anam . m*a 

eagaua ia/i 
mtt* futili. 


A udor i* contra quem agimus , plane relabi tur 
in noftram fententiam; quia illa maior digni- 
tas, fiue illiciendo opera in fc magis meritoria 
( vt no* dicimus cum fctitcucia communi om- 
nium fere Dodorum ) fiue dfieiendo. ipfum 
lubiectum dignum maiori prrmio.abfolutc au- 
get meritum vergo quoad hoc nihil nos dici- 
mus , quod illi etiam nan fateantur. Vnde tota 
ea inflantia de ludicc tam eft contra eos quam 
contra nos ; quia criamii merita non crcicanc 
ex maiori nobilitateaut amicitia, ac proinde ex 
eo capite plus non debeatur nobiliori aut ma- 

S s amico eius ludicis , falcem quatenus nobi- 
as imior, & maior amicitia cum Iudice, facit 
vt prxmium , quod pro ignobiliore & miniis 
amico rcputarctui magnum, reputetur panium 
pro eo nobiliori Se maiori amico ; nam etiam 
nuiora dona debemur magis amico ; debebit 
tunc ille Iiuicx pius dare illi nobiliori : cuius 
contrarium fupponit hic Audior inobiedio- 
nc, vt inde nollram fementiam redarguar. Vi- 
des ergo obicdionem ede xqualiter contra 
ipfum t 

Quod actiones morales honcflx reddantur 
in fc maiori prxmio dignx ex maiori dignitate 
fcu fanet i ut e perfonx operantis, videtur plan6 
dic ex mente omnium Schulaflicoruro ( vt fu- 
pra oftendi : ) inter homines hem id fupponitur 
apud omnes tamquam primum principium. 
Etenim quod Rex v.g. (e humiliet plcbcio , 
non loliim facie , vt prxmium , quod in fc 
magnum erat pro plcbcio , ccnfcatur paruum 
pro eo Rege ; led raulit) maxime conducit , ve 
ea humiliatio in fc ipta magis laudetur , maio- 
rem catillet admirationem , & proptered iudi- 
cetur maiori prxmio digna. Qux dodrina 
adeo vera eft , ve numquam homines in ma- 
iori ea x (limatione operum perfonx nobilio- 
ris prx ignobiliore recurrerint aut recurrant ad 
hoc , quod homini illi fit paruum |>rxminin, 
quod pro aliis ciict magnum , fcd ad intrinfc- 
cum , proprium Se immediatum valorem illo- 
rum operum. Qu&d enim ego honorer v.g. a 
Rege nugis xftimo , non ob conliderationcm 
vliain maioris prxrnij, fcd quia ille honor & 
amor, quem mihi Rex oftcndic,cfl in fc maioris 
momenti : hoc enim ratio naturalis didac,fcili- 
cct honorari j plcbcio parum e Ile, honorari ve- 
to 4 Rege maximum : Se idem fuo modo dico, 
Deum honorari Se amari 4 vili creatura parum 
clfc , honorari vcr& 4 creatura fumraa Se fum- 
mc gloriola fummum ; Se idem fuo modo ad 
alus adiones honcftas meritorum Chrifti tranf- 
ferri debet. Scio in aliquibus ex his cafibus 
cum valorem adionum maxime proucnirc ex 
cognitione iplius anuntis aut fcfubiicicntis; 
nam fi Rex ignoraret fc clfe talem , non magis 
X (limaretur cius in me amot,& mei honoratio, 
quam fi ciict plcbcius : fcio inquam id ; nihilo- 
minus tamen fulficicmiflinie inde oftendo, fiuc 
intcnicmcntc cognitione, fiue alio quocumque 
modo, ipfas adiones reddi in fc poccntius mo- 
uentes , Se magis placentes ratione maioris di- 
gnitatis perfonx. Vnde rurfus concludo , Edo 
aiix dignitates crcaturx humanx , quia finitx 
&limitatx funt , non augeant valorem , nili 
quando cognofcuntur, infinitam tamen fandi- 
tatem Vetbi,quia in omni genere fandi tatis cd 
in fc fumma. Se continet omitem perfedionem 
poUibilcm , etiam tribuere hunc ctfcdum for- 
malem, ve opera ab iiununitatc Ubi vniu red- 
Tatmuj / /. 


dat in fortiora, cfficacioia , &c. & fandiora* 

Et ex hoc capite diximus Tomo 4 A' fupra bre- 
uiter aliquid inlimummvis , cciamfi maior gra 
tia habitualis non elcuct opera ad plus de prx- 
mio promerendo, cicure umca ad idem prx- 
mium fortiut.de magis de condigno merendum, 
infinitam autem fand iutem Vcrbi,qux in om- 
ni genere infinita cd , clcuarc opera Chrifti Se 
aJ infinitum prxmium , &: ad infinito modo 
promerendum , neque cunfequcntiam ede le- 
gitimam affirmarim' quoad vim vtrinfquc hu- 
ius ededusa fandiutc finiu ad infinitam Se 
limitatam, qualis cd fanditav Chrifti. 

SECTIO Iit 

llUtio qux dum ex dtflii. 

P Rim6 ex didi» infcrocontTa eos Audores, jj, . 

miniis bene ab iiidcm doceri , in Purgaro- Atiam in) 
rio , ceteris paribus , ob eadem peccata venia- • M»- 
lia aut mortalia ion» remida minus torqueri ha- 
minem iuftiorcm quam miniis iuftum ; ei) quod tt ,^ta4mm 
poma , qux pro honiinc miniis iudo non edet m» Purgantia 
magna, nt magna pro homine rudiore: difcur- 
eunt enim hi Audores eodem fere modo in 
poma hac, quo e contrario jfirinm* cos difcur- 9 
rcre de prxmio. Probo igitur eam dodriium 
male tradi; Primi) , quia videtur ede contra 
fenfum omnium Theologorum ; in re autem 
Unca aliquid aflerere communi fentcnrix con- 
trarium , maxime C&m prxeise Infundentur in 
valde Icui congruentia , durum cenfcndum eft. 

Port 6 id elTc contrarium patet, quia omnes fup- 
|>onunt ccrum ede Se determinatam poenam 
qux rcfpondct mortalibus Se venialibus iam J*. 
gcmiflil ; neque vllus vmquam docuit ex folo ,mt * **■*• 
incrcmcnto fanditatis hominem fotisfacoie *7Snri 
partialiter pro fuis venialibus aut mortalibus fann,tatw 
iam remiflis , fcd id ficti vel per opera pictu- fatufatm 
lia , vel per dolorem Se contritionem de cis ?*"«***"- 
peccatis, vel per Indulgentias aut aliorum fuf- f pZ/*i- 
fragia. Hinc ht, vt & omnes Audores, Se puto „ 
hunc etiam in eadem clfc fententia , dicant ali- 
quando concedi augmentum crati ;r habitualis 
line v lia rcmillionc temporalis pccnx : id au- 
tem omnino repugnat in fententia quam im- 
pugno , quia cina ille , qui plurcs gradus gra- 
tix habet , minus torqueatur quam fi non ha- 
buillct tot , profedo eo i pio quo auxit gradus 
gratix , diminuit poenam ; vnde non facili ea 
duo conciliari podiint. 

Qu6d vero pro fc adferunt ex humanis • . 
nullo modo vrget. Fateor quidem fxpc idem /a/fAna il* 
delidum puniri in nobiliori pcrfoiu Icuius ’«•> aHatm 
quam in ignobiliori ; nam ob idem delidum * f>mmA " il 
plcbcius fufpcndctur , obquod Rex aut Prin I ttiFSiAii 
icps folum recluderetur in cuftodiain *, hoc in- ntam. F ' 
quam non vrget , quia licet hociines ob eam 
dignitatum diuctfitatcm attendant ad poenam 
imminuendam ; id tamen apud Deum locum 
non habet rcfpcdu peccatorum. Addo.nobilio- 
tern perfonam ratione honoris , in quo maxi- 
mi patitur , in cii pernis fatis facere facilius 
quam minus nobilem : admittit enim tantum 
ille dum mittitur in exilium , quam plcbcius 
dum ad triremes. Deinde vita nobiloris eft A ‘ia diifati- 
maioris momenti in Rcpublica quain plebei) ; 
idcoque non debet tain facile damnari ille ad 
mortem quam hic. Hx autem omnes rationes 
ccllant in ptrnis infiidis iufto in Purgatorio ; 

K i qux 


1 1 4 Rod. DE Arriag i T radiatus De fine ffi necefimyfl. Inc*rn. 



qox fauci non confticuuntur ratione infiunix, 
iu neque per eam crcfcuntaut minuuntur *, nc- 
* que in cis consideratur ncceftitav vitx ipforum 

pro Repubiica , fed pure pute dcfumimcur ra- 
tione doloris phy lici ex tortura dcfutnpci > in 
ordine autem ad illam torturam per accidens fc 
habet intentio maior aut minor grati* habitua- 
lis. Quud li diceremus cum iuftiorcm magis in 
Purgatorio Icntirc Cos dolores, quia fperac ma- 
iorem vilionem , & impeditur a maiori bono, 
adhuc noftrum intentum fubliftec : iam enim 
concederetur «qualis perna proxima & imme- 
diata, licet ea ex ipfo dolore Formali , non vcrO> 
ex phylica tortura defumerenir. 

1 4 Secundi» oftendo ratione id crte abfurdum \ 
nint cx dodrina liquitur , polle aliquando 
venialia nullam penitus in aliquo fin&iffimd 
ptti v/m/Tm^v * 10 meret i pernam : etenim adc6 aliqua venia- 
mUtfUM^pU. lia funt leuia fiuc ex incoafideratione , fiuc cx 
nutcria ipfa/iuc cx exigua duratione, ve etiam 
ZujiiZu ‘ n * lom ' ne 'uflo vt vnum non funt condigna 
tiMimr. ni/i perna valde remilTa , Se per mediam forte 
horam : da alium iuftum vt viginti , hiefanc 
pnrcisc merebitur pernam vnius quadrantis, 
aut certe fcfquidrantis : da alterum habentem 
millenos Se millenos gradus gratix , aut , iuxta 
probabiliorem femen t iam , alfcrcntcm infini- 
tum in intentione etfc polfibile ; da illum ha- 
bere infinitos gradus grati*, fanc nihil penitus 
iam ille merebitur pemx , etiamti immediate 
ante mortem committat illud veniale t quia ille 
exceftus infinitus cxtincuit totum debitum :fi 
enim quo iuflior eft , eo aliquid aufert de per- 
na medix honc , profcftS cx augmento illo 
infinito illa finita perna medi; horx.imo ctiamfi 
gWW t effit cilct infinita , tota debee diminui. Neque hic 
rtjfnutti. habet locum , qui>J in augmento maiori gra- 
tix in ordine ad maius prxmium dicunt hi Au- 
, ftores , fcilicct illam gratiam non augeri arith- 

metice , et» qu&d altiorcs gradus , qui dandi 
funt , line nobiliores , ideoque fi darentur nu- 
mero tot quot praecedebant in fubic&o , prx- 
l j miutn ctfct nurus quam deberetur. H.rc in- 
StUr» kte quam folutio ( quidquid (it de cius bonitate ) 
»tn isktt U- non habet locum qu >aJ ptrnam.quia landl itas 
eum 4 d fm- jnfitma diminuit fine dubio mfifiitfe di^nita- 
HtM ' tem pern* *, quia quo intentior eft gratia , ctx 
ea dignitas minor *, ergo vbi in infinitum crc- 
fcit dignitas deftrucc omnem dignitatem*, quan- 
doquidem ea dignitas definienda erat non fo- 
lum finita, fcd valde exigua. Ve ver6clari6s 
probetur ea confcqucntia , fuppono i pfum mo- 
dum loquendi Auftnrum : Perna quatuor die- 
rum v.g.qux eft aqualis iufto habenti vnum 
gradum grati* , eft magna pro iufto vt viginti, 
tfui eo ipfo tres tantum dies debebuntur in 
******* *f- Purgatorio. Hinc clare Se efficaciter argumen- 
(’ f ’*'* tor.F.xcclfus noucmdccim vel viginti graduum 
^m*J *7dt S ntix » ^is A udioribus tcflibus, aufert S qua- 
dniA ll -un. tuor diebus pern* vnum; ergo fi gratii fit vt 
fw*r, ottogima , auferet omnes quatuor dies ; quia 
quilibet cxccllus vt viginti cxtinguic vnam 
diem *, ergo quatuor tales exedfus vt viginti 
extinguent omnes quatuor dies : quid autem fi 
ponamus millenos & millenos ? Eft autem ccr- 
tiffimnm , ex maioribus iuftis multos ctfc qui 
excedunt etiam millionibus graduum alios in- 
fimos iuftbs ; ergo talis exccHui non fotum cx- 
tinguet quatuor dies Purgatorij debitos a mi- 
nori iufto , fed S< menfes, & annos , iuxta di- 
fcurfum horum Audtorum : quis veri non de- 


bebit fateri, gtauiflinrum clfc abfurdum dicere, 
hominem, eo quod ciTec furnmc fandius , acci- 
dentalitcT non promeriturum vllam pernam 
pro fuo veniali , imo Se pro multis veniali- 
bus in* Purgatorio , cfto mereretur etiam non 
remiflis eis venialibus, nec quidem quoad cul- 
pam» 

Secundo argumentor : Nam i contrario fc- 
quitur, in inferno hominem, quo maior eft pec- 
cator, cb magis torquendum pro quolibet pec- 
cato in particulari , quim pro fimili torquetur 
alius rauciora habens peccata. Hoc autem eft 
manifefte falfum ; ergo mirum eft,^uam hi la- 
borent in hac confcqucntia quam libi obicce- 
runt neganda, dicunt ergo, aliud efie compara- 
re perfenam honorabilem cum honorabiliori, 
aliud vilem cum viliori ! etenim perfona hono- 
rabilior retinet fuam excellentiam , ratione 
cum* magis rcfiftit contemptui Se p<rnx,quam 
relidat minus nobilis , cfto honorabilis fit i ae 
propeerca minor perna fufficic pro eo nobiliori 
quam pro miniis nobili : vnde nr ,v t quando per 
delidhim ipfum nobilior perfona amittit ios in 
fuam nobilitatem^rquali perna aftidamr nobi- 
lior quam ignobilior : vt patet in crimine lxfie 
Maicftatis, Se in hxrcfi : in hac cniita «qualiter 
punitur pcena ignis nobilis ac plcbcius, Sacer- 
dos ac fxcularis,Epifcopus ac fimplex Sacerdos. 
Quod fi comparatio fiat vilioris cum vili per- 
fona , quia vtraque caret omni titulo refiftcndi 
pern* » fcu omni titulo rcucrcntix , vtraque 
«qualiter punit ui. Quod fi vrgcas.Efto ili* du* 
perfon* «qualiter carcant titulo reuerenti*, 
non umen eas «qualem contraxiftc infamiam; 
quia ille homo qui minor eft , adhuc eft miniis 
infamis;ergo adhuc retinet ius vt minus punia- 
tur. RefponJcbunt Secundi , repetendo eanv 
detndoclnnam, fcilicct verumque ex illis ami- 
filfc eoum luam digniutem , ac proinde etiam 
totum ius ad hoc, ve miniis puniantur, ac pro- 
inde fotum debere confiderari quantitatem de- 
iidli ; ideoque fi in eo fint pares , «qualiter 
ede puniendos. 

Hxc folutio mihi nullo modo placer, Primi, 

J uiactiam in ipfis exemplis, quxaflumir.oftcn- 
itur contrarium clare. Etenim ceteris paribus 
ad viliorem Se crudeliorem mortem damnatur 
plcbcius qui Regem voluit occidcrc,quamfi id 
tcnuftet Dux ali<iuis,vcl Marchiothlc enim fo- 
lum decollatur ;illc vcr6 Se raptatur ,& forcipi- 
bus candentibus dilaceratur, &c. & in ipfa poe- 
na hxrefis licet Ecdefia vniuerfalitcr pernam 
ignis ftatucric in omnes,faciliils tamen Epifeo- 
po hxrctico refipifeenti v. e. eam condonat 

J iuim plcbcio: item religiolo hxrctico renpi- 
ccnti non inurit eam infamiam , quam alicui 
ordinario fxcuiari , tam quoad vcftitum in po- 
fterum quam quoad carceres : plcbcio enim im- 
ponitur in perpetuum aut ad aliquot annos in- 
tamiffima ;ua vcftis,qu; laevus benedicius dici- 
tur :reclud it ur item ad publicum carcerem : Re- 
ligiofo veri) aut Sacerdoti nulla talis vcflis im- 
ponitur^ fummum includitur in proprio mo- 
naftcrio.Qu6d ver6 in cafu obftinationis;qua!i 
morte damncntur,non obeft rcplicx fj<ft*;nam 
cum hxrcfi s.in quocumque fit, mercatur priua- 
tionem vitx, potuit iufto Ecctcfia cfle contenta 
ea priuationc etiam in homine viliori, non mi- 
nus auiim in nobiliori ; per quod tamen non 
oftenditur , etiam iuxta proportionem deli&i 
non pocuille Ecclcfiara grauiurem mortem 
ignobiliori 


Ah*4 «f/W. 
iw«, h*mi- 
armati m- 
w fntrnm 
tfi.mnpi tm w 

Ruendum m 
leefrrm fm 
4 lu/eee fectt- 
te em peutuie- 
U». 

preetdem e!- 
fiieeuertm. 


17 _ 

S citet te dat* 
nen plaut t 
etiam ceatreu 

rtttm ia iffil 
xemftit 


T 


»* 


Difp.io. Vtmm dtgn. pcrfont, Cbrtfii augeat, e $c. Sc&.$. iij 

ignobiliori infligere quum nobiliori : & idem 
dico de iis deliciis, de quibus in folutione , fle 
de omnibus aliis ;qux etiam nobilitatem dc- 
ftruunt in opcrantc.Quidquid autem fit de illis 


^s^ir^u cxcm F^ s » ideo folutio non valet, quia in mea 
nrn*rmtnit °t > i c ^‘ onc non contendo ego, minorem pecca- 
f**tAinrm rorem ob illud pcccatum,in quo cum alio con- 
• uenit, puniendum minori perna , eo qubd ipfc 
habeat aliquod ius , propter quod iit ei ptrna 
mitiganda : nihil enim de mitigatione perne 
in eo volo egoprobare, quin potius dico totam 
grauiutem perne rcfpondcntis clle admitten- 
dam , nihil tamen amplius adJendum. Sicut i 
contrario hi dicunt, infimo iuito v.g. dandum 
precisc quod adus ipfe e* Te exigit *, quia fub- 
icduni ciimnon fit magnum, non edicit vt 
prxmium alias ex fc magnum fit leuc rcfpcdu 
mius. At ficut cum hoc flat, vt illc.qui cft no- 
bilior, efficiat per fuam maiorem nobilitatem, 
vt fit leae pro (e prxmium illud,quod pro alio 
efl magnum i ita. ego dico e contrario in poma 
ob pobtioam infamiam fle indigniutem maxi- 
mi peccatoris fieri , vt pro ipfo fit Icuis perna 
ea, que pro miniis peccatore fcu minus infami 
eflet proportionata. Cui difeurfui non obeft, 
qubd etiam miniis peccator ami ferit totum 
mura ius \ propict e j enim ego non dico illum 
grauiiis torquendum. At non idcb oftenditur 
maiorem policiuam indecentiam alterius non 
teddere lcucm pr a eo illam pernam , que tft 
pro altero proportionata ; Se ( vt verum fatear ) 
non video que poffit hic probabilis dilparuas 
affignari : tam enim cxcctf us peccatorum red- 
diqhomincm viliorem quam cxccfius meri- 
torum fandiorem e contrario ; ergo. Conflet 
CX ^ > P cri V lm f ,uc ‘ m maiori fiuc in minari pcc- 
n itUtu m caeorc efle femper xqualcm ipfi peccato* Ce e o- 
fmmii fmkn- dem modo de iufl.i fle iuflion dicendum quoad 
* / 4 * poenam pro venialibus vel pro mortalibus iain 

remiflis ; cur autem ex maiori indignitate fub- 
iedi non crcfcac grauius peccari ,dix i Tomo j. 
fle infra difpubfcqucnti aliquid ad retn noftrara 
preientem infinuabo. Nunc dico in mea len- 
tenda docente, neque e contrario ex maiori 
gratia habituali crei cere merita, n.-n magnam 
in prx lenti cilc diffieu lutem , cum xqualiter 
de vtraque difeurramus. 

SECTIO IV. 

Alter m illatio ex dofinna ftferiori. 

P Ro fecunda illation fupponendum efl ab 
iildcin doceri , ad iudicandum que debear 
efle perna que infligitur , confidcrandum cilc 
flatum , quem habet homo dum adu punitur, 
non quem habuit quando pcccauit i nam cfto 
tunc fuerit peccator. Se ex hoc capite debuerit 
gtaucm pernam iuftincrc.fi tamen , quando iam 
debet fuflincrc adu pernam* cft (and ilfimus, 
debebit tunc Icui poena puniri : ficut fi quis 
dum elice plebe us commmt culparo . ante ta- 
men quam puniarar fidus cft Princcpsxnirius 
cum eo agetur , quam fi eflet plcbeius. funda- 
mentum autem Lorum inde dcfumitur, qubd 
ratio minuendi pomam efl magnitudo ipfa eam 
luftincntis •, nam punire magnum virum ma- 
gnum quid cft , ad hoc aurem non attenditur 
qualis fuerit hocno ille , ici qualis fit , quando 
punitur. At in ordine ad ptxtnium fuiuni debet 
confiderari flatus quem habebat quando bene 


19 

TUttmtktti 

•jf* fiuium 
fmtntU» , i» 

d» fimi. 

lar , «m i« 
fa» fmn dum 
futurrt. 


fmoiMmtn- 
tum Utrum : 
Rvnmtuuf- 
di furuAm rf* 
mufuuhd/ 


operatus ; nam licet poftea amitteret gratiam.fi 
umen manent fine peccato, non amitteret idcb 
ius ad prxmium ; ficut e contrario licet augea- 
tur gratia, non ideo ere fcct prxmium feu vaior 
priutum operum. 1 Ixc illi. 

Ego verb ex didis fupra Infero hanc dodri- oifimrfim h. 
nam minus bene tradi, cum hi Audores dicant tum auB». 
adui meritorio , v.g. aduicharitatis, deberi tmm vala 
praemium magnum i ad hoc autcm.vt videatur ^ 
an fit magnum , debere confi Jcrari perfonam 
cui datur i hinc enim dico ad id maxime debe- uu^aiml 
re eam perfonam confide rari , quando ei datur *'•«' mmm 
prxmium: tunc enim Juba locum di fcu r fu s 
horum A udorum , qubd pro tanti perfona vi- 
deatur parum , id quod pro aliis nuguumeft. 

Da humanitatem Cluilii ante vnionem fccillc 
adum.ob quem merebatur magnum prxmium: 
da item illud prxmium confctri primo, quando 
iam ea humanitas cft vnita Diuinita i . iueoquc 
illud prxmium confern Deo profcdb cum 
iuxta hos Audores dare Deo odo vel decem 
gradus gracix iit perinde, ac dare Regi Impera- 
torivcvnam nucem ; dicendum erit , cos odo 
gradus gracix cilc rcfpcdu Umfti ficut nuccra 
rcfpcdu Regis i cumque etiam tunc retineat 
hoc quod cft , deberi illi prxmium magnum; 
debebit fanc confiderari , vt illud prxmium fit 
magnum quando datur. Nequ: obeft hftic di- 
fcunut , qubd pci giatiam fubfcqucntem noti 
reddatur nobilius opus prxccdcns , nam hi do- 
ccnc.ctiamii gratia tunc cxcitiflcc, non idcb fu- 
turum opus nobilius ; qubd fi dicant non opor- 
tere coniidcrari magnitudinem nifi pro prxee- 
denti tempore, in primis idem ego dicam ratio- 
ne pcciue , non debere confiderari an fit magni 
nui refpc&iuc ad tempus prxccdcns : vnde dux 
ille dodrinx non conxtcount inter fc. 

Secundo plane id videtur gratis didum.quia . Q 
rcucra tunc confidenuur , an fit magnum, an Qt „„ 
paruum prxmium rcfpcdu petfonx, quando ea ni v d*tm 
perlima accipit illud prxmium , cum , vt dixi, dt&nm iW; 
nugmtudo e tus perionx non fit ncceflaria ad ^ ***£■ 
digmficandum opus. Vnde vel ex hoc ipfo ea- ^ Bunrf 
pice dodrina tota rciicitur, quia ex ea fcquerc- funi uJf**. 
tur , puram hominem merito fuo polle mereri Hficumjum 
uncum , quantum promeritus cft Chriftus , fi f r m - 
poli illud opus factum ea humanius vniretur 
Deo. Vbi darius apparet , eam dodrinam cilc 
etiam in hoc capiti contrariam fenfui omnium 
fexc Theologorum. Qubd autem dicebatur in j». 

ea difpariutc , iuflum bene operantem non 
admittere ius ad gloriam , ctiamii amittat gra- 
tiam, dummodb non pcccec;hoe inquam debet 
diflingoi : non amittit ius ad gloriam, quantum num , ,,/i 
ad id quod rcfpondec ipfi adui ratione fui , •****«« pd* 
tranfeat } quantum verb ad id quod augetur ex '***• 
dignitate perionx , ncgo:namccfi ille iuftas fit 
promeritus prxmium magnum , fle licet amifla 
gratia maneat cum tou cadigniutc;quia tamen 
magnitudo prxmij dandi debet confiderari in 
ordine ad magnitudinem fubicdi q ea autem 
confidcracio maxime habet locum , quando da- 
tur prxmium.v t ollcndimusvfit.vt quia homini 
nullam gratiam fle nullum ius ad gloriam ha- 
benti nugnuiu fit prxmium dare fex gradus 
gracix, idcb fufficicntcr ille tunc prxmietur per 
eos fex gradus ; fi veru habuiflet tunc mille, 
quia fex rcfpcdu mille edent pauci, debui flent 
iili dari multo plurcs, immutata omnino quan- 
titate prxmij formalitcr in ratione prxmij ex 
fola materiali variatione. Id quod oflendo i ple* 

K 4 exemplo* 



1 1 6 Rod. de Arriaga T ra&atus De finetf nccefi.myft. Ineam. 


Ofmi iiur 

dedn** *• 
fit a M txtm 

fle fM vtS. 
imt Ad 


Exemplo, quo hi vcunior dc proucntibus Ecdc- 
fiallicis;dicunt enim licitum cflc habenti bene- 
ficium accipere inde quantum cll fibi necclfa- 
rium ad congruam fuftenutionem ; congruam 
autem fullcnutioncm debere coufidcran iuxu 
naturam iplius,vtrum fcilicct maiori vclminori 
cibo indigeat, Cee. Atqui hxc tota conlideratio 
non fit rcfpcftiuc ad tempus , quo beneficium 
' ille acccpit,icd poftca,quandovtitur cis frudi- 

bus, fcd.vt fic dicam,quando recipit prxmium: 
vnde fi quando accepit beneficium erat Pnn- 
ccps,& iuxta eam dignitatem pro congrua fil- 
fientatione reputabantur nccctlaria decem mil- 
lia;poftca vcr6 , antequam ad fiudus accipien- 
dos veniretur, iam erat depolitus ex ftincipatu, 
& redactus ad fiatumfimplicis Sacerdotis-, pro- 
fcd6 iam non erit ei licitum ea decem millia 
accipere , fed debebit conliderari magnitudo, 
quam habet tunc : idem dico de magnitudine 
prxmi) debet enim conliderari quando perci- 
pitur prxmium, non quando ponitur meritum, 
lcu quando acquiritur beneficium. 

41 Denique miniis etiam bene hi docent, ad 
kii« diaai pondetandam magniradinem prxmi) recurren- 


dum etiam clfc ad magnitudinem ipfius Dei deni^mUi 
prxmiantis inquiunt enim prxmium debere 
clfc tale quale Deum donatorem decet-, vti Ale- 
xander rctpondit olim in donatione pure libe- ad 
rali. Porro id minus bene doceri ollcndo Pri- dinrm Dei 
mb:Nam licet ea conlideratio habeat locum in 
his qux donantur liberalitcr, vbi maxime con- 
fiderantur diuitix 6 c dignitas donancis^tin his . 
qux funi per modum emptionis oc venditionis 
ob iuftum pretium, non attenditur ad donantis 
diuitias , ied ai valorem rei ad rem. Sccun . 16 , 
iterum per hanc doctrinam fit inccrtUfima 
quantitas prxmij.de darnr occafio, vt dicamus 
etiam minimo operi virtuofo corrclponderc de- 
bere millenos & millenos gradus gratix in 
prxmiummam pro Deo infinite diuite, quique 
nullum penitus detrimentum donando patitur, 

& cuius thefauri adhuc manent infinite pleni, 
perinde cft dare mille gradus gratix , ac vnum 
Regem dare nucrm alteri -, ergo ex hoc capite 
iterum manet incerta quantitas prxmij.dc om- 
ni* penitus reducuntur ad puras diuinadonest 
id quod line dubio debet iudican abfurdum. Ec 
fatis de ea lententia. 


DISPVT ATIO VNDE C IMA. 

Virum inter nos i 1 ) Deum pofitvcra iuFhlia £J muttiti* 
int en edere. 


VK 


■tn ■ 

jEf - 


j VajTioNiM hanc videor cxacli 
dccidificTomo 1 .dilput.jo.de ; 1 .ideo 
• br cuius me hic abiua expediam , illa 
lolum addendo , qux occafionc aliquorum 
, aurorum , in quos ab eo tempore incidi, ma- 
iorem exigunt declarationem ; cetera qux ibi 
fufiusdifcillla funt folum inlinuabo breuiter. 
Quia veri in prxfcnti non lolura quxritur.An 
in genere pollet dari inter Deum & creaturam 
vera iuliitia , fed etiam, an dc facto inter Cliri- 
ftum & Deum ea intcrcclfcrir , poifuntquc ibi 
difficultates aliqux fpccialcs oriri , ei quid 
fufficicnrcr non ,vidtatur d<(lingui Cluilius 
fjtisfacicns ab cocui fit farisfadio, Cee. ideo 
oportet prius expedire ea qux funt communia 
omni ‘crcaturx.vt deinde qux ad Cluilium per- 
tinent, quxquc funt magis propria huius loci, 
melius intclligantur. De priori pundo in hac 
dilpuutionc,dc fecundo iu lcqucnti. . 

SECTIO PRIMA.’ 

/•' • ' t . . 't&c ' 

% Quxdeim ftipftnitntuT. 

dhJ! 

\ Bfcruaui ea dilput. $0. num. j. id quod a 

Hat leta V/ nemine video notatum,fcrc totam quan- 
de i». tam | unc dilTenfioncm inter negantes Dei erga 
nns >^ noftri in Deum veram & rfgorofamiu- 
fe* Oe vut fiitiam , clTc de fola vocc.circa figmficationcm 
ej. icilicct eius vocis luflma vnde hinc ab affir- 

mante Suario cumque fcqucntibus.indc j Vaf- 
qu ei Si afiTcclis negantibus, dilputatur fine fine 
nodas & nouas vocibus ligniheationes adden- 
do, vel, vt inclitis dicam , quolibet iuxta fuam 
fignificationcm vel explicante conditiones ad 
- . iuiliuam 1 equi litas, vel e contrario ea fd era rei i- 

ciente. Quomodo autem in particulari uften- 


iZ 


datur lianc efle quxflioncm dc nomine , decla- 
raui difnut. j 1 . tota fc&ionc 1 . exponendo in 
particulari conditiones , qux ad mllitix rigo- 
rem requiri folent i vt v.g. quod iuliitia fit ad 
alium ; vbi nonnulli dicunt nos non elfc alios ^ 
Deo , quia fumus eius 9 c ferui Se filij i ollcndi 
enim nec Suarium nec vllum alium adftm en- 
tem iufluiam negare nos clTc feruos Dei, iullos 
vcr& clfc ctum filios adopciuosxrgo ex hoc ca- 
pite Suarius non ponit re ipfc magis nos die 
alios ii Deo quam Valqucz. Sed Suarct dicit per 
r 0 hIium folum fignificari alieutan in volun- 
uttbus-, quam etiam allcatcm re ipfa Valqucz 
admittit : vides ergo re ipfa omnes idem docc- 
rc,& foliimcirca lignificationcmvocis diffirrre? 
Quomodo autem hic rurlum noua inllituatur 
quxll io de voce trahendo r odAali.im ad alte- 
ram fignificationcm, fcilicct ad alterum eman- 
cipatum, &c. ibidem ollcndi; & alias conditio- 
nes «plicui, oflcndiquc fpeciatim ic&ionibus 
fcquentibus , omnes illas habere locum inter 
Deum Se nos ; fi qux autem in cis conditio- 
nibus repentur de re ipfa diilcnfio , camdem 
ibi traiftaui , & ollcndi , quomodo inter no* 
& Deum etiam quoad ran ipfam habete lo- 
cum polii t iuliitia, ideo pro huius celebris 
quxllionis intcljigcnua videnda omnino erit 
ea difputatio. 

Secundo ollcndi dilput. $0. polle dominium 
duorum in loiidum pro codctn inflanti in crea- 
turis riperiri , in Deo vero fimul cum creatura 
pro tota xternitate confiilac illud polfc ; quia 
aiflus liber Dei pro vno inflanti exiitcns-ncccf- 
farib manet pro tota xtcmicatc , perinde ac fi 
hxc elice vnicum tantum inflans. Porro domi- 
nium .illud in folidum polleiimul ellc pro vno 
inflanti in duobus, oftendi ex ui lianti donatio- 


Qatmeda A 

V*fHl exfl± 
titme varii p 

i Df«. 


Oftrmdt T>— 
met.dtj}. je. 
dsri demtwiA 
d merum tm />. 
bJG f>e vom 
tnfttmt mtar 
tuMtetat , im 
Dee veri eU 
creatura fr* 
iria aterne- 
tau 


'4 


Difp « i . Vtrum inter nos & Deum pofit veru£$ t 

nis, in quo Sc donans habet dominium ; quan- •'» «■ * ' 

doquidem co inflanti quo donat habet pocclta- 


quemu : IU, aftio ao,. tmi<!nlt Mlic(Uti 


tem moralem donandi i Sc iuxta receptum Phi- 
lofphoium principium , nemo dat quod non 
tau>cr:qubd item lubcat dominium ille qui ac- 
cipit co inflanti » cil etiam ccnillimura ; quia 
ficut co mllanti, quo re» producitur, habet ve- 
ram cxillcntiam; iu co inltanti,quo dominium 
datut alteri, fcu producitur in altero, vere cfl in 
illouliquas item obiecUohes, qux contra hanc 
doldrinain heri potiunt, loiui co loco, Sc fimul 
. examinaui quorumdam fundamenta , qui ciim 
nobilcum in conclulione lue de dominio duo- 
rum in lolidum conlcnciantmon volunt tamen 
vlla ratione eam polle probari ex co inflanti 
donationis, fcd recurrunt ad calus nefeio qua- 
Ics,in quibus(vt ibidem probaui) etiam!» detur 
fimul dominium duorum in totam rem , non 
tamen in lolidum , v. g. meatu raacrimonij li- 
mulcum duabus vxoribus ; ibi enim etli quili- 
bet maritus habeat dominium in totam vxo- 
rem , dici tamen nonpotcft quod illud domi- 
nium fit in lolidum , fcd ( vt probaui ibidem J 
cfl Virtual iter quali medium dominium. Hxc 
ibi folius.cx quibus deduxi , ctiamti Dius do- 
naret alicui creatura; dominium vcium alicuius 
rei ; ita vt Deus diceret. Nolo eam a te repete- 
re , mani urum nihilominus verum 6c pro- 
prium dominium illius rei , adebquccx co ca- 
pite locum habere polle iuftitiam Dei in nos, 
& noftii in Deum, leu, vt melius dicam, ex eo 
capiic,quod deberet l>cus a fe abdicare fuum 
dominium, non repugnare eam iuftitiam inter 
ipfum Sc nos. 

Tertib oflcndi mitius benl dici, Deum futu- 


CJtnfum rum foruum creatur* , eo ipfo , qubd prxditf o 
** modo in eam transferret dominium : licet enim 


0 inferri : — 

— , A r * Rex transferat dominium vnius monilis in me, 
1 (M [ m nullatenus poteft vlla inde feruitus inferri in 


4m dtmian ipfo Rege , ergo niultb minus Dei erga nos, 
fmm ttsut- ctiamfi totum dominium operum nofhorum in 


f 

Si in i 


operum noftiorum in 
nos transferret. Qubd fi propeerea doceant hi 
A ultores leruitutem aliquid amplius dicere, 
foilicct,qubd lcruus omnes luas adiones in do- 
minium alterius transferat , ita vt line iniuria 
nihil poflit facere contra voluntatem alterius; 
dicamque hoc etiam fccuturum in Deo , fi de- 
tur inter iplum & nos iuftiria : Ii inquam ita 
vrgcsuu hi Audores , oportebit iuxta fufius a 
me co loco dida vrgere illos rutius inquiren- 
do , V criuu ea ctanflacio domini j in omnes fuas 
proprias adiones includat fpecialcm aliquam 
repugnantiam, fcu indecentiam, vita hoc quod 
cfl transferre limpiicitcr dominium alicuius al- 
terius rci,an non. Si pratendant fpecialcm efle 
ibi repugnantiam, profecti mali ex primo cafu 
ad fecundum argumentabuntur hi,vt planr ar- 
gumentaretur inepte in creaturis qui Ucdifoor- 
SCret : Impertior rnhtl factem cor.tr a de mnam 
futt dignitatis poteft mtht donare aureos mtfie , ano 
«• hac tpfd donatione exercebit alium fe dtgmjft- 
mton ; beat na eft dare tjuam accipere •, erp 

etiam idem Imperator nihil faceret contra fuam 
dtfnitatem.fi fuas omnes oHionet, fndepte omnia 
/obticeret raihco,& ena fieret ferum & manci- 
pium. Profecti qui ex co antecedente Sc dona- 
i tione mille aureorum hanc inferret confe- 


Imperatoris i ergo altem 
qux conlcquentix malitia mo> lli r m j nct| na altera. 

S uantumuis illx dux adiones con^j,^ ^ 
iquo prxdicato communi donationi* ^ 
tranflationis domini) ; quia ex ea conuenicbc^ 
folurn infertur , ex ratione communi vtrique 
non efle fpecialcm repugnantiam . in vna prx 
altera : at quid inde quoad rationes fpcciHcas* \r . 
Numquid non cfl primum principium in mo- 
ralibus , etiam adiones ipias vircuofas confi- 
ftere in mcdio>an quia moderate bibere conuc- 
niat in ratione hauftus cum ebrietate , inferre 
licebit , Polium honefte bibere vnuin vel alte- 
rum vitrum vini ; ergo polium hondlc ebibere 
vnam vrium ? Certe quam gratum multis cflet 
hanc confequentiam legitimi inferri , cara 
apud omnes , etiam ipfos fummos hclluoncs, 
conftac efle ineptifliroam. Cum igitur lumine 6 
narurx notum Sc notiliimum Iit, non efle vllo 
modo indecens , fcd podiis multo decent ifli- 
mum,li magnus Princeps donet aliquid amicis; 
conflet etiam e contrario efle indignum,ii talis 
Princeps hac eorum mancipium ; profcdb ab 
vnaadionc ad aliam nulla omnino reputanda 


erit confcqucntia : quod idem in Deo diccn- 


dum cric,iciliccc,lumine natur* videri efle ccr- „ ^ 

tum, dedecere Deum efle mancipium creatura; enaturo : 
at eodem lumine natura etiam efle nocum,non ■*' "«• ■*» 
dedecere ipfum , qubd ipfe donec creatura 

, . . r . / ~ ■ turaufierea- 

domsmum in alliis propnos creatur* ; erg ° tmaif fi aea- 
quantumuis donationes hx conueniant in gc- imo redoni. 
nere dandi creatur* dominium , quia tamen 
vna ex fe dicit mdcccntiam.alia vexo non , mi- 
nus bene infertur huius impoflibilicas ex iro- 
pofBbilicace alterius. 

Hinc verh rcicci alteram partem eius refpon- 


honis:ncquc enim ab his Audoribus dici vllo ***' 
modo poteft , non ede maiorem indecentiam in ^ 

donatione fuarum adionum prx donatione dcnoihme 
vnius alterius rei;vndc abfolutc oftenditur non 
cire bonum illud argumentum de fcruitute. Bjn " 
Sccundb tamen circa illud ibidem addidi 
vocem fernmv t apud homines vfurpatur,quan- j 

doiudicatur efle indigna homine honeflo, non q ( lanii odi 
vfurpari folurn pro donatione qualicumque vocem fetui, 
fuarum a&lonum, fcd importare alias imperfc- t* x/mfari 
dioncs,qux in Deum non cadunt, etiamftille 
omnium fuarum adionum dominium in crea- y r " n 
turam cransferret:feruus enim ccnfctur minori timem qua- 
honore dignus fuo domino , vel ex defcdu na- im t ftd im- 
talium , vel quia venditus, vel quia captus, &c. 
item poteft puniri \ domino,caftigari,in rebus ^ BM 
v ilibus occuparivdcbct cibum, vcftitum,&c. » eoJuat ia 
domino emendicare , vigilare, aut dormire, fo- Dam. 

Ium quando dominus permiferit : nihil horum 
omnino cadit in Deum , ctiamfi in omnes fuas 
adiones dominium concederet homini : folurn 
enim infcrrar,Dcum debere facere qux homo 
vellet , fi diceret , v. g. Volo vt hoc vel illud 
crccs,&c.Deum teneri id creare : quo cafu non 


ideb polfec cogi Deus ad aliquid indecens aut 
inhoneftum faciendum : vt enim ad ciufmodi 


res non habet ipfe potentiam , nec proprium 
dominium ; ia nec potuiflet illud in creaturam 
transferre : fcclufis ergo his indecentiispcto ab 
his Audoribus , ne nos terreant vocibus illis 


uSimi eflit quentiam ab omnibus cxftbiiarctur. Ratio au- % ferum , mancipium ; agunt enim cum viris do- 
tCm ^ P f ' or ^ debet dcfumi cx his qux immedia- ‘ ^ : — - J -* — * — r - J :j c — ; 


foret * u ' dixi ; quia h in vna adione eft indeccnria,in 


'••{.queat!*: ahc» vcrb non, profcdb inepta eft hxc confo- 


dis ; qui prius debent confiderarc quid figni- 
ficcrur per vocem , quam eam dicant Deo aut 
goui per lema indigium : cogo inquam , cum 


A 


4+['n*iu ix 
infima ,m- 

pnthl. 


Ji8 Rod. Di A riviag \ T ra&atus De firit necejf.myfl. Ineam. 

mo dominio in feruum repugnat , feruum ac- tu iffie ix. 
guircre aliquod ius in dominum ; nam licet 
leruus poflic ex pa&oipfius domini aliquid ha- T ^ f m * 
bere proprium , iarn tamen eo ipfo delinit cire sed ex nOx 
iplius leruus •, alioquin omnia qur acquirit de- exfiti cennn 
bet acquirere domino ; ergo cum acatura ne- *" Hj** D * a ' 
ccilatiA lit totaliter & adar quate feruus Dei, 
non poteft acquirere vllum proprium Se verum De^uuem .fi 
ius , quod non acquiratur Domino. Id quod pii- «■ cuunr* 
tat optime declarari exemplo Rciigiofi , qui f"*«" mii ' 
dum per folemne votum paupertatis transfert ****** 
omnia fua iura in 'Religionem . non lubee de- e enfirmxt 
inde capacitatem , vt per contra dium vllam exempu Rr- 
ciuilem , aut per promillionem Religionis kfufi 
etiam ab ipfo acceptatam maneat i pii Religio 
ciuiliter obligata ad ftandum promiflisjfic ergo 
creatura , qux includit cirentiaUter quafi vo- 
tum quoddam feruitutis in ordine ad Deum, 
non pote It ex promi Ilione Dei acceptata obii- . 
garc ipfum Deum vllo modo ex iuftitia , quia 
non poteft abfolui ab illo cflentialiflimo flatu. 

Et licet polfit Rcligioliis naturaliter obligare 
Prolatum in aliquibus contradibus ;cius ta- 
men ratio eft > quAd Religiofiis non l»t effim- 
t ial iter Se in omnibus Rcligioliis i Se vcr 6 nec 
Prolatus poteft valide pacifci cum Religiofo, 
ita vt fc obliget ad dandum ipfi aliquid > ita ve 
non poflit illud eidem auferre •, nam facultas 
auferendi ii fubditis quod habcnrcft clTcntia- • -• 
liter annexa flatui Religiofo Se voto pauper- 
tatis, terte Thoma Sanrtio lib. 7 . de Statu rc- 
ligiofo cap.S.num.i 8. ergo Deus , qui multd 
maius habet ius in araturam, non poteriedare 
aliquid irreuocabilitcr h fc-, ergo mulc£ minus 
dare potcrir creaturo ius in fc. 

Ante huius argumenti folutionem aduerto, 1 1 

vel in codcfcrido&rinam prius ab hoc Aurto- Vtl ** Am * 
re admillam, vel certe confundi in vnumduo, 
qux funt valde diuerfa : etenim fi difeorfus 
nofter lupra fadus,quod in inflanti donationis fnndu in xiuM 
eft verus & proprius dominus ille qui donat, **** n *J^ 
fcmcl-conccdatur eifc bonus, vt Se hic Audor • rTfr r 
admittit cire bonum-, proferto non folum Deus 
manebit port obligationem Dominus, feu, non 
fol&m non abdicabit ii fc dominium ; id quod 
hi libenter admittent ; fcd nec abdicabit a fc 
pafcdiflimum dominium. Nam addito eo ter- Dnw »1 

mino per feti ijfimKtn repetam omnia argumenta m 
a me Idpra fada , ad probandum polfc dari do- xbduxbit dx- 
minium duorum in folidum : quod fic oftendo 
breuitcriloanncs v.g.coinftanti qUo donat pal- 
lium Petro , dat Petro pcrfcdiflunum& rigo- m inmm4M x. 
rofiflimum dominium (vtarguebamus fupra de bu, 
dominio fimplici fundato eo principio vniucr- 
fali , quod nemo det quod non habet \ ) ergo 
cum donator non folum donet dominium vc- 
cumque.fcd perfediflimum, haud dubie debe- 
bit etiam pafertiflimum eo inrtanti contine- 
re ; ergo ciim rcfpcdu Dei perinde fc habeat 
tota artemitas ac primum inflans donationis, *• . 
habebit non folum dominium perfertum , fed 
etiam perfert ifftmura , quantumuis donet illud 
creaturo , ergo minus confequcnter, fuppofito 
quid per donationem non amittat dominium 
abfolute,portea dicitur quod amittat pcrfc&if- 
funum. 

Secundo ratione a priori id ipfum oftendo j£ 
dare : Nam in inftami donationis prius natura offenditur 
fupponitur donans potens lidtc vti fua re in i 
omnes v Ius poflibiles citra iniuriam alterius: 
aequi hanc potertatem non amittit in eo inrtanti - 

per 


.u*m toUC! difficultir- 41 "™ 1 P«* =“* *><*■ 
M Dcmc , ila tcnerciur facere quidouid 

iTZJi. licitum ah J P""” b»™; quid quxluafela- 
bx.xli-ueb.. ta vor J erut ° lkcn(icrc portunt indecens in 
ZufiZ. £>c Snc fccutum, quandoquidem fun ponimus 
n*x xd xh une obligationem foliim die ex liberali vo- 
luntate ipiius Dei , ita vt etiam tunc retineat 
"rlpleuf*- VCfum dominium in fuas iofas actiones , quia 
(t-tt criAiun eo ipfo inrtanti vritur eo dominio, dum illud 

Itnnrixm. donat > 

S Confirmo id meo iudicio cuidcntirtimc.quia 
Caafirmxinr. f a l lC m ex liberali promiffione inducente in 
fide***! *J2. Dcum obligationem fidelitatis , Se quidem ta- 
Um ia Det lcm,cui fi opponeretur , peccaret Deus, potert 
mdettntixm D cus homini promittere, Fmiom quidquid 4 me 
imftttxux , petierit , C mhil xmphuf : fi ergo Deus in eo 
e, t t neque ca f u j u ligauit luam omnipotentiam & fua* 
airtiones , vt nifi peccando nihil poflit facere 
prxter voluntatem Petri $ profedo non repu- 
gnabit Deo.qubd nihil etiam poflit facere con- 
tra voluntatem Pctri,nifi illi faciendo iniuriam. 
Probo hanc confcaucntiam meo iudicio cui- 
denter; quia fi fcmel damus Deum pofle libi iu 
ligare manus ve nihil facere poflit , nili peccan- 
do contra vnam virtutem , certe nec in minimo 
rcpugnat ; qn&d fibi eafdcm manus ligec,vc non 
poflit idiplum fecere nifi peccando contra duas 
virtutes quia cum Deus tara fit incapax fa- 
ciendi vnum peccatum contra vnam virtutem 
quam contra duas,non magis ligabimus ei ma- 
nus per hoc , qubd dicamus illum eo cafu efle 
. obligatum ex iurticia Se fidelitate, quam fi di- 
camus ex fola fidelitate ; cumque iurtitia ex ge- 
nere fuo nobilior virtus fic quam fidelitas, non 
eft cur ex parte Dei fit repugnantia exercendi 
artum iufticix : quid ergo quxfo poterit obclle 
quo minus eam iurticiam ilii tribuamus i 

SECTIO II. 

Examinantur quddum qu e in etntrnrium 

cbiict pojfunt. 

9 Ardinalis Ioanncs Lugo difput. 5 . fortiter 

Omii* fui V^>& fiisc rciiccrc conatur iurtitiara inter 
V?Ln t4 eLh ^ eum ^ crcatul ^ » & licet fere omnia quxop- 
tu de/lmfi* F onit > H uia lunt ‘iefurapta ex eo conceptu fer- 
videoiui ix uitutis,qucm Deo repugnare docet , videantur 
t»»eef'x f*i rx.clickis a nobis loluu , lubet tamen in 
haC fertione ortendere magis dirtinde, nonco- 

Mftit Di* Tt- || 1. _L:.a; :l I - i n 

fninxn. 


gi nos vllo modo obicdionibus huius Aurto- 
ris ad deferendam noflram fentenciam. 

SVBSECTIO I. 

&e itatur primum eius fent entia 
argumentum. 


. 1 o T^Atccur igitur hic Adrtor fertione prima, 

J7 dominium duorum in folidum fimul in 
vnam rem non repugnare ,*ide6que etiamfi 
Deus creaturo donaret dominium in artiones 
illius creaturo , adhuc manfurum Dominum 
Leae inditnt carum artionunnvndc argumentum commune, 
W* ft».£*d q U o ortenditur repugnantia iuftitiac inter Deu 
' Se nos , quia fcilicct amitteret ipfc dominium, 
•mitu- n de indicat Icucjac proptcrca ex alio capit e in- 
muuutn , yfeipit anum. ix. eam repugnandam quxrere; 
xliqmed tum ]>rimb , quht Deus non poteft manere perfe- 
^‘^ nms Doinimis , fi in creatura fic aliquod 
nem x.tmn 1UJ jpfum Deum ; ficuc cum perfertifli- 



tMR dtmluia 
Mfr JMW 
'affini 


_ »} 

Sjon»^ 
tmfhuttUt 
Smt itmttjA 

mxtrfe. 


*4 

«T- 

l# frmdm 
AftmbM ut 
•IU Mi t u m- 


Nn »n r>„ 
tjnini 4. 
Uri dtmimi 

« fmfm ,w 
*« 

*JW«- 


'J 

Ofc/A», WJr- 
Dm »*• 
M» fttftdif- 

f$ms amtdi- 

hftfitm. t 
Milffii. 


it 


Difp. 1 1 . Vtrur» inter nos (3 Deum pofitt vera,(fc. Sed i. 1 1 9 

Pcrvfum cius rei •, quia licuc a&us fecundus 
libertatis non dcfiruit Ubertatem in adu pri- 
mo.ita vias domini non potclk deflrucic domi- 
nium in actu primo-xrgo donans Petro pallium 
non cft tunc iolum dominus perfedus , fcd 
pcrlcdillmms illius pallijjcrgo Dcus.qui iuxta 
dida eodem modo eoo aeternitate cft Dominus 
ac in inllanti iplo quodonac,in inflanti autem 
^uo donat cft pcrfcChilimus Dominus, lemper 
eric pCt fcdiliimus Dominus ; vel certe fi fcmcl 
dicatur per donationem ortam ex per fcd i 1- 
limo dominio definii per fcd liluiuim ipfum 
dominium, a quohuiulmodi donatio oritur, 
eodem modo debebit hic A udor concedere, 
per abiolutam donationem domini) dcftroi do- 
minium ipfum abfolutum,aquoca donatio ori- 
tur, idcoquc dux lllx dodrinx huius Audoris 
non videntur bene cohaerere. 

Quod li propterea ip4*c repugnantiam iufti- 
tix inter nos & Deum non tam velit deducere, 
ex eo quod Deus non fit pcrfc&iffimm Domi- 
nus, fcd ex eo quod creatura non poffit habere 
vlium ius in Deum , quia in hoc videtur cflc 
indecentia aliqua ; profecto iam tunc videtur 
confundere in vnum duo diftinda, nempe oriri 
cara repugnantiam ex eo qu6d Deus non ma- 
neret pctfrdiflimus Dominus, cum hoc, quod 
cft eam repugnantiam defumi ex mrc crcaturx 
in Deum non obftantc tota pctfcdionc domi- 
ni) manentis in Deo. Hoc fuppofito iam ad ar- 
gumenti abfoluramfolutioncm. 

R cfpondco ergo, illud non habere v llam fpc- 
cialcm difficultatem, nili quam fupra tetigimus, 

& (oluimus de ea feruicute , & , vt immediate 
ante diximus, ipfc argumentam tenetur fateri, 
nuncrc eo caiu Deum pcrtediflimum dorai- 
numffica quia non libenter de vocibus conten- 
do , Se nefeio quid per vocem illam fiipcrlati- 
uam perfteiijJtMttm dominum velit hic Audor 
incclligrrcdbiuin cmm illud fu per lati uum ipfc 
ponit de nouo fupra argumentum quod rciccc- 
tat-Dico non cifc clientule Deo, habere domi- 
nium in eo fenlu nuo hic Audor vlurpat eam 
vocem. Explico folutioncnvHic Auctor nomi- 
ne pcrfcCliffimi domini) Dei nihil aliud in- 
tendit quam dominium tale , vt creatura non 
habeat etiam dominium in eas aeliones i hoc 
ego nego ncccllarib Se cfTcniiaiiicr conucnicc 
Deo.Quxfo iam.vndc ipfc poterit probare de- 
bere illud Dcoconucnirc , nifi fupponendo id 
ipfum de quo cft totalis ? 

Diccs.quia Deo debemus dare omnia perfe- 
diffima qux polfunt cflc. Rcfpondco diftin- 
guendo i omnia pcrfediflimj qurcgocx mea 
ligni ficationc ad libitum dico pcrfcdiUima.ne- 
g“ inmnia qux ftando ratione naturali (unt 
perfediffinu , concedo i alioquin ego dicerem 
eodem plane modo repugnare omiuno , Deum 
fe vlla promiflionc obligare etiam ex fola fide- 
litate crcaturx .fomuretnque vno termino mu- 
tato idem argumentum : Pcrfcdiflima libatas 
eft.vt fit Deus fanpcr omni modo expeditus ad 
fidendum qux libucrint , iu vt nullius virtu- 
tis obligatione impediatur i ergo ncccllarib 
debemus eam ei femper concedere i ergo non 
poterit nec quidem per fiJcliutem eam libi 
libertatem auferre. Quod fi dicas.malc me eam 
omnimodam libertatem vocare pcrfcdifliniam; 
idem ego dicam contra formaro argumenti cir- 
ca quod veriarour. 

Deinde vitei ius icfpoadco, potius e(Tc magis 


perfedum dominium Dei , fi concedainu* fwp. 
ipfum puffic illud dare creatu rx , quam fi nege- a " m 
inus ipli eam pote fhcrm,&: huc ego volo eram- 
ferre exemptum Rcligioiiivt enim Religiofus» tid **,, . 
qui non poccft donare altctircm aliquam, efto d»,t. 

ad poilcllioncm illius haberet ius dominii , cft **** fi mm 
long£ minus perfeci us dominus, quam ille qui ** - '**" 

poteft eam rem & pnffidcre,& fi placet donare; 
iu Deus potem donare mihi aut retinere pro 
fe meas aeliones , ponitur a me excellentius 
Dominus , quam fi dicam cum non polle eas 
donare , fcd fotum quali pro fe pol fidere. Qux 
ratio inde maxime roboratur , quod per hanc 
donationem non amirut in ilfiu dominium. 

Viddfnc per illos terminos non vexari nos ma- 
gis quam per primos ? 

Iam hic ad mftancias fupri allatas facillimi c *> 
rcfpondcbmir ; ad primam de feruo , fateoe id 
repugnare in creatis : cuius ratio eft , quia in fjenuuni 
creatis qui donat alteri aliquam rem , licet ha- *mi tu i». 
beat in inllanti donationis dommium, illud u- »*• «'>•»»* 
men tunc amittit pro fcqucntibus infuntibas; ^"^J*** 
ideo dominus feruo in aliquam rem. concedens 
dominium , eo iplo in fcqucntibus mftanribus 
delinet cHc dominus eiu. re , &e comcqucntcr 
non erit amplius ex integro dominus eius fer- 
ui.At cum in Diuinis per eam donationem non , 
perdat Deus fuum dominium ( vt Se hic Au- 
Dor admittit) non video cur non poffit retenta 
toUf feruicute crcaturx Deus illi aliquod ius 
donare. 

Secunda inflantia ‘de Religiofo mulcb mi- \y 
nits nos premit ; Primo, quia nimium pt obat.A: •• *l- 

contra illius A udor em : etenim tou ea repu- dt 
gnantia in Superiore Religionis non foliimcft 
ex virtute mftirix (de qua lola nobis fcrmo)fed m 

etiam ex lidclitarc Se ptomiffione, qux vere Se 
reaiiter obliget fub peccato Superiorem ad ' c 
non auferendum rem aliquam fubdito,quia to- 
tum id effiet contra flatum Religionis; & ineo 
folo fcnfu loquitur Sanchez , qui nondifpuuc 
ibi , ex qua virtute futura effiet ea ccffio. Et fa- *• 
ne fi ego fiuc ex voto fiuc ex iuramento mei -ff 

Superioris ita diem quafi dominus mearum vt 

aDtonum, ve Superior non nili peccando mor- s -fn™ fi»o 
taliter pollet mihi quidquam mandare , aut au- mi d 
ferre. Se e. flatus Religionis omnino dcftruerc- 
tur. Atqui cofetifu liuccx fidcliate , fiue ex 
ptomiffione Diuim iuramento firmata > poccft luiipub. 
Deusfe obligare ad nihil a me petendum. Vi- 
des ergo infuntiam effic contra cos A udor es* 

& vero veritas cius principi) , quod alfumunc, 
nullatenus pendet ab ea altera quxftionc, 

Vtrum Religiofus ex folo voto, an etiam ex 
virtute tcligiofx iuftitiar teneatur obedire Su- 
pcriorLlam ergo explicent hi, quomodo cOm 
nos fimus erga Daun quafi cdcnualiter Rcli- 
giofr.nihilominus Deus poffit ex fidelitate quafi 
extrahere nos ab ea Religione fine indecentia 
in Deo , dum fe obligat ex fidelitate ad lc ge- 
rendum nobifeum ac fi non effiemus Rcligiofi 
refuedu fui ; & ego dicam , Deuro etiam ex 
iuilitia polle fine indecentia nos extrahere 
ab ea Religione , id eft obligando fe ex iufti- 
tia ad nihil ^ nobis petendum , fcd permit- 
tenda omnia qux ex Vt fune licita noltrx vo- 
luntati. 

Secundo , idcb ea inflantia non vrgee , quia j 0 
tou illa incapacicas Superioris Rcligiofi ad hu- vrpi 

iufmodi contraDus cum fubdito proocnit po- m. 

tios ex iropctfcDionc ipliui Superioris quam 


A 


i io Rod.de Arriaga Tra&arus De fine mcefi.mjftjncarn. 


r§T» c x pcrfiedionc ; viulc. minus bene adducitur a<l 

Sm- P r<fban dum > idem iit Deo rcperirL Poni> id 
f*tun$ ^ maximam cflc Superioris ira per fc dHoircm inde 
m*t finii tx patet manifefte i nam folcranitas voti, vnde ea 
ifftM. tmptr- repugnantia oritur, proucnit a SutuSni Pontifi- 
c * s cb»firmarionc,& cius folcmniutis audorc; 
*d Dt»*i (o- idcoquc Superiot in eo ipfo puniri» , vcfubic- 
fMnuit. dus icu lubditus vere & proprie PomiHci,non 
.poteft ex fua fola voluntate quidquam facere, 
quia cohibetur ab alio fortiori Se altiori fe. 
At fi inftancia ponatur in Superiori plane ha- 
beutc rupremam audoritatem , negandum eft 
omnino illud tuppoiitum: etenim abfquc vlla 
dubitatione dicendum e A, Papam polle cx ple- 
nitudine potcAatis formalan concradum cum 
TAtUtm » n) Religiofo ipfo inire. Denique ideo Tertio ea 
v*Ut . /jura jnftantia non cA ad rem, quia ftatus Kciigiofus 
q l, *dam ( vtfic dicam ) Aatus artificialis cx 
, t i ,j u*[, ffa- acceptione hominum.cx qua maxime proucnic, 
rw mnifrt*- quod has vel illas impotentias aut ligamina rc- 
quirat , quibus deficientibus non manebit ille 
*»/ ‘iiftrtur ft atuv « inde autem nihil infertur de impoffibili- 
dt impt/iiii- tate rcfpc&u Dei in ordine ad hanc virtutem 
Inati •/(£$. iuAitixiquia pro ea non fimilitudines cx rebus 
au ac i placitum , fcd cx ipfa natura rei Se rationi- 

bus a priori deducenda: fune ; alioquin Aatim 
vno verbo refpohdcbo inflant i.i* , dicamque, 
rcfpedu Dei nos non polle confidcra/i vt Rc- 
Jigiofos maxime in eo pundo : oportebit au- 
tem tunc relida fimilitudinc ad rationem 
ipiam recurrere : id quod breuius & compen- 
diofius potuiffet Aatim ab initio fieri ea limili- 
tudinc obieda. 

SVBSECTIO II. 

i^/terum contra mus argumentum 
, dtfcutitur. 

19 Q Ed videamus quid dicatur in fecundo argu- 
Almi teram Omento principali , in quo iterum volunt 
r robirc Audores , Detim fururum lcruum 
mmt" quod omnino repugnat, quia Deus 

naiim cA perfediflimus Dominus , idc6quc non po- 
w(*U* Jieri teA fieri vafallus vilius , neque inipfuni cadit 
virtus obedi entia: ; vt vero oftendaneferuitu- 
tem fccuturam , fupponunt de ratione domini 
non clfc vllam iurildidionem in lcruum , fcd 
fotum dominium proprieratis, idcoquc horni- 
nem, qui luas operariones fine vlla iurifdidio- 
ne venderet in totam virain alteri , fore fer- 
uum verum iliius ; ergo fi Deus ex iuAitia fuas 
operationes omnes vendit creatura: , erit cius 
feruus : tenebitur cniin ad Aernendum crcatu- 
rx Icdun» , ad poi rigendos cibos , ad abluen- 
das ei fcutcllas , &c. quid ergo deerit ad ferui- 
AUAmv um tutem perfidam » Addunt autem, nonfolum 
fat’""**!*' rc f n, P narc totalem Icruiturcm, fcd etiam 
fuftiultmfir partialem, quae conii Ait in locatione aliquarum 
nut adionum; quia illa eft inchoata fcruitus:& vc- 
piM rj I m lt rt) de fado nullus feruus omnes omnino ope- 
i 0 rai ,oncs debet domino. 

■ujw. n » “ic rationi a Icruimte dcfumntx, quique 
vix a prxccdcmi differt , abunde feceram faris 
10 eo Tomo 1 . vt & fuperius inlinuaui kdionc 
Sriutir, 1 wh.. prima •, «une breuiflirnc dico , ctiamfi debere 
nmfMMti», meas operas fcu meas adiones fiue in totum, 
Tm*' "l " ^ ue P artem » dicat aliquam feruitutem cx fe 
fAriti&i:'* ^dignam homine ingcmio^ficut inter homines 
dktfrhitm. Imperatorem dedecet etiam omnis lcruitus ; ac 
tem ( vt iain probaui ) inde mimis bene deducitur. 


Ergo dedecebit Imperatorem dqnare mihi mo- 

nile, imaginem, 5cc. ctiamfi inde rcfulcet, quod |< fT ^ 

iam a me non poftit licite illud auferre. Quis „ . 

quxlo Regem Sinarum dixit meum lcruum m*de y.g- 

vel et toto , vel cx pane , c6 quod non poffic 

ille licite a me accipere meum librum? ergo 

ctiainli Deus hor modo mccum pacifcatur cx fu tmf #- 

iuAitia, Dono cibi omnes tuas adioiKS ita, vt '«"»* tufa- 

cx iuAitia te inuitoeas petere non poflcm.non - £ gf4 

habebit vllam nec integram nec partialem fer- p „ 

uiturem ; quia per hoc non obligauit fuas ope- , f ( M dihgt»- 

ras , fcd donauit mihi meas adlioncs.Yndc ilia >•* 

exeinpb de Aernendo lefto , &c.ctfi plaufibi- 

lia videantur i re tamen diligenter dilcuAanon VT t tmr ‘ 

vrgent , quia cx priori donatione non fcquun- 

tur : ve enim fupradixi, in cis a&ionibus fup- i 

ponitur indecentia fpccialis , qua- non inucni- 

tur vllom6do in donationibus aliarum rerum: 

vnde Imperator, qui non pote A fine indecentia 

efie obligatus mihi Acmcre lcddura,& verrere ,* 

cubiculum i potcA wmen omnino mihi donare 

nummum aureum , vel torquem auream : qux 

donatio potius cA illi hononficcnciftima : ita 

idem dico de Deo rcliftis illis exemplis. 

Vt autem melius adhuc intclligas argumenti * * 
imbecillitatem, obferua , inter homines multa far<r 

reputari abfurda valde , qu.r rcfpedu Dei funt 
honeAiftima.Si enim quis dicet et Imperatorem f Hf j A 
iuuarc lixas in culina ad vertenda verna, ad ab- D« 

Acrgcndasfcutcllas.dcc.haud dubie rem fumme 
indignam Imperatore aifcrcrct:at Deus totum ' M9t ' 
hoc facit fine impcrfe&ionevlla,im6 lummam 
in cooAcnditMaicAatcm •, facit inquam con- J . 
currendo tamquam caulfa generalis ad omnes 
quantumuis primo afpc&u viles creaturi a&io- 
ncsxjuod adeA verum cA ,vt communiter ne- 
gent Theologi etiam diuinicuspofte Deum ab 
eo concurfu ccllarc,commitccndo alteri vt Joco 
fui concurrat.' Mine dico , Etiamfi cx eo capite 
cAct in me v.g.impcrfeftio , quid deberem al- amt ^ prnu 
teri obediendo leiftum eius Aernere , fcutcllas indtttnut 
Unare , Scc. quia hxc omnia a nobis non fiunt initrknmi- 
fine defatigatione, fine infc&ionc, &c. nihilo- , £** 9 S* 
minus cum Deustam honorifice producat mu- 
fcam quam hominem, non cA, cur ficut potcA 
ipfc cx fua pura volunratc direde velle nuiuf- 
modi res producere; non eft inquam,cur ratio- 
no i piarunt adicuum tamquam indecentium '• 

negetur eum jxrifc illas faccrc,obligacum a fua- 
met voluntate qua mihi dixit ; fW# enuen ex 
militia rue vt foilerum obligare , vt producam 
quactrm*m t*l*eru$cut dixi illum pofiefiltcm 
cx fidelitate ad id ipfum fe obligarc.Eccc quam 1 z 
lcuc inde deducatur argumentum, ac propterci 
Vafqucz St ali), etiamfi iuftitiam ncgaucrint, 
his tamen exemplis non funt vfi. Vrgeo id 1'rgttm-peg, 
ipfum. manifolii: -.Poteft Deusfaltem cx pro- . 

miflionc fcu fidelitate fe ita obligare, vt pecca- 
ree mortaliter, fi per impofiibile tunc fadapro- t»nd,m,-vt fi 
miffionc mihi petenti non fterneret ledum, frnmf m no m 
verreret cubicuium,calceospurgaret,&c.Qu6d *** 
fi hi Audores admittunt fine indecentia vlla mmm 
dari cx fidelitate in Deo ad has adiones viles Eri» fi er f! 
in mei gratiam exequendas obligationem, fine dtiuai* D ti 
vllo etiam fcrupulo aut tenore ego dicam cfle f * 1/4 *bUg+- 
illum ad eafdem adiones obligatum cx iuftitia: ZmefiauaLa 
iamautetn quomodo quxfo cx vilitate carum „„ , fifitx 
adionum ftemendi Icdum , magis quam dandi iujhtia $U»~ 
mihi gloriam , terrebunt me ad negandam iu- 
fliciam ,8c non fcipfos terrebunt ad negandam 
fidelitatem ; quandoquidem adionum vilitas 
eadem 


Difp i i. Virum inter hos Deum pofit ver*,(jc. Sc& i. 


ILI 


eadom eft, fiue obligatio ad illas ab hac, fiue ab 
illa virtute proueniat. "Uides cos dic terminos 
primo afpcdu vt fpedra ad terrendum obic- 
dos ; qui tamen re ipfa non funt communibus 
aliis terribiliores. 

1} , .Hic dida funt occafionc earum inflandarum 

6 md h puero culim defumptarum;fcd iam tantillum 
retrahamus , & quid hi rcfpondcant ad 
fluntixm *l infantiam noflram paulo fuperius allatam de 
Ut*m , ptjjt Imperatore aut quocumque alio,quifinc ferui- 
im primm tute nec quidem inchoata , imo cum magna 
enthei*» *frf. 8' oria fn* poteft mihi donare monile , aureum 
miiuu mht numifma, gemmam , dcc. ci igitur his fbrmali- 
mnit, v.g. bus verbis rcfpondcnt mlm.48. citati difputa- 
dwMtt. rionis : Recondetur negando confequentiam : non 
JtinuUne emTn repugnat Deum non ejfe Dominum creatura, 
rum , di. < ! H * m e jT e ferwrrn illius ; imo ideo repugnat ejfe 
fisnnu tn fimum , quia ejl ejfentialiter Donunut ommurn, 
Du - & non potej} d fe abdicare dominium alicuius 

creatura.Pod qui iterum adducunt eam infan- 
tiam dc Rcligiofo , quam fupril tetigerant. 
latui A»Rri- Circa quam dodrinam non polium non obfer- 
Tmmwmm uarc * * am ca cx ‘ntegro deferi totum prius 
dif.tiiur ,'dr argumentum , & circulum clarum per illam 
iioimiituur committi : etenim fcdione prima toti fuerunt 
emulsa. |ij Audores,vc probarent, i de6 Deum non pof- 

fc a fc abdicare dominium per fcdiffimum, quia 
inde fcqueretur cum fieri noftrum feruum : id 
quod repugnat. Iam vero hi c contrario ideb 
probant, Deum non polle cllc feruum, quia non 
poteft i fc abdicare* dominium ; ergo 8 c argu- 
mentum dc feruituic iam omittitur , & cx cius 
abdicationis repugnantia , qux folum ex fer- 
uitutc oftcnfa fuerat, iam probatur feruitutis rc- 
14 pugnantiarqui eft clarifllmus circulus. Eft etiam 

Msdtmm iu- vald&tnirum , hos Audores iterum redire ad 
fi/pr? hi Au- eam abdicationem dominijtquod cratargumen- 
r L " tuimm * um coramune » & ab ipfis reicdum fuit vt 
dmiof umiel inefficax » c6 quod in infanti donationis non 
argumtmum amittatur dominium in donatore : quomodo 
ah tffii fuit er g 0 Ji| c probatur repugnare cam tranllationem 
bufBiMx Vt domini ) » per *fa m «Icfincrcc Deus clTc 
' Dominus creaturi? Vides rediri iamadargu- 
Quld fi Is. mentum defertum ? Quod fi forte dicant , lo- 
de qui fc dc abdicatione loliim pcrfcdillimi do- 
ahiitatune mini j, iam oftendimus pnccdcnti fub fcdione, 
ajfimiT k° c ipfum dici miniis confcqucntev,& tam du- 
rmn-j ,-sju». rare etiam in inflanti donationis perfedifli- 
dtmn fuprh mum dominium in donante , quam durat ab- 
•ot mum a. f 0 l at ^ dominium, ergo per hoc non v itatur dc- 

ST" ftawcorfcqucndR 

Ptueuhfup. Adhuc tamen diftindiiis videamus quid vl- 
fruum hi, teriiisca occalionc Audores hi pro fecotranos 
•mns tu* ns- adducant i igitur fupponunt ius omne noftrum 
aS^n ‘ n rcm fundari in connexione 

(itpmin eon- aliqua phyfica fpeciali , ratione cuius ea res fit 
n*x »»4 phy. mea potius quam alterius. Exempli gratia, an- 
fifafptdalt. tcquam fera fit in meis bonis , capitur a Petro; 

iam habet fera peculiarem connexionem cum 
Petro ratione capturi & pollcflionis ; ratione 
cuius Petrus morali ter prifcrtur aliis homini- 
bus in vfu huius ferx:qu6d fi ea Petrus donet 
loanni ,iam inde fera habet fpccialem connexio- 
nem cum Ioannc;rationc cuius Ioannes prx fer- 
tur aliis hominibus omnibus ; & inde conclu- 
dunt hi,ius iuftitii ciTc pnlationem moralem 
cius qui habet ius iuftitii in rcm illam;& hinc 
oriri , qui>d fi ca res contra voluntateni domini 
[ : m imiiT ‘P^ Cum ergo t)cus ha- 

w< ' 11 beat omnes titulos naturalis priutionis erga 

alios in ordine ad omnium rerum vfum > con- 
Tonjus V I. 


1 6 


ftslansnii 
usturutii , 


eludunt , non polle fieri vt vlla creatura pci- fitii as» psjjh 
feratur Deo , & confcqucntcr , neque vt vlla v: 
creatura acquirat ius iuftitii contra Deum. ujfuUnmra 
Qu 6 d fi cis obiicias; Sola fua voluntate po- Deum. 
teft vnus homo fe venderealtcri.ctiamfi ex na- Difeutfm tl- 
tura rei non fit vllus titulus, ratione cuius poli- 
ponatur alteri ; rcfpondcnt, ideo id fieri polle, 
quia homo ille potuit in bello ab altero capi, 
idcoquc fuit capax eius lpecialis .connexionis; 
poteft autem per voluntatem luam liberam 
velle vt perinde fc habeat ac Ii rcucra captus cf- 
fet inbcllo : cum autem refpc&tt Dei ( exclu- 
dendo iam ipfius Dei donationem) non fit vlla 
connexio phy(ica,rationc cuius poffic homo ha- 
bere ius in Deum , inde cciam fu , vt repugnet 
in Deo omnis talis donatio;quia non poteft di- 
cere , Volo vt creatura perinde fe habeat ac fi 
creatura non effiet ; aut , Volo vt ogo perinde me 
habeam ac fi Deus non cjfitm. Qua do&rina fatis 
exprefsc fupponunt nullam creaturam polfc per 
fohun voluntatem fieri alterius feruam , nili 
phyficc loquendo prifupponctcuir poffibilis 
aliquis titulus, fcu ad io aliqua phylica.ratione 
cuius pollet aliqua connexio rcfulcarc , & per 
quam connexionem Ipccialiter haberet illa 
creatura ius in alteram; quia(vt ibidem docent) 
nori poteft vllus contradus darc ius ad ca , ad 
qux aliunde cft incapaci usineque enim poteft 
homo per vllum contra&um Jatc ius alteri, vt 
iuftc tamquam dominus polfit fc fine dcli&o 
mutilare ablato iurc fc <icfcndcndi;quia hoc ius 
eft naturalc.Ratio vniuerfalis cius dodrini cft 
quam infinuauimus, quo J per contradum non 
poftunt poni nifi illi cftcdus,qui per alias vias 
aliunde poni potcranr. . 

Denique addunt, in materia iufticix credito- 
rem fempcrcirc fuperiorem debitore, & ratio- fm4 ’ 
ne huius iuris polfc puniri debitorem , fi non J,mpn ersdu- 
foluat:vndc vltcrius infcrunt.Regcm alteri in- " um */• A»* 
iuriam inferentem fieri iurc naturi inferiorem **"■ 

altero , fcu feruum illius ; im 6 , quod grauius t " lerl ' 
cft , fi Rex fubdicum inuadac iniullc , eo iplb 
Regem fieri fubditum fubdici : c quibus omni- 
bus concludunt , Deum non polfc cfa debito- 
rem creaturi, quia inde creatura haberet ius in 
Deum : fubdcrccur enim Deus foro creaturi: 
qui omnia ibi ab his fuse deducuntur. 

Nollem veritates certas facere dependentes 17 
a conditionibus plane difparatis ; mulcb autem Di^Utt ku 
minus cupio perfolos terminos meam conclu- *'&""*• & 
fioncm oftendere : cx quo veroque capite mihi wutiuipUuA 
difplicct fupra pofita dodrina : dicatam 

Prim 6 quidem , quia nemo dicit , fi per im- f**" depsn- 
poflibilc rcpugnallctomnc bellum, vel nos dc 
illo nihil fciuilTcmus, co ipfo fore vt non poflit ^ 

vnus homo alteri fc ex iulliria fubiiccrc ,aut lo- iu mmmi. 
care alteri fuas operas , aut vt in vinea pro pe- 
cunia laboraret : quis enim quilo, dum fc hoc 
modo ad diem vel annum alteri elocat , habet 
illam cogitationem , Volo vt perinde necum hoc 
anno te geras , ac fi me ceptjfct tn bello iuJlo ; ita 
vt fi bellum 1 ullum non futjfct pejjibilc , ego non 
pojfiem tibi meas pro hoc die operas locare f Pro~ 
fcdb vel ex hoc folo capite ex integro reficien- 
da cft tota illa fuppofiriojqubd rem tam facilcra 
intcllcdu, vt, Loco tibi meas operas ,** plicct per 
belli pollibiliutcm. • x 

Secundo cam reficio, quia min&s in ea con- 1 8 
fcqucnter proceditur, ita vt plani deferatur de- Mwm ttufs- 
inde cxcmp|um hoc belli ; dicunt enim , nemi - 1 J 
ncidei polle voluntate fua fc alteri ita tradere, 

L vt 


i 2 .l PvOD. DE Ariuaga T radiatus De fine i 5 necef.mjft. lncarn. 


Wii slijutm vt pofTit ab alio mucilariyc5 qu6d indcpcndcn- 
tcr a j, co CO ntradu non poflit dari talis calus, 
uriit*dnt * n illud ius acquiratur, cx quibus fic argu- 
vt*bt* mu- tncutoi:Nam m iplo bcllc,quovtun:ur hi Au- 
tH*tur , •'» dorcs, contingere poteft, vt ego iufte alterum 
ita capiam, vt 8c occidere licite poflimyita vt ncc 
"MHtiiMnln k ,bl V H° n,0 ^° defendere poluc y ergo ibi iam 
pdfit duri t *. datur titulus phyiicus , ad quem alter alludere 
jm , in fk» polii t tradendo le mihi, ac dicendo , Polo vt tu 
iUmJ mt at- k.tbcM i n me idem utt , aut connexionem ilLm 
furetur. phyffstm, quam habuijfcs , ft me vere w utslo bello 

cepijfes , fmjfefejue tbt potens ad me occidendum 
liene , tgoque nullo modo potuijfnr. me defendere : 
ergo in ea dodrina non feruant hi Auctore? 
confcqucnttam. 

Eam Tertio rciicio, quia line dubio potclt 
mubtfdfiutt Deus licite & valide dicere mihi. Ego ubi Jub- 
demmem. m uao st n gelum Cabritlem , verbi gratia , vel da- 
furr, urmn monnn , vt teneatur ex tulhti.t quidquid ab illo 
nnit n-Lnm p e ficiulicitefacere.Q\sxcnimd\iocontud\€to- 

IMlb*bu,Vt r . , - J „ , 

tum btll » v. cx hoc lequuntur ? Rogo autan, quomodo 
l (mfnuum. antccedentcr ad hanc voluntatem Dei ego po- 
E»p vdun teram heri GabrieUs illius domitius,an vero fic 
tTtiifu* vUJ r°d» bilc .pM« loquendo, vt ego in bello iu- 
nEuxitmem «piam pugnando Gabriclcrnyquis quxfo id 
[bfnampf- fomniabit ? Ergo illa voluntas Dei non refpicic 
fi itmpniu. vllam connexionem phylicam prius poflibilcm, 
; cui vellet le xquiualcre. 

19 D iccsyRcfpicic alias limilcs qux inter mc 8c 

Ditte.rtJfuii retrum poliunt reperiri. Sed contra euidenter. 
*itM Jimiku hoc enim ipfum dicam plane ego in Deo refpc- 
dtnf* ***' ^ uno ^ l ‘ : Liccc enim connexionem nullam 
phvlicam ego polhm habere cum Deo , aut c 
contrario Deus mccum,quia in bello iufto non 
J>olfum ilium captiuarc , nec polium illum in 
filus occupare , &c. nihilominus poterit Deus 
rclpiciendo ad limilcs titulos in crcatisdiccre 
line vlla imperfectione , Nolo d te petere tuas 
atiiones perinde ac Ji tu effet Uber .J'tu,ac ft non ejfet 
mea creatura : qua: quxfo in hac voluntate vel 
vmbra repugnanti* i imo cx hoc capite etiam 
poliet dicere , Foto ex mea hberalitaie tibt meat 
etiam achoncs donare, perinde ac Ji me w bello iu- 
Jlo cepijfes : qubd enim ea captura fit impofli- 
• bilis in fe non obeft, quia etiam cft impoflibilis 
4 me rcfpcdu Angeli y &: tamen poteft Deus 
transferre illius dominium in mc. 

Ctntr* s<- Contra Sccundo,quia adhuc vrget mea ob- 
tuiob : icdioyncc per eas limilcs conditionales Jcfcndi- 

lur P rinci P ium ab bis pofitum:qu6d enim inter 
M , defindi- bomineslintpoflibilestalesconncxioncsphyfi- 

imr frmrf i cx,nd» probat clFc poflibiles inter mc & Ange- 
fiufta [fui. Ium yergo vel dicendum erit , falfum cllc, non 
polTc dari dominium, mfi vbi poliunt ellcciuf- 
modi connexiones y vel certe debebit negari, 
polle fc Angelum mihi ita fubiiccrc.vc teneatur 
cx iuftitia facere quod ego ab illo petiero : hoc 
autem vltimumabfque vlla probabilitate plane 
diceretur. Taceo , facile polle in illo eodem 
exemplo ab his allato inucniri alios cafus , in 
quibus homo eam pofiic connexionem habere: 
etenim reus , qui promeritus dl patibulum, Hc 
ad illud adiudicatus , hon valet licite vim vi re- 
pellere ; ago cx eo capite facile etiam dicere 
pollemus, cum qui fc vendit in mancipium 
polle alteri dicere fine vlla linpcrfc&ionc : fta 
me ubt in ft mutti do no , ac ft ratione deliti i ejfet 
mens Judex, & potfes me patibulo aut rora adindi - 
care i ergo cx hoc capite miniis bene hi docent 
repugnare , fc in feruum ita vendere, vt poflit 
i domino occidi , ne libi licitum lit fe defen- 


dere ; ergo totum ouantunj exemplum illud cft 
extra intentum noltrum. 

SVB SECTIO III. 

Vltcriui r dicitur ea doclrina , & rcfpon- 
dc turei ut ob cchombus. 

Q Varti» illam dodlrinam rciicio cx eorum- 3 0 
dem A ullorum principiis,qui agentes dc 
obiefto voluntatis Diuinx condonatis iniu- 
riam docent hac citata di fp.n. 8 7- illam volicio- der um ex 4- 
nem Dei ferri ad vndm oDiedlum impollib.lc, prmoi- 
perinde ac fi clTct polTibilc,& co ipfo moraliter f ,n ' d ' 
cllc cfticaccm ad delendum peccatum i dicit ^"ru 
cnim , Vellem vt illud tuum procedens peccatum , itm ttn do^ 
noncaujfiijfrt < // me vllum mi ad odium , Scc. Vbi oamii. 
expretse docent, etiam vniucrialiter polle quem 
volendo aliquid ifnpollibile , perinde ac fi elfct 
polii bile, cauli ai c aliquos ctTcdlus morales.Hinc 
autem manifefte rciicio quod in h;>c loco iidem 
docent, & argumentor fic : Efto fit impollibile 
vt peccatum ,quod exritit.non fuerit peccatum, 
fcu non caulfauerit in Deo iusodij,&c. nihilo- 
minus volendo inefficaciter hanc condiciona- 
lem repugnantem perinde ac fi elfct podibilis, 
tollitur peccatum ; ago licet repugnet mc non 
cllc creaturam Dei , Deus tamen volendo cain 
condicionalem, perinde ac fi e/Tct poflibi lis, po- 
terit mihi dare perfedum ius iufticix iu meas 
a£lioucs etiam contra fc hoc modo : Nolo magis 
d te exigere has al l tonet , quam Ji non ejfcs mea 
creatura. Qua: poterit quxfo in hoc pundto ad- 
ferri di fparitas ? Ratio etiam a priori facilis cft, 
quiafxpc inter homines per limilcs voluntates 
dc obicdis in fc impolfibilibus caulfantur tale* 
effoftusi vt quando in ncccflitarc fitmoncu cx 
corio aliavc limili rrutcria : habet enim tunc 
Rex voluntatem hanc. Volo vt perinde fc illud 
corium habeat, ac fi cllcc argentum vel aurum, 
dcc.haud dubie autem omnino cft impollibile, 
vt re ipfa ita fe habeat.Sc vc corium lit argen- 
tumyergo non poteft cx hoc capite vel in mini- 
mo labcfa&ari iuftitia noftratquod maxime lo- 
cum habet.quando in Dcoipfo(vtoftendimus) 
inanct vcrillimum Sc perfeclilfimum domi- 
nium, perinde ac fi nihil donaret creat urx , vc 
fupr4 oftcnfum cft. 

Circa alterum vcr6 pundum horum Audio- 3 * 
rum , quod repugnet Deum fieri xqualcm Sc 
a fortiori inferiorem creaturx y id quod tamen 
fieret , fi daret illi dominium in fuas adlioncsy 
rdjpondco , cx eis terminis , aquatis, inferior, ** 

abfoluti- didis nihil fcholallicc inferri , ctiamfi 
forte aliqui indodi eis tenninis terrerentur, vc xqaaiu , in- 
Sc fupra dixi dc illis , Verrere cubiculum , &c. fenor , veri 
id quod in prxfcnti longe certius cft : etenim 
Deum in aliquo prxdicato dici xqualcm crea- ta. 
turx aliquo modo , ncc vmbram habet imper- 
fcdionis y nam in hoc , quod non eft habere 
de fado finem, xqualis cft anima Deo : qu&dii 
rclpondcas, in hoc ipfo cllc diffcrentiam,qu6d 
Deus id habet a feSc indcfedibilitcr,mea ver^ 
anima id habet cx Dei voluntate, fi inquam id 
dixeris, op:imc rcfpondcbis : aft co ipfo tc mo- 
ncbo,vt idem dicas in pundo iuftitixaicetenim 
in hoc.qupd cft, non polle petere .» mc casadio- 
nes, fimus pares Deus & ego y cft tamen adhuc 
infinita ca differentia , quam in durationc po- 
luifti , & veri longe maior : nam anima fcmel 
produda naturaliter exigit eam duracioncmy 

ac 


t 


Difp.i i. Virum inter nos ($ Deum poftt vetdj&tl Se&.i; 1x5 


ac in pundo iuftitix non folum habeo ego de- 
pcndenccr a Deo , & ex ipfius libcraliutc hoc, 
quod cll , iam h me non polle peci meas asio- 
nes ; fed ita id habeo, vt nulla penitus (it in me 
liuiOs rei exigentia non folum cllcnrialis , fcd 
nec naturalis. Hoc ipfum pollcm oftendere in 
aliis prxdicatis;li verbi gratia ex fidelitate Deus 
fc obligaret ad non petendas meas adiones: eo 
enimcalu xquales cllemus in eo pundo, quod 
non pollet abfolute licite illas ik me petere : 
quod fi adhuc ad alias differentias recurreris» 
etiam ego recurram in pundo iuftitix. 

3 1 Qgod denique vltimo diccbatur.tantam cllc 

£* edUuAM, vim turis iuftitix , vt etiam Princeps lc faciat 
vt mjUtu fubditum luorum fubditorum , ii ea violetur; 

* lcm <l icanc Regem lacientem iniuriam 
ilimm fuffR JUtcri»iam eo ipfo fieri ipfius fubditum;hoc in- 
fmimutrwt ji quam nos non vrcct , ncc abfolute verum cll. 
,tm • Dixi enim alibi debitorem aut iniuriantem non 
fieri vllo modo alterius fubditum , fcd pure tc- 
luii vni tj}. ntr * <td refarcicndum damnum : id quod longe 
aliud eft quini eius lubditum fieri » nifi abuta- 
mur plane nominibus » & velimus dicere me 
fieri inadxquatc feruum Petri, coipfo qu6dab 
illo accipio vel vnum libellum mutuo , quem 
teneor ilii reddere : id quod alicnifiimum cll i 
communi modo loquendi. 

QirDitu ni N c vero toties de vocibus contcndamus.di- 

fsiftnmt, COj j n j) co non fequi;quia ipfc femper mance 
Dominus illius eiutdem iuris quod dat Petro; 
vnde non poteft intelligi , illum reddi fertium 
Petri ;quod verb dicitur , eum, qui facit alteri 
iniuriam,potfe cogi ad rcfarciendam illam, vc- 
riflimuni cft : aft inde folum fcquitur , Deum, 

. fuppolita illa donatione, non polle a Petro exi- 

gere ca opera; quia Deus non poteft admittere 
aliquid, quod fit contra rationcm;vt clfct facere 
Petro iniurianuqubd vcro,fi per impoflibile id 
admitteret, pollet cogi, non habet vllam diffi- 
cultatem , quia data illa impoflibili hypothefi» 
ficut Deus delineret elte Deus , quid imrantut 
hi Audores, fi tunc pollet etiam cogi ad refar- 
cicndam iniuriam. Ex his omnibus colliges, 
nullatenus labefadatam noftram & communio- 
rem Jodrinam,aJmictcntcm iuftitiam tam Dei 
erga nos quam noftram in Deum,quam eo pri- 
mo Tomoexprcfsc tradidimus. 

, * Obfctuaui autem eodem loco primiTomi, 
ft feffimui 4 vt pof^ 115 a Deo gloriam promereri, non dfc 
D eo fUnsm nccellariumj, Deum nobis cedcrc ex iuftitia ius 
frtmtrm.nt petendi a nobis noftra opera, fcd fufficcre,fi ex 
itjfMwmn.* | 0 | a promiffione fcu fidelitate fe obliget ad ea 
^ftnuTnabl non P ctcn< ^ eo *pf® Deus iam licite 
tUnt ( M « f*- non potUc ea opera petere, vndccumque ca ini- 
ttndt intbu potentia oriatur , tam multum eaudij 8C volu- 
a?"*? P uC * s adfero dando illi eadem bona 

ar °P cia » quam fi rcucriex iuftitia non pocuilfct 

mijfin* f$ ca pctcrc.Declato id hac inftantia meo indicio 
•khgn a d tA cfticacilfinu , fi Petrus ex voto ( 6c pro maiori 
•AAftun^A. efficacia pono illud votum cllc omnino indi- 
fpcnlabilc l & fimul Petrum clTc incapacem pec- 
candi ) fc obligallct ad non repetendum a mc 
pallium, cfto dominium aliud non tranftulilTct 
in mc; ptofcdb in xlUmarionc reda hominum 
unum vcilitatcm Petro adferrem reddendo illi 
pallium illud , ac fi nullum plane haberet in 
ipfum ius iuftirix;quia illo cafu illud ius iuxta 
prudentum hominum xftimacionem ccnferi 
deberet perinde ac fi nullum cifct : qu&d fi ro- 
garetur tunc Petrus , an libi tara grata cflct ca 
tdlitutio proprij aiioquin pallij,quam donauo 
T»*nu* Yl. 


alterius pallij ei omnino xcmalis, ad quod nui* * 
lum haberet ius ; nemo prudens dubitare pofTec 
re bene pcrpcnfa refponfurum Petium, omnino 
cllc fibi xque gratam hanc ac illam; ergo .eque 
ex iuftitia pollcm ab eo per illud pallium tunc 
emere aliquid xquiualens. Qux dodrina fatis 
dare oftcndic,pcr hoc.quod ponamus iuilttiam 
inter Deum Se nos , non cogi ad dicendum, 

Deum debere ius iuftitix feu dominium in no- 
ftras adiones a fc abdicare, non folum quia eo 
inflanti donationis , vt didum eft , non abdica- - . 
tur ; fed quia, ctiamii abdicaretur, id non cllcc . , 
neccllarium , fed folum fufficeret , Deum fc ex 
fidelitate obligare ad eas adiones non petendas; 
quia tamen licet non in ordine ad eas adiones, 
falcem in ordine ad dandam nobis gloriam vi- 
deretur cllc obligatus ex iuftitia; vnde in ipfam 
faltem gloriam deberet abdicare a fc dominium; 
ide6 abfolute loquendo priores folutiones ve 
plane vniucrfales defendendx funt. 

Iam ad ca qux obiicicbant , Deum futurum g ^ 

vafallum Se fubditum crcaturx , ac ad illi obe- 
diendum obligatum iri ; ad hxc inquam omnia a 4 aHaiaiu 
vno verbo relpondco ex didis fupr.i, ficut non 
fcquitur , Deum futurum noftrum feruum , ita 
nec fcqui , futurum vafallum & lubditum : vt u m . 
non cft meus valallus vel lubditus Rex S ma- 
rum , ctiamii carcat omni titulo iuftitix ad pe- 
tendas meas adiones. Secundi» addo , cum hi 
Audores merito diftinxerint rationem domini 
rigorofi ex iuftitia i ratione fuperioris, fcu (Ve 
clarius dicam^diftinxcrint iurildidionem a iu- 
ftitia;& in creatis eo ipfo.qu6d aliquis vcliura- 
mcnco,vcl ex voco,proiniuione aut fidelitate fe 
fubiiciat alteri in ordine ad omnia facienda qux 
imperataab eo fibi fuetiiu.ia eo ipfo fiat ipfius 
valallus de fubditus , ctiamii non fit manci- 
pium Se fcruus.feu, ctiamii ex virtute iuftitix 
non teneatur illi obcdirc,cum hxc inquam ben£ 
docuerint, & aliunde iidem Audores & omnes 
omnino Theologi admittant.ex fidelitate & iu- 
ramcnco polle fc Deum obligare ad faciendum 
quidquid licitum Se honeftum ego voluero; 
profcdd aduertere dcbuillcnt, totam eam diffi- 
cultatem de vaUllatu & lubicdione indepen- 
dentem cfle a pundo iuftirile , & omnibus in- 
cumbcre.oftenderc, cur eo cafu Deus non eflet 
valallus hominis. Rcfpondeo ergo vhioerfaliter g g 

Se pro mc Se oro illis , eas voces va[aII^ , fub~ ju A , 

dum, ferum, dicere multas imperfediones qux vaialloa . 
in Deum non cadunt, quantUmuis pofllc vel ex • 

fidelitate vel ex iuftitia fe obligare ad facien- 
dum quidquid licitum ab homine petitum fuc- mh 
rit; illx autem imperfediones confiftunt vel in 
hoc,qu6d femus, vafallus, dee femper minori 
funt digni honore quam dominus;qu6d cogan- 
tur multa efficere cum magna propria molcliia 
Se labore ; quod dum fune fcrui»dce iam am- 
lius non retinent dominium quod prius ha- 
uctant , vnde polfunt delere fe effie venditos, 
aut fubiedos alteri fuifle.Nara licet, iuxta dida 
fu per ius, eo inflanti, quo creatura donat aliquid 
alteri , aut fe ipfam vendit, retineat dominium 
eius rei,& fit veri dominus, pro inflantibus ta- 
mch fequentibus omnino amittit dominium in 
eandem rem , ac delinit cllc dominus ; idcoque 
in eo ipfo inflanti donationis includit ea dona- 
rio deftrudionem domini j pro inflantibus fc- 
quentibuv, idcoque tunc cft imperfeda ratione 
eftedus fecundo lallanti futuri. Hxc autem 
omnia ex integro ccilanc in Dcq,vc fufiusluprk, 

L a quf 


1 14R0D.DE Arri ag A T rattacus f)e fint & ntcefjnyjl.lncarv. 


tjttl neque minori dignus cft honore quam ego, 
c 6 quod fc obligaucrit ad non petendis a me 
meas acliones; neque ideo cogetur ad foeten- 
dam aliquid dedecens infinitam eius Maicfta- 
tem, neque vliara plane raolcftiam fu bibit, ne- 
que pro vllo inflanti tuum araittee dominium; 
neque erit locus, vt poflit dolcrc, quod id pro- 
mileric, vel quod fc obligauerit etiam ex iufti- 
tia;licut non poteft dolcre,qu6d fc ex fidelitate 
obligauerit. 

, $ Hx Se forte altx differeptix,quas operofum 
Ht •/»»•» & 110,1 cl ^ ct rc P cr l re » oftendunt eas voces minus 
»lu dtffutn- bene ad Deum trahi, quidquid fit de obligatio- 
tu tfttiJwt necxiuftitttjoftcnduncciiameamdilficuitatrm 
eodem modo vrgere contra fidelitatem ac con- 
mJ Dtwm trl iufliciam ; ac denique, probant , longe eflc 
if ibi. probabilius , nuliain penitus pulle rcpenri foli- 

dam repugnantiam in prxdiclx iuflici.e inter 
nos Se Deum polIibilitate,idc6quc,vt diximus 
eo primo Tomo,dcbcrc eam alioquin vt magis 
conformem euam Patribus & Scripcurx defen- 
nr.Utf 'it,*, di. Omitto alia qux hi AuCdores rurlus docent 
" difeutiendo, an in primo in(ianti,quo vnus fc 

drm uuu ciceri libere tradit, iint ambo dicendi ferui alter 
v-injm /« altcrius,an vero vnus tantum,&: quis ; hxc ir>- 
d-undm /»r- qtum omnia omitto, quia ad nollrum llitentum 
* i:vK ' ■ non pertinent ; Se iam oftendi, Deum non fore 
feruurn creaturx,vcl certe eo folum tentu, quo 
non dicat vllam penitus imperfc&ioncm eat er- 
ui tu». 

Alia quxhi Au&orcsobiiciunt difeutiendo, 
An Deus &homo cilcnt dicendi ferui inuicem, 
an vcr& vnus illorum , Se quis ; id quod etiam 
inter homines iiabct locum pro primo inflanti, 
quo fc quis alteri tradit, hxc inquam non exa- 
mino, quia iam oflendi Deum non fore icruum 
crcaturx. Et de ea (ementia taris. 

SVBSECTIO IV. 

*lij reiictant eam iujlitiam ex re - 
fugitantia domtntf duorum 
tn Joltdum. 

57 Q V ppofuimus in prxcedc ntibus Se alibi paf- 

l*W fmi+at » 3 fim, potre dari dominium duorum in loli- 
da- dum fi mu l j n eamdem renvid quod fuse Se ef- 
TaUTh/tUdii ^ cac ‘ tcr co l° co prixni Tomi probauimus; quia 
f,a eedim verb *b co tempore nouas video quorumdam 
«■/f.**/». Aurorum obieetiones, oportet eas breuitor ex- 

Ctn;em hi pedi re , vt nulla plane fit ratio dubitandi circa 
n*i»rm fn-f. veritatem» 

fa dtmJum Cenfcnt igitur hi Audores, donatorem non 
i* wfl t*,, dic dominum co intlanri quo rem donat , feJ 
fwtdtnn j n pr.tcodcnti ; putant entm per donationem 
^P’ arn tormaliccr deftrui illius dominium , cum 
,*jW» luppofita donatione non poflit vti re illa pro 
onini libitu citra iniuriam alterius , prout r«- 
HmeintM , quiritur ad rationem veri domini). Hinedi- 
*rn tnl 2 ari ctmt,in pf*°ti naturi, in quo concipitur homo 
, M fjf jnjtf- indifferens ad donandam rem, vel eam retinen- 
}tr$n, 4 j d*. dam , non concipi pofitiufe dominum illius, 
led prxfcindi a dominio & carentia illi us.Cum 
m vcro fib* obiceitfcnt , in eodem inflanti rcali, 
»*». quo concipitur homo amare , cfl etiam pofi- 

Ouuuur 1 1 k riuc potens ad odio habendum , ctiamfi furtul 
friant», non poflit coniungerc odium eam amore; ergo 
aajammffi eo< * cm mod ° m » 4^0 homo doittC 

fM ama! . rem, habet potentiam veram eam non donandi 
«tmi fine in mna alterius-, & confeqoenter habet vc- 
•■i tftjft, rum dominium , quia hoc iolnra confidit in 


ea potentia. RcQjondcnt, Quando impedimen- $8 
tum ad aliquam adionem tollitur per ipfam- 


t adionem,non cllc vllo modo nccdfarium. 


Quindo im* 


vt in priori haturx, in quo concipitur potentia mantum 
ad eam a£t ionetn.eoncipiatur iam ablatum illud t»H,tnr far 
iinpodimcntum;& huiut modi dicunt eflc amo- •ff 4 " * a *^ 
rem rcfpcclu odij : dum enim quis libere ponit "*" rw | 
amorem, ponit carent iam odij,qux cft adamo- mAtmrt 
icmneccuaria ;ide£> in priori illo.quo concipi- ^/«4«*» 
tur potenoa ad amorem , non cft mediatium »**"• 
polit i uc iam concipere carentiam odipfcd lutfi- 
cit fi ab vtroque prxlinndxtur ; quando vero 

impedimentum cft talis naturx , vt non poflit ** 

per operationem formaliter tolli,dcbet necella- lt lUtur 

ri 6 in priori naturx,in quo concipitur potentia farmnluatfm 
ad aliquam rem , concipi impedimentum illud 
iam ablatum : huiufmodi autem dicunt clle im- 
pedimentum qlnxl oritur ex donatione ici,nam 
vti re illa non colUt ipfam donacionemtli enim 
eam fcmcl dono , eilo deinde poftcriiis natura 
vtar illa re, non propterca tollam eam donatio- 
nem ; feu,non propterea vrar illa re licite;ergo 
vt concipiar habere potentiam proximam vccn- 
di ea re licite fine alterius iniaria, debet conci- 
pi in co priori carcntu infius donationis ; ergo 
in inflanti rcali , quo cft donatio , non potcfl 
cllc verum Se proximum dominium. Hinc in- 39 
ferunt, Deum non polfc nobis donare dominiu Wnt mfarSt , 
vlliusrci ; quia li ab «terno dcdilfet nobis ius A D * m *** 
in gloriam .mimquam habuillct potentiam pro- 
ximam negandi nobis eamdem gloriam. Qnod gtimm , »4- 
iic viter ius confirmant : Quando aliqua res cft iu*m las- 
prxrcquifica cum ncceflaria connexione Se ad- t"**" 
xquara caulla ad aliquod munus; tunc eo ipfo 
carentia ulis rei cft prxrequifiu ad carenti am »*. 

eius muneris : aequi obligatio iuftitix cft re- ht. 

a uifita , vt Deus negans homini gratiam faciac 
ii iniuriam ; ergo c contrario , vt faciat iniu- 
riam, debet prxrcquiri pofitiua carentia eius 
obligationis : hec autem carentia non fuiflec 
ab«tcmo,fi Dcusabxtcmo dcdillct nobis io* 
in gloriam ; ergo non poteft illud dare retento 
pcrfeiflo Se prope*} dominio in gloriam. Hxc 
illi fuliflimc. 

Opinor autem hos A udiores graucm paflos *jj 

asquiuocarionem;& in primis,per harfc doAri- P* mm 
nam nullo modo encruallevim noftri argumen- [^unanKmu 
ri,quod fcilicecin eodem inflanti, quo Angelus inm*nmr 
Micharl donaret Gabricli pali ium,cxempli gra- 
tia, poflit Gahrieli dicere , Ego illud dono Ra- 
phairli ; atqui runc temporis Gabricl,vtt>ote in ,x,mtU , hu 
Raphae lr caulians dominium, debuit illud ha- inflanti de- 
bere non prius tempore , quia co inflanti pri- & 

raiira cft donatum ei a Michaclcjcrgo in eodem 
inflanti, quo donat rem alter i, cft illius dominus; dambUL 

cumque iuxta horum dodlrinam etiam ipfe qui . 9 
accipit fit dominus co inflanti , ncccilum cft indaonntiui 
vtrumque dic dominum , & qui donat, & cui maximi *t- 
donatur. In donante aurem id maxime apparet M"* » I - * 4 
ob principium illud omnino certum \JSfemo dat 
(Jm 4 non /wAt/;crgo non polium in hoc inflan- 2*. * 
ri donare dominium quod non habeo co inflan- 
ti; (icut caufla non poteft hoc inflanti donare 
cire , quod hoc inflanti non habct,efto in prx- 
ccdcnti habuerit elle. Verilm hxc fuse Se dili- 
genter difcuila vide eo loci. 

Item ad ea qu« fingulariter hic obiiciuntur; D*"unum 
Se vcr 6 (upponendum eft, dominium non 
fiflerc formaliter in ipfovfu nec abloluto nec ‘“Hvlb , f $4 
conditioiuco,fed in potentia licita vfus fine iu- »*] fatam u» 
iuria alter ius; (liuc iam ea potentia declaretur in 1,1,14 */*"• 
ofdiut 


Difp 1 1 . Virum inter nos £? Deum pofiit verace. Se& z. izx 


ordine ad vius abio!ucos,liue ad conditionatos; 
dc quo non fum valde folicitus, edo hi cade re 
fuhlfiinc difputcnt', ) quia potentiam ad vfum, 
«Se vlum iplum, nemo terminos inulligcns non 
1 ^ inxifc ^emo ‘ lcm auJebie dicere, vlum,non 
d " n ,nLT‘ vc ™ ad vtum efle i pfum dominium: 

form.uun m enim iJ lumine a veritate aberrare. Vbi 
V* *‘i obiter , vehementer miror hos Auctores i nam 
dmm. cum dominium lic »n me actu , & de prxfcnci 
etiam quando dormio, & quando eo nullo mo- 
do v cor, non videtur vllo modo polle explicari, 
quoltnluhi dixerint dominium confidere in 
viu Cunditionato, quandoquidem vius ille con- 
ditionatus non cxiltit de faoto, fcd cxiftercc, fi 
poneretur conditio ; ex qu<> vltctius lcquitur, 
dominium proprie non elle vmquam , nili 
quando edet ille conditionatus vius. De hoc 
autem latis. 

4 * Hinc iani argumentor: Dominium ina&u 
listifriui F r ‘ mo confiftit in potentia ilia vtendi re cicia 
d+utuSx ? * n, uriam altcrius:atqui eo ipfo inflanti, quo do- 
ri tjjt no rein aliquam , habeo vere & proprie eam 
num w m potentiam quia eo iplo inftanci,& pro eodem 
Sitiit JtnM ' P 1 ' 01 ^ 110 polium illam donare , non faciendo 

U ’ alteri iniiirumqjoiruiti illam retinere etiam non 

faciendo vili iniuriam \ ergo pro illo priori ha- 
( beo dominium j illud autem non polium pro 
rMuJjlniM poilcriori ciufdcm initantis amittere , quia po- 
dum «m f tc,lt » a » «I 00 tuppoimur prius natura, vt caulia 
nji t • mfisi adtus in aliquo initanti. non potelt vllo prorfus 
ti ip d» modo deltrui eodem initanti per ipfum actum; 
Jhtttfttsdu. fi cut p OICnl j a hberacll in coJein initanti quo 
exercetur actus liber, ctiamli limul cumvno 
adku libero non pollit ede alter. Qua dodrina 
cum nihil dariuxede polfit, non video, cur hi 
nodum quxficrint in icirpo. 

4 1 Qut>d autem dixcrunt,impcdimcncum illud, 
lmiuUatur quod tollitur per a&um, non necdlario debere 
A dutrftrif prxlupponi ablatum prius natura , quando cft 
tjtufaf»'' P utcnt ‘ a »d « dum, clt veriffimum principium: 
numt • mftJi at 4 uo b‘ iugulantur; nam impeditncntum.quo 
vituium 1 3 ud ego poirum impediri ne vtar licite meo pallio 
contra voluntatem alterius, clt tpfa donatio, vt 
”r£n*utuM,t ^ 'P^ ^ alcntur » au l u ‘ ca donatio, fcu illud ira- 
tUuiB.wj pediraentum fonnalilTunc tollitur per actum 
f ■>*•»*' meum liberum, i eu per meam noti-donatio- 
•Oum te**, nem ; ergo vt in priori natur* ego iim liber ad 
vtendum ea re pro meo libitu , non debet pro- 
cedere carentia cius donat Ionis, fcd fuflicit li in 
mea potcllitc lit ea carentia, dum tollendo, fcu 
non ponendo eam donationem, pono carentia j 
ergo polfuin tunc velle vti licite ca re : & veri 
mulco certius clt impedimentum vfus liciti tolli 
per carcntiam donationis , qriim impedimen- 
tum odij tollatur per ipfum odium j nam amor 
clt tantum conciarium policiuum odij;idc6quc 
non tollitur fornulitcr immediate per odium, 
fcd per omiflionem amori sue proinde dubitari 
potelt, an faltem diuinitus vterque adus valeat 
cohxrcrc. At impedimentum vius liciti elt ipla 
donatio;hxc autem fonmlflime tollitur imme- 
diate per non- donationem ; ergo in priori,quo 
fupponor liber ad eam donationem, mulco mi- 
nus debet prx-fupponi non-donatio , quam in 
priori , quo Ium liber ad amorem , non debet 
prxfuppoui carentia odij. 

4 \ Hinc claris verbis condat , fi dominium fit 
jJmrfi tri» potentia vtendi ca re citra iniuriam alterius in 
v*- icnlu diuifo ( ve rcucra in hac potentia p.nli- 
f fl> liit)illudcllc in eo initanti quo rem dono;quia 
tunc clt m mea potcllate ca vti non dando u- 
Tmim y' I: 


lam;cftquc in mea potedate non facere fcnfuin U 

conipohcum, & non ponere <k>nationcm:in Wf* 

Itanti vero i equcnri, quando iam non clt in mea 
potedate impedire donationem , cellare meum , * ,jf t 
dominium i quia iam cellae in me potedas fa - dominum ni 
ciendi fenfum diuifum ; de confcqucmcr cclfat 
potedas vtendi re pro meo libitu lidtc. Ve fi^'"” * 

odium edet talis natur* , ve fcmcl produdum 
non pollet iam ii me annihilari eo iplo in primo 
initanti, quia potui facere lenium diuifum non 
ponendo illud odium , pollcm eo ipfo intclligi 
liber ad amandum ;ac in iccundo inlbnti iam 
eo ipfo libertas illa cclfarec.Qu&d fi hi Au :to- W , 

res velint intclligi nomine domini) potcllatem 
vtendi licite mea re etiam in fcnlu compolito/» , dtnmn, 
donationis , tunc neque in eo indanti donatio- ■« 
nis, neque ante illud, neq uc vnquam potcdclle Jf "' , / ,w '&* 

j ■ u . * * 1 i i , 

domimuin v Ilum , quu numquam ego habeo f A u„ Mlir 
potentiam coniungciuli cos duos vlusdroccnim 
clt in terminis implicationum ; ficui numquam 
habeo libertatem ad odio habendum limul cum 
amore auc cum carentia amoris ; hoc elt , Non 
lubco poccdatcm ad duos cos adus coniun- 
gendos limul. Quid hoc clarius i 

Iam ad illationem illam de Deo , vbi clarius 44 
apparet abfurditas cius dodrinx : quis cnim*' , / ?4 » !M d.V. 
ftatim non videar improbabile cile »trccrc , Deu 
dantem libere nobis ius ab artemo non habuillc Uum 
tamen poccdatcm illud non dandi i quomodo » -,•»» h*. 
enim non clt potedas non dandi , fi dat libere ?**'!/' ,Ui na ~ 
quod fi potuit nondarc,crgo liabuii potentiam^ 4 ' 

proximam vtendi ca gh-ria pro fuo libitu citra ^ tn h4 “ m 
iniuriam tncam.Qu6d vero rcfpondcnc,Dcumi« /f» fiun- 
habuillc quidem potentiam prox >uranr adcam ,,4/w /'•>*»- 
voluntatem non dandi ius,quatcnus ca donatio 
cft aliquid phyficutn.non vero quatenus cft 
ne iniuria altcriusj hoc inquam fateor, mcnon/r^i.',»/*. 
capere quid lignificccran non hoc ipfum, quod ttl*- 

cft diccrc,Ego non teneor tibi dare gloriam.nec , 

ius in illam.volo ergo vti meo iure,& nolo dare„’^* , ^ li ^ 
illam tibi, nec ius ad illam.' Au non hoc ipfum it fi mfm h». 
cft formalidime citra iniuriam Peti i? Auc rogo, mi i»dnn*. 
Si non cft citta iniuriam , per quid qu*fo con- 4 y 
ftituicur in hoc , quhd fit citra iniuriam? autii'-* 
concipimus in Deo adumaliauem liberum,*: 
non eo ipfo moralem i Idem clariflime in crea- , m ‘d** 
turis paret : quando enim aliquis a me petit vt ^ t » ipfi» »tn 
donem fibi ius ad palliumj profectS eo inftanti 
in priori natur* , antequam me determinem ad 
danitnn , auc e contrario ad negan.lum , 
poicftatcm vt dicam illi. Nolo tibi dare ius in f ,«,«. 
eam rem hanc autem ncgltioncm dandi ius , fi 
ponatur, quis negabit die formaliflimc per fe- 
ipfam citra iniuriam aItcrius?crgo in eo indanti 
habui potentiam ca re vtendi immediate citra 
iniuriam , edo prius natura non fupponcrctur 
alia voluntas non dandi talem tem : idem etiam 
patet in ordinario modo vtendi re propria : ne- 
que enim ve dominus rei, antequam citra iniu- 
riam alter iCs dicat , Volo ex meo pallio facete 
thoracem, ncccilumed pr ius dicat , Nolo vili 
dare ius in meum pallium , prout videntur hi 
difeutrere : cft enim hic modus procedendi in 
praxi plane ridiculus-, *: licet concederetur ne- , 

cellarius adhuc , quia illud ipfum , Nolo d*rt' 
imi dltri , cd nobtlidimus vius rei & domini) j 
ideo dum habeo potentiam proximam ad id 
dicendum , lubco etiam pcrfcctiHunum rei do- 
minium etiam ante omnem aliam priorem vO- 
litioncmulioquin abiretur in infinitum fuppo- 
nendo priores & peiores volitiones. 

L } Deniquej 


0 , 


1 1.6 Rod. DE Arriag\ T ra&arus De fine (fi necij?myfi.lnc*rn. 


46 Denique, quod in confirmatione dicebatur, 

S tl*it»T Ai. quando aliqua res eft prxrcquifita avi aliquod 
mttfktmum munus cum nece flari* connexione ad illud, fice, 
e p r0 poJitio valde obfcura fic faifi^nam v t ego 
impeditus adamandum, requiritur vt prx- 
»m*ndum cedat prius natura odium i ( ficut vt lira iinpc- 
fr*re<]mrittir jj tus a b v fu licito rei citra iniuriam Petri , di- 
• 4tmm ■ ^ tunt hi requiri meam donationem ; ) atqui non 
tȣduZ " a piopterea lcquitur,vt e contradictorio fim hbcr 
MeZrrm non ad anundum , requiri prius natura politiuam 
frtrtefH iniur carcntiam odi): fumcit enim fi prxicindatur in 
f-JuiMM t U f co priori ab odio , fic fit in mea porcftatc illud 
c*n»n*. impedire *, ergo eodem modo.vt fim potens leu 
liber ad vtcmluni meo pallio citra iniur lamalcc- 
rius.fufficit, quod in priori natura: non pixcc- 
dat donatio , & quod in mea potcftatc fic eam 
donationem non ponere , ficut eft non ponere 
amorem : vtenim poflum me immediate deter- 
minare ad odium , fic per hoc ad non-amorenr, 
ita poirum immediate me dctcmv.narc ad vten- 
dum re pro meo libitu , fic per hoc excludere in 
Baiu. a&u exercito donationem omnem. Ratio huius 
eft , quam ex ipfis Au&oribus pauiu ante teti- 
gimus, fcilicet .quando impedimentum alicuius 
effc&tts eft in potcftate agentis libcri(vt often- 
dimus cllc hoc quod oritur ex mea donatione) 
non elTc nece darium vt in priori natura: luppo- 
natur ablatunr,fcd latis dic , fi tunc fupponatur 
potentia proxima ad illuJ impedimentum non 
ponendum : eo enim i pio habeo potentiam 
etiam proximam ad eam rem , qux per hoc im- 
pedimentum potuiflet retardari. Et fatis de hac 
lingulari doch in a excogitata gratis contra do- 
minium duorum in ioiidum. 

SECTIO III. 

Vtrum dari i» nobis pofsir imujlit * 
m Ucujn. 


H 


m*hi difitnr 
mmr. 


tfl ttnt di 
ftnh l*i 

M- 

i aetimei 


n n 1 


xillc homini , Etiamli tibi prohibeam hanc vei 
ftffnmi «ni, illa actionem, nihilominus dono tibi iam cicu- 
fwrt j um iuftitia. } ergo homo non habens ius in eas 
actiones peccat per illas contra iuftitiam. Ter- 
tio ex contemptu Dei in omni peccato inclu- 


fo : vt fi quis Regi alapam daret, peccaret con* 7Vm> m tt- 
tra iuftitiam , efto nullum in aliis honorem " 

amitteret Rex. Qux argumenta vide ibi fufiiis 


deduda. 

Ex hoc dothina intuli ibi .oriri in nobis obii- 
gatipnem fatisfacicndi ex iuftitia, contra quam Hm , ,„/*£ 
inucmo apud Cardinalem Lugo , contrarium « ntlrit 
fcnricnccm, vnamvel alteram obicdioncm,cui e f h g^ e "™ 


oportet nunc 


e breuiter fatisfaccrc. Prima eft, 


tX la/hli*. 


Aede re dixi cAm Tomo i. difput.31. 
per totam, vbi oftendi , per fc lo- 


47 

ODIUM 0* ' 

P r * *!*“*'*' quendo , omnia peccata noftra cllc proprie 
d*.ft**4 At * ur * a,n contra iuftitiam in Deum ; examinaui 
ttr.tr* mftt autem ibidem lentendam quamdam mediam 
***** Dti - Patris Hurtadi ,quam nunc eodem plane nio- 
dedudam inucnio apud Cardinalem Lugo, 
HumJ' ex* dixique eam cllc probabililliinain ; ea autem 
min*t* i aderit , polle quidem dari in nobis iniuftitbin 
c*rjmA't i n Deum , fi fcflicct titulo domini) a nobis 
Lup. Deus cx jgj C no ft ta 0 Mja per fc tamen fic or- 
frtitbiltu* dinarie non cenleri iplum co titulo a nobis il- 
tfl. b exigere : contrariam tamen dodrinam , qux 

fient- id vniuerlalitcr aftirmat , dixi cllc probabilio- 
rcm ,quam inde confinnaui Primo ^ quia cum 
Deus xqualiter habcatdominium.ac habet iu- 
rifdidionem in noftra opera , fic ea a nobis 
petat i multo confcqpcntius difeurritur , fi di- 
catur vti in ea petitione vtroque titulo , quam 
fi vno uncum : cur enim potius titulo folo 
iurifdidionis , quam e contrario folo iuftitix, 
cum fuerit in potcftate Dei vti hoc , vel illo, 
Srnrnd» dm vel vtroque linuil i Secundo idem probaui , 

‘ M J ' quia homo ex fc non habet ius in adiones 

luas , nili illud a Deo fibi donetur ; non habe- 
mus autem rationem ad dicendum Deum di- 


undt. 


quia homo poft peccatura non poteft teneri ex (.entttrim 

iuftititiaad reddendum Deoidem numero quod *ft Gnr dimS 

abftuiic , neque item tenetur reddere xquiua- 

lens , quia ex iniufta acceptione prxtcnta tunc 

folum obligat iuftitia ai rcftitucndum xquhia- 

lens , quando creditor habet minus in bonis *»»* *d *td~ 

quam deberet habere. Atqui Deus cxormlTionc 

mei adhis folum lubet minus fturte aliquam ^ ^ 

gloriam cxtiinfccam, qux ex illo adu reluluf , am u*l*tii » 

|ct i hanc aut<.m Deus libi poteft p»o libitu re- nen fn • 

cupcrarc mourndo me efficaciter ad adus egre- ****** 

gi-'s ,cx qu.bus xqualis ve! maior gloria ipii 

Deo rcloitet; crgo.Confinmtur : Si Petrus eu- fXim fU h». 

ram habeat totius mcx lubftantix fic pecunia- m*a*. 

rum,itavtpro libitu poflit ex mea pecuniarem 

fuam recuperare-, proledo non teneor ex iuftitia 

illi rcfarcirc damnum a me ipli ilbtura j ergo 

eodem modo in Deo. 

Rcfpondco negando fecundam partem ob- 4^ 
iedioms ; dico enim tenet i me ad reddendum Rtj^ndtt, 
xquiualcns Dro iniuria:vc qui Regi alapam de- "** ** 
dit.etiamli forte nullum re iplain honore dam- 
num ei intulerit , tenetur tamen ex iuftitia ali- 
quam ei fausladioncm ofterre. Qu6dver6 di- Nmtelutmr 
citur,Idco nos non teneri, quia Deus poteft aliis •Mystm /k- 
modis fibi fatisfaccrc , non eft vllo modo ad 
rem. Non enim tollitur obligatio rcftitucioms \Zdim 1 fibi 
inter homines , in me v. g. ex coquod creditor ftft J* w *# 
meus poftic fibi fatisfaccrc -.crcnim etiamli ille 
polfic ex mea domo accipere per fc pallium, 
quod ego furto ab illo accepi non tamen pro- vt tffi 
pterea ego liberor ab obligatione illud per me rt;tn*m rtm 
immediate icftituendi. Ratio .1 priori eft, quia *U***** ftt 
ille habet ius vt ego ipli per me vel per alium 
reponam pallium^cui iuri non ccJit vllo modo, 
etiamli non quxrac alias vias fibi latisfaciendi: *!•* vU.Uet 
iniuftitia enim mea non obligat creditorem, vt pfi*. 
teneatur eas vias quxrere : certe etiamli ille me 
non citet coram Magiftratu (quocafu facile 
compenlari fibi pollet damnum ) non tamen 
propterca ego eximor ab obligatione foluendi. 

Dico igitur , cbqufid Deu* lialseat vias alias, 
quibus a ine polfic extorquere folutionem , me 
nou cxculari , quia ip.c poteft pro luo libitu, 
non cedendo titulo iuftiti.r , velle non vti cis 
viis , fcd cxpcdfarc vt ego a me iplo illi fatisfa- 
ciam.Qux ratio in genere moris eft extra con- 
trouerfum. 

Ad exemplum contrarium rcfpondco, po- jo 
cius co ineam iententiam probari \ nam fi ego Rtifenfit md 
debeo Petro mille .etiamli cafu ille intrans mea •xtmfium 
domum, fic inucniens apertam eidam haberet -a * , * w * 
commoditatem libi ea mille accipiendi .nollet 
tamen id facere , cxpcckaus quoufquc ego per 
me illi farisfacianv, profcltfi non ideo liberarer 
vllo modo ab obligatione illi fatisfacicndi. Id Ctnfirmtt» 
quod cfficacilfimc confirmo etiam ex dortrina afmdtBrinm 
eiufdcm Cardinalis Lugo:nam ipfc optimi do- c*,A> 
cct hac eadem difp.fcfif-4.fic j. aliud plane ellc, £«x*. 
legiflatoicm velle, vt alter fic obligatus , aliud 
vero velle , vt re ipfa mihi det id ad quod eft 
obligatus i vnde optime admittit , merito polle 
ludacem 


Difp.r i. Vrum int.nostf Deum pofi vera iuli. &c. Sc& 4 ll7 

P“* mihi, iam polium non ponere abfolucc, ctiamli n r , 
Dc “. J « m j hi mxilu efficaci» nam & ili j, 4 £/Z.7 
auxiliis fimphcitcr polium rcfiftcte.l icet re ipfa !*;;«< 

Se de fa&o cis non rciiftamicrgo nili iufttia me " 
obliect ad eos adus reddendos Deo, mihi effit h ”“ r 
abfolute licitum line imuftitia etiam illa, om- .“ .li.l "?- 
nes vias Dei reddete inutilesivnde confcquen- "«'««r ai 
ter neret , vt hi Audores, dum voiunt com- rtdrfoM 
mendatis multis illis viis auferre a me obliqa- J "' 
tionem e* iuftitia, facerent, vt vix ille omnes 
circnc limplicitcr a me frullrabiles , & quidem 
bnc iniurtitia in Deum i ac proinde fimul colle- 
tent obligationem ex iuftitia, & vias lpfas, per 
quas dcbuillcmus cxcufati ab ea obligatione : 
quod cft implicatorium. 


• tutt. 


f 


ceptum , & nihilominiu velle vt fit obligatus 
ad non tranfgtcdicndum. Itcm.poteft dominus 
nolle impedire latronem ne furetur , ctiamli 
polllt facili- vnofolo verbo id priflarc ; imh 
poccltpofitiue optare vt furetur; id tamen non 
proptcrc.l tollil ab altero obligationem non fu- 
randi;nequc ideo dat illi ius in pallium auc pe- 
Cunum ;. H* c 'Ilo optime : e quibus ego non 
,,, „j. . m ‘" us argumentor ; Ergo ctiamli Deus 
Litti Dem ex P°*“ c nulle modis habere eam compcnfatio- 
ft ftr non , & nolit illis vti ; imb ctiamli per impof- 
/lb r ilc nol, 5 c « fc Pctrns libi latis faceret re 
* fttto.lt a * co bnc vc Haberet occafioncm illum pu- 
ram p,fj t , njendi i non propccrca liberaret illum ab ea 
tunut i obligatione , led potet adhuc velle , vt elfcc 
2 ?** „ ntH jugatus ad reftitu tionem ; quia voluntas rc- 
fil •tuttmL rt Xa,U °HHg»doncm alia cft a voluntate dirc- 
J VoI , cntc *P lam rcni i ergo qubd Deus mille 
jriodis direde polfic habere eam rem , non tol- 
lit a me pbligatipnem , qub miniis ego eam rc- 
ftituam eo jnodo quo polium; non tollit in- 
quam, nifi Deus mihi dicat : Ego tibi eam obli- 
gationem auferri 

Confirmo Secundi ex corumdem Audoium 
Ctufimutur dodrina ; qui meriti) etiam docent , fi Deus ti- 
■J tu *° iurticiiC a mc exigeret adum amoris Dei 
jtmallZ * ntra Hanc mediam horam , Se ego illum non 
mjfirtnnum. icerem, me peccaturum tunc contra iuftitiam; 

/» Dtu> n n quando autem fibi obiiciunt , potuillc Deum 
**“fm ntl ctiam tunc * ntra mediam horam illum 
it impuu U a & um mi!Ic modis a mc habere, fi vellet ; ergo 
t*t fon tmm non tenebor ego illum cx iuftitia darc;refpon- 
f*m, fetum dene («Se veri valde bene ) Deum habere ius 
mtm timorem ad cum adum non folitm per alias diucrfas vias, 
quas ipfc quxrerc poteft , led etiam per illud 
determinatum auxilium quod tunc donat;vndc 
fi ego per illud non operor, iam co ipfo oppo- 
nor titulo iuftitia: quem ipfc Deus habet. Hxc 
folutio , qux optima cft , habet etiam in prx- 
fisnci locum contra illius Audoic^ ; nam (quid- 
quid fit de aliis modis quibus Deus poteft fibi 
lacisfaccrc ) profedo ille habet ius vt per au- 
xilia ordinaria, qux mihi dat ad ptrnicentiam, 
fcu ad (atisfadionem , ego illi latis(aciam;crgo 
fi id negligo , ccnlcri debeo peccans contra iu- 
ftitiara, perinde ac fi rcuera nullam aliam Deus 
haberet viam qua fibi compcnfarct debitum 
illud meum. 

Rcfpondcbii in primo cafu.cum ipfc expref- 
sc petat adum per illam determinatam viam, 
non polfe mc eam fubterfugere nifi peccando; 
at in prxfcnti non conftarc nobis , quod Deus 
xxigac determinate , vt ego illi per nane viam 
fatisfaciam, idcoque poteft ccnlcri cedere huic 
titulo determinato. Sed contra , quia inde non 
probatur, illum re ipfa cedere huic titulo : val- 
de enim Jiucrfa lunc , Poteft cedere , & Re ipfa 
ei cedi r : etenim etiam poteft Rex cedere iuri 
quod habet in fuum debitorem ; quandoqui- 
dem oimrino nihil poteft ipfi obelfc, li centum 
ducati, qm ipfi dcbcntur,non foluantur ; ( tup- 
pono eum clfe lumine diuitem ; ) & tamen nifi 
conftct cum adu cedere , non debeo ego ex cis 
titulis vllo modo inferre eum re ipfa cedere, 
y y Tertio adhuc eam dodeinam rciicio ratione 
7>rn* t k do- a priori : Nam illx vix omnes diucrfx , quas 
8 nnM nitri - Deus habet ad fatisfacicndura fibi , debent clfe 
tur. omnn ^ a & us Ubero» meos ; nam per adus ncccfla- 
riosnon ^ atur Dcoeagloria,qux per obfcquia 
dum 7 Z HHera : atqui co ipfo qu 5 d adus illi fint liocxi 


Rtfhe*. 


Stdeomtrm. 


h; 


SECTIO IV. 

Refhcd ihqut [lutt. 

Inc tamtn replicabis difficulter : Ergo 54 
I peccator renebitur cum primum refti tuere *'flu. : E'i» 
fcu farisfaccrc Deo pro peccacoiqui enim imu- f'" 41 " 1—- 
ftc retinet rcin alienam , tenetur cum primum 
poteft eam reftuuere. Quid lirefpondca , ideo 
peccatorem non teneri llatim ad reftitutionem, 
quia cx ea dilatione nullum Deus nouum dam- 
num patitur , in humanis verb ideb non obii- u * tnAtfU 
gari cum primum ; quia cx dilatione noftra au- 
getur damnum certi) : fi inquam id dixeris , in- 
lurgent hi Audores : Deus non aliud damnum ; e j 
pallus cft primb , quando commiilum cft pec- ht a m- 
carum , quam iam patiatur ; ergo fi ob illud 
damnum fuit tunc peccatum iplum contra iu- 
ftitiam , profcdb cotlcm modo iam in dilatio- 
ne pocnitcntix peccabitur contra iuftitiam. For- Qutd it tmm 
ulle pollet runus huc applicari dodrina imine- 
diate ante allata, qubd cum Deus polii - fibi fa- 
tisfacerc mille modis , non teneor ego illi ciim 

primum fatisfticcrc. Nihilominus vt immeiia- > td hmt 

ccancercicdacfteadodrina.Jcbct&hicrcii f* m 

ei, quia non tollitur mea ooliga.iodircdacx eo 

quini poflit creditor aliunde lubete , aut a me ZdmZnd». 

accipere rem luam. 

Melius ergo rcfpondcrur , ideb nos non te- « # 
neri ftatim farisfaccrc Deo, quia obligatio hxc (ouni*. 

oritur prxeipue non ex co, qubd Deo honorem 
aut exiftimationem abftulcnmus , fedqubd in- 
iuria atfcccrimus co modo , quo iniuria afficit 
Cxfarcm qui ei dat alapam ;cfto per hoc nulla 
Cxfaris xftimatio apud alios fuerit amilla, ne- 
que in bonis fortunx vllumfit pafius damnum; 

Se tamen eocaiu tenetur ille homo haud dubib 
ad fatisfadionem ; quia tamen ea obligatio non 
tam cx re, quam apud fc retinet, quam ex iniu- 
ria oritur , ideo non tenetur ftatim fatisfacere: In ; ur i dm 
ea enim obligatio ftatim reftituendi foliim eft q u » n*o i«- 
rationc rei ablacx , & a me retentx. Vnde dixi 
co primoTomo, Si quis apud alios fuo peccato rM '* m • mm 
imminuilfct xftimationem Se honorem Dei, f"'*l*tt<n 
fore vt teneretur cum primum apud illos eum ufli , 
honorem refifreire. fu uunttm. 

Adhuc tamen rcplicabis:Quando ego pecco j6 
peccato omiifioni$,co ipfo retineo contra iufti- RrfluMi s 
tiam apud mc adum illum , quem Deus a mc 
petiit titulo iuftirix ( vt fupra diximus ; ) ergo dZn* 
tunc cto obligatus cum primum poteto refti- ,, m Du dt- 
tucrc illum adum , vel certe xquiualentem. \ 
Rclpondeo , fatis probabile cilc cx natura rei /•« 

dari ciufmodi obligationem reftituendi feu effi- ZmtbotTtiU 
ciendi illum adum, quem Deus imperauerat, tmtn. * 

L 4 Deum 


i iS Rod. de Arriaga Tra&arus De fine (5 necr/t. myfl. Incarn. 


St>'cnj »n Deum tamen fupponi ccflifTb fuo iuri ; de hac 
ma : ia ,ft autem voluntate lcuceflionc nobis conflare ex 
p-oithu , ^cclcli.t Icnfuulon erum fi negleximus dic Do- 
E£*2f. 'nbiko Sacrum > tenemur propterva dic I.unx 
/# : iJ f «oi aliud audire. Id qAod veram cft ctiamfi nobis 
tx n*;tv\>* conflaret certo Deum prxcepillc titulo domini) 
Tetitfia #dv- jigorofi eam Sacri auditionem. Secundo rc- 
i| K>n deri polfct ex luperiori doctrina Cardina* 
j., n , [ li* I ugo, qubJ fcilicct iam idem ille actus, fcu 
ii i !n ijip i iih eadem auditio dari non poflit ; tjuia auditio 
' • Kin prarccpta erae fub durationc dici Dominica:; 

• " ,J J 4 ' U * ii.-mc autem iam non polium dare ; ergo. Verum 
I.a w folutionon fatisfacic , quia Ii Petrus a inc 
rcpcv.it fuum equum, hic autem iam iitmor- 
tun», idcoque eumdem numero non poflim 
reddere, debebo dare illixquiualcw. Quod 
item viceritis pofTee rcfpondcri ex eo A udiore, 

, Deo facile clle per diucrfas vias libi fati* facere, 

rcic&um cA efficaciter pauli> ante. Tertiam fo- 
Tnta f.laiii j ut j , ncm V idc cx dicendis ai kqucmcmobic- 

Tt mda tx f. . * 

iHtuUu. «Aioncm. 

_ Secundo obiicics : Efto obligatio Deo fatif- 
jtiu IfttHir: faciendi non oriatur cx eo , quhd retineam rem 
j.mi Otcf.c. aliquam, quam abipfocgoabffulcrim , fed pu- 
cattr nihil te pute veniat cx eo , qu<d ego contra illum 
a.flali>u,ta- jnjujum commiicrim ; nihilominus eo ipfo 
ZIZ V^' quod um ea fatisfadlio lit quomodocumque 
te ,f » itnni Deo debita cx mffitia, non minus camelle 
tam quam- ipiius Dei, quam ft ego eam iniuffc ab ipfo 
fumum a \,ft u lijp cm , & apuS me de facio retinerem ; 

n^xurt. ergo non miniis tenebor eam ilaiiin Deo red- 

dere, quim teneor Aatim reddere palIium,quod 
a Petro iniuffc accepi. Declaro id : Furatus lum 
Petro pallium *, ponamus prxtcrea ratione in- 
iurix a me in illum cominillx me debere illi 
centum, iam non miniisfunc Petri illa centum 
quam illud pallium ; quia quoad poljcflionem 
achialcm vttaque adlu ille caret ; quoad ius ha- 
bet xqualc in vtramque rem ; cur ergo quxfo 
nugis tenebor illi ftatim reddere pallium, quam 
centum illos, quos illi debeo ratione lolius in- 
iurix i & vrgctur;nam um citu teneor Coluere 
• «'.cacnario pecuniam, quam illi debeo cx labo- 

te in mea vinea , ctiamfi eam pecuniam antea 
ille non habuiffet, quam teneor ei reddere pal- 
lium quod accepi ; ergo. 

J 8 Ketpondco, Lumine natur.v conflare, maius 
Srtffent na efle ius in rem iam vere & aclu propriam, quam 
imtjfiim ad m U( j q U0 J qui* habet , vt ego primum fa- 
Ti fitMf -r.n ciam Aiam icm propriam illius : pallium a me 
fur* aofm furto ablatum vere 6e_ in rigore cll adlu meum; 
un,Um ab vnde folct communiter dici» It illud pereat apud 
* it0 ’ furem, eodem plane modo apud me periturum; 

quiav.g. ille in via furatus eff illud mihi, Se 
abfeondirum portat ; ambo autem fimul iter fa- 
cientes fpoliamur omnibus omnino rebus ; in 
hoc inquam cafu dicitur ille non teneri ad 
quidquam pro eo pallio mihi folucnJum,quia 
tunc ccnlctur domino pcriiilc. At fi ego debe- 
rem illi centum , Se haberem illos mecifin in 
equo tunc vt folucrcm ; fi tamen adu non 
tranllulifran dominium illorum in Pctrum,eil*- 


que tum fpoliarer , non perirent illa centum 
Petro, fed mihi; idcoque tenerer deinde alio 
modo ei lolucre. Hoc ergo fuppolito dico, rem, s>ut fmfftfnt 
cuius iam alter actu eff dominus , me teneri "$«***•, mt 
Aatimrcllitucrc cum primum polium , non lic 
illam quam ego debeo primb facete illius- ; 
cuius vkerior satio cx didis inde defumi po- aa* «// alu- 
teli , quia piior res iam proprie erat illius; r «*,»«•» j** 
vnde in me omnis pollefBo Se detentio illius 
cA iniqua, iniuAa,& ille habens iam ius ad pol- * 

fclhoncm inique eadem poilelii-uic priuatur : at 
in fecundo cafu non cll adhuc illius , idcoque 
non cll tanta obligatio eam : lli Aatim dandi, 
llinc fit vt communiter ccnleant Dodorcs,fu- 
rem potentem reAitucre, continuare peccatum, 
li non Aatim icAituat ; iHom vero quidtbcc 
alteri pecuniam non peccare , ctiamfi non Aa- 
tim det cum primum poccA.nifi alteri damnum 
aliquod inde accrcfcat , vel grauis lit ei valde 
ea dilatio. 

Replicabis, hinc fcqui, fi lubcrcm apud me 
pallium furto acceptum , teneri me Aatim illud RtfliraHiJt- 
rcAitucrcdi autem mea culpa iam illuJ pallium 1“* *" m • f 
confumpfi, &: loliim lim obligatus ad compcn- 
fandum in pecunia, non teneri me Aatim com- fumpfilftm , 
penfare ; quia tunc apud me non habeo rem vl- »«» untrt 
Iam cuius ille fit actu dominus ; fed folum te- P M, " t *** 
neor cum facere dominum xqualis pretij : hoc * m ^ 
autem videtur abiurdum,quia aJ obligationem 
Aatim reflitucndi per accidens cA , quod reti- 
neam pallium in indiuiduo^iut in pecunia xqui- 
ualcntc. Re fpondeo concedendo lequclam, Se Reflumdtt 
negando in confequaiti vlluraclfc abfurdum. tcnttdtai» . 
Ad id veri quod obiicicbatur, per accidens S 

efle , quod apud me adhuc fit equus ipfc in in- tbfmdmm. 
diuiduo furto ablatus, vel quid folum xquiua- 
lcmci in pCLunia,quam pro illo debeo, rcfpon- 
deo negando id clle per accidens : etenim 
quando habeo equum , perfcucro moraliter in 
iniuAa ablatione rei alicn.r, vtendo re in quam 
ego nullum lubco dominium, fed Petrus, cuius 
cll ille equus ; Se confcqucnter perinde me ha- 
beo ac li illam aCtu furarer. At quando res illa 
non amplius extat , iam non fum poffeffor ma- ^*”\xtat 
lx fidei , fed debitor, nec retineo rem alienam; *«,» ptf. 
debitor autan ctli poffit a creditore obligari ad (•!!«' 
foluendum etiam cum primum , non tamen ad /ial/* 
id tenetur Aatim cx fc,nifi(vt dixi lupra)qaan- r u,r ’ 
do caditor inde aliquod grauc damnum pate- 
retur>& ille cxprcfsc folutionnn peteret, ad rc- 
Aitucioncm vero rei ablatx. Se adhuc exAantis 
apud nic, teneor etiam creditore infcio. Et lurc Stlmtiiii* f»* 
mihi videtur fufficientiflima foluriociusdifh- l/A ‘ wdtua 
cultatis. Quod fi omnia ea non arriferinr, dici 
adhuc poterit , ctiamfi ex natura rei elice ea 
obligatio Aatim Deo fatisfacicndi.ipfum tamen 
ccnicti ccflilfc iuri , idque, vt m prioris obie- 
tAionis refponfionc dixi , conAarc nobis cx 
fcnfu Ecdcfix , cui Deus commifit determi- • 
nare tempus ad poenitentiam faciendam. Et 
fatis de hoc puudlo Se. tou iuAitia in com- 
muni. 


DISP V 


i 


Tl 9 


dispvtatio dvodecima. 

Vtrum in Chrijlo fit aliqua (pedalis repugnantia pro conditionibus 
ad iufiitiam requfitu. 



^ >® hucufquc tra&auimus com- 
are munia fune tura Deo refpe&u 
jjj cuiuilibec creaturae rationalis , 

5 tura etiam b contrario omni crea- 
* turae rationali refpcdu Dei ; iam 
nunc oportet fpccialiter agere de conditioni- 
bus illis qux in Chrifto Domino habere pof- 
funt fpccialem difficultatem : fortallc enim in 
ipfooo vnitatem perfonx repugnat ea iufiitia, 
cfio in nobis admitti illa queat. 

SECTIO PRIMA. 

£*id de prim* condit Une. 

% /"VVatuor conditiones ponuntur communi- 
Conditunn V^tcr ( qu.dam etiam duas vel tres alias ad- 
ad(*t >f ad >». duntjaJ fatisfadlioncm ex iuftitia neccflarix. 
-£££ Pr»raacft,vtritad altcrum.Secunda > qu 6 d non 
fruns : . cx b° n * s creditoris. Tertia , qu&d fiat ab 

s et unda : ipl* perfona offcndcntc.Quarta,quod non poL- 

Ttnia : ut non acceptari. Quinta.qubd hac ea alias in- 

Sexta, quod non iit cJt acceptis ab ipfo 
texto. creditore. Septima , qubd fit xqualis. Hx lex, 
vt dixi, communiter dicuntur tancim quatoor, 
quia Texta, quod non fit ex bonis acceptis a crc- 
ditorc,cotnciJit plane cum fecunda, qu 6 d non 
fit cx bonis crcditorisjvcl cerrt ( vc inferius di- 
cemus , ponitur fine apparentia probabil taris. 
ftdauaAam I m & quodammodb ad hanc fextam reducitur 
n lis nda- etiam quinta, qu 6 d frilicet fiat cx alias indebi- 
ai tis : etenim ideo videtur non polle fieri Taris fa- 
" m ' Bionem cx alias debitis \ quia illa alias debita 
iara Tunt quodammodo ipfius creditoris, non 
quidem qux a&u fine iam Tub eius dominio, 
icd qux remota fune , quatenus ei Tunt debita, 
feu quatenus ipTe habet ius ad illa. Quidquid 
▼er b fit de ea redudlionc, explicandum erit, an 
in Chrillo ratione harum conditionum aliqua 
fit difficultas propria , obquam debeamus cius 
operibus negare rationem iuftitiae proprix. Ec 
^dem de ptina conditione hac (c&ione , de 
aliis in Tequenribus. De his dixi aliqua Tomo 
primo difp. j i . c&. i . Se 4 . 

| Prima ergo conditio,vt fatisfit&io fit adalce- 
C*r prima rum , Tcu vt faisfacicns diftinguacur ab eo cui 
aanduio n- (itisfacit, fundri videtur in ipforiacurx lumi- 
Wt ’ ne : nemo enin ad Tei pium exercete iufiitiam 
poteft. Ob han* conditionem docent multi, 
non polfc dari iufiitiam inter Chriflum Se 
Deum •, quia e f vna cadcmque perfona cura 
ipfo Deo, cui dbet Tatisfieri. 
tfi Vt verum farar, ego vehementer miror ali- 
• vt. quos mouifle dfficultatcm vllam fpccialem ra- 
tamdirimtM* ** onc ^ u ‘ us corlitionisrvti enim lumen natura- 
Dto negare ^ durare v idcor,ncmincm fecum habere pofic 
tiftrofam fa- iufiitiam i «a am clare , fi non clarius , idem 
fit fa&unme lumen nacuudidtac , neminem apud fe polle 
T * m Tu' mcrcr >» ncnticm efic fibi fubditum , neminem 
^ c *pf um pof> adorare, neminem fibi obedire, 
^ recinit &c^5etamcnullus inter Catholicos vel vatie, 
nlimm quam v d potuit iiiubium vertere, Chriflum Domi- 


?*[* 

leer/le 


num promeritum {mile- apud Deum*, Chrl- * itiM . fA - 
flum Dominum obediuifTe Dco,Chrifium Do- m<m cbnfind 
minum adorplfe , orafic Deum ; quomodo ergo aderseut.mt- 
ex eo capite , quod non fit perfona difiin&a i 
Deo, inferre potuerunt, euro non fuillc capacem ^ 
fatisfa&ionis cx iuflitia in ordine ad Deum, 
magis quamqubd non potuerit Deo obedire, 
clTe fubditus , Sea Vbi fimul miror Patrem 4 
Vafqucz, qui tacito nomine videtur in Patrem Mah argui. 
Suarcz inuchi, quali hic minus bene coniunxc- tw iamimd 
rit duas has opiniones i v nam, qu&d Chriflus 
fatisfeccrit de rigore iufiicix ; alteram , qudd ,, cb,i- 
a&ioncs fine feu dicamur clle luppofi torum > fio mftitia ii- 
pueat enim, nifi humanitas dicatut elfe qux x, ’ t ' 
fatisfccic, non polTc in Chrifio fufficientem di- i* 
flin&ioncm reperiri , vt queat dici fatisfccillc , m , m od 
de rigorx iufiicix , ac proinde duo ea a Suario fundum pra- 
tradi inconfcquentcr, miror inquam hxc a Pa- •fl ,m t* r 
tre Vafqucz obiici , cum ad pun&um prxfcns 
piant fit impcrtincns ea doiltina , qux docdt 
a&ioncs clle fuppofttorum : etenim, vt imme- 
diate ance nocaui,non miniis obcdienria requi- 
rit clTe ad alterum ( idem dico de humiliate, de 
oratione, im& de farisfaftione , etiamfi non di- 
catur cx iufiitia ) quam id requirat lacisfa&io 
cx iuftitia;ergo quoad hoc pun^bim cum etiam 
obedire , orare , humiliari , dee. iint adiooes, 
idcoque etiam debeant clle fuppofitorum , non 
miniis aut non magis cx hoc capite repugnabit, 

Chriftura , feu perfonam Diuinam , icu Deum 

obediifie Deo, Deum humiliatum coram Deo, ^ ^ 

&c. quSon fatisfeciiTc Deo ex rigore : iufiicix: 

ergo non cft hoc cx capite maior aut fpccialis fceiatu dtf. 

difticultas in conciliandis eis doftrinis,^ffli^/e/ fi*hm »»/•- 

Jimt fuppofi torum , & illa altera, Cbrtjhu fettnft- 

r it de rigore iufiitU *d alterum , quam in conci- obn/Ii adi. 

lianda eadem prima dotlrina cum hac, Cirri- bue ad alta . 

fius ohrdiHit rigorate ah en , Chriftm htemilsatut 

efi ah en , Se e. Se verd eodem modo pollumiis J 

argumentari etiam iri aliis prxdicationibus # £t fa**** 

qux non requirunt eam diftin&ioncm : etenim * ■ jum 

fi aifiiones fune fuppefitorum , non poterit dici cbnfiB met- 

proprit qobd Chrilhis fit mortuus , quia fup- tuum i quia 

E olitum Diuinum noneil moenium. Rcfpondc- f*tP*fu*m 
is,cam denominationem tribui quidem luppo- 
fito,fed tamen per comiriunicationem idioma- 
tum ab humanitate. Bene •, itacfi : at id ipfum iere ptfii e. 
formaliffimc docet Pater Sturez tum In pumflo 
fatisfadionis da rigore iufiicix , tum ad alias 
omnes denominationes-, dicctque,lc, dum docet TUti 
a&iones effe fuppofitorum , aliud non inten- 
dere , quam fuppofita denominari operantia; 
forte etiam , fi velis , dicet a&iones pendere a 
priori vt & conditibne ab ipfafublift entia tpee 
hoc autem quid quxfo tollitur de diiVIn&ione 
naturarum in Chriilo , ratione quarum poteft 
cx iufiitia farisfaccre Deo ? ergo hue cum Patre 
Suario denotninatio ea fatisfacientis tribuatur 
tantiim perfonx , idcoque humanius non dica- 
tur fatisfacerc, fed Chriftus ; fme cum Patre 
Vafqucz ea denominatio uibuatur etiam foti 
humanitati, confiat aperte camdcro quoad qux- 
ftionem 


30 Rod. de Arriag A Tra&atus De fine nectfi.myfl. Ineam. 

boni : tun£ enim non poteft reprarfentari per- 
fona illius ad foluendum, quia nihil habet quo 


Irionem prxfentcm clle difficultatem, nCc ma 
iorein in fatisfodlione ex iuflitia.quom in fatif- 
faclionc extra militiam, prout docet ipfcPatcr 
Vafqucz. 

iiiais bt»'e Setundd aducico etiam contra cumdcm Au- 
lucr ^orem , minus bene cum alia via velle proba»- 
rc ’ non c ^ c l° cum * n Chrifto etiam in ratione 
clnfliexZ*. huius conditionis in ordine ad fatisfo&lbncin 
quo-iChril » i ex iuftitia , eu quod Cluilius in bonis non iit 
*"**"« *•* a|lus a Deo, quatenus valor operum Chrill i 
fit *it*u 4 pnwicnit ab inio Verbo , aut i natura Diuina, 
tutuir: i i»m educito uiquam hoc minus bene dici , quu ea 
trMnfii *4 ni- conditio eo lenlu explicata iam traniic ad illam 
<»«,«/“• alteram , qu6d fatisfo&io non Hat px bonis er c - 
U (ui^x b**u ^* lor ' 5 » nou CI 8° cx duabus cundiuonibyts,icd 
tnJutiu. cx vnu wntum .Tumenda cllct repugnantia , ii 
qux effiet i fed de ea alia conditione paulo in- 
ferius, nunc ad priorem. 

6 Pro cius explicatione opinati funt nonnulli, 

txphuu» Verbum Dei xdc^» ex iuftitia fatisfccillc , quia 
1»'Tun.dun facisfecit Patri x terno, a quo rcalitcr diftingui- 
tur : palTun enim in Scriptura fatisfadfcio Chti- 
quid k* rclpcdhuc dicitur ad Patrem, mxra illud 
fertum ¥*- i. loan. i. jiduocAittm h,tbemt« Apud P, urent, 
tn i f r <r*l - &c. Hxc tamCn do&riiu intrito communiter 
ttr jjft na» rc ii c j Cut q Uia nodra peccata nonininus 

fdliiftrtrtr. _. , . * .T i * „ _ . . r 

bt 4 i,a„ na oftcnJcnnt Verbum lpium Se Spmtuin.ian* 
bdt nbeitmr dum quam Patrem , non miniis iatisfadio 
Chrifti. debet exhiberi ipfi VerboiSe Spiritui 
Dnlt f* n & 0< l uam l ,atr * xcerno.Rario autem a priori 
ei idtnn- putod ea clfc.quia cum omnes tres Diuinx per- 
tMtem ionx eam dem numero habeant voiitionem , 
un fimul ef. K pugnat, vt vna quafi oHendacur, Se e contra^ 
m*l 1 'u n ri ° P^ acctur » n, b ibrmalillimc omnes tres of- 
fa,. * fendautur. Se placentur per difpliccntiam, aut 
condonationcm,qu e formaliter ad voluntatem 
pertmee •, ergo cum V crbura non diftinguatur a 
natura Diuina, non poterit fufficicntcr laeisfa- 
ccrc ei luturx Se libi pro nobis. 

? Alij Sccundb conliderant in CluiOq duas 
.:hm m perionas , non quidem phyfice , fed jnoralitcr, 
Chn l *' t*f 9 vnam.piuinam,Sc oHcnlam,altcram humanam; 

<l uaccnus Chriftus tamquam fidciulfor homi- 
num moralitcr omnes homines rcprxfcncatffioc 
autem dicunt fufliccrc ad fatisfodiionem ex iu- 
ditia : lic tutor, quia luam Se pupilli perfonam 
agit, pottd libi fatis facere cx iullitia quali no- 
mine pupilli ex cius bonis, ea libi dans qux libi 
antea debebantur; limilitcr publicus quxdor 
poteli ijbi fatisfaccre accipiendo cx |>ecunia 
publica id quod Rcfpublicaei debebat. 

SeJ n*tif m.'- Hanc dodrinam nullo modo probo i nam li- 
firUnun r** CCC * S uai1 ^ 0 ^ unt diucrU bona, podit eadem 
k‘°* m phylica perfona moraiitcr clfe duplex t vna 
prout lubet dominium in vna bona,altcra prout 
numine tertur petimur habet quali dominium 
in illius, bona , vt contingit in exemplis politis; 
• •• quamlo tamen bonx non funt nili vnica, non 

+ poteli intclligi cadiuerllus perfonarum : pone 

v.g. pupillum nulla penitus iam habere bona, 
lion poteli iruclligi tunc tutor accipiens defuis 
pro pr iu, bonis libi fatisfaccreex iultina nomine 
g ^^lii : ^ ratio a priori oli, quia tunc deberet 
quatenus dans bona clfe alius moraliter afeipfo 
quarenus accipit : quod proucnirct formaliter 
ex eo , quod ve recipiens rcpixfcntarec luam 
propriam perfonam, fub cuius dominium ca- 
dunt ilia bona ; y t verb dans rcprxfcnuret per- 
fonam papilli , ad qncmci bona data in lolu- 
fionem antea pertincbxnt;fioc autem repuenae, 
ft fupponamus pupiijacu imlia penitus habcic 


foluat.ConfionorSi perfona Diuina non alfum- 
pfilfct hlunamtatem , non potuilfet libi latis fa- 
cere ; nec moralitcr pollemus ibi duas quafi di- 
uidere pctfonas , vnam Lrfam , alteram fatisfa- 
cictcm;quas in humanis etiam fub vnica natura 
concipimus ob honorum diucrlitateni , vt dixi: 
ergo cum Cluilftu. non habeat bona qux line »<® 

propria peccatoris. Se , vt ficdtcamus, pupilli, 
non poteli moraliter ccnfcri perfona pupilli.^c perfn* et»* 
di Ainda a 1 eiplo,dum donat (ibi fui opcra;ergo f"i , l*fm 
non habet fumciemem dillindiohem a fciplo, 
quidquid Iit de exemplis politis in humanis; J^^*'**- 
vbi edam non recurrendo ad pupillum aut tti- ^ l4 inJbmt 
torem poteli libi quis fansfarerc cx iuilida ob Jtin vt W 
bonorum diucrliutcm.V.g. Incido in pecuniam 
Pctri,qui mihi coitum debct,necvllo alio mo- 
do polium ab eo folutiondh habere ; fi tunc 
accipio illa centum , i at istac io mihi cx iufiicia. . 
Fortallc, vt flacirn dicam, poteft h.ec folutioin 
bonum fenfum trahi, quem iam explico. 

Facilius ergo Se clarius refpondecur obie- 9 
£ioni fupra politx , Arillotclem & Philofo- 
phosjimo be Theologos ac IuriRas,in aliis mi- /5n ‘ufs&l- 
tcrii* requirere diucrfitatcm etiam phylicam nem phyfi- 
perfonarum ad fatisfadhonem cx iuftitia,vti ad ram 
latisfatlionem etiam lat6 fumptam,im6 ad me- ^j*.* *". 
ritum, ad obcdicntiatn.ad adorationem, &c quia 
( vt dixi fupra ) eadem omnino in his cft diffi- 
cultas , qux de facisfattionc cx rigore iuftitix; tm id 
nam ad omnes lusadioncs lcuvolitioncscf- nnuthim . 
lcntialitcr requiritur diftin&io volcunatum , , 

qux non repentur naturaliter fine diucrfitate 
pcrlonarum;inde tamen nihil fequi contra pne- 
lcntcm quxllioncm ; nam fub vna Chrilli per- 
tona funt diucrlx luturx Se voluntatcs.In hunc NffM 
fcnlum poteli trahi folutio fupra pofita,vt eam 
perionain , quam in genere moris dicit effc in 
Chrillo duplicem perinde ac fi elfccduplcx,cx- Su ttyneri* 
plicct ratione naturarum dillindarum, hoc dl, ,mr - 
vt vna perloiu moraliter fit Verbum, prout ter- 
minat naturam Diuinam,alia perfona moraliter 
reputetur iplummet Verbum , prout terminat 
natuiam humanam, c6 qu6d lacisfadlio ma- 
xime conliderctur ratione naturarum;quia folx 
illx poliunt placari per voluntatem, & peream- 
dem fc odio habere. Pou6 eas duas voluntates 
requiri manifcflc patet , quia vna debet acce- 
ptare fatisfadlioncm , Se fecunda per eam pla- 
cari ; vti vna debet mandare, altera obcdirc,&c. 
id quod nullatenus impeditur per vnitatem 
pcrlonalitatis.Ratiovctoapriou,curcavoUin- •£» 

catum diucrlitas lut vna ecian pcrlonalitate 1 ut * 
lufficiat, ea cft, quia ad rigorent iuftitix ( ficut T t 

Se aliarum virtutum qux dicuntir ad alterum ) »;i 

folum requiritur ve poflir clli diuerfum libi- rtijmntm.vf 
tum, & vnum.fc accommodare alteri , aut refi- at, °* 

ftere ; hoc autem reperitur , cd ipfo qu6d den- (• atnma9 ^ 
tur diucrfx voluntates inter fi independente* 
quoad volicioncm;hoc vero fini dubio datur in 
Chrillo: poteli enim ipfc fectndum naturam 
Diuinam exigere aliquid ab iumanicarc non 
cxpcdlato humanitatis confenu ; quem dum 
poli ea liumanitas prxftac, potej Se obcdirc,fic 
etiam ex hoc capite de iufticU nomereriapud * . 
naturam Diuinam. Vnde ( Vt dixfvpri ) eadem 
cft difficultas de facisia&ione cx iu|itia,qux de 
oratione, obcdientia,adoratione,d e. 

Hinc colliges, humanitatem C nfti non la- | Q 
tisfcciifc libi pro iniuriis ve in ipfi a formaliter Bine i-ftttm 
fadis; 


Difp . 1 i. Virum in Chrifto fit 

ctriflum fiii fii&is ; quia vt fic non habet ipfa ve fatisfaciens 
non [Mtii/itif. diurrfaiQ voluntatem aut placitura a feipfa, ve 
•J/LTani - cul facis facit ; nec poteft ibi fubirc per- 
uihUmu. lonam offendentis fecundum vnam confidera- 
eionem , ve fatisfaciat libi i pii fecundum alte- 
ram s vei etiam in humanis, vbi non cft diftin- 
ttio voluntatum , non poteft idem Petrus v.g. 
oftenfus fubirc prrfonam offendentis , vt (ibi 
ipfi faeisfaciae, licet poffic condonare offenfiun: 
guod line dubio prxftitit humanius Chrifti 
luos etiam ex culans apud Patrem pcrfecuto- 
xcs & homicidas. fcc hxc circa condicionem 
prinum. 

SECTIO II. 

De fecunda ccndttiont iuftitia, 

I i ^Mrca fecundam veri> conditionem , quod 
Dijfuuiiaf in V^jlatisfaCrio ex militia e lfc debeat ex iisbo- 
cb ifto m ft- fx\i qux non funt .creditoris , mouctur noua 
" a “ i * **”•*!- xlifhoiJcas in Chrifto pr.rtcr communem aliis 
L^xto^lld bomirnbus; nam opera Chrifti Domini totum 
optr* chrifti luum valorem acceperunt .i Diumitacc, qux 
$<nmm t/4/c- erat offenfa per noftta peccata, te. qux placari 
,tm ‘debebat •, ergo dum Chriftus fatisfccic , fatisfa- 
9 it Ut enim cft creditori Deo per ipfummcccrcdito- 
tem Deum, hoc autem videtur ede contra rigo- 
rem iuftitix ; ergo. 

SVBSECTIO I. 

Explicantur quorumdam [elutiones. 

Ia \ fVla dicuntur circa hanc conditionem. 
Suium vUe lVjLqux longum eflet ex propofito examina- 
?V P” m ^ m i^dl^o»^ res bene ponderetur j 
Seultmuiiu 11on babere difficultatem maiorem in fatisfa- 
nb tu quu tfi trione ex iuftitia quam in vero te proprio me- 
m mmn. rito , & quam in vera ac propria fatisfadrionc; 

quam tamen Vafqucz & alij admittunt i liue ea 
dicatur de fit ex iuftitia,fiue ex auacumquc alia 
virrutc: vti enim lumen naturale di&arc vide- 
tur, neminem pofle obligare ex iuftitia Petrum 
v.g. illi dando qux fune iplius Petri ; ita idem 
himen didarc videtur, nec polfc me j>cr eam 
dationem vere apud illum mereri ; te ficut non 
polfum fonnaliccr per ipfum offcnlum fatisfa- 
cerc , ita nec prxraium videor pofle mereri per 
ipfum prxmiantcm : quomodo enim quxfo, fi 
nihil ex meo do , polfum tamen vere mereri vt 
alter prxmium mihi donet ; prxmiando , vt fic 
dicam, fcipfum prxeise, ficut non poteft ex iu- 
ftitia ob fcipfum quidquam dare ? Si enim non 
polium a mercatore reddendo illi pecuniam 
luam petere ex iuftitia tantumJem de merci- 
bus-, ica nec per modum mercedis aucprxmij 
polium ab eo tunc feparare merces xquiualcn- 
tes illis rebus. V ides ergo difficultatem fere ex 
incegto clfc independencem a puntto rigorofx 
iuftitix : id quodobferuaui etiam primo Tomo 
difput.; i .rumi. ,-4. 

I J lis ergo fuppolitis prima folutio clfc portet, 
Primm ftlutio quam Pater Suarcz infinuat difput.4. lc&.6. 
pmmsuurif. * p rioreni p Arinn . quamque poftea Pater 

*aionnCbn. r ' ,. r • . , «L 

jfi fuijftpto- Kagula dilp.ij.$.4.dilatauit , ac Reccnuorcs 
ftuu fodue nonnulli fcquuntur *, ea autem cft>adrioncs hu- 
Vorbi per manicatis Chrifti fuiflc quodammodo fa&as 
•ymontmVer. p ropr j as Verbi, c6 quOd Verbum fuerit huma- 
nou tfft fub nitatlvmtum *« confcquentcrqux ad huma- 
dtmuin Dei. nitatem fpcdkabant cllc quodammodo propria 


dicjuafpecialis , tfc. Sc<£t i. i $ i 

ipfius Vcrbi;cumquc pcrfonalitas Verbi non fit 
fub dominio Dei te landillim.c Trinitatis. 
ideO etiam illas aftiones non fuiflc fub domi- 
nio Dei ; ergo potuit per illas Deo fatisficri ex 
iuftitia. Declaratur amplius : Valor moralis 
adrionun» formalitcr proucniebacapcrfonaii- 
tate Verhi , qua: non e ft fub dominio Trinita- 
tis ; ergo opera illa fecundum valorem non fue- 
runt lub dominip Dei ; ergo potuer unt clfc fa- 
tisfaClocia ex rigore iuftitix. 

Solutio iurc omnino mihi difplicct i Se arbi- • 14 

trorinca defendenda non tenuillc confcqucn- DiifUett ft. 
tiam ipfius A udrixrcv.nam omnes hi impuunaut l *"° *$*• "« 
dodi inam , de qua nos circa primam conditio- ^ u ^ 
nem , qu6d fcilkct Verbum tamquam pccjCboa lH , „ / M etB . 
diftinda a prinu , fcu a Patre , habuerit fu/fi- ftqutmtr. 
cientem diltindionem, vt cius (atisfaiftio fue- 
rit proprie ad alterum ; hanc inquam folutio- 
nem impugnant , & bcnc,_qu;a non fola prima 

periona Patris , fcd omnes formaliflime fuc- , 

* . . . J* • (y truutt 

runt ottcnlx per peccatum*, idcoque omnes tres xnttm „,4,® 
efficiunt formalimrae vnum creditorem. Vnde tmm tmfi t~ 
tandem concluditur , nullam ex illis pofle fim •***'• 
piicitcr creditori fatisfaccrc , quia qu.r libet cft 
creditor. Hinc ergo argumentor cuidcntA in 
prxfcnti : Ergo licet a&ioncs Chrifti fiam pro- 
prie pcrfonahtatis Vcrbi,& fub dominio illius, 
non tamen propterea extrahuntur a dominio 
creditoris quia ipiamet pcrfonalitas cft ctc- 
ditor : nec ponuntur fub dominio debitoris aut 
fatisfacicntis qua talis;nam re ipfa pcrfonalitas 
Verbi non cft debitor & fatisfaciens ( ctiamfi 
per communicationem idiomatum Verbum di- 
catur fatisfaciens , ficut dicitur mortuum \ de 
quo iam non curo *, ) nec poteft quis rclpondc- 
re.pccionalitatcm vt diftimftam ab eflentia Di- 
uinadlc debitorem, effentiam autem credito- 
rem i hoc inquam dici non poteft probabiliter; 

Primi , quia omnes tres pcrfonalitatcs eodem 
modo funtoffcnfx 8 c iniuria affc&c. Secundi, t**ft*» Di- 
te magis ad rcm,quia fi perfonalius pr.tlcindi- 
tur a natura Diuina,& confcqucntcr a volitio- n oneftl,bttu, 
ne Diuiiu omnibus communi, cum vt fic prx- ag» ntqm 
cifa non fic volitio , aut natura libera & ratio- A *** #r * 
nalis, non poteft effe formalitcr ueque creditor, 
neque debitor , aut otfcnfus.aut fatisfaciens: 
hxc enim omnia non cadunt nifi prxeise in na- 
turam rationalem vt ulem ; idcoque dixi fupra, 
ei quod in omnibus tribus perfonu eadem fbr- 
malifllmc fic natura te volitio, non poifevnam 
prx alia placari , aut offendi , aut vnam alteri 
latisfaccre. 

Secundi principaliter rciicio eam folutio- ( p 
nem: Nam a&ioncs humaniutis Chrifti fmc [dumt 
fiant proprix Vcrbi,fiuc non , femper manent chnfh^muf- 
fub dominio Dei te totius Trinitatis; poteft cu*1*e fide, 
enim eas petere, imperare aut prohibere pro li- 
bitu : in qua potcftatc formalitcr confiftic do --®, mu Dei. 
minium. Quid veri dicebatur in declaratione, Nm e fi ud 
valorem' qua proucnicntcm a Verbo non effe um dlct1 * • 
fub dominio San&iftimx Trinitatis , non eftad 
rem. Primo, quia eo fcnfu faltem erit ille valor nem 

proprius pcrfonxoffcnfxvtortcnfx.idcft per- effe fub 4 om» 
lonx Verbi , vt paulo ante dixi. Secundi, quia, Dd. 
dummodo aci io ipfa , fcu res qux offertur , fit 
fub dominio creditoris , ctiamfi valor non fit, 
non poteft creditori per eam rem fatis fieri ; fic 
licet valor mcx pccunix nroucniat a Rege , te 
guodammodi non fit fub mea potcftatc in eo 
fcnfu, nullus tamen poteft per meam pecuniam 
mihi fatisfaccrc ex iuftitia. 

Fortaffe 


15 


^ 3 t Rod.df. Arriaga Tra&atirs Bejint ffl necefl.myfl.Incarh, 

‘FortalTcob has rationes inucrterct quis fo- 


Al foulttl. 


hAforit mJi- l ut ‘ oncra tantillam , dicerctque pcrfonaiiatcm 
4*i!i,mirM~ Verbi fieri piopriartt humanitatis, & confe- 
ro Aitttn quefiter , quia pcrfonalitas habet dominum in 
Vtri>um fini cas adiones, illad etiam habere ipfam huraani- 
jj Catcih , ac Confequenter illam ex propriis facif- 
fcciire. Sed contra, quia hinc hon probatur, hu- 
frtftui. 'mani Citem fatisfccific ex bonis qUx non efient 

ui "tuti, fub dominto Dei , licet fatisfcccrit cic propriis: 
duo autem in prxfcnri quxrimus pro nae fatif- 
fadionc i vnum, vtcxpropriis,altcram, vt fiat 
ex hisqux nondfenthib dominio Dd. Adde, 
fi pcrionalitas fit idcmmoraliter cum humani- 
tate, profcdbrum ea perfonalitas fit ofienfa,vt 
dixi, impedietur omnis fatisfadio : debet enim 
tfle dilbndio inter ofitnfum Se fatisfadentera 
falcem quoad naturas. 

AUnu ftlu- Secunda folutio fit eiufdcm Suarcz Cupii 
tia Suurf. j. fr c y d f e rttwtia.\\)\ ait, Licet in folutionc pro 
boni! realibus requiratur vt pretium non fuerit 
itui" ardi ^ credi toris,non tamen id requiri in 

tUntmntn kdsfadionc per obfequiarad hanc enim Colum 
Wfwri vbi actendltur.vt tantum honoris exhibeatur ofien- 
futnfitftrpb. fo.quanta fiiit iniuri^fiiie in illum transferatur 
j fymiu.ftJfa. dominiurdi fi nc ron ; Se hoc ipfum $. fcquenti 
tufu (t frl be. cxtcn dic ad meritum.quod dicit polle repenti, 
na etiamft nihil ponatur lub dominio prxmiantis, 

fed Colum ei offeratur obfcquium. 

17 Adhuc tartten non foluiturdifficulus:Nam 
tiim^u,fn fi quis, Petrus v.e.teneatur ex iuftitia ob ali- 
b*«c filum, quam caulfam exhibere Ioanni hodie honorem 
[un.fit g. obfequium,& poft hanc obligationem inter- 
cedat grauis ofirnfa eiufdem Petri in eumdem 
loannem i certe nullus dicet , per illud obfc- 
quium , etiamii alioqui offanfx xqualc , pulle 
neri Catis ex iuftitia Ioanni tam pro priori de- 
bito , quam pro oficnfa polleriori. Idem cft in 
Cerno , qui eo ipCo quod luas aedones Se opera 
debeat domino,hicque illa petat Colo titulo do- 
minij, non poteft fimul feruus fatisfaccre Se ti- 
tulo cius domini), & iniurix.quam antea coitt- 
mifit in dominium ; etiamii labor ille aut opus 
fuiflet iqtialc debito, & caCuquo exhibens non 
fuiflcc CcruUs, fatis fcciftct ex iuftitia pro ea in- 
iuria. Ratio i priori cft ; quia oficnfa fupenic- 
niens videtur (Ure iniuriato nouum ius in adio- 
nes aut res qui antea ipli non dcbcbantunficut 
enim aliquid cft illi de nouo ablatum , ita ali- 
quid de noUo reponendum videtur, vt fiaccom- 
penfatio ; ergo non fatis facit offerendo id quod 
antea dcbcbat.ctiamfi duobus titulis illud offe- 
rat. Dixi , ofienfan fnpenumtntem conflare itu 
tn nou.im fotufoilionem ; nam bene admitto ali- 
quando poffe per vnam eamdemque rem pro 
oficnfa & pro aliis titulis fatisficri , quando illi 
tituli cadunt direde Cupra eamdem omnino 
materiam. V.g. debeo ego Petro centum , pro- 
mitto eidem ex fidelitite,im5 etiam ex iuftitia, 
ia vt fi antea non deberem , adhuc vellem illi 
dare illos centum i aht clarius.Vuuco qubd ve- 
lim Coluere coS centum ; Cane in prxdidocafu 
vtrique titulo fatisfacio perfede per Colos cen- 
cum,quia fuperucnicntes tituli incidere dircd e 
Cupra eamdem inaecriam;hoc autem non intcl- 
ligiturpcr le In oficnfa luperueniente, poft de- 
bitum v.g. centum : licet enim oficnfa Colum 
valeat centum , noh poteft tamen poftea folis 
centum Se priori debito & oficnfa: noux fatif- 
ficri. Sed de hoc adhuc infra redibit Cermo. 


13 

e*"4*A 


SVBSECTIO II. 

Vera huiut conditionis explicatio. 

D ico igitur , Etiamfi totus valor operum 

Chrifti iit ipfcDcus, eo cafhcn ipfo qubd Ftta 
'hic Se nunc nihil ille valor efficiat , Ceu nullam tn»b 
adforat vtilicartm,nili ego libere applicem mea txflkom. 
opera tamquam materiem , cui coniundus va- 
lor efficit 'obic&um Cumme Deo placem,& per 
quod quafi iqfinitc ditatur Deus ipfc ; dico in- 
quam iam in moralia (limatione illum valorem 
ccnfori perinde ac fi efiet quid omnino diftin- 
ftum a Dco,idcoquc ficut ex eo capite (um di- 
gnus prxmio infinito, ia me polfi: clTe dignum 
ex iuftitia eo prtrmio , fi alix condiciones non 
obftent. 

Explico id meo iudicio euidenter tum in- **}}»<*"* 
flantia , tum ratione a priori :inftantu quidem; 
nam ctfi valor omnis pccunix fit Cormaliter ipfo ,l t 
volunus Principis cum defignantis hoc vel illb v*Un fu—. 
modo ; poft quam tamen dcfignauic ille vt au- 
reus v.g. valeat decem florenos , Cane iam ipfe 
( vt fic dicam ) cft valor ille, quia eius volunus 
cft valor : at fi Rex non habeat vllum aureum» 
nec materiam , ex qua illum cudat , nec cudere 
cum poflit ; profcdto tam cft ille incapax ad 
emendas res pro decem florenis , ac fi ab alio 
Rege veniret ea determinauo valoris ; & tam 
pauper ( vt fic dicam ) ille erit quam foret alius 
Princeps, aut ezo, qui antcccdentcr non dedi- 
mus pccunix vllum valorera. Ceu quorum non 
erat valor illc.Hihc ergo fit, ve ego ex meo au- 
ro cudens libere pecuniam, camque caufam of- 
ferens Regi , tam multum illam ditem in nio- 
ralixftimatione, quam ditarem alterum, qui 
cum valorem non determinallet : habet autem 
hxc rado maxime locum , quando ea determi- 
natio valoris facta eft prius quam cuderetur. Se 
daretur pecunia Regi : nam li poftquam ego 
iam dedi ei pecuniam, ipfe taxaret valorem, 
tunc nec ccnfcrcr ego generose mcgcllifte, 
quia tunc dcdilfcm Principi rem nullius mo- 
menti , nec ego dici polfirm moraliccr ditalle 
Regem *, nam ad hoc oportebat vt ea res , dum 
ime offerebatur, haberet illum valorem, non 
verb vtipfc Rex primum eam tunc clcuarct ad 
antam xftimationcra. Cum ergo hxc circum- 
flanda in Chrifto Domino opdme Caluetur; AffVuitti 
nam ea xftimado operum Chrifti, cafu quo afnmk U 
producerentur , non folitin erat antei deterrai- Chtfiu 
nata a Deo, fed naturaliter cis operibus debia, 
imi in hocfcnfu independens omnino a volun- 
tate Dei profc&o Chriftus Dominus habens 
fub lua potcftacc facere aut non facere ea ope- • 
ra , habuit ex integro in fua potcftatc dare Deo * 

eam voluputem lumnutn , cumque ditare, ncua 
minus quam fi c« opera obtulillct alij Deo, k 
quo non veniret illorum dignificado ; aut per- 
inde ac fi ea dignificado operum Chrifti non ex 
ipfo Deo vt fbrma,fcd aliunde dcfumcrctur. 

Secundam inflandam, eamque nobiliffimam, xo ' 

defumo ex lentenda docente peccatum clCc fim- svmUu bgi 
plicitcr infinitum ;( nam licet ex aliis capitibus flumtU ex 
ea dodrina fit falfa, tamen pro prxfcnti qux- **- 

ftione admitti potcft:)ibi enim infinias peccati 
explicatur per hoc, quod Deus quafi moraliccr 
afticiatur eo pcccato,& quafi incrinfecc illi vnia- 
tur : vnde Cormaliter ea grauitas infinia proue- 
ai tab ipfa Dei grauiutc;ac hoc non impedit v Ilo 
modo. 




Difp.n. Vtrum in Chrifto fi: 

modo, quo minus ipfumpcccatum infinite di- 
fpliccac Deo , Se habeat (afficientem aiictatem 
ao ipfo Deo, vt pofltt eflc rigorafitCma iniuria 
contra Deum ; ( lluc aliunde repugnet ratio in- 
iurix , fiuc non ; ) ergo e contrario licet operi- 
bus humanitatis Chrifti formalitcr proueniat 
totus valor ab ipfamct Diuinitarc quia umen 
opera illa, qua: proprie funt fatisfadio, habent 
diftindionem fuffictciucm a Deo , fimplicitcr 
(officiunt ve pofiit clfe ex rigore ad alium , Se 
„ conlcqucntcr ex iuftitia. 

11 Obiicies, Ex do&rina primx inftanti.r fcqui- 
. / a,t ' tx tur hominem ignorantem valorem fu orum ope- 
"W^non pofleapud Dcummcrcti de iuftitia: 
mtntm diximus enim requiri vt valor monet* Iit iam 
t*fi* ***** aflignatus,amequara ego cammouctam offeram 
Rc S i,vc p ro ptcreh cenlear ego generose me gc- 
fi rtrc cum R l 'gc;ergo fi illum valorem ignorem, 

Inum fms- n °n me ceram generose, ac proinde non mcrc- 
*** bor. Rcfpondeo ad hanc obic&ioncm, fi quam 

* H ‘ v * n ' habet maxime ad probandum, nec quidem 
quidontxtTM P ro P r ^ c mc Jtofle mereri etiam extra materiam 
H/mnia,. iuftitix ; nam qui dat mercatori vilem aliquam 
fiuu f *fi rem, reputatam ve ulcm , non folum nonobli- 
mnm - gat illum ex iuftitia, vt pro illa re det fibi mer- 
ces magni momcntiftcil nec per modum meriti 
redditur dignus eis mercibus, vt per Te patet; 
ergo argumentum cft commune contra omnes. 
fLu iOut iT* ^ c Q' OM '-' CcJ crgo.abfolute,idc6 requiri taxatio- 
Cut dturmi. ncm * cu detccmiriationcpi pretij Se valorls eflc 
nuto fru u- antequam ego offeram Regi eam materiam',non 
xuio momtA quia ego id debeam nofcerc, fcd quia fi quando 

YfmtuZdi C ?,° Canl tcm n0n ^ a ^ >Ct va ^ orcm * haud du- 

f.. ego non portum dici aliquid donallc ; quia 

titfkctn. ' res hodie non xftimatur , cb quod cras fit xfti- 
manda ; ergo cimi tempus meriti non fit nifi in 
inftanti quo opus bonum fit, reliqua qua* po- 
ftei ei aduenient iam erunt per accidens ; nccef- 
farium ergo cft vt tunc illud fit alicuius valoris 
& pretij, vndecumque ille valor ei proueniat; 
iam enim hoc cft per accidens ad puntftum prx- 
22 lens. Da enim moneta: illi fcu materia’ , quam 
' donaui Regi , valorem illum , deinde non pro- 
ucnire ab ipfo Rcgc,fcd ab alio diftindo;profc- 
$6 tam non potero ego per eam obligare Re- 
gem ex iuftitia , aut mereri , quam tu dicis me 
non polle ex iuftitia obligarc,quando valor pro- 
uenit ab ipfo Rege. Atqui fi ea pecunia cfio non 
a me , fcd ab alio habuillct valorem quando 
illam dedi Regi , non minus potuiflem a Rege 
aliquid ex iuftitia emcre,quam fi eum valorem 
habui flet a mc,& quam de fado polium a mer- 
catore emere per pecuniam cui ipfe Rex dedit 
valorem; ergo quod pecunia debeat iam habe, 
re fuum valorcm,quando illam ego do.impcrti- 
nens cft ad quxftioncm prxfentcmfin qua tan- 
tum agimus de hoc puncto, an per rem haben- 
Si ifft v*U- tcm va ^ oTcm *h ipfomct Rege potlim ego mc- 
rttn d*um rcri de iuftitia apud eumdem Regcm.Fatcor, fi 
monttA , non ego ipfe darem valorem pecunia:, non fore nc- 
•JJoi ntttffd- cellarium vt quando do pecuniam iam illa ha- 
Ylhnt tine k crcr valorcm,fed fuffedurum, fi data iam pe- 
x‘Aiettm tum cunia ego ipfe adderem valorem, quia tunc mo- 
dt.ftdfAt of. raliter ccnfcrcr vtrumque dedilTc ; per accidens 
ftt.fi t Am dA - autem edet, quod femcl aut fucccfliue per par- 
tcs. At quando valor ab alio conceditur.oportct 
vt iam nt in ipfa re, quando lue a me concedi- 
tur, vt poflim ego Vere dici vtrumque donallc, 
quia iam vtrumque erat meum. Vbi tandem 
aducrto,non aliam ede difficultatem in Hac con- 
ditione circa Chriftum,quam fit in caaliaconv- 
Tmw FI. 


tt Addtttm 
VAlutm. 


‘3 


aliqua fpecialis , e Jc. Sc&.i.' i j j' 

muni omnibus creaturis , quod fidlicct fatisfa- 
dio-ncm fit ex bonis acceptis a creditore : ctc-* 
nim fiue ea bona fint ab ipfo creditore diftin- 
dta.liuc fit ipfe creditor quali per modum formx 
donatus humanitati , idem cft quoad pnefens 
pun&umfidcoquc debet rcfpondcri eodem mo . 
do quo diximus prima parte difp. 3 1 . Et fatis 
de ea replica contra noftram inftantiam e pec- 
cato de fu mp tam. 

Quoad prarcipuam verb obicdionem de- OfimStm J 
fumptam ex ea conditione fecunda iuftitix *^ u $'***"* 
oftendi eo primo Tomo { id quod etiam fupra 
nocaui )eam etiam imjnjgnarc non folum iufti- dmon* 
tiam propr.am,fcdomncomninomeritum;quia f ,u,m 
fi dando creditori quod ipfe mihi donauit lioc- f" - ". 
raliter , non obligo illum ex iuftitia, profc&b 
nec etiam merebor ab illo vilum prjrmium ; nxra». 
quod fi prjemium polfiim mereri, potero etiam 
certe ex iuftitia ; quia ficuti ad iuftitiam requi- 
ritur qubd ego quafi aliquid ex me oftcram,ita 
id eodem modo cft ncccilarium ad mcritum;&, 
vt fxpc dixi, non polium vllam in hoc puiufto 
videre difparicaccm. 

Secundo, eodem Tomo dixi,quando ea bona; 24 

qux erant eredi toris, funt donata mihi liberali- Dilimm 7>- 
ter.non cum obligatione ea reftituendi pro de- 1 .q-md* 
bito , polle me deinde ea vertere in (atisfadio- 
nem cius debiti t tunc enim ea bona iam funt 
moralitcr perinde mea ac fi abaliodiftiudoi nalunm* 
creditoi e ejfcnt donata , aut a me acquifita. Et tAftjfidim- 
hax fit ratio a pripri , qua probatur non eflc jf v * rttTt »• 
contra rationem iuftitix, eam fieri ex bonis ac- '*"j* * t *~ 
ceptis efficienter a eredi tore, aut etiam fbrmali- 
ter,ipfo creditore digni ficantc noftra opera : ef- 
fet quidem , fi Ipfe creditor ita ea dediflet , vt 
obligaret ad ea fibi reddenda pro folutionc prio- 
ris debitimon enim tunc daret mihi proprie do- 
minium in illa; fcd potius idem moralitcr elice, 
ac fi quis dediflet imhi librum ad manus , ve 
cum ftatim fibircftitucrcm:quo cafu nihil pol - 
fem ego per eam reftitutionem promereri , aut 
nulli alij debito fatisfaccrc. 

SVBSECTIO III. 

Noum repli } a fo luitur. 

V Erum hinc oritur nouain prxfcnti diffi- 
culus.Nam Deus humanitati Chrifti Do- 
mini dedit vnionem hypoftaticam eo animo, n ,mbum»ni. 
vt pro hominibus per illam fatisfaccrct ; ergo '*'• chnfii , 
iam imnediuit eo ipfo rigorem omnem ex iufti- w 
tia. Rcfpondeo Primi , fi impedit iuftitiam ea 
obligatio , etiam impedire meritum proprium fiUmtt v4/#- 
ob (xpc di£ta. Rcfpondeo Secundi, licet Deus r,m 
intenderit vt finem eam fatisfadioncm,non ta- 
, men inde lequi, obligafle vllomodo Chriftum Yrpliat » 
ad illam: potuit enim rciiquiffe id Chrifto libe- Otm dAut 
rum : de quo fafius infra. uux^n» <U 

Replicabis tamen:Efyo in donatione vnionis cM ; 
prxcdTcritlibcralius,Sc potuerit Chriftus non 
operari, in ordine tamen ad latisfa&ianem, fcu nuJiA opnit 
ad voluntatem ipfam fatisfitficndi , nccelfarii fAuumiiin ft 
habuit Deus cum finem,& quodammodi obii- 
gauit Chriftum ad adum illum dando ei auxi- ^lYcinfi» 
lium.quod prxuidcrat futurum congruum;imi ,Uud,pm.Ri. 
fuppofita ea prxuilione feientix medix morali- pt** hu df- 
tcr ia fc luhuit Deus, ac fi donalfetopus ipfum 
Chrifti.ac proinde etiam noftram faluccm ex eo ^ £ 

opere fcanam. Rcfpondeo hanc replicam exta- 
hei e difficultatem a Chrifto ad meritura crea- nimun. 

- M turx. 


t 54 Rod. de Arrug A Tra&atus T)e fine (5 necefi.my/l.lricatn. 

turr , Sc habere difficultatem fupra notatam, fatisfadionem ex iuftitia , neque obeffe qut>d 


quod per illam non folilm iuftitia , fcd omne 
omnino meritum videatur rciici *, quia tam re- 
pugnat merito ea libera donatio,quam repugnet 
luftiri.r.Sccundb dico, Efto Deus det auxilium 
'Etiam date congruum^ihilorainustoram relinquere libcr- 
Mmxtlit «« tarem ad operandum^ licet ratione eius auxi- 
Kj etiam aliquo modo poHit donare opus 
aftnndun { in quo pundo miniis bene magnam vim facit 
im.tgr». Cardinalis Luco ea difcut.num.j5.) non ta- 
Ca,d,nalm mcn iu donallc , vt adhuc pon inteructiiat in 
/4ttt SdM-n cius °P cr ' s clfcdionc tota humanitatis Chi illi 
dttit Drum libertas Sc laudabilitas;& confcqucntcr vt non 
mtm mi»*i etiam humanitas re ipfa ita faciat illud opus,vt 
nht tenet- omnimodam potcftatem non faciendi*, 

dandt *^ CO( l ue IN* dat quod poterat liberrime non 
Unmttnrr>F, dare. Vnde non placet quod eo loco idem Au- 
tfiirn fi *d dor dicit, Deum non minus nobis concedere 
tUmd pn p< C p US dando auxilium congruum, quim (i ad il- 
ivT/WrtjT Iud nos prideterminaret ; miniis inquam bene 
tlU hpiut *d dicit ; quia prardetermimtio tollit Sc libcr- 
A*B*’u pia- tatcm& laudabilitatem in fententia huius Au- 
tttjdiiaimt «floris & noftra ; auxilium autem congruum ni- 
TmjvHt mre * hil horum tollit :vndc ficut ob hanc differen- 
di*// imfii. ra, tiamimpedicur pcrpncdetcrminationcm phyfi- 
tjpia poilluJ eam meritum, quod tamen non impeditur per- 
atfiu Dem auxilium congruum ; ira dicendum cft per p«e- 
" ait determinationem impediendam iuftitiam , non 
rrifit mile per auxilium congruum. Et miror hunc Audo- 
rtm fatis /, *- rem non notalfic tara claram contra fc inftan- 
Usesitm. tiam. Addo folutioncm,quam hic Audor n. j C, 

a 7 ponit, idcb fcilicct auxilium congruum non 
SS Dtm rfia obdfc :uftiti.T , quia neque Deus per illud rc- 
%mainanii debitum vllo modo, neque minorem fa- 
rtmittat, dat tisfadioncrn exigit quam pollet, quia nonpo- 
tamtn quafi tcft Deus ab homine exigere ex iullitia fatisfa- 
*?‘*y*r dionem non fadam per auxilium congruum; 
fani/ 94. j lxcen j m e (i impoffibilisicrgo etiam» faciat 
gratiam in ea donationc.non oberit iuftitia. Ad- 
uerto inquam, hanc folutionem non ellc ad in- 
tentum argumenti quod foluit : nam efto per 
auxiUum Deus vere non condonet debitum, 
aut partem i!lius,dat tamen pecuniam ( vt obie- 
dio dicebat) qua ipfi foluitur, ficut fi ego debe- 
rem Petro centum , & ipfc daret mihi monile , 
. vt fibi per illud fatisfaccrcm, non condonaret 

proprie partem debiti immediate ; fcd quia dat 
monile cum eo onere, cenfctur mediate condo- 
nare i ergo cimi Deus dans auxilium congruum 
eo ipfo per illud donet monile, fcu bona noftra 
opera , quibus debemus fatisfaccre ; profedo 
ctiamfi non condonet immediate peccatum , 
condonabit mediate eo modo quo Petrus in ca- 
NtqMt tSaj f u polito. Quod verb in eadem rclponlionc di- 
Dianlju ct '°wur, Deum non habere ius nifi ad opera per 
hobtu ni, congruum auxilium Eida, non fatisfacic ; quia 
mfi ad tpua inde dicet Vafqucz,& alijqui negant iuftitiam 
%%**»'«** < ^ ccnt ,m k P r °uenire,vt non Iit pofiibilis fatif- 
'* ex iul‘ itiajquia non poteft nili ex bonis a 

Deo per illud auxilium congruum datis facif- 
ficri;ergo hac folutione rclida recurrendum ad 
id quod nosdiximus, ncmpe,illam donationem 
operis ita clfc Dei propriam, vt meam laudabi- 
litarcm Se libenatem omnino integram relin- 
quat, non minus plane quam Ii Deus nefeiens 
quid fadurus ego cfTcm donaret mihi auxilium 
illud congruum, Sc nullum fpccialcm fauorem 
feciflirt : iam enim probatum cft.ctiamli totum 
omnino pretium donetur a creditore debitori, 
fi tamen in huius potcftatc relinquatur vti eo 
pretio ad folutionem, eo ipfo intercedere pofle 


per volicioncm limpliccm ea fatisfadio inten- J 
datur ab ipfo creditore. 

Fortaile adhuc rcplicabis,Ello Deus creditor |g 
non obliget Chrillum ve fibi ea opera refun- 
dantur ; nihilominus poteft femper , quando- 
cumquc velit , obligare ad id ex iullitia i ergo 
non poteft Cliriftus per ea opera fatisfaccre pro 
priori dcbito.Relt>ondco,a me fuse Se meo iu- f„ t p £ & 
dicio euidenter oftenfum ea difput. j 1 . ad rigo- fiusa fatif- 
ran iullitia: non requiri , ne opera , quibus fit t* 
latisfaiflio, lint fub dominio aut iurc creditoris " • 

Dei, fcd fufhcere.li Deus vel folo titulo libera- ^ mja*. 
lispromiflionisca nolit a me cxigcrc-,namcum val 

eo ipfo tam fit iam ipfc Deus limplicitcr inca- A** ^ 

pax edam diuinitus ad habenda ea opera, quam 
li nullum omnino ex iullitia in illa haberet ti- i 
tulum ; profecto eo ipfo ccnfeor ego moralitcr ter, ixipi. 
Deum ita ditare dando illi ea opera, ac fi nec 
ex iullitia haberet vllum in ea titulum. Nam fi 
quis per votum non repetendi pallium fuura i 
me ita cflet incapax vtendi fuo pallio, vtnec 
diuinitus quidem vti polTet.nifi ego liberalicer 
vellem •, profc£l6 moralitcr iudicari deberem 
non minus ei dare reddendo pallium , quam fi 
vere & rcaliter nullum in illud haberet ius, aut 
quam fi ex iullitia fcobligallet ad illud ime 
non repetendum. Et de hacconditionc faris : de 
fupra hanc inftantiamde voto tetigi. 

SVBSECTIO III. 

ExplicAtur tertia er quartd conditio» 

T Ertia condicio eft,vt fatisfadio fiat ab ipla if 

pci fona oftenla : ad hanc reducitur quarta, Utufadi* 
quod fcilicec fatisfadio ex iuftitia non poteft C** «Jt« 
non acceptari. Dico nduettur , quia eo ipfo '"»* 
quod Deus habeat ius, vt ipfcmet peccator of- 
lendem fatisfaciat, poteft liaud dubie refpucre pamm t tam* 
fatis fadioncmChrifti , ergo eadem via de vtra- ,tnm 


que conditione agetur. Vbi. antequam quid de 
ea fit fentiendum explicem, aduerto minus be- 


-A 


ne quofdam Reccntiorcs dixillc , idc6 Deum 
polle non acceptare fatisfadionem Chrifti.quia 
nullam ex ea accipit vtilitatem : etenim cum hi 
ipli fupponam eam clfc omnino arqualcm pec- 
cato , Se arque Deo gratam , imb infinite feri 
magis quam fuerit peccatum ingratum*, ac pro- 
inde, vt ad terminos horum Audorum acceda- 
mus , tantum emolumenti eam Deo adferre, 
quam e contrario attulerat peccatum damni ; 
profcdb fi alia ratio non clTct , omnino fuiftet 
Deus obligatus ad eam acccptandam;vti in om- 
nium fententia fuiftet obligatus, fi ipfc pecca- 
tor camoffcrretiS: tamen etiam tunc non adfer- 
rct Deo emolumentum ;crgo ea ratio non eft ad 
rem noftram : qua rcieda,circa illam conditio- 
nem vno verbodicimus.rcduci totam quantam 
ad q upilionem de voce i nara fi Aduerfarij di- 
cant, fc id folum incelligerc per fatisfadionem 
ex iuftitia , procul dubio confcqucntcr didlen- 
8um erit, Chrillum non fatisiecillecx iuftitia. 

Dicimus ergo ablolutc eam conditionem efle 
accidentalem: habet quidem oftcnfusius ve non 
poftiteogi ad acceptandam fatisfadiouem qua, 
tumuis .Tqualcm,niii ab ipfo olfcnfo ea oftera- 
cunatpcr hoc non impcditur,qub miniis polfir, 
fi velit.eflc contentus vtalius loco oftenu fatif- 
faciat : fateor cum tunc in hoc pundo gratiam . £ 0 

aliquam &Z fauorem Udur um reo , quae tamen Fatu mli- 


Difp. i i. Virum in Chrifto [it 

quum r* non impediet deinde rigorem iuftirixjVt fi ego 
iUmu» »t. furatus fdm a Petro equum, habet ille ius vt 
poflit a rac exigere equum , ita , vt ctiamfi illi 
tufJaunJm , °^ crlni millioncm amplius quam valeat equus, 
iu* imftdii ' non teneatur illum acceptare , fcd in indiuiduo 
* ***** rigi- debeat illi equus rellitukat fi fnncl fit cotcncus 
rtmmjuu. fecere pcrmucationcm , licet in hoc exerceat 
'aliquam libcralitatcm ; fi tamen deinde illi do 
ludum 6c squale aut fuperabundans pretium 
'pro equo, haud dubii fatisfecio illi cx iuditia. 
Idem cd in omni emptione fc venditione : vt 
enim ex iuditia emam ego a mercatore aliqOid, 
non cd ncccllarium illum teneri ex iuditia ad 
vcndendum,fufficit fi ipfe fit concintus permu- 
tare •, eo enim ipfo venditio erit cx toto rigore 
iuditix , fi tamen dcdcroxancum quantum va- 
lent merces. Cura ergo Chridi Domini opera 
. non fdl&m fuerint xquale.fcd & fupcrcxccdcns 
pretrum pro peccato;profc&b eo ipfo quo Deus 
Fncrit contentus admittere Chridum ad facisfa- 
*&ioncm loco ipfius hominis , illius fatisfl&io 
erit cx toto rigore iuditix : & vero vti Pater 
Vafqucz putat non fuille contra rationem facif- 
fe&ionis adxquatx & pcrfc&x, dcbuille Deum 
libcraliter inclinari ad remittendum ius quod 
habebat petendi ab ipfo homine fatisfa&ioncm; 
non inquam putat clle contra perfe&am fatil- 
fe&ioncm.quia deinde ad squalitatem cd Deo 
fetisfe&um ; ita dico nec fuille impeditum ri- 
gorem iuditix , licet debuerit prxccdcrc libe- 
ralis aliqua acceptatio. Id quod etiam potcd in- 
ter homines contingere : nam fi Petrus me of- 
fendit , habeo ius petendi ab ipfo immediate 
faeisfadtioncm; fi autem ego ccdam,pcrmittam- 
que eam facis fa&ioncm mihi exniberi per 
alium nomine ipfius , veri erit cx rigore iudi- 
tix,dummodb aliunde fit xqualis grauitati of- 
fcnfx : ne vcrb in quxdionc de voce diutius 
hxreamu$,habcbit Chridi facisfa&io quidquid 
in cafu pofito haberet humana , de qua dixi i 
nemine dubitari quin fimpliciter fit vocanda cx 
iuditia. 

) t Recentiores nonnulli dicunt, ad fatisfa&io- 
otosi* f». nem ex iuditia requiri , ne poflit illa refpui b 
fmu " r ‘ creditore, fcu ab offenfo, ad meritum vcrb de 
condigno id non requiri : fuppono hos loqui 
etiam de merito ex iuditia,alioquin inepte op- 
pofuilfcnt fatisfe&ionem mcrito;nam etiam la- 
tisfadkio adxquata , fi non fit cx iuditia , potcd 
refpui ab offcnfo-.ipfi enim fatentur facisfa&io- 
nem Chridi adxquatiflimam 6c perfedidimam 
fuilfc,non tamen cx iuditia, quia non teneba- 
tur Deus cum acceptare, ago vt ea oppofitio fit 
legitima, debet meritum & latisfa&io accipi in- 
Tunsum *d tu terminos iuditix ; hoc autem pofito quis 
m rruum non videat gratis eam differentiam aflignari: 

ttndtgno t X cutcnim meritum erit cx rigorofa iuditia , edo 
iuflutMijuead p 0 (f lc non acceptari, id vero non conuenict fa- 
r^u&ttur"* tisfadkioni}Dices,ouia vt meritum fit intra tet- 
qmuntum *d minos iuditix , fumcit fi fit squale ; edo, quia 
f»titf*8‘». nemo tenetur vendere , vt fic dicam, fuum ius, 
ntm.Preb*- jH u j meritum non acceptari ab offenfo. 

Sed contra, quia fi meritum illud offertur ab 
ipfo offendente , falsi id dicitur i nam fi offen- 
dens det offenfo quantum fufficit,vt extorqueat 


aliqua [pedalis , tfc. Se& 3 . i 3 j 

tum ius contra, fc,profe£ti iam non poterit of- 
fenfus iurc retinere offenfam,non minis quiin 
fi fuiffet oblata facisfa&io xqualis i quia u ego 
do quantum debeo , non cd in potedate credi- 
toris dicere, Volo vt per modum lacisfe&ionis, 

& non per modum meriti , &c. Si vcrb hi lo- 
quantur dc merito oblato ab alia perfona di- 
din&a ab ipfo offendente, tunc verum cd polle 
illud refpui; at idem dico dc lacisfa&ione ab 
alio quam ab offendente oblaca,fcilicct cam.ctfi 
pollet refpui , cllc tamen dc rigore iuditix^ 
quando cd adxquata i ficut hi dicunt meritum 
clle dc rigore iuditix,quia cd adxquatum,cdo, 
eo quod ab ipfo reo non offeratur, pofiit refpui; 
quia offenfus habet ius in ipfum offendentem, 
id^oque potcd velle, vt folus ille foluat , quan- 
do folutio nort cd ifl materia pccunix:ibicnim 
k quocumque tenetur eam accepcarc,qu ia pecu- 
nia moralitcr cd eadem, liuc ab hoc fiuc at > illo 
detur ; in materia Vcrb honorum res aliter fe 
habcf.quidquid vcrb dc hoc fit.cgo non video, 
cur in hoc pundo aliter dc merito quam dc fa- 
tisfactionc di currendum fic. 

Aliqui autem Recentiores dicunt, Deum, ^ 
fuppoitto quod Chridus fuerit noder fidciul- Saffufit* 
for , obligatum fuille ad fatisfadionem acce- f»W fiddmf- 
pundam: quoad indantiam vcrb venditionis, 
qua trpe vfi fumus,qubd fci licet venditor non 
teneatur vcndcrc;& omen fi vendat , potcd id 
cx iuditia facere ; ergo ctiamfi otfcnfus non tc- "**• «*• 
neatur acceptare farisfe&ioncm , poterit ea efle 
ex iuditia ad iianc inquam indantiam rcfpon- 
dent , difpari cacem clle magnam ; nara ad ven- 
denda fua nemo obligatur , ad acceptandam ta- 
men facisfa&ionem ncc oblatam omnes tenen- 
tur. Hxc do&rina ctfi vcrillima , nullo tamco 
modo nobis contraria ; etenim quando dicit,eo 
ipfo qiibd Chridus fit fidciullor noder, teneri 
Deiim, dcc.lupponic iam , Chridum k Deo ac- 
ceptatum in ordine ad farisfa&ionem , perinde 
ac fi eflet ipfe offenfus ; eo autem ipfo,licut di- 
ximus , teneri Deum ad acceptandam xqualem 
iatisfa&ioncm ab offendente oblatam,ccnebitur 
etiam eam accptarc oMatam a Chriftojquia iam £ 
fupponicur Cnridus moralitcr idem curaoffcn- fijeimffMma. 
dente. At eo cafu iam libcralitas interctfTit in flrt mitrtfii 
acceptando Chrido pro lidciullore nodro ; dc Mtudusu. 
ad hanc libcralitacem explicandam allatum cll 
a me «xemplum vendent is, qui exercet libcrali- 
tatem in voluntate vendendi, iudiciam vcrb in 
voluntate non dandi merces, nili pro precio 
iudo ; fuo enim modo idem contingit infacif- 
fadionc : libcralitatem enim exercet Deus ac- 
ceptando qubd Chridus fic noder fideiudor, 
deinde iudiciam, non remittendo iniuriam nili 
pro pretio omnino xquali. Et fatis d.5 lueqflx- 
dionc : fufficicntcr enim txplicatx funt omnes 
conditiones iuditix, qux fpccialitcrin Chrido 
habere poterant difficultatero:namilla,qubdfa- 
cisfadio fiat ex indebitis , 6c reducitur ad eam 
aliam , qubd non fiat cx bonis creditoris , 6c 
communis cd etiam nodris operibus que 
non miniis debentur Deo quam Chridi ope- 
ra ; ideo dc ca me videas loce dato cx prima 
Parte. 


Tvmm rt. 


M 


UISPV 


1 3 6 Rod. DE Arriaga Tra&atus De fine & neitJf.myfUncam. 

fi- 

DISPVT ATIO DECIMATERTIA. 

Pro complemento iufhtu Chrifl, Domini explicatur, quomodo illi 
fuerit liberum redimere homines. 



£N praecedentibus , ad cxplican- 
-Jq dum quo pa&o non obfuerit vi- 
»gori iudicix, quod Chridus Do- 
5 minus acceperit vnionem a Deo 
'i eo fine , vt liberaret genus huma- 
num, addidimus, fuifle tamen rcli&am liberam 
ipfi Chrifto eam redemptionem : id quod hac 
(c&ionc pro complemento huius materix dc 
iuditia cd paulb d ligentius examinandum. 

SECTIO PRIMA. 

Proponitur quorumdam Recenti orum dt - 
fcurfus in hoc puri ft*. 

4d*l tfl QOtfct igitur ftatim refponderi quxdioni 
lAeri i chei. \f propoli rx ex dockri na multorum, C hriftum 
fle futi, fudit Dominum efle decretum quoad fubdantiam 
th-.etu , qmu j ante prxuifum peccatum , & ve- 

um e friui- cd indepcndcnter omnino ab illo ; hinc enim 
fit» » peau. dare condat non datam ei vnionem a creditore 
,mm. cum obligatione facisfaciendi , ac proinde opti- 
me ipfum potuide libere offerre fua opera in 
fatisfadionem pro nodris peccatis dein lecucis. 
Ego tamen hanc tolucioncm non adhibeo,quia 
vel non defendo abfolutc eam fententiam dc 
Chridi aduentu indepcndcnter & peccatis ( de 
quo difputationc fequenti;) vel quia alligari 
nolo ei dubix opinioni ad defendendam aliain 
longe magis receptam ; qualis cd hxc dc fatif- 
fadionecx iuditia. 

t Secundi ergo potcd refponderi cx dodrina 

quorumdam ingenioforum Rccentiorum in 
manuicriptis,qui ( vt infra dicam ) ex Rupcrto 
Abbate docent, etiamfi Chridus non fuerit de- 
cretus a Deo nifi prxuilo peccato, & cx dcfidc- 
ro>tfl Jio. n r j 0 Dei erga redemptionem generis humani; 

nihilominus tamen mille in primo humanitatis 
kumuiutuiu Chridi creationis indanti ci humamtati,rauo- 
chnflt tihe- nc 6 e libertate iam tunc prxditx.fadam a Deo 
t*"" ffdem hanc optionem , Si vis carnem habere impalli- 
f- ff* 'ly** bilem non redimendo ccnus humanum , con- 

eutuim fla/Ji- n 1 

hiem. r f . tentus lum ; contentus ltcm.li in carne palubili 

d men nc. velis cite hominum fideiuflbriquo cafu liberum 
vti tmfef i’ (jhi relinquo ( cedendo omnibus meis aliis ti- 
br rm nem u. ^ h xc ^ exercere. Pod quod 

j^dum dicunt hi,humanitatem Chridi accepta 
carne paffibili^c acquilito dominio in fua ope- 
ra cx prxdida ceflione Dei , eidem Deo podea 
ex iuditia fatisfccifle ea opera illi offerendo, <Sr 
quafi dominium ipfius Dei folucndo, quod an- 
Prikti ir tca ligatum erat cx ipfiufmet Dei volunute,de 
Primi ex non petendis eis operibus. Ad probandum verb 

lw;4 ed bptioncmvitxpaflibilis&impaffibilisChndo 
^ 1 *" Domino datam vtuntur loco illo Pauli ad Hc- 
brxos 1 1, vbi cum Apodolus Hcbrxos horta- 
retur ad perferendas patienter molcdias Huius 
vicx , adducit Chridum in exemplum his ver- 
bis : Ajptcienres w Auclorem Fidet , & corrfitm- 
matorem Iefum . aui propofito fibi gaudio fufii- 
5 rtnr crucem confufione contempta. Qux verba 
dicunt Jiabere duplicem & litteralem fenfurn: 


Primuscd, Chridum fudinuiflc patienter igno- 
miniofam mortem crucis, proponendo fibi ante 
oculos hominum falutcm,& Dei fummam glo- 
riam , quam per mortem ccrtiflimb confccutu- 
rus erat : iu cum locum intclligunt plures cx 
Latinis Interpretibus. SccundusTcnfus , quem 
etiam litteralem dicunt,cd,qub Chrido Domi- 
no propofica fuerit ex vna parte vita immorta- 
lis, gloriola, cx alia verb vita mortalis, cruci 
laboribufque fubic&a; Chridum vero prx cor- 
pore gloriofo & impaflibili clcgilfc vitam pafli- 
bilcm , & ignominiofam mortem ; putantque 
prxdi&i Reccntiorcs hanc effe expolitionem 
omnium Patrum Grxcorum , quos cx nodra 
Societate fequuntur duo infignes viri , Salmc- 
ron dc Ribcra: ille enim Tomo $. difpuLix. 
in rcfponfionc ad quartum dubium aic : Propo- 
fuit tlh Dctu gaudium, ft mallet illud ; tpfe autem 
loco tua potius maluit crucem propter nos. Ribcra 
veto in cap. i a. ad Heb.ad ea verba , Propofuo 
fibi gaudio, ait .- Cum /ibi gaudium propofinan 
effet effugiendi videlicet dolores mortis , & com- 
municattdi continuo fuo corpori immortalttatem & 
gloriam , noluit gaudium ,fed crucem. Quam ex- 4 
politionem Ribcra ibi num.6. confirmat ;c& 
qu&d licet in libris Latinis ex librariorum in- 
curia fuerit omilla particula pro , in Grxcis ta- 
men codicibus legitur. Pro ptopofito fibi gaudio: 

& cum hxc particula folcat opponi , quando 
vnum tollitur , dc aliud loco cius fubdituicur; 
vt in Pfalmo 44. Pro patribus tuis nati fwtt tibi 
flij.de Matthxi 1. Audiens qued Archelaus re- 
gnaret w ludxa pro Herode patre fuo , Scc. putat 
fignificari ibi , Chridum loco gaudij fibi pro- 
pofui, & loco vitx impaflibilis , clcgilfc vitam 
paffibilcm. 

Vbi tamen obiter obferuo, nodrum Corne- 
lium ad hunc locum merito iudicare , priorem 
expofitionem effe longe probabiliorcmycumque 
in vulgaribus Bibliis illud pro non addatur» 
fupponcn.lum aic genuinam le&ioncm clfe fine 
ca propofitione pro : citat tamen ibi pro hac 
doclriiu Rccentiorum Chr)fodomum , Thco- 
dorctum, Theophyladum, & Occumcnium: 
imb ait a Ruperto Abbate cxprcfsc pofitum il- 
lud padlum , prout diximus a Reccntioribu* 
tradi,& quidem co fine pofitum,vt explicaretur 
quomodo Chridus facisfcccrit cx iuditia. Vnde 
dixi fupra hanc opinionem non effe ab his Rc- 
ccnrioribus excogitatam, fcd cx Rupcrto acce- 

f itam.Explicat autem ibi obtirac Patet Qorn&« 
ius.quomodo potuerit Chridus efficaciter pr^- 
dedinari antcccdcntcr ad redemptionem gene* 
ris humani ; & nihilominus podei potuerit 
etiam dari illi ca optio : id quod nos inferibs 
tangemus foluendo quorumdam obic&ioncm. 

Pro eodem pa«do Sccundb iidem Rcccntio- q 
res vtuntur loco Pfalmi j 9. Sacrificium & obla - Probatur 
1 tonem nolui fit : aures autem perfectfti mthi. •* 

locan fi um & pro peccato non poftulafit . tunc di-* 
xt : Ecce vento, fu capite libri fcnptum efi de 
me.vtfa-crem voluntatem tuam Deus. Nam 

licet 


Difp. 1 3 i Quomodo Chrifio fuerit liberum , &. Sc<ft. i 

licet Hcbrxi , quos fcquuntur Eugubinus & 


ali), putent hxc verba ad omnes homines fic re- 
ferenda : 7 M Deus non t equiris a nobis viti imas 
V JitcriJic u$ , Jtd ztj nos tuis p.ucrc mandoni. 
CubfimMur Cciiicnt tamen Ivi Rcccnciores eam cxplicatio- 
•*f*mto U nemaduerfari Paulo, qui ad Hcbrxoscap.ro. 

lux verba tefert vt dida ab ipioChriAo in- 
gredunte munJum^ioc cll ( ve nocaun Sahnc- 
wn fupra difp. 1 9. ad tertiam difficultatem ) in 
Ptimo inllami fux conceptionis./**® ^ ait Pau- 
lus ) irprc&xns Mundumdicu : Hojhatn & obla- 
tionem noluijli 3 corpus autem apta) i nulu : holo- 
caujl ornata piv peccato non ibi placuerunt. Tunc 
dixi : Eucxa.io :m capite, Scc. Hiuc infcrunc 
coriun vcrboium lenium dic nuta Paulum, 
Cluilium in primo inflanti lux conceptionis 
cognoutlle non placere Deo facrificia veteris 
Leg:s, eo lcnfu, vt per illa tollcrcutur peccata, 
& reconciliaretur hominibus $ fcd iplum vo- 
luiUc nobilius redimi homines , idcoquc Chri- 
Ho Domino propofuilfe fuum dclidcrium fati- 
uandi homines per mortem ipliu» Chridi , 
hunc vero, etli potuilfct eligere corpus glorio- 
. lum, dixilfc , Polo Domine mundum ruLnerc. 

De qua voluntate putant hi Paulum locutum, 
• quia eodem loco ait i In qnd voluntate fauclifi- 

cutifumu* per oblaiiomm corporis /efu Cbnfiife- 
tneL i adduneque denotari ibi, in eodem initanti 
polleam acceptationem Chrilli ipiumagno- 
uillc datum libi a Deo corpus aptum, vt pollet 
immolari in cruce ad explendam voluntatem 
illam, qua Deus hominum (allicem cupiebat, 
tuneque dia ille, Eae trmo.idcll ; Libenter me 
offero in hoc corpore paflibili,vc in eo cxcquar 
tuam voluntatem. 

6 Dicunt autem obferuatione clfc digniflimum 
ad hoc propolitum i !'rim^ , quod verba illa 
Pfalmi 59. vnde Apollolus dclumplit citatum 
ccflimomum. Aura autem pcrfccifii mihi , fue- 
rint ab eodem Apcllolo commutata in illa.Cor- 
pus autem aptafii nubi : vbi Genebrardus ait 
fiiillc Paulum locutum per figuram ly uccdo- 
chcn , per quam in Hcbrxo ponitur pars pro 
toto, videlicet aures pro corporc;cuius caullam 
fuilTcaic , quia agebatur de corpore , in quo 
Chriltus pollet immolari pro redemptione ho- 
minum ex obedientia erga Patrem implendo 
cius pfxccptum.Sccundo dicunt, obferuatione 
dignum qiibd in Hcbrxo non legitur , Aures 
autem perfeafti , fcd , perfodijh , aut , perfirajh 
nuhi. Vbi Ribera num.55. coufcniicns cuin 
Salmcrone fupra verficulo , At Ji quis obuciat , 
docet aliulioncm clfc ad Legis ritum,pcr quem 
olim dabatur optio fcruo Hcbrxo expletis fc- 
pem fer uitutis annis , ve li vellet, pollet exire 
liber i fi veris in antiqua feruitutc manere pU- 
cofet , perforarentur lubula eius aures , & iam 
deinceps maneret lenius in perpetuum. Ex qui 
obferuatione fic colligit Safmeron fupra:£/ ita 
Cbnjtm cum hbcrefft potuiffet, voluit tamen Pa~ 
tn perpetUH • ejfia ferum , & nofiram libertatem 
Crfalhtcm /mU feruitutc & morte promonere , ita 
vt fieret fsrum obediens vfquc ad mortem cru- 
cis. 

7 ^ Hanc fponuncara Chrilli clc&ioncm dicunt 

indicatam per verba illa , Eae t ter.10 , vt faciam 
voluntatem tuam , Are. qux ( vt nouuit Ribera 
fupra ) non fignificant Chriftum elcgilTc venire 
in carne paflibili obediendo voluntati , qui 

< Deus prxeeperie illi ve allumcrcc paflibilica- 
tem , leda fc libere voluiile venire in ea carne 
Imum i'I. 


IJ7 

paflibili , ad hoc vt in illa polfct obedire Patri 
i ubenci vt mortem fubirct; ficut ille qui fpon- . ; 

unce ingreditur Religionem , non ingreditur 
ex ubcdicncia,auc obfcqucndo Superioris man- 
uato, iubcnci ve ingrediatur 3 fcd ingrcditur,vt 
deinde obediat prxeeptis potlca libi imponen- 
dis a Superiore. IdeS in Hcbrxo dicitur \ Potui 
ad faciendam voluntatem tuam 3 Se clarius in 
Crxco 3 Ecce t emo confla faciendi voluntatem 
tuam : l*cd clarifli.nc Apollinaris, quem Ribera 
lupra ita vertit ; tluc ideo vem Pater , vt tua 
mjfa capeffam. 

Terno idem probant ex Patribus , maxime 8 
Chrylollomo & aliis , quos nos ex Cornelio PrtbaiarTti. 
paulb auic iccultmus : addunt Nazianzcnum ** tain* 
apud Occumcnium 3 deinde Anlelmum lib. 1. **’’ 

Cur Deus homo c.r 9. vbi , ad probandum ia- 
tisfadioucm Chrilli fuilfiitx alias inJcbitis,fic 
argumenntur : Omnis creatura debet Deo to- 
tum quod cll, de quod lit,dc quod pote 11 3 ergo 
Cluilius debet Deo luas a&ioncs. Rclpondct 
autem Aniclmus fic : Quamuu creatura ntbil 
halent d fe iduando t.untn comedit tllt Deus ah- 
<juid litue fatere & non facere , dat illuta fuum 
ejfc vtrunujkc , vt luat alterum fit melius , neu- 
trum tamen exigatur dttemiuuue : cum id ali- 
quibus exemplis dcclarallct , concludit : Do- 
i/nr.us itaijue lefus cum mortem, ficut diximus, fu- 
jhi.crc voluit , quoniam fuum erat pati & non 
pati, deluit fatere quod fecit 3 qua quod vult 
fieri , debuit & non deluit fat ere , quia non ex 
debito. Se llatim : Quomani ipfe idem efi Deui CT 
homo , jeeuudum humanam naturam , ex qua fuit 
Umo , fic acctpu d Dimr.a natura, qua aha efi 
ab humana , tjfe fuum quod habebat , vt uihil de- 
beret dare ni fi quod volebat. Anlelmum fcquun- 
tur Boiuucntura , Scotus,5c ali). Hxciili Rc- 
ccndorcs fulius. Quale autetn de hac fchtcn- 
tia iudicium ferendum lit,dicam inferius 3 nunc 
prius oportet aliqua examinare qux ad reficien- 
dam eam opuonem fuut a nonnullis deinde ex- 
oogiuta. ' / 

SECTIO I r. 

ab alm contra hanc fententiam 
obtutuntur . 

P Rim6 ergo obiicics cum Patre Petro Hur- 9 
udo difp.i 1. $. 196. Deum non potuifle Obutit» fri- 
padum illud inire , quia id fuilfct abdicare a fc ”•* 
dominium : id quod Deo repugnat. Rcfpondeo, 
ctfi illud padum vocetur aliquando ceilio, non 
clfc tamen ccflioncmpropricivocari autem ccf- 
fioncm, quia fc Deus obligauit ad non petenda . 
opera perinde ac fi dominium tranfluliflct in 
alterum. Idem autem Hurudusctli neget Deum 
polfc a fc abdicare dominium , admittit umen 
polle fimul donare Chrillo fuum dominium, 
ita vt in vtroque fit in folidum in Chrillo qui- 
dem expeditum , in Deo verb proxime liga- 
tum. 

Sed contri Secundo obiicit 1. 197. Deus o 1 »»*# /»- 
nihili xllimat eam proximam capacitatem pe- tH " dA 
tendi opera, quam Deo ipfi fecit Chritlus,quia 1 
cum fummavolupute Se voluntate maneret in 
ea cclEonc, & tam gratum eflet Deo Chtiflum 
non mori, quam monmam fi ego non volo ali- 
quid facere , tam gratum cll mihi illud non fa- 
cere, quam alteri facienti faccrc:quod fuse pro- 
icquitur ibi per duo, aut tres paragraphos. Re- 1 o 

M $ lpondco ^ 


X 3 3 Rod. DE Arriaga Tiaftatus De fine tfntctf myfi. Ineam. 

omnium hominum, de quo vniucrfaliter prima 


punit im <.» 
ttM Horta- 

dnm. 


fpondeo in primis hanc obicdionem e fle contra 
ft-.mt teter - cius Audoreminam ex eo qu6d Deus non obli- 
1*iode*rtu g au crit Chriftum ad moriendam , infert ipfc, 
mentum c*n- potuiflc fatis fac er e per mortem : hoc au- 
tem cft quod Rcccntiotcs ab eo impugnati di- 
cunt. Deinde, fi impugnatio Hurtadi valet, de- 
bemus dicere , Deo tam gratum fore non mori 
Chriftum , quam ipfuin mori j quandoquidem 
prius voluit Deus obligare Chriftum ad mor- 
tem. lam ergo quxfo , quomodo iplc ex ea li- 
bertate Chrifto data infert $.aoj. Deum ca- 
riturum honore cxtrinfccofibi ex morte Chri- 
fti proueniente, & complacentia inde defum- 
pta.ciim antea dixerit hoc clfc per accidens, quia 
in carentia mortis tantumdem Deus fibi com- 
placet 1 Fateot me non polle fuflicicmcr intclli- 
gere , an omnino eam obicdionem approbet 
Hurtadus,an eam ponat tolum di (cut tendi gra- 
tia. Quidquid verd fit de illius confcquentia, 
Kfl Lafl rc ^P° ,lcico : bfto Deus habuerit voluntarie «e 
net Dem eum cum volupute eam vclitioncm non obligandi 
v eUtftMie tm Chriftum , totam illam voluptatem rctinuifle 
vdut*n« ne» l) C um etiam poft oblatam ipli a Chrifto mor- 
otlijeUi dr. tCfn .q U j a tunc manfic in ea voluntate noil 
utlmZ ’ ‘Ilum obligandi-.pcaetcr hanc autem voluptatem 
cbrtftt neu a additam foiflc illam, quam ex ipfa morte Chri- 
c r raster fti fofcepit *,qux haud dubie maior cft quam 
ex ea. cx cucn ^ illius mortis venire poflet. 
velaptaZat' Contra hanc tamen folutionem argumentan- 
teiit. tur nonnulli interrogando i An opera Chr illi 
itopupunt dato eo pado fuerint lub dominio Dei tempo- 
R ' v '""‘ r T| re quo exhibita funtdi enim hocdicacur,fcqui- 
hmmeUh" tur »P cr ea ^ nn pocuilfc fieri loiutionem ex iu- 
tAtn. ftitia : hxc enim requirit , vt quando pretium 

cxh.bctur crcditori,non fit fub cius dominio;fi 
vci 6 negetur ea opera tunc foilVe fub dominio 
Dei, obiiciunt,nil poflccxiftcrc adu.nifi adus 
fit fub dominio Dei. 

I * Lcuis ob cdio.cui refpondco facile, Licet in 
ejfen im. pcrmanc^bus, v.g. in pecunia & bonis 

aliis, requiratur, vt , quando exhibentur crcJi- 
f et e fi qui' ex tori,non fint fub eius dominio *, de quo ftatim; 
m V.na at in pretio aut folutionc.qux confiftit in adio- 
nca ^ ( l ua humana, non polle eam dodrinam 
tiefit.ee tem- l° LUm habere, vt fcilicct quando exhibetur illa 
fengitam fu adio , fit prxeise lub dominio lolucntis , non 
liemini» autem creditoris. V.g. exhibet quis obfcquium 
ttedueeu. Kegi , vel iplum propria: vitae periculo defen- 
dit t h x adiones line dubio in omnium lenten- 
tia funt capaces metendi aliquid apud Regem, 
aut ei fatisracicndi ex toto rigore iuftitix;dc ta- 
men quando exhibentur, non funt fub dominio 
folo merentis. Se extra dominium Regis, a quo 
quis meretur , fcd ipfa formalilliraa produdio- 
n e illud obfcquium fit Regis f Se illa adio de- 
fendendi ipfius vitam etiam formaliter fitipfius, 
quatenus per ipfam formaliter conferuatur eius 
vira ; Se tamen ( vt dixi ) fufficit ad hoc, vt ali- 
quid noui promereatur ex iuftitia talis adio, 
dummodo non fuerit alloqui eam exhibens 
obligatus alio titulo ad illam exhibendam : cr- 
jgo cum fupponamus in cafu ptxfcnti Chriftum 
omnino fuilie liberum ab obligatione ofterendi 
Deo talia opera Se obfcquia, poterit optime lo- 
cus cUc.yc per illa mercatur cx iuftitia, ctiarafi 
per ipfam oblationem , aut tempore illius , ea 

I I opera fint fub dominio Dci:im6 vero fi res be- 
ne perpendatur , «£► qubd illa ponit fub domi- 
nio Dei, meretur cx iuftitia. Addo nunc , harrC 
impugnationem non tam cfi'c contra itxftitiam 
Charti , quam vniucrfaliter contra iuftitiam 




Partc.Dixi initio huius l‘olutionis,fortc m ma 
tcria pccunix , & in bonis aliis requiri , vt id 
quod offertur non fit tunc lub dominio credito^ 
ris>iani nunc addo , nec quidem id ibi elle nc^ 
ccirar.um.Pone elle in raca potcftate facere pc- 
cuniara.autpioduccTC aliqua bona;qux tamen, 
eo ipfo quod producantur, fint fub dominio Pe- 
tri, An non , eo ipfo quod liberum mihi omni- 
nofit eam pecuniam die nouo er care, aut ea bona 
producere , potero a Petro cx iuftitia aliquid 
obtincrc.fi in gratiam ipfius producam ea bona; 
aut illi gratius erit , fi dem illi ipfi bona , qua: 
prius exiftentia non erant ipfius , quam fi ea 
dem qua: tunc primo ego produco. Se qax cum 
primum exiftunt , neccllario fiunt illius ? Haud 
dubie quilibet prudens dicet, totam illanvdiftc- 
rentiam , vti cft per accidens ad hoc, vt Petrus 
fit ditior, Se vtinon oftendit miniis meam libe* 
ralitatem , ita ad iuftirix panftum nullius efle * $ 
momenti i vnde cmiflimo conftat, fi liberum ***? 
fit homini opera aut pretium ponere , polfe ex ZfieripvfZ. 
toto rigore iuftirix per flla & facisfacere , & enatam al£- 
emere , quantumuis ea opera illudve pretium, vtbena,qma 
eo ipfo qu&d exiftant, debeant efle fub dominio 
illius cui fatisfacio, aut i quo emo. jherum Ral 

Hinc reiicies fecundam eorumdem Rccen- uniwrmm 
tiorum impugnationem, inde defumptam,qubd itnfajaati* 
Chriftus nil det Deo pretio xftimabilc j nam , 

dare illi nouo titulo eam fatisfadionem non cft fiuutrbZk. 
xftimabilc ;hoc inquam reiicies, quia non fo- [»bul dat 
lum eam dat Chriftus nouo titulo , fcd fimpli- Dc * 
citer Se abfolutc illam donat Deo etiam quoad JJT 

fubftantiam , cum ad id non fuiflet obligatus*, Cj 
quia dat Deo ea opera qua: antea non erant fub 
dominio aduri i Dei, imi nec poterant elTe,nifi 
Chriftus ea liberaliter donluct j quia Deus (e 
obligaucrat ad ea non petenda. 

Tertii iidem Audores rcilciUnt illud pi- Ttr “* 
dum , quia impoffibilis eft ea fatlsfadio vt a *” r rti' 
prioribus Dodoribus tradebatur ; ex ea enim ^ 
lequitur , in eodem inftanti rcali dominium 
Dei cire lolutum Se ligatum ; id quod omnino 
repugnat : ligatum, nam prius natura,antcquam 
Chnftus offerat fua opera , non poterat Deus 
ea petere; ergo habebat ligatum fuum domi- 
nium : lolutum veri , quia in eodem inftanti 
poft oblationem Chrifti iam poterat libere ha- 
Dere ea opera. 

Argumentum hoc videtur procedere ex mala 1 4 

intelligcnria lignorum natunc in eodem inftanti r effiendtntt. 
reali ; idcoquc non tam impugnat prxfcntem 
materiam quam multas alias, in quibus omnes 
Audores conucniunc, imi etiam iuftitiam om- 
nem inter ipfcs creaturas. Aduerte ergo pro in- 
telligencia;Quando in aliqUo figtiOnatUne prx- §jamd» m 
fcinditur ab aliquo adu , nen propterea in eo fit 9 * 
iigno namrx dari effeduni formalem, qui pen- "fa^Utmab 
det clfentialiter a carentia aut i politione pofi- »• aB* 
tiua cius adus,fcd licut in eo priori prxfcindi- 6* ‘srtatid^ 
tur ab adu Se carentia , ita etiam prxfcindi ab ,riMm 
eo cftcdu formali Se icarenta illius. V.g. pro - 

priori nacune.in quo quis cft potens peccare,aut jnAU&kta* 
non peccare, pr.efcinditur 1 peccato Se dearen- naiutHem. 
eia illius, dc confequentcr prxfcinditur a digni- • 
tate huius hominis.vt ametur a Deo.de a digni- 
ucc eiuidem , vt e contrario odio habeatiir 1 
Deomee poteft dici in eodem inftari reali Deam 
fuilie ligatum Se folutum pro diucrfis fignh in 
ordine ad odio habendum eum hominem, liga- 
tum quidem in priori naturx antequam homo 
peccaret^ 


Difp.i j. Quomodo ChriHo fuerit librum , &c. Sc&.x. 


l i9 


pcccarct , quia c\inc non poccrac Deus ilium 
odio habere ; folutum veri pro poilcriori na- 
curx.poflquam ille homo per peccatum fc red- 
didit odio dignum ; fcd debet dici,in priori na- 
tura* prxfcindi a potentia aut impotentia Dei 
in ordine ad odio habendum Se amandum eum 
hominem. Ne autem faciamus quxllioncm de 
duh . nomine i fi velis cum ea limitatione pro priori 
natur* dicctc , Deum cfle ligatum ad odio ha- 
**r hominem , Se pro pofteriori folutum ; 
tum , po dicas idem in nollro calu de dominio:cfl enim 
eadem difficultas. in dominio qux in potentia 
***** Dei a j amorem Se odium;eft item eadem in fi- 

delitate & in aliis virtutibus , an poOit in eo- 
dem inflanti rcali pro diucrlis lignis natur* 
Deus cfle folutus , Se dcin ligatus ex fidelita- 
te : vnde paulo ante obferuaui , hoc argumen- 
tum cfTc commune ad mulcas alias materias» 
nec habere fpccialcm vim in pundo iuftiti* 
Chrifli ad Deum ; de qua fola nunc difputa- 
mus. 

I j Iam ver 6 oflcndo fpccialitcr , quod 8e fupra 

btUm derui- dixi, cfle etiam contra dominium creaturarum: 

trsZZpeteii cnira P° tcl * vc c g°* Sui fum dominus pal- 
J2T iufOui 4 » Concedam Petro facultatem eo v tendi pro 
ttsUefefilu. k°c inflanti : vnde eoipio meum dominium 
tum er H*- cflet ligatum in hoc inflanti, non minus quam 
M dicunt de Dei dominio. Da Petrum eodem 
Zfi r* ? n il anci dicerc,Ego in tuam voluntatem rtirlus 
id totum remitto ; cccc iain haberem ego folu- 
tum eo inflanti meum dominium, quod eodem 
inflanti habebam ligatum ; ergo daretur eadem 
repugnanda qux in Deo. Neque cfl ncccfla- 
tlttm ad hanc difficultatem vrgendam , vno co- 
ddrrtquc inflanti eilic eas duas voliciones ( cflo 
neque id repugnet in creatis , vt fufius oflendi 
agens de dommio duorum in folidum pro eo- 
dem inflanti) fcd fufficit, fi ex iuflnia me obli- 
gem ad non petendum a Petro pallium vfque 
id crafli.iam diem : eo enim ipio meum doirli- 
nium efl ligatum, vlqae ad caflrinum, licet non 
duret adhuc phyficc Rica voiitio : quod fi hodie 
Petrus dicat. Ego cedo huic iuri,& relaxo cibi 
hanc obligadonem, iam (imul poflerids natura 
ad hunc a&um haberem dominium omnino 
folutum , Se eodem inflanti prius natura quam 
Pecrus mihi rclaxaflet obligationem illam.fuif- 
fec illud dominium ligatum : hic autem cafus 
contingere pallim potefl. Vides ergo difficulta- 
tem cfle plane communem Se Deo Se nobis: 
non ergo poifumus propter illam fpccialitcr ne- 
gare Chriflo iufliciam inter Chrifhun Se 
Deum , aut negate pa&um illud a Reccnciori- 
bus politum. 

I g Vt autem ei in prxfcnti materia clariffirais 
p t t jf, verbis rcfyondeamus, dicemus , quando alfcri- 
d»- em dominium Dei clfe ligatum antequam 
mmium Dn chriflus offerat Deo fua opera, nihil aliud nos 
eZiSuTof- l ntcn£ l crc > 4 ujm vi pdoris volitionis Diuin.e 
ferat fu», f,. ita Deum cfle fa&um incapacem ad habenda 
r». C 2 opera Chri(li,vt nifi hic liocraUtcc & grano- 

se velit ea Deo olfcrrc, non poflit iam Deus ea 
habere ; hxc autem duo. Se quod Deus rcalicer 
hzc opera non poflit habere , nifi Chriflus ea 
velit ipfi offerre , Se qubd ea ei Chriflus offe- 
rat *, hxc inquam duo omnino fune inter fe 
compoffibilia realitcr in quocumque inflanti; 
id verb fufficcre ad intentum noilrum facile 
oflcnditur , quia vtcenfeatur Petrus alteri de- 
difle rem xflimabilcm precio , Se qua poflit ex 
luflitia contrahere ouu Antonio, lufficit qu6d 


Antonius non potuerit eam rem habere nifi 
eam ipfi Pecrus donaflec. 

Ideo alij Quarto repugnantiani cius optio- 
nis inde probant : Non potefl dari optio Chri- u eligitcbri. 
flo,nifi exiflat, vt ex terminis pacet ; non enim fl"*> [***• id 
potefl eligere qui non exiflic ; aequi eo ipfo • & 
qubd Chriflus exiflat , iam debet determinate ZiZfibiZ 
intclligi in carne paflibih aut determinate in *ut i mpuffil 
impaflibili; ergo non potefl ei dari optio paf- W*». 
fibilicatis aut impaflibilitatis. Rcfpondco , paf- **(£•**«•" t 
libi litarem vel impaflibili cacem proximam ( de 
qua folum hic loquimur; nam remota ell ipfa- j*/ pufmlf 
met eflentia rei ) polle cfle poflcriorem lub - tm 
flantia ipfius rei, vcpocc accidens illius : confli- %£**** ■(**“ 
tuitur enim impaflibilitas per voluntatem Dei 
de non permittenda morte , aut Ixlionc vlla dtut. 
cius natur* ; paffibilitas ver 6 e contrario per 
voluntatem permittendi eam mortem:quis au- 
tem dubitet Deum polle decernere efficaciter 
exiflcnciam humanitatis Chrifli prius natura 
v. g. Se poflcrius natura determinare , an fit 
permiflurus eam pati n^cnc i Neque ipccial is 
ell difficultas in paflibilitacc Se impaflibilicace 
magis quam in amnibus aliis accidentibus , v. 
g. habere gratiam. Se non habere gratiam , cfle 
album , aut non cfle album , cfle calidum aut 
frigidum ; qux line dubio decernuntur a Deo, 
vcfccrtc poliunt decerni poflcrius natura quam 
fubilantia ipfius rei ; neque in hoc vllus debet 
nodus quxri. 

Quinto obiiciunt alij , fcquerccur ex ei i jf 
optione Chriftum quoad fubftanciara fu ilfc otofl» 
prxdcflinatum indepen Jenter i ratione re- i*"» 14 * 
demptionis; quandoquidem priils exiflic quam 
fuerit Redemptor ; imo in potcflace ipfius fue- 
rit , cfl*e aut non efle ccdcmpotorcm : hoc au- 
tem videtur abfurdum , quia Theologi com- 
muniter dicunt, mociuum przcipuum Incarna- 
tionis fuifle noflram lalutem. Verum neque J W? ,a ^ T * r ' 
hxc obic&io vrget ; nam cum per fcicnriam 
mediam ptxuidcric Deus ( etiam data ea optio- 
ne Chriflo Domino ) illum futurum redem- 
pt orem, pro fua enim libertate dato exii auxilio 
erat fc determinaturus ad eam acceptationem; 
potuit optime Deus cfficacite: , antccedcnter 
ad produdtionem Chrifti , 'intendere redem- 
ptionem humanam , & propter eam Chriflum 
producere , ac tandem, eam optionem illi of«f 
ferre ; ficuc potuit r 10 bis efficaciter intendere 0tm 
gloriam amcccdcr ltcr ^ mcr i u prxuifa , im6 TSU TJZ 
antccedcnter ad creationem noflram ( vt docui- pmfjemnmm 
mus fuse To*:no i.difpuc. de przdehinatione) medium f»- 
ctiamfi eam dcdlioncm dedent nobis tmmmvUen 
quimd» r nq U afi optionem obtinendi aut non "'ZdJmb- 
obtinendi cara gloriam , quatenus nos reliquit * r#- 
libcVosjVt fatuaremur, aut vt damnaremur : vtjfcjuu «pu- 
erum ibi dixi, eo ipfo qu6d viderit Deus , dato «* 
tali auxilio etiam indmerenti , nos bene ope- 
raturos finaliter, potuit eam operationem bo- 
nam finalem Se gloriam incendere efficaciter, & 

(imul nos relinquere libero* dando auxilia in- 
differentia. 

Quidquid vcr6 fit de voluntate cfficari,cer- * 8 
te inefficaciter optime potuit id in tendere, hoc ***** 

autem fufficit pro fententia communi docente 
motiuum Incarnationis fuifle noflram redem - p mM »iepm- 
ptioncmtnon enim Rubores dicunt communi- itUtienrm *, 
ter eam redemptionem fuifle efficaciter incen- 1** •#**■* 
tara ante productionem Chrifli , maxime cum 
in omnium fententia ea redemptio debuerit ob- 
tineri per opera libera Chrifli Domini , opus 
M 4 autem 


14-3 Rod. de ArriagA T ra&atus Ve fine (j necefi.myft.Incxm. 


autem liberum ( iuxta t* qux pro hac fecunda 
lolutionc pci mittimus ) non potuerit prxfiniri 
ante pruuilioncm abfoiutamilluv, ergo in ea 
fementia per fobm volitioncraincllicaccm fal- 
uatur tota ea ordinatio Diuinavli.rc autem voll- 
tio in efficax redemptionis araicifihni ccnuctiic 
cum illa optione-, ergo. 

ottrflM Sexto ali) argumentantur, quia vel Deus ex 
ftxu. fola fidelitate le obligauic Chrillo in ea optio- 
ne ad non petendas c.us attior.es ; id autem 
non fufiicic,vt ipleChriftus fuerit carum actio- 
num Dominus, nam titulus fiJcl.utis non cauf- 
fat dominium : vel Deus fc obligauit ex .uftit.a 
per veram promiflionem -, ad hoc autem non 
erat nccclfarium dare Chrilto optionem, fcd 
volendo illum elTc in carne paUiblli poterat p.r 
promillionem veram fe obligare ad non peten- 
19 das ab iplo eas attiones. Hac impugnatio Pri- 
Rtip$njis i ®6 non. dertruit fimpliciter dottrinain eorum 
fruns. Rcccntiorum,fcd olkndit in ea plus dici quatn 
nece liari um iit pro interno de iuiticia-, id quod 
tolerabile omnino eft , duramod& per ipfiift 
doctrinam re ipfa foluatur oppoiitum argu- 
StcanJs. mentum. Sccundh rcfponico , :n ea impugna- 
VMtjl jnu erone lupponi dottrinain minus veram , quid 
njkUuuutt* '•* c ^‘ cct non fufticiat adhuc, vt quis fausfaciac 
Ji*t i/l ex cx baftitia , illum elfc ex fidcliutc dominum 
(id*lu*i* ;» alicuius rei; ( liceat fic loqui , fcu l.ccac vocare 
-m d>rm- dominum alicuius rei illum,cui vcius dominus 
Jf' tantirm fe obheauit ex fidelitate ad non pc- 

Suiiu* t *4 tendam ab iplo retn illam 1 ) etenim (vt prun 0 
n.”i ttfeim • Tomo fufius > de quo etiam fupra aliquid mfi- 
dsut rem sii. nuaui ) li Petrus ita fc voto obligalfct aJ nen 
petendum a me pallium fuum,vtncc diuinitus 
d/UAtfif* poflee illud repetere , nili ego vellem illud ei 
iu fwjfu reddere -, haud dubie, incffalitcr loquendo , Se 
in bene fentientium x (limatione tam multa ei 
donarem reddendo illi luum pallium, quam ii 
nullum ille haberet in eo dominium \ Se ego e 
contrario diem cius pailij verifiiinus dominus. 
Qux enim illi vtilitas cx eo dominio fuilfct.fi 
nec diuinitus eo vti polTet ? quod fi vtilitatcm 
nullam inde haberet , ergo ego tollens illud 
impenJimentum rtlentialc cius domini) , tara 
nmlturn debeo ccnit-r^i Ili donans, ac fi rcucra 
antea nullum habuiifet dominium. Qux conii - 
dcrat.o in genere moris m.hi videtur cuidcu- 
ttUima,crgo cum Deus, eo iplo qu 6 d fc cx fola 
licet fidelitate obligailct ad non petenda a 
Chrfto eius opera , iara nec de potentia abfo- 
luta polfet ea rcpctcrciprofctto in morali xfii- 
matione tam multum Chrifius dcdilfet Deo 
dando ei libere ea opera , ac fi plane Chrifius 
fuilfct illorum verus Dominus, Se Deus omni 
omnino caiuiiiet dominio in illa. 


SECTIO III. 

Indicium de e* e finit ne. 

E X hL confiat , haud fufficientcr rciici eam 
conlidcrationcm Rupem Se Rcccntioruin 
de patto illo cuin Chrifii humanitate inito. 
Circa quod ego primum iudico , certum mihi 
videri , potuilic icm ita contingere diuiniru*; 
quia nulla penitus in eo oitendicur repugnantia 
phyfica^ut vlla indecentia moralis, ve cx dictis 
confiat. 

Secundo dico, per illud fatis clare explicari, 
quomodo potuerit Chrifius Dominus lacishi- 
cese de rigore iuftitix pcncccpuoncm inor- 


10 

Petnir Ulli. 
mtHifi. 1, xt 
Cirri // » itim. 

amemur U 

in* eUSi» 

fsjfiUhuiu. 
P*fns iltein. 

su (U>t tx 
fb.Aietr.yms- 
medo Cari 

fur fer setr. 


tis : id qued volebamus in pexfenti declarare: 

Tertio , vtrumde tatto ia contigerit, rem efle 
in certam : probabiliter quidem id infindant ea 
tcftimonia, maxime qux fecundo loco adfcrun- Utiunt eU 
cur, non tamen concludunt omnino efficaciter, ndSftseiems 
quia facile polfunt aliter explicari : de quidem /J^**** 
illlui prima: - .» tefiimonium iam cft ibi cx no- ' 
ftro Cornelio aliter expolitum -,Sc veri etiam ihffurdetm 
magis cunformitcr ad ic&kmem ordinariam, 
qux haud dubie primo loco tenenda cft.Secun- Stn ~ 
dus locus PfiimUlr Innui cum confirmatione 1 ; j 

cxloco Pauli ai Hebrus 10. I»grediensmnn - * 

dur» Sic.Ti:/ic eLxi.Eue venio, Sec. probat qui- 
jim, Chriftum in primo inftami lux conce- 
ptionis fc obtulilfc Deo Patri in redemptio- 
nem generis humani ; at non probae id facium 
dic vllo prxccdcnte patto , aut vlla ei data 
optione ; lc-J potefi optime explicari de volun- 
a:c i hrifti Domini obfequcndi Deo in re- 
demptione hominum , ad quam \ Deo mitte- 
batur. Quod vero aliqui Patres ita illum locum 
interpretentur , vt eam optionem fignificcnt, 
probat quod dixi , polle probabiliter eam fen- 
tentiam defendi i ac nullatenus ad eam afleren- - 
dam nos cogit. 

Quod ad tertium fundamentum attinet cx 1 1 
aliquibus Patribus , fatemui cos elfc in ea opi- R,jp tn drt** 
nionc.camquc elfc probabilcmiquia vcrbmul- xdfmndrmi» 
t» ali) ablbiutc docent Chriftum a Deo decrc- *»"’ ,x 
tum in carne padbili , non e gimur ai intran- *' M% 
dam eam viam. 

Quari 6 dico, neque ncccfi*ariam illam dfc p a, hum 
ad fatuandam iulticiam Chrifii erga Deum, iuddetft i*- 
Nam licet Deus dederit Chrillo fcu humani- 
uti Chrifii perfonalitaccm cum obligatione t * B 4 ( tJ[iirto+ 
fatisfacicndi pro hominibus, cumque determi- 
nate miferit in carne palfib.li , non proptcrci 
ccnfctur illi dedilfe ipfam latisfattionem. In 
quo puntto prius ollcndo eandem plane elle 
difiicultatcm de Chr.lid qux efi de acturis, r - 

v. g. Angelo & Adamo m pruna creatione: 
etenim licut L hrillo dcdic perfonalitaccm, vr 
roercrcturfiu Angelis & Adamo, imo Se nobis 
dedit grar.am vt mereremur :& ficuc pcrfonali- 
tas dignilicac opera Cluilii, ita gratia habitua- 
lis dignificat opera Angeli Se nofirajergo vtro- 
bique efi eadem difiicuftas. 

Abfolutc igitur dico, aliud ellc,darc formam, & fi firmum 
aquafroucnictvalor ,aliud vero, dare ipfum %mL?"icnd 
pretium, fcu ipiuxn opus merendi. Hoc fccun- diene frmt . 
dum potell obeile rigori juftitix, im 6 vcr 6 mAt,nt»rhefi 
aiain merito & vcix Dciifattioni (efto ea non 
dicatur ex iuilitia. ) Primum autem non obcllj 
vti enim fupra diximus non obdfc rigori iufti- 
tii* , quod valor operum proucniac romulitcr 
ab iplo creditore, iu dicimus non obdfc,qu 6 i 
ille concedatur j creditore eo animo,vt fatisfa- 
ttioncmdignificet. Ratio vero a priori efi fa- X} 
chis.quia etiarulr donata fit debitori illaforma, !***••"• 
a qua orietur valor t quamdiu tamen debitor 
habet in lua manu p*mcrc aut non ponere ea 
opera , qux vt fubiettum denominanda fune 
tanti aut canti valere, iiabct etiam in fuapotC» 
liate ex integro dare aut non dare creditori co- 
tum quantum pretium , non minus quam fi 
creditor nihil ei Jcdrlfct.ipfc etiam creditor ni- -. 

hil adhuc habet voluptatis illius qux cx operi- 
bus illis potefi ipfi aduenirc *, cx operibus dico 
non foium nude fumptis , in hoc enim fenfu 
res efi minus clara , fcd etiam cx illis ve digni- 
ficads : fi enim opera non aducnianc, dignifi- 
- catio 


Dtfp. i j. Quomodo Cbrtfto fuerit liberum ,'&c. Sed. 3." 141 


catio illa manet quafi fufpenfa , nec habet vl- 
lum omnino cficdura formalem in ordine ad 
volujputcro & gloriam Dei i ac proinde dum 
Chndus ponit ea opera , ccnfctur ponere to- 
rum valorem illorum, ideoque perfecte fatisfa- 
cere edam de militia. 

* J Obiicies tamen adhuc , Si Deus milit Chri- 
0 ,,s, ° ftum ex primaria intentione ad redimendum 
homincrn,cuinquc conftituit in carne paflibili, 
eo ipfo prxeepie ei vt fatisfaccret ; Se confc- 
queter iam ipla etiam opera fuere petita a Deo 
ob cum finem , non miniis quam li obligaret 
dominus fuum mancipium, ve laboraret in vi- 
nea; quo cafunon pollet mancipium ei per ta- 
. Icm laborem latisfacerc ex iullitia pro offenfa, 
/i aliquam In dominum commififlct:aut ficut li 
debitor acciperet h creditore pecuniam cum 
onere fatisfacicndi,non pollet vere fatisfaccrc, 
yt diximus. 

Rcfpondco Trimo, ab omnibus debere fup- 
Xttfemf» P on ' Chriftum Dominum habuiife liberarem 
pnm 4. idea opera per qux farisfecit, alioquin non 

fui/Icnc meritoria ; inde dico , eo ipfo qu&d ea 
fuerint libera, non potuilfc cfle fub obligatione; 
quia Chrillus Dominus ratione vnionis ad 
Verbum non habuit libertatem ad omittenda 
qux erant fub obligatione, quia non habuit li- 
bertatem ad peccandum. Qudd f» fcmcl fuppo- 
rilrous C brilto Domino fuilTc liberum ea ope- 
ra omittere , profedtb eo ipfo conilae non 
fuillc eum adftri&um ad fatis faciendum , fcd 
in voluntate ipfius id fuilTc reli&um , ac pro- 
ptcrca obic&ionem non habere vllum locum; 
quomodo autem cum pneccpco mortis clfe po- 
tuerit ea liberas in Cnrido, 4 : an exti terit ta- 
le prxeeptum, dicetur infra,vbi ex propofito de 
hac difficultate cradlabitur. 

27 Rcfpondco Secundb , Per hoc quod Deus 
Soamd*. dicat mihi , Facias hoc opus, non donare mihi 
opera qux antea non fuilTcnt in mea libertate 
& porcflate : iam enim ante imperium fuppo- 
nebar ego habens in illa dominium; ac proinde 
poteram ex hoc capite offerendo ea opera dici 
latisfacicns non ex dono acceptis a creditore, 
fed ex his qux erant fub mea poteflatc ; ergo 
adhuc relinquitur locus iuditix. Hxc tamen 
folutio non fatisfacit ex integro ; quia eflo ea 
opera fuerint fub mea potellatc , erant tamen 
debiu Deo ; vri, licet laborare in vinea fit fub 
poceflate mancipij, efl tamen debitum domino, 
ideoque non potcll per ea opera de iullitia ali- 
quid a domino promereri , li hic velit obligare 
titulo dominij lcruum vt laboret , iuxta di&a 
in obic&ionc illa, idc6. 

± g Rcfpondeo T crtib , dupliciter polfe eo cafu 

TmiM. f* gerere Deum imperantem titulo dominij, Se 

vniucrfalitcr quemlibet alium dominum lic 
imperantem, vel iu,vt adxquatc ex titulo do- 
minij petat illum laborem mancipij ;& tunc 
fateor non polle feruum fimul fatisfaccre titu- 
lo illi Se limul offenfx , aut alteri debito , quia 
f dominus habebat ius exigendi etiam ob folum 

dominium ea opera ; quod 11 velit eo titulo 
adxquatc vti , nemo potcll illum iude impedi- 
ftufi re. Aliter ergo potcd tunc velle vti dominus eo 
d**but riiulu titulo , ia vt funul cadat fupra alterum titulum 
md -vnS e! mi c (f cn fi > dicatque hoc modo : Impero tibi vt fa- 
x,' *n m» r»/«y c l u4m debet foluatjta vt etd eam 

ffr 1 ill-d fu ditobm tituli* velim te obligatum, quod J i illam nt- 
mfu glexerit . peccet contra duo* eatvirturei. In hoc 

cafu licet quoad hoc punclum inducendi obli- 


gationem vatur dominus duobus titulis , quia 
umen dire&c vult illos duos cadere fupra ean- 
dem oinnino rem , optime potcd fieri vtrique 
Citis per vnicam illam; eodem plane modo ac li 
offendilfcm ego meum Superiorem, Se ilic di- 
ceret, Et titulo Superioris Se titulo offenfi exi- 
go a te alia opera (fuppono autem aliunde illa 
cilc ex lexqualem iamfactioncm pro odcnfa) 
haud dubie eo cafu ego ea opera exhibens 
vtrique iuri fatisfaccrcm,& quidem pro oflen- 
fa etiam ex iuditia. Ratio a priori cd,quia tunc 19 
Superior ficut poterat non vti vllo prorfus 
modo eo titulo Superioris, non mandando mihi 
opus illud ; ira potuit eo titulo vei ad obliga- 
tionem tantum nouam imponendam circa idem 
opus libi ratione ode 11 fx debitum , non umen 
ad nouum aliquod exigendum ; ergo tunc veri- 
que fatisfaccrc polium ex toto rigore : eodem 
modo dixi fupra, fi ego ex voto obliger ad ex- 
hibendam Petro fatisfa&ioncm quam illi de- 
beo, aut ad pecuniam ab eo acceptam eidem re- 
ponendam , quandoquidem illa obligatio cadit 
dire&c fupra eandem rem debitam , polle me 
haud dubie vtrique obligationi pcrfc&c per 
vnam rem fatisfaccrc ; ergo ctiamli dicamus 
fuillc Chrillo impolitum prxeeptum exhiben- 
di eam facisfa&ioncm quam exhibuit , Be nul- 
lam ei datam optionem vitx impaflibilis,aihuc 
relinquitur locus pro fatisfa&ione ex iult.t